2020/2 SGS Vergi Hukuku Soruları ve Çözümleri

SMMM staj sınavına hazırlanan bir öğrenci olarak bu soruyu çok iyi anlamamız gerekiyor. Sorunun doğru cevabı C) Veraset ve intikal vergisi'dir.

Gelin bu durumu adım adım, sanki bir ders çalışıyormuşuz gibi inceleyelim.

Neden C Şıkkı Doğru? (Çifte Artan Oranlılık Nedir?)

Soruda geçen "çifte artan oranlılık" ifadesi, vergi sisteminde çok özel bir durumdur. Bu durumu anlamak için iki kavramı birleştirmemiz gerekir:

• Artan Oranlılık: Gelir veya servet arttıkça, vergi oranının da artmasıdır. (Örneğin; 100 TL kazandığında %10, 1000 TL kazandığında %20 ödemek gibi).
• Çifte Artan Oranlılık: Bu vergide, hem vergiye tabi olan miktar arttıkça oran artar, hem de mirasçıların veya intikal edenlerin yakınlık derecesi (mirasçı ile ölen arasındaki akrabalık) azaldıkça oran artar.

Veraset ve İntikal Vergisi'nde (Miras Vergisi) durum şöyledir:

• Mikart Faktörü: Mirasın büyüklüğü arttıkça vergi oranı yükselir.
• Yakınlık Faktörü: Mirasçı ile ölen arasındaki akrabalık ne kadar yakınsa (eş, çocuk, anne-baba) vergi oranı o kadar düşüktür. Akrabalık uzaklaştıkça (kardeş, amca, teyze, tanıdık) vergi oranı o kadar yükselir.

Yani bu vergide, mirasın büyüklüğüne ve mirasçı ile ölen arasındaki mesafeye göre iki farklı şekilde oran artışı uygulanır. Bu yüzden buna "çifte artan oranlılık" denir.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Şimdi diğer seçeneklere neden bu özelliğin uymadığına bakalım:

• A) Gelir Vergisi: Bu vergi tek artan oranlıdır. Sadece kazancın büyüklüğüne göre oran artar. Aile durumu veya yakınlık durumu vergi oranını değiştirmez.
• B) Kurumlar Vergisi: Bu vergi tektir. Şirketin ne kadar kazandığına bakılmaksızın, Türkiye'de şu an için sabit bir oran (%25) uygulanır. Oran artmaz.
• D) Katma Değer Vergisi (KDV): Bu vergi tektir (veya indirgenmiş oranlıdır). Malların fiyatı arttıkça ödenen vergi tutarı artar ama oran değişmez. Genelde %1, %10 veya %20 sabit oranlar vardır.
• E) Dijital Hizmet Vergisi: Bu da tektir. Dijital hizmet sağlayıcıların Türkiye'deki gelirine göre sabit bir oran (%10) uygulanır. Oran artmaz.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekiyor?

Bu soruyu çözmek için "Veraset ve İntikal Vergisi" konusunu iyi bilmelisin. Özellikle:

• Mirasçıların ölenle olan yakınlık derecesine göre belirlenen vergi oranları.
• Miras tutarının artan oranlı tabakalara ayrılması.
• Bu iki faktörün birleşerek "çifte artan oranlılık" yapısını oluşturduğunu bilmek gerekir.

Özetle: Sadece miktar arttığında oran artıyorsa "artan oranlı", hem miktar hem de akrabalık uzaklığı arttığında oran artıyorsa "çifte artan oranlı"dır. Cevap C'dir.

Başarılar dilerim!

Bu soru, SMMM stajına hazırlanan bir öğrenci için vergi türlerinin işlevlerini ve amaçlarını ayırt etmeyi gerektiren çok önemli bir konuya dokunuyor. Sorunun doğru cevabı D) Özel tüketim vergisi'dir.

Gelin bu durumu adım adım, sanki bir ders anlatıyormuş gibi inceleyelim:

Neden Doğru Cevap D (Özel Tüketim Vergisi)?

Soruda bize iki temel özellik verilmiş:

• Fiyatı değiştirmek: Vergi, malın fiyatını artırarak veya düşürerek piyasaya müdahale eder.
• Tüketici tercihini değiştirmek: Amaç sadece para toplamak değil, insanları belirli malları daha az tüketmeye veya daha çok tüketmeye yönlendirmektir.

Özel Tüketim Vergisi (ÖTV), tam olarak bu işlevi görür. Devlet, sigara, alkollü içecekler, otomobil, benzin gibi "belirli mal grupları"na bu vergiyi koyar.

• Amaç: Sigara ve alkollü içeceklerin fiyatını yüksek tutarak insanların bunları tüketmesini azaltmak (sağlık ve sosyal amaç).
• Amaç: Otomobil veya benzin gibi mallarda ise, teknolojiyi teşvik etmek veya çevre kirliliğini azaltmak gibi ekonomik düzenlemeler yapmak.

Yani soruda geçen "fiyatı değiştiren" ve "tüketici tercihlerini değiştirmek" ifadeleri, ÖTV'nin en temel özelliğidir.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Diğer seçenekleri neden eliyoruz, kısaca bakalım:

• A) Kurumlar Vergisi: Bu, şirketlerin kârından alınan bir vergidir. Malın fiyatını değiştirmeyi veya tüketiciyi yönlendirmeyi amaçlamaz; sadece şirketlerin kazancından devlet payı almayı hedefler.
• B) Damga Vergisi: Bu, belgelerin (kira sözleşmesi, senet, banka dekontu vb.) üzerinde alınan bir vergidir. Mal grubu üzerinden değil, belgenin türü üzerinden alınır ve fiyat ayarlaması yapmaz.
• C) Veraset ve İntikal Vergisi: Bu, miras veya bağış yoluyla elde edilen mal ve haklar üzerinden alınan vergidir. Tüketim tercihlerini değiştirmekle ilgisi yoktur.
• E) Gelir Vergisi: Bu, bireylerin elde ettiği kazançlardan (maaş, kira, ticari kazanç vb.) alınan vergidir. Malın fiyatını değiştirerek tüketimi yönlendirmez, bireyin gelir düzeyine göre vergi alır.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için "Vergi Türlerinin Amaç ve Kapsamı" konusunu iyi bilmelisin. Özellikle:

• Özel Tüketim Vergisi (ÖTV)'nin hangi mallara uygulandığını (sigara, benzin, otomobil vb.),
• Bu verginin sadece "gelir sağlamak" için değil, "düzenleme ve yönlendirme" (örneğin sigara içenleri caydırmak) amacıyla kullanıldığını bilmek gerekir.

Özetle; soruda "fiyatı değiştirerek tüketiciyi yönlendirme" ifadesi geçiyorsa, akla ilk gelen ve doğru cevap Özel Tüketim Vergisi'dir.

Bu soruyu bir SMMM stajı sınavı sorusu gibi ele alalım. Sorunun doğru cevabı E şıkkıdır. Gel, nedenini adım adım ve basit bir dille açıklayalım.

Neden Doğru Cevap "E" (Satış Değeri)?

Vergi Usul Kanunu (VUK) madde 276'ya göre, vergi matrahlarını hesaplamak için iktisadi kıymetlerin (varlıkların) değerini belirlerken kanun dört temel ölçü belirlemiştir. Bu ölçüler şunlardır:

• Borsa Rayici: Borsada işlem gören menkul kıymetler için borsadaki piyasa fiyatıdır.
• Mukayyet Değer: Bir malın maliyet bedeli ile piyasa rayiç bedellerinden hangisi düşükse, o değerin alınmasıdır. (Genelde maliyet ile piyasa arasında en düşük olanı esas alınır).
• Emsal Bedel ve Ücreti: Benzer malların veya hizmetlerin piyasada satıldığı veya kiralandığı ortalama fiyattır.
• İtibari Değer: Şirketlerin sermaye taahhütlerinde belirtilen, defterlerde kayıtlı olan değerdir.

Gördüğün gibi, kanunda sayılan bu dört ölçü dışında başka bir değerleme yöntemi yoktur. "Satış Değeri" ise kanunda yer alan resmi bir değerleme ölçüsü değildir. Satış değeri, bir malın elden çıkarma anındaki fiyatıdır ve VUK'un belirlediği bu 4 temel ölçüden biri olarak tanımlanmamıştır. Bu yüzden "Satış Değeri" bu listede yer almaz ve doğru cevap E şıkkı olur.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Diğer şıkların yanlış olmasının sebebi, bunların VUK'un kabul ettiği resmi değerleme ölçüleri olmasıdır:

• A) Borsa Rayici: Kanunda açıkça belirtilen bir ölçüdür. (Borsa hisseleri için kullanılır).
• B) Mukayyet Değer: Kanunda belirtilen bir ölçüdür. (Maliyet ve piyasa arasında en düşük olanı seçer).
• C) İtibari Değer: Kanunda belirtilen bir ölçüdür. (Defter kayıtlarındaki değer).
• D) Emsal Bedel ve Ücreti: Kanunda belirtilen bir ölçüdür. (Piyasa ortalaması).

Soru, "hangisi değildir?" diye sorduğu için, kanunda olan A, B, C ve D şıklarını işaretleyemeyiz. Sadece kanunda olmayan E şıkkını işaretleriz.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için Vergi Usul Kanunu (VUK) Madde 276'yı ve "Değerleme Ölçüleri" konusunu iyi bilmelisin.

Özetle; bir vergi matrahı hesaplanırken hangi değerin kullanılacağını belirlerken sadece Borsa Rayici, Mukayyet Değer, Emsal Bedel ve İtibari Değer gibi dört kurala bakılır. "Satış Değeri" gibi genel bir ifade kanunda bir değerleme ölçüsü olarak geçmez.

Başarılar dilerim!

Bu soru, Kurumlar Vergisi Kanunu (KVK)'nun en önemli konularından biri olan "İndirilecek Giderler" ile ilgilidir. SMMM staj sınavlarında sıkça karşımıza çıkan bu konu, bir şirketin ne kadar vergi ödeyeceğini belirleyen temel kuraldır.

Gelin soruyu adım adım çözelim ve neden doğru cevabın C şıkkı olduğunu görelim.

1. Neden C Şıkkı Doğru? (Doğru Olanlar)

Kanun, bir şirketin kazancını bulurken bazı harcamaları "gider" olarak kabul eder ve bu harcamaları kazandan düşer. Sorudaki maddelerin hangilerinin bu kurala uyduğunu inceleyelim:

• I. Kuruluş ve örgütlenme giderleri: Şirketin kurulması için yapılan harcamalar (örneğin; noter ücretleri, tescil masrafları, kurucu toplantı giderleri) indirilebilir giderlerdir. Kanun, bu harcamaların vergi matrahından düşülmesine izin verir. (Doğru)
• II. Sermayesi paylara bölünmüş komandit şirketlerde komandite ortakların kâr payları: Komandit şirketlerde, "komandite ortaklar" (sınırsız sorumlu ortaklar) şirketin yönetimini yapar ve kâr payı alırlar. KVK'ya göre, bu ortaklara ödenen kâr payları, şirketin indirilecek giderleri arasındadır. (Doğru)
• IV. Katılım bankalarınca katılma hesabı karşılığında ödenen kâr payları: Bu, en kritik noktadır. Normal bankalar "faiz" öder ve bu faiz gideri olarak yazılır. Ancak Katılım Bankaları "faiz" yerine "kâr payı" öderler. Kanun, bu kâr paylarının da bir gider olarak kabul edilmesini ve vergi matrahından düşülmesini şart koşar. Yani katılım bankasından ödenen kâr payı, normal bir banka faizi gibi indirilebilir giderdir. (Doğru)

Sonuç: I, II ve IV maddeleri gider olarak kabul edildiği için doğru cevap C şıkkıdır.

2. Diğer Şıklar Neden Yanlış? (Hatalı Olanlar)

Şimdi neden III maddesinin gider olarak yazılamadığını ve diğer şıkların neden elendiğini açıklayalım:

• III. Menkul kıymetlerin itibari değerinin altında satışından doğan zararlar:
• Kural: Bir şirket, elindeki hisse senedi veya tahvili (menkul kıymet), onun itibari değerinin (nominal değerin) altına satarsa, ortaya çıkan bu zarar indirilemez.
• Neden? Kanun, şirketin sermaye piyasasındaki spekülasyonlarından veya yanlış yatırımlarından doğan zararların vergi matrahını düşürmesine izin vermez. Bu zararlar, vergi matrahından düşülmez. Bu yüzden III madde listede yer almamalıdır.
• Bu hatayı yapan şıklar (A, B, D ve E) elenir.

3. Hangi Konuyu Bilmek Gerekiyor?

Bu soruyu çözmek için 5520 Sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu Madde 11'i (İndirilecek Giderler) ve Madde 13'ü (İndirilecek Giderler Dışında Kalanlar) iyi bilmek gerekir.

Özellikle şunlara dikkat etmelisin:

• Komandite ortakların kâr payları gider yazılabilir.
• Katılım bankalarından ödenen kâr payları gider yazılabilir (Faiz yerine kâr payı ödenir).
• Menkul kıymetlerin itibari değerinin altında satılmasından doğan zararlar asla gider yazılamaz (Bu en sık yapılan hatadır).

Özetle:

• Kuruluş giderleri -> Gider
• Komandite ortak kâr payı -> Gider
• Katılım bankası kâr payı -> Gider
• Menkul kıymet zararı (itibari değer altı) -> Gider Değildir

Doğru cevap C şıkkıdır. Başarılar dilerim!

SMMM staj sınavına hazırlanan bir öğrenci olarak bu soruyu çok iyi anlamamız gerekiyor. Gelir Vergisi Kanunu'nda (GVK) "Gayrimenkul Sermaye İratları" ile "Diğer Kazanç ve İratlar" arasındaki ayrım, sınavlarda en çok karıştırılan ama en kritik konulardan biridir.

Gelin soruyu adım adım çözelim.

Neden Doğru Cevap A Şıkkıdır?

Sorunun doğru cevabı A şıkkıdır: "İhtira beratının mucidinin bunu kiraya vermesinden elde edeceği gelir."

Bunu şöyle düşün: Gayrimenkul sermaye iradı, temel olarak taşınmaz (arazi, bina, arsa vb.) veya taşınmazın bir parçasının kiraya verilmesinden doğar. Ancak kanun koyucu, bazı özel hakların kiraya verilmesini "gayrimenkul" değil, "fikir ve sanat eserleri" veya "diğer kazançlar" kapsamında değerlendirmiştir.

İhtira beratı, bir icat sahibine verilen ve o icadı kullanma hakkını veren bir telif hakkı niteliğindedir. Bir mucidin, icat hakkını (ihtira beratını) başkasına kiraya vermesi, fiziksel bir taşınmazın kiraya verilmesi değildir. Bu durum, GVK Madde 70'te yer alan "Diğer Kazanç ve İratlar" kapsamında değerlendirilir. Yani, bu gelir "Gayrimenkul Sermaye İratları" (GVK Madde 70) değil, "Diğer Kazanç ve İratlar" (GVK Madde 70 ve devamı) başlığına girer. Bu yüzden A şıkkı, "gayrimenkul sermaye iradı sayılmaz" sorusunun doğru cevabıdır.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Diğer şıkların hepsi, kanun maddelerinde açıkça "Gayrimenkul Sermaye İratları" olarak tanımlanmıştır. Yani bunlar kiraya verildiğinde gayrimenkul sermaye iradı sayılır ve sorunun "sayılmaz" kısmına uymazlar:

• B Şıkkı (Arama Hakkı): Maden arama hakkı, bir taşınmaz üzerindeki hak olduğu için kiraya verildiğinde gayrimenkul sermaye iradıdır.
• C Şıkkı (Maden Sahibi): Madenin kendisi taşınmazın bir parçasıdır. Madenin kiraya verilmesi gayrimenkul sermaye iradıdır.
• D Şıkkı (Voli Mahalli): Voli mahalli (örneğin bir liman, rıhtım veya özel bir alan), taşınmazın bir parçası veya üzerinde kurulan bir hak olduğu için kiraya verildiğinde gayrimenkul sermaye iradıdır.
• E Şıkkı (Mütemmim Cüzler): Gayrimenkulden ayrı olarak kiraya verilen mütemmim cüzler (örneğin bir binanın otoparkı, deposu veya bahçesi), kanun gereği gayrimenkul sermaye iradı sayılır.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için Gelir Vergisi Kanunu Madde 70'i (Gayrimenkul Sermaye İratları) ve Madde 70'in istisnalarını iyi bilmelisin.

Özellikle şunu ezberlemelisin: "İhtira beratı" ve "Telif hakları" gibi fikri mülkiyet haklarının kiraya verilmesi, fiziksel bir taşınmazın kiraya verilmesi olmadığı için Gayrimenkul Sermaye İratları kapsamında değerlendirilmez; bunlar "Diğer Kazanç ve İratlar" (Genellikle Madde 70 veya 71 kapsamında değerlendirilir) başlığına girer.

Özetle: Soruda "Hangisi sayılmaz" diye sorulduğu için, fiziksel taşınmaz olmayan tek seçenek olan İhtira Beratını işaretlemelisin.

Başarılar dilerim!

Bu soruyu bir SMMM stajı öğrencisi gibi düşünerek, sanki bir hocanın sana ders anlatıyor gibi adım adım açıklayalım. Sorunun doğru cevabı B şıkkıdır.

Öncelikle sorunun ne sorduğuna bakalım: "Tam tevkifat" uygulamasının dışında kalan işlemleri bulmamız isteniyor. Yani, hangisinde vergi kesintisi yapılmaz?

Neden Doğru Cevap B?

B) Yapım işleri ile bu işlerle birlikte ifa edilen mühendislik – mimarlık ve etüt – proje hizmetleri

Bu şık, yanlış bir işlemdir (yani sorunun aradığı cevaptır). Çünkü Türk Vergi Kanunları'na göre, inşaat ve yapım işleri ile bunlara bağlı mühendislik ve mimarlık hizmetlerinde tam tevkifat uygulanmaz.

Buradaki kural şudur: Yapım işleri ve mühendislik hizmetleri, katma değer vergisi (KDV) mükellefi olanlar tarafından yapılsa bile, tevkifat (vergini kesip devlete ödeyecek) usulü uygulanmaz. Bu işlemlerde, hizmeti alan kişi (mükelleften) doğrudan faturayı öder ve KDV'yi kendi beyannamesinde gösterir. Yani "tevkifat" diye bir kesinti yapılmaz. Bu yüzden bu madde, "tam tevkifat uygulanacak işlemler" listesinde yer almaz.

Diğer Şıklar Neden Yanlış (Doğru Cevap Olamaz)?

Diğer şıkların hepsi, KDV Kanunu'na göre tam tevkifat uygulanan işlemlerdir. Yani bu işlemlerde, hizmeti alan kişi, faturadaki KDV'yi kesip doğrudan vergi dairesine öder.

• A) Yabancılar: Türkiye'de ikametgahı veya işyeri bulunmayanlar tarafından yapılan işlemlerde tam tevkifat vardır. (Doğru bir tevkifat örneği, bu yüzden cevap olamaz).
• D) Kiralama işlemleri: Gayrimenkul kiralama işlemlerinde (konut hariç) tam tevkifat uygulanır. (Doğru bir tevkifat örneği).
• E) Reklam verme işlemleri: Reklam hizmetlerinde tam tevkifat uygulanır. (Doğru bir tevkifat örneği).
• C) Serbest meslek faaliyeti: Serbest meslek erbabının yaptığı teslim ve hizmetlerde de tam tevkifat uygulanır. (Doğru bir tevkifat örneği).

Not: C şıkkı biraz kafa karıştırıcı olabilir. Ancak KDV Kanunu'na göre, serbest meslek erbabının yaptığı işlemlerde tam tevkifat uygulanır. Bu nedenle bu madde de "tevkifat uygulanacak işlemler" listesindedir ve sorunun cevabı olamaz.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekiyor?

Bu soruyu çözmek için Katma Değer Vergisi (KDV) Kanunu Madde 15'te yer alan "Televifat Uygulanan İşlemler" konusunu iyi bilmelisin.

Özetle şunu ezberlemelisin:

• Tam Tevkifat Uygulananlar: Yabancılar, serbest meslek erbabı, inşaat işleri dışındaki diğer işlemler, kiralama, reklam, vb.
• Tam Tevkifat UYGULANMAYAN Tek İstisna: Yapım işleri ve bunlara bağlı mühendislik/mimarlık hizmetleri.

Bu kuralı bildiğin an, sorudaki "hangisi değildir" sorusunu hemen çözersin. Başarılar!