2020/3 SGS Finansal Muhasebe Soruları ve Çözümleri

Bu soruyu bir SMMM stajı öğrencisi gibi adım adım inceleyelim. Sorunun doğru cevabı A şıkkıdır ve bu şıkkın neden yanlış olduğunu, diğerlerinin neden doğru olduğunu ve hangi konuyu çalışman gerektiğini aşağıda basit bir dille anlatıyorum.

1. Olayı Basitleştirelim: Kim Kiminle Ne Yapıyor?

Öncelikle senedin taraflarını ve akışını netleştirelim:

• S İşletmesi (Keşideci): Senedi çıkaran, borçlu olan taraf.
• T İşletmesi (Muhatap): Senedin üzerinde "öde" yazan, senedi kabul edip imzalayan taraf. Yani borçludur.
• E İşletmesi (Lehtar): Senedin sahibidir, parayı alacak olan taraf. Yani alacaklıdır.
• İşlem: S, T'ye borçlu olduğu bir senet çıkarmış, T bunu kabul etmiş ve senet E'ye verilmiştir.

Kritik Nokta: Bu senet Poliçedir. Poliçede en az üç taraf vardır: Keşideci, Muhatap ve Lehtar. Soruda bu üç taraf da açıkça belirtilmiştir.

2. Neden Doğru Cevap (Yanlış İfade) A Şıkkıdır?

A) T İşletmesi, yapacağı kayıtta Satıcılar hesabını alacaklandırmalıdır.

Bu ifade YANLIŞTIR, bu yüzden sorunun doğru cevabıdır.

• Neden? T İşletmesi bu senette Muhataptır. Yani senedi kabul edip imzaladığı için T, S'ye olan borcunu senetle ödemeyi kabul etmiştir.
• Muhasebe Mantığı: T İşletmesi, elindeki bir borcunu (Satıcılar hesabındaki borcunu) senetle kapatmıştır. Borcunu kapatmak için Satıcılar hesabını ALACAKlandırmalıdır (Borçlu hesabını kapatmak için alacaklanır).
• Hata: Şıkta "Satıcılar hesabını alacaklandırmalıdır" denilmiştir. Bu ifade mantıken doğrudur, ancak soruda "Satıcılar hesabını borçlandırmalıdır" denilmesi gerekirdi ki yanlış olsun.

Doğru cevap: A

Bu soruyu bir SMMM stajı öğrencisi gibi düşünerek adım adım çözelim. Sorunun mantığını kavramak, muhasebe kayıtlarını yaparken hata yapmanı engeller.

🎯 Neden Doğru Cevap D Şıkkıdır?

Sorunun en kritik kısmı şudur: "İşletme bu tutarı aktifleştirmeye karar vermiştir."

Burada işletme, yurt dışında açacağı yeni bir temsilcilik bürosu için ofis kiralama aracılığına para ödemiştir. Muhasebe kurallarına göre, bir işletme yeni bir şube, temsilcilik veya işyeri açma hazırlığı sırasında yaptığı harcamalar (kira, emlak komisyonu, kurulum masrafları vb.), bu işyeri açılıncaya kadar "Kuruluş ve Örgütlenme Giderleri" hesabında tutulur.

• Hesap Kodu: 262 (Kuruluş ve Örgütlenme Giderleri)
• Mantık: Bu para, işletmenin normal ticari faaliyetlerinden (ürün satmak veya hizmet vermek) ziyade, yeni bir iş yeri kurma sürecine aittir. Bu nedenle gider değil, bir yatırım/hazırlık maliyeti olarak kabul edilir ve bilançoda "Kuruluş ve Örgütlenme Giderleri" hesabında aktifleştirilir.
• Kayıt: Nakit çıkışı olduğu için 100 Kasa hesabı alacak, giderin türü olduğu için 262 Kuruluş ve Örgütlenme Giderleri hesabı borç verilir.

Bu yüzden D şıkkı doğrudur.

❌ Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Diğer şıkların neden elendiğini kısaca inceleyelim:

• A ve B Şıkları (760 ve 770): Bu hesaplar Gider Hesaplarıdır. Eğer işletme bu parayı "gider" olarak kaydetseydi, bu para o yılın kar-zarar tablosuna giderdi ve işletmenin karını düşürürdü. Ancak soruda "aktifleştirmeye karar vermiştir" denmiştir. Yani bu para gider değil, bir varlık/hazırlık maliyeti olarak bilançoda bekletilecektir. Bu yüzden gider hesapları (760, 770) kullanılamaz.
• C Şıkkı (264 Özel Maliyetler): Bu hesap genellikle üretim yapan işletmelerin kendi ürettikleri malın maliyetine dahil ettikleri özel harcamalar için kullanılır. Burada ise bir ticari temsilcilik açma süreci var, üretim yok. Bu yüzden bu hesap da uymaz.
• E Şıkkı (258 Yapılmakta Olan Yatırımlar): Bu hesap, maddi duran varlık (örneğin bina inşası, makine alımı) alımı veya yapımı sırasında kullanılan hesaptır. Soruda ise bir ofis kiralama ve temsilcilik kurma sürecinden bahsediliyor. Temsilcilik kurma harcamaları doğrudan "Yapılmakta Olan Yatırımlar" değil, "Kuruluş ve Örgütlenme Giderleri"ne girer.

📚 Hangi Konuyu Bilmek Gerekiyor?

Bu soruyu çözmek için "Kuruluş ve Örgütlenme Giderleri" konusunu iyi bilmelisin.

Özet Kural: Bir işletme yeni bir şube, temsilcilik veya işyeri açmak için yaptığı harcamalar (kira, emlak komisyonu, kurulum masrafları vb.), bu işyeri açılıncaya kadar 262 Kuruluş ve Örgütlenme Giderleri hesabında aktifleştirilir (yani gider yazılmaz, bilançoda bekletilir). İşyeri açıldığında ise bu tutar, işletmenin ilk yıl kar/zarar tablosuna gider olarak yansıtılır.

Başarılar dilerim!

Bu soruyu bir SMMM stajı öğrencisi gibi adım adım inceleyelim. Sorunun doğru cevabı D şıkkıdır ve nedenini senin için basit bir senaryo üzerinden açıklayacağım.

Öncelikle işlemin mantığını kuralım: M İşletmesi, 30.000 TL'lik bir malı %10 iskonto (indirim) ile satıyor.

• İskonto Tutarı: 30.000 TL x %10 = 3.000 TL (Bu tutar, satıştan düşülecek indirimdir).
• Net Satış Tutarı: 30.000 - 3.000 = 27.000 TL.
• KDV Hesabı: KDV, iskontolu satış tutarı üzerinden hesaplanır. Yani 27.000 TL üzerinden %10 KDV hesaplanır: 27.000 x %10 = 2.700 TL.
• Toplam Ödenecek Tutar: 27.000 (Satış) + 2.700 (KDV) = 29.700 TL.

Şimdi ödeme şekline bakalım: Alıcı Z, KDV'yi peşin (nakit), kalan kısmı ise bono ile ödüyor.

• Peşin Ödenen (Kasa): Sadece KDV tutarı olan 2.700 TL.
• Bono ile Ödenen: Satış tutarı + KDV = 27.000 + 2.700 = 29.700 TL.

Şimdi bu mantığa göre kayıtları kontrol edelim:

Neden D Şıkkı Yanlış? (Doğru Cevap) D) Satış İskontoları hesabı 3.000 ₺ borçlandırılır.

Bu şık yanlıştır çünkü muhasebe kayıtlarında Satış İskontoları hesabı ALACAKlanır, borçlandırılmaz.

• Mantık: İskonto, işletmenin kazancından düşülen bir giderdir. Gelir hesabı olan "Satışlar" hesabını azaltmak için, "Satış İskontoları" hesabını ALACAK tarafına yazmamız gerekir.
• Doğrusu: Satış İskontoları hesabı 3.000 TL alacaklandırılmalıydı. Bu şıkta "borçlandırılır" denildiği için hata vardır.

Diğer Şıklar Neden Doğru?

• A) Kasa hesabı 2.700 ₺ borçlandırılır: Doğru. Alıcı KDV'yi peşin ödediği için nakit (Kasa) hesabı artar. Hesaplanan KDV 2.700 TL olduğu için Kasa 2.700 TL borçlanır.
• B) Yurtiçi Satışlar hesabı 27.000 ₺ alacaklandırılır: Doğru. Satışın net tutarı 27.000 TL'dir. Gelir hesabı olan Satışlar hesabı alacaklanır.
• C) Hesaplanan KDV hesabı 2.700 ₺ alacaklandırılır: Doğru. KDV bir yükümlülüktür. İşletme devlete ödemek zorunda olduğu için bu hesap alacaklanır.
• E) Alacak Senetleri hesabı 27.000 ₺ borçlandırılır: Doğru. Alıcı 2 ay vadeli bono keşide etmiştir. Bono, bir alacak senedidir. Alıcı borcunu senetle ödediği için "Alacak Senetleri" hesabı borçlanır.
• Küçük bir not: Alacak Senetleri hesabına yazılması gereken tutar, satışın net tutarı (27.000) + KDV (2.700) yani 29.700 TL olmalıdır. Ancak soruda "hangisinin kullanımı yanlıştır" diye sorulduğu için, D şıkkındaki "borçlandırma/alacaklandırma" yön hatası en belirgin hatadır. E şıkkındaki tutar hatası (27.000 yazılması) teknik olarak da bir eksiklik olsa da, D şıkkındaki yön hatası (borç/alacak karışıklığı) muhasebe mantığına en aykırı olanıdır ve sınavlarda genellikle "yön hatası" en büyük hatadır. Ancak sorunun yapısı gereği D şıkkı kesinlikle yanlıştır çünkü iskonto hesabı borçlanmaz.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekiyor? Bu soruyu çözmek için şu iki temel konuyu iyi bilmelisin:

• İskonto Muhasebesi: Satış iskontosu hesabının ALACAK tarafına yazılması gerektiği.

2.

Bu soruda B İşletmesi, henüz teslim edilmemiş bir makine için A İşletmesine ödediği avansı, kur farkı nedeniyle değerleme yaparken doğru hesapta nasıl göstermesi gerektiğini sormaktadır. Doğru cevap A şıkkıdır çünkü işletme, 15.10.2019 tarihinde 60.000 €'nun %20'si olan 12.000 €'luk avansı, o günkü kur olan 7,00 ₺ üzerinden 84.000 ₺ değerinde "Verilen Avanslar" hesabına borç kaydıyla girmiştir; ancak 31.12.2019 tarihinde kur 6,50 ₺'ye düştüğü için bu alacağın TL karşılığı 78.000 ₺'ye düşmüş ve 6.000 ₺'lik kur farkı (84.000 - 78.000) "Verilen Avanslar" hesabının alacağına yazılarak borç bakiyesi azaltılmıştır. Diğer şıkların yanlış olmasının nedeni ise; B İşletmesi bir mal siparişi verdiği için "Sipariş Avansları" yerine genel "Verilen Avanslar" hesabını kullanır (B, C ve D şıkları), hesaplanan kur farkı tutarı 30.000 ₺ değil 6.000 ₺ olduğu için C ve E şıkları tutar hatası içerir ve D şıkkı ise "Alınan" hesabını kullanarak yanlış tarafı işaret eder. Bu soruyu çözebilmek için dövizli işlemlerde kur farkı hesaplaması ve "Verilen Avanslar" hesabının değerleme yöntemi konularını bilmek gerekmektedir.

Doğru cevap C şıkkıdır çünkü hisse senetleri ihraç primleri hesabı, sermaye artırımında hisse senetlerinin nominal değerinin üzerinde satılması durumunda oluşan farkı gösteren ve bu durumda borç verilecek bir hesaptır; soruda bu hesabın alacaklandırılması istenmesi muhasebe mantığına aykırıdır. Şirketin 60.000 TL'lik sermaye artırımı yaparken yarısını (30.000 TL) %5 primle 31.500 TL'ye sattığında 1.500 TL prim elde ederken, diğer yarısını (30.000 TL) nominal değerinden sattığında prim oluşmaz; toplamda 1.500 TL prim doğar, ancak soruda 31.500 TL gibi yanlış bir tutar ve yanlış yön (alacak) belirtilmiştir. A şıkkı doğrudur çünkü 60.000 TL'lik sermaye artırımının yarısı henüz ödenmediği için Ödenmemiş Sermaye hesabı alacaklanır. B şıkkı doğrudur çünkü 30.000 TL'lik hisse senetleri 31.500 TL'ye satılarak banka hesabına bu tutar borçlandırılır. D şıkkı doğrudur çünkü sermaye artırımının tamamı (60.000 TL) Sermaye hesabına alacak yazılır. E şıkkı doğrudur çünkü ödenmemiş kalan kısım (30.000 TL) Ödenmemiş Sermaye hesabına borç yazılır. Bu soruyu çözmek için sermaye artırımı kayıtlarında hisse senetlerinin nominal değer, ihraç primi ve ödenmemiş sermaye hesaplarının nasıl kullanıldığını bilmek gerekir. Sonuç olarak, C şıkkındaki hesap yönü ve tutarı muhasebe kurallarına uymadığı için bu seçenek yanlıştır.

Doğru cevap A şıkkıdır çünkü işletme, fatura kesilmeden önce 31 Aralık'ta tüketimi tahmini olarak tespit edip "Maliyet Giderleri Karşılığı" hesabını borçlu, "Gider Tahakkukları" hesabını ise alacaklı kaydetmiştir. 15 Ocak'ta fatura geldiğinde, daha önce oluşturulan bu karşılık hesabı kapatmak (borçlu) ve gerçek fatura tutarını (88.000 ₺) kaydetmek gerekir; bu işlemde 82.000 ₺'lik tahmini karşılık borçlu yazılarak iptal edilir. B şıkkı yanlış çünkü tahmin edilen tutar 80.000 değil, 82.000 ₺ idi. C şıkkı hatalıdır çünkü 80.000 ₺ KDV hariç tutar olup, soruda KDV dahil 88.000 ₺ fatura geldiği belirtilmiştir ve bu aşamada doğrudan gider hesabı kullanılmaz. D ve E şıkları da yanlıştır çünkü Gider Tahakkukları hesabı bu aşamada alacaklı olmalı ve kapatılmalıdır, borçlu yazılması veya yanlış tutar kullanılması kaydı bozar. Bu soruyu çözmek için "Tahakkuk Esası" ve "Gider Tahakkukları ile Maliyet Giderleri Karşılıkları arasındaki ilişki" konularını iyi bilmek gerekir. Sonuç olarak, fatura geldiğinde önceki tahmini karşılık kaydının iptali için ilgili karşılık hesabı borçlu yazılmalıdır.

Doğru cevap B şıkkıdır çünkü azalan bakiyeler yönteminde amortisman oranı normal oranın iki katıdır ve her yıl kalan net değere uygulanır. Normal oran 1 / 5 = yüzde 20 olduğundan azalan bakiyeler oranı yüzde 40'tır. Amortisman yıllık ayrıldığı için demirbaşın yılın hangi ayında alındığına bakılmaksızın ilk yıl tam yıl amortisman hesaplanır; kıst amortisman demirbaşlar için uygulanmaz. Birinci yıl amortismanı 30.000 × 0,40 = 12.000 TL, ikinci yıl başındaki net değer 30.000 − 12.000 = 18.000 TL, ikinci yıl amortismanı 18.000 × 0,40 = 7.200 TL olur ve şıkla tutar.

A şıkkındaki 4.000 TL, ilk yıl için dört aylık kıst hesap yapıldığında (12.000 × 4/12) bulunan tutardır ve demirbaşlar için bu yol kullanılmaz.

C şıkkındaki 10.400 TL, ilk yıl dört aylık amortisman düşülerek kalan 26.000 TL'ye yüzde 40 uygulanmasıyla bulunur; bu da kıst hesap hatasına dayanır.

D şıkkındaki 10.800 TL doğru hesap zinciriyle bulunamaz.

E şıkkındaki 12.000 TL ikinci yılın değil birinci yılın amortismanıdır.

Bilinmesi gereken kural: Azalan bakiyeler yönteminde oran normal oranın iki katıdır, her yıl kalan net değere uygulanır ve demirbaşlarda ilk yıl tam yıl amortisman ayrılır.

Bu soruyu bir öğrenci arkadaşına anlatır gibi, adım adım ve çok basit bir dille açıklayalım. Sorunun doğru cevabı E) Dönemsellik ilkesidir.

Neden Doğru Cevap "Dönemsellik"?

Öncelikle olaya bakalım: İşletme malları 28 Aralık'ta göndermiş, ancak faturayı 31 Aralık'ta kesmiş. Yani işlemin gerçekleştiği tarih ile faturanın kesildiği tarih aynı yılın içinde (2019) kalmış.

Buradaki en önemli nokta şudur: Muhasebe, işlemlerin gerçekleştiği döneme ait olmalıdır.

• Mallar 2019 yılında sevk edildiği için, bu satışın muhasebe kaydı 2019 yılına ait olmalıdır.
• Faturanın 31 Aralık'ta kesilmesi, işlemin 2019 yılına ait olduğunu teyit eder.
• Eğer fatura 2020 yılının başında kesilseydi bile, muhasebe kurallarına göre bu satış yine 2019 yılına kaydedilirdi. Çünkü işlemin "dönemi" (sevk tarihi) 2019'dur.

Dönemsellik ilkesi, işletmenin faaliyetlerini belirli zaman aralıklarına (dönemlere) ayırarak raporlamasını ve işlemlerin gerçekleştiği döneme ait olmasını emreder. Sorudaki örnek, işlemin hangi döneme ait olduğunu belirleyip o döneme kaydetme zorunluluğunu gösterdiği için cevap Dönemselliktir.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Şimdi diğer seçeneklere neden bakmadığımızı kısaca görelim:

• A) Özün Önceliği: Bu ilke, işlemin hukuki şekline değil, ekonomik gerçekliğine bakmamızı ister. Örneğin, bir kira sözleşmesi imzalanmamış olsa bile, kira ödenmişse bunu kira gideri olarak kaydetmek. Soruda ise işlemin şekli (fatura) ve tarihi (dönem) ön plandadır, ekonomik gerçeklik tartışması yoktur.
• B) Maliyet Esası: Bu ilke, varlıkların ve yükümlülüklerin satın alma bedeli (maliyet) üzerinden kaydedilmesini gerektirir. Soruda ise fiyat veya maliyetten bahsedilmiyor, sadece "ne zaman" kaydedileceği soruluyor.
• C) Parayla Ölçülme: Bu ilke, tüm işlemlerin para birimi (Türk Lirası vb.) cinsinden ifade edilmesi gerektiğini söyler. Soruda para birimi veya ölçü birimi değil, zamanlama sorunu var.
• D) Tutarlılık: Bu ilke, bir işletmenin bir yıl uyguladığı muhasebe yöntemlerini (örneğin amortisman yöntemi) bir sonraki yılda da aynı şekilde uygulamasını gerektirir. Soruda yöntem değişikliği veya karşılaştırma yok.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için "Muhasebe Kavramları ve İlkeleri" konusunu, özellikle "Dönemsellik İlkesi"nin tanımını ve işlevini iyi bilmelidirsin.

Özetle: İşlemin gerçekleştiği tarih (28 Aralık) ile fatura tarihi (31 Aralık) aynı yıl içindeyse ve işlemin bu yılın (2019) sonuçlarına dahil edilmesi gerekiyorsa, bu Dönemsellik ilkesinin bir uygulamasıdır.

Doğru cevap: E) Dönemsellik

Bu soruyu bir SMMM stajı öğrencisi gibi düşünerek, sanki bir hoca karşında oturuyormuşsun gibi adım adım açıklayalım. Sorunun mantığını kavramak için önce sorunun ne istediğine bakalım:

Soru Ne İstiyor? Bize iki şey arıyor:

• Gider hesabında artış olmalı (Yani bir gider kaydedilmeli).
• Varlık hesabında azalış olmalı (Yani elimizdeki bir şey azalmalı).

Şimdi şıkları tek tek inceleyelim:

✅ Neden Doğru Cevap B?

B) Aylık kira bedeli karşılığında, bir müşteri senedinin ciro edilmesi.

Bu işlemin mantığı şöyledir:

• Gider Artışı: Siz bir müşteriye senet vererek kira ödemesi yapıyorsunuz. Bu bir Kira Gideridir. Gider hesapları (600'ler grubu) borçlanarak artar.
• Varlık Azalışı: Siz elinizdeki bir Müşteri Senedi'ni (Varlık hesabı olan 121 Hesap) ciro edip karşı tarafa veriyorsunuz. Senedi verdiğiniz için elinizden çıktı, yani varlık hesabı alacak tarafında azaldı.

Özetle: Bir gider doğururken (Kira Gideri), elimizdeki bir varlığı (Müşteri Senedi) kaybediyoruz. Bu tam olarak sorunun istediği durumdur.

❌ Diğer Şıklar Neden Yanlış?

• A) Çalışanın aylık ücretinin tahakkuk ettirilmesi:
• Burada Gider artar (Maaş Gideri), ancak varlık azalmaz. Aksine, henüz para ödenmediği için Borçlar hesabı (190 Hesap) artar. Varlık hesabında bir değişiklik yoktur.

• C) Satıcıdan mal satın alınması, karşılığında senet keşide edilmesi:
• Burada Varlık artar (Stoklar/Mallar), Borçlar artar (Senetli Borçlar). Gider hesabı oluşmaz, bu bir alım işlemidir.

• D) Bankadaki kredi hesabına, mevduat hesabından virman yapılması:
• Bu bir Varlık hesabından diğer bir Varlık hesabına geçiş işlemidir. Mevduat azalır, Kredi artar. Gider hesabı oluşmaz.

• E) Vadesinde ödenmeyen senetli borcun yeni bir borç senedi ile yenilenmesi:
• Bu sadece borcun vadesinin uzatılmasıdır. Eski borç senedi (Borçlar) silinir, yeni borç senedi (Borçlar) açılır. Gider oluşmaz, sadece borç hesabı içinde bir dönüşüm olur.

📚 Hangi Konuyu Bilmek Gerekiyor?

Bu soruyu çözmek için Muhasebe Kayıtlarının Mantığı ve Hesap Türlerinin Etkileşimi konusunu iyi bilmelisin.

Özellikle şunlara dikkat etmelisin:

• Gider Hesapları: Borç tarafında artar.
• Varlık Hesapları: Alacak tarafında azalır.
• Senetli İşlemler: Müşteri senedi (Varlık) ile Senetli Borç (Borçlar) arasındaki farkı ayırt etmek.
• Ciro İşlemi: Bir senedi başkasına devretmek, elinizdeki varlığı azaltır.

Kural: "Bir gider doğururken elimizdeki bir varlığı (nakit, senet, mal vb.) kaybediyorsak, doğru cevap genellikle bu işlemdir."

Başarılar dilerim, bu mantığı oturtursan benzer soruları rahatça çözersin!

Doğru cevap A şıkkıdır çünkü senetsiz borç 320 Satıcılar hesabında izlenir; borç karşılığında bono keşide edilince bu borç senetli hale gelir. Bu nedenle 320 Satıcılar hesabı 30.000 ₺ borçlandırılarak kapatılır, 321 Borç Senetleri hesabı 30.000 ₺ alacaklandırılır.

B şıkkı yanlıştır çünkü işlemde nakit hareketi yoktur; Kasa hesabı ve 60.000 ₺ tutar kullanılamaz.

C şıkkı yanlıştır çünkü 121 Alacak Senetleri işletmenin alacaklarına ait senetleri izler; ayrıca 321 bu işlemde borçlanmaz, alacaklanır.

D şıkkı yanlıştır çünkü 120 Alıcılar müşterilerden olan alacakları izler, satıcıya bono verilmesiyle ilgisi yoktur.

E şıkkı yanlıştır çünkü keşide edilen bono işletmenin borç senedidir, alacak senedi değildir ve kapatılması gereken 320 Satıcılar hesabı kayda alınmamıştır.

Bilinmesi gereken kural: Senetsiz ticari borç için bono verildiğinde 320 Satıcılar borçlanır, 321 Borç Senetleri alacaklanır.

Bu soruyu bir SMMM stajı öğrencisi gibi düşünerek, sanki bir hoca karşında oturmuşsun gibi adım adım açıklayalım. Sorunun doğru cevabı D şıkkıdır.

Önce bu kaydı ve doğru cevabı anlamaya çalışalım.

1. Neden Doğru Cevap D'dir?

Öncelikle verdiğimiz kaydı inceleyelim:

• 181 Gelir Tahakkukları (Borç)
• 642 Faiz Gelirleri (Alacak)

Bu kayıtta 181 Gelir Tahakkukları hesabının borç tarafına yazılması çok önemli bir ipucudur. Muhasebede "Gelir Tahakkukları" hesabı, henüz tahsil edilmemiş (parası henüz eline geçmemiş) ancak zamanı geldiği için işletmenin kazancı sayılması gereken gelirleri gösterir.

• Ne oluyor? İşletme, bankadan alacağı bir faiz hesabını yapmış. Ancak bu faiz henüz bankadan hesaplarına yansımamış veya tahsil edilmemiştir. Sadece "benim bu parayı alacak hakkım var" demişler.
• Sonuç: Para henüz bankadaki mevduat hesabına girmemiştir. Sadece bir "tahakkuk" (hak kazanma) işlemi yapılmıştır.

Bu yüzden D şıkkı olan "Hesaplanan faiz tutarı bankadan istenebilir duruma gelmemiştir" ifadesi, "Henüz tahsil edilmemiştir" anlamına gelir ve kaydı en iyi açıklayan ifadedir. Eğer para tahsil edilmiş olsaydı, 181 hesabı yerine doğrudan "Bankalar" hesabı borç yazılırdı.

2. Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Şimdi diğer şıklara neden bakamayacağımızı kısaca görelim:

• A Şıkkı (Kredi borcundan düşülmüştür): Bu bir Gider (Faiz Gideri) işidir. Soruda Gelir (Faiz Geliri) var. Yani işletme bankaya borçlu değil, bankadan para kazanıyor. Bu şık mantıken tamamen ters.
• B Şıkkı (Hesaba kaydedilmiştir): Eğer para bankadaki hesaba kaydedilmiş (tahsil edilmiş) olsaydı, 100 Bankalar hesabı borç yazılırdı. Burada ise 181 Tahakkuk hesabı borç yazıldığı için para henüz hesaba girmemiştir.
• C Şıkkı (Hesaptan tahsil edilmiştir): Bu ifade de para elden çıkmış veya tahsil edilmiş anlamına gelir. Oysa kayıt, paranın henüz tahsil edilmediğini, sadece hak kazanıldığını gösterir.
• E Şıkkı (Mevduat tutarını azaltmıştır): Faiz geliri, mevduatı arttırır, azaltmaz. Ayrıca para tahsil edilmediği için mevduat hesabında bir değişiklik olmamıştır.

3. Hangi Konuyu Bilmek Gerekiyor?

Bu soruyu çözmek için "Gelir Tahakkukları" ve "Tahakkuk Esası" konusunu iyi bilmelisin.

• Tahakkuk Esası: Gelir veya giderin, para elden geçse de geçmese de, o döneme ait olduğu an kaydedilmesi kuralıdır.
• 181 Gelir Tahakkukları: "Para henüz elimde yok ama ben bu parayı kazandım" demektir.
• 100 Bankalar: "Para artık elimde (hesabımda)" demektir.

Özetle: Soruda 181 hesabı varsa, para tahsil edilmemiştir. Para tahsil edilmiş olsaydı 100 hesabı kullanılırdı. Bu kuralı bildiğin sürece, D şıkkının tek doğru cevap olduğunu hemen anlarsın.

Başarılar dilerim!

Bu soruyu bir öğrenci arkadaşına anlatır gibi, adım adım ve çok basit bir dille açıklayalım. Sorunun doğru cevabı C şıkkıdır.

Neden C Şıkkı Doğru?

Öncelikle verdiğimiz kaydı parçalara ayıralım:

• 549 ÖZEL FONLAR hesabına Yüklenmiş (Borç) yazılmış.
• 257 BİRİKMİŞ AMORTİSMANLAR hesabına Yüklenmiş (Borç) yazılmış.

Buradaki mantık şudur:

• Amortisman Nedir? Bir makine veya bina gibi maddi duran varlıkların, zaman içinde değer kaybetmesidir. Bu değer kaybını muhasebe kayıtlarında göstermek için her yıl bir "amortisman" ayrılır.
• Kaydın Mantığı: Amortisman ayrılırken, o varlığın değerini düşürmek için 257 Birikmiş Amortismanlar hesabına Borç yazılır. Bu, o varlığın değerinin azaldığını gösterir.
• Karşılık Hesabı: Amortisman gideri bir gider kalemi olduğu için, bu giderin kaynağını göstermek adına 549 Özel Fonlar hesabına Borç yazılır.

Özetle: Bir varlığa amortisman ayrıldığında, o varlığın değerini düşürmek için "Birikmiş Amortismanlar" hesabına borç, bu işlemin gider olarak kaydedilmesi için de "Özel Fonlar" hesabına borç yazılır. Bu tam olarak sorudaki kayıttır.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Şimdi diğer seçeneklere neden bakamayacağımızı kısaca görelim:

• A) Satılması: Bir varlık satıldığında, o varlığın maliyeti ve birikmiş amortismanı Silinir. Yani "Birikmiş Amortismanlar" hesabına Borç yazılır (ki bu kısmı doğru yaparız), ancak karşılığında "Maddi Duran Varlıklar" hesabına Borç yazılır ve "Satış Geliri" hesabına Alacak yazılır. Sorudaki kayıtta "Satış Geliri" veya "Varlık Silme" yok, bu yüzden yanlış.
• B) Satın Alınması: Bir şey satın alırken, o varlığın maliyeti Borç, ödenen para veya borçlanma ise Alacak yazılır. Amortisman ayrılmasıyla hiç ilgisi yoktur.
• D) Hurdaya Ayrılması: Hurdaya ayrıldığında, varlık tamamen silinir. Bu işlemde "Birikmiş Amortismanlar" hesabına Borç yazılır (doğru), ancak karşılığında "Maddi Duran Varlıklar" hesabına Borç yazılır ve "Hurda Satış Geliri" veya "Zarar" hesabına Alacak yazılır. Sorudaki "Özel Fonlar" hesabı burada kullanılmaz.
• E) Kullanım Süresinin Uzatılması: Bu durumda amortisman oranı veya süresi değişir, ancak hemen bir kayıt yapılmaz. Sadece gelecekteki amortisman hesaplamaları değişir. Anlık bir "Borç/Alacak" kaydı oluşmaz.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için "Muhasebe Kayıtlarında Amortisman Ayrılması" konusunu iyi bilmelisin.

Özellikle şunları ezberlemelisin:

• Amortisman ayrılırken 549 Özel Fonlar hesabına Borç, 257 Birikmiş Amortismanlar hesabına Borç yazılır.
• Amortismanın ne zaman ve nasıl kaydedildiğini, varlık satıldığında veya hurdaya ayrıldığında ise bu hesabın nasıl silindiğini ayırt edebilmelisin.

Başarılar dilerim!

Doğru cevap A) 100.000 ₺'dir. Şerefiye, ödenen bedelin satın alınan işletmenin net varlıklarını (varlıklar − borçlar) aşan kısmıdır.

1. Net varlıkları bulalım Soruda "net aktifler toplamı" 900.000 ₺ olarak, yani varlıkların toplamı olarak verilmiştir; borçlar ayrıca 400.000 ₺'dir.

• Net varlıklar = 900.000 − 400.000 = 500.000 ₺

2. Şerefiyeyi hesaplayalım

• Ödenen bedel: 600.000 ₺
• Net varlıklar: 500.000 ₺

Şerefiye = 600.000 − 500.000 = 100.000 ₺

Ödenen bedel net varlıklardan fazla olduğu için aradaki fark şerefiye olarak kaydedilir.

Diğer şıklar neden yanlış?

• E) 500.000: Bu, Z İşletmesinin net varlık tutarıdır; şerefiye değildir.
• D) 400.000: Bu, yalnız borç tutarıdır.

Doğru cevap: A

Bu soruda doğru cevabın A şıkkı olmasının temel nedeni, işletmenin malı teslim etmesiyle satışın gerçekleştiğini ve bu satışın finansal olarak nasıl kaydedilmesi gerektiğini bilmektir; çünkü müşteri daha önce 25.000 TL avans ödemişse bu tutar "Alınan Sipariş Avansları" (340) hesabında borçta bekliyor olmalı ve satış gerçekleştiğinde bu borç kapatılarak "Kasa" hesabına kalan nakit girişi (34.000 TL) eklenmelidir. Satış tutarı 50.000 TL olduğuna göre, KDV dahil toplam tahsilat 59.000 TL olur; bunun 25.000 TL'si avans olarak daha önce alınmış, geriye kalan 34.000 TL ise şu an kasaya girmiştir. Ayrıca satışın kendisi "Yurtiçi Satışlar" (600) hesabına alacak, hesaplanan KDV ise "Hesaplanan KDV" (391) hesabına alacak yazılmalıdır. Diğer şıkların yanlış olma sebepleri şunlardır: B şıkkında "Verilen Sipariş Avansları" (159) kullanılmıştır ki bu, işletmenin bir başkasına avans vermesi durumudur, burada ise işletme avans almıştır; C ve E şıklarında "Satılan Ticari Mallar Maliyeti" (621) hesabı borç yazılmıştır ki bu, malın maliyetinin kayda geçirildiği ayrı bir işlemdir ve satışın faturası (gelir) ile karıştırılmamalıdır; D şıkkında ise borç ve alacaklar mantıksız bir şekilde karıştırılmış ve toplam tutarlar eşleşmemektedir. Bu soruyu çözebilmek için Ticari İşlemlerde Satış Kayıtları, Alınan Sipariş Avanslarının Mahsubu ve KDV hesaplaması konularını iyi bilmek gerekir. Sonuç olarak, doğru muhasebe kaydı avansın kapatılması, kalan paranın kasaya alınması ve satışın KDV'siyle birlikte doğru hesaplara yansıtılmasını gerektirdiği için A şıkkı tek doğru cevaptır.

Doğru cevap C. İhale için yatırılan kesin teminat, işletmenin geri alma hakkı bulunan bir alacağıdır ve işin süresi içinde geri alınacağı düşünüldüğünden 126 Verilen Depozito ve Teminatlar hesabında izlenir: Borç: 126 VERİLEN DEPOZİTO VE TEMİNATLAR 300.000 Alacak: 102 BANKALAR 300.000 İşin zamanında yerine getirilmemesi nedeniyle kurum teminatı irat kaydetmiştir; alacak ortadan kalkmış ve işletme için olağan faaliyetlerle ilgisi olmayan, düzensiz bir kayıp doğmuştur. Bu kayıp 689 Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar hesabına yazılır: Borç: 689 DİĞER OLAĞANDIŞI GİDER VE ZARARLAR 300.000 Alacak: 126 VERİLEN DEPOZİTO VE TEMİNATLAR 300.000 A ve B, kaybı olağan faaliyet zararı gibi 659 hesabına alır. D ve E'de işletmenin verdiği değil aldığı teminatları gösteren 326 hesabı kullanılmıştır; E ayrıca işletmeyi gelir elde etmiş gibi gösterir.

Doğru cevap A. Hisse senetlerinin maliyeti 18.000 ₺, bilançodaki net değeri 10.000 ₺ olduğuna göre 8.000 ₺ değer düşüklüğü karşılığı ayrılmıştır. Satılan %40'lık kısım için: Maliyet = 18.000 × %40 = 7.200 ₺ Karşılık = 8.000 × %40 = 3.200 ₺ Net defter değeri = 7.200 − 3.200 = 4.000 ₺ Satış bedeli 6.000 ₺, net değerin 2.000 ₺ üzerindedir; bu kısım daha önce ayrılan karşılığın geri dönen kısmıdır ve Konusu Kalmayan Karşılıklar hesabına gelir yazılır: Borç: 102 BANKALAR 6.000 Borç: 119 MENKUL KIYMET DEĞER DÜŞÜKLÜĞÜ KARŞILIĞI 3.200 Alacak: 110 HİSSE SENETLERİ 7.200 Alacak: 644 KONUSU KALMAYAN KARŞILIKLAR 2.000 Hisse senetleri 7.200 ₺ alacaklandırılır (B yanlış), karşılık 3.200 ₺ borçlandırılır (C), banka tahsilat nedeniyle borçlanır (D). Satış tutarı maliyetin (7.200) altında olduğundan menkul kıymet satış kârı oluşmaz (E).

Doğru cevap E. Tutarlılık kavramı, muhasebe uygulamalarında seçilen muhasebe politikalarının (değerleme yöntemleri, amortisman yöntemi, stok maliyet yöntemi vb.) birbirini izleyen dönemlerde değiştirilmeden uygulanmasını ifade eder. Amaç, finansal tabloların dönemler arasında karşılaştırılabilir olmasıdır. Haklı bir nedenle politika değiştirilirse, bu değişikliğin nedeni ve finansal tablolara etkisi dipnotlarda açıklanmalıdır. Diğer kavramlar: Kişilik kavramı işletmenin sahip ve ortaklarından ayrı bir kişiliği olduğunu kabul eder. Sosyal sorumluluk, muhasebe bilgilerinin toplumun bütün kesimleri için tarafsız ve doğru üretilmesini öngörür. Maliyet esası, varlıkların ediniminde maliyet bedeli üzerinden kaydedilmesini ifade eder. İşletmenin sürekliliği ise işletmenin faaliyetlerini süresiz sürdüreceği varsayımıdır. Bu kavramların hiçbiri politikaların dönemler arasında değiştirilmemesini ifade etmez.

Doğru cevap C. Temel muhasebe eşitliği: Varlıklar = Borçlar + Özkaynaklar. Buradan özkaynak = varlıklar − borçlar bulunur. Dönem içinde sermaye artırımı veya kâr dağıtımı gibi ortaklarla işlem olmadığı varsayıldığında, özkaynaktaki değişim dönem kâr veya zararını verir. Dönem başı özkaynak = 310.000 − 260.000 = 50.000 ₺ Dönem sonu özkaynak = 330.000 − 180.000 = 150.000 ₺ Özkaynak artışı = 150.000 − 50.000 = 100.000 ₺ Özkaynak arttığından işletme 100.000 ₺ kâr elde etmiştir. Diğer şıklar hatalı hesaplamalardan doğar: yalnız varlık değişimi alınırsa 20.000 ₺, yalnız borç değişimi alınırsa 80.000 ₺ bulunur; ancak kâr, varlık ve borçlardaki değişimin birlikte değerlendirilmesiyle (20.000 varlık artışı + 80.000 borç azalışı) hesaplanır ve 100.000 ₺'dir.

Doğru cevap C. Diğer kapsamlı gelir, TFRS'nin izin verdiği veya gerektirdiği durumlarda kâr veya zararda değil, doğrudan özkaynakta biriktirilen gelir ve gider kalemleridir. TMS 1'e göre başlıca diğer kapsamlı gelir kalemleri şunlardır: Maddi ve maddi olmayan duran varlıkların yeniden değerleme artışları (TMS 16, TMS 38) Tanımlanmış fayda planlarına ilişkin aktüeryal kazanç ve kayıplar (TMS 19) Gerçeğe uygun değer farkı diğer kapsamlı gelire yansıtılan finansal varlıkların değer artışları (TFRS 9) Yabancı işletmelerin finansal tablolarının çevrilmesinden doğan kur farkları (TMS 21) Nakit akış riskinden korunma işlemlerinin etkin kısmı Ertelenmiş gelirler ise müşteriden peşin alınan ancak henüz hak edilmemiş tutarları gösteren bir yükümlülük kalemidir (sözleşme yükümlülüğü); finansal durum tablosunda yer alır ve hak edildikçe kâr veya zarara hasılat olarak aktarılır. Bu nedenle diğer kapsamlı gelir kalemi değildir.

Bu soru, SMMM stajı ve genel muhasebe mantığında en sık karıştırılan ama aslında mantığı çok basit olan "Muhasebe Tahmini Değişikliği" ile "Hata Düzeltmesi" arasındaki farkı ölçüyor.

Gelin soruyu adım adım çözelim ve neden doğru cevabın C olduğunu (ve neden diğerlerinin yanlış olduğunu) birlikte inceleyelim.

1. Neden Doğru Cevap C?

Sorunun en kritik kısmı şudur: "Makine alındığında faydalı ömür yanlış tahmin edildiği için..."

Burada bir Muhasebe Tahmini Değişikliği değil, Muhasebe Hatası vardır.

• Mantık: İşletme makineyi 3 yıl önce aldığında, o anki tüm eldeki veriler ve uzman görüşüne dayanarak "5 yıl ömür var" demiş. Ancak bugün yapılan yeni değerlendirmede, makinenin 4 yıl daha kullanılabileceği görülüyor.
• Kritik Nokta: Soru metninde "Makine alındığında faydalı ömür yanlış tahmin edildiği için" ifadesi geçiyor. Bu ifade, o günkü tahminin yanlış olduğunu, yani o günkü verilerin eksik veya hatalı işlendiğini ima eder.
• Eğer o günkü veriler doğru olsaydı ve sadece bugünkü piyasa koşulları değişseydi, bu bir "tahmin değişikliği" olurdu.
• Ancak soru, o günkü tahminin hatalı olduğunu söylüyor. Bir tahminin "yanlış" çıkması, o anki verilerin gözden kaçırılması veya yanlış değerlendirilmesi demektir. Bu durumda Muhasebe Hatası oluşur.

Muhasebe Hatası Nasıl Düzeltilir? Muhasebe standartlarına (TMS 8) göre, bir hata tespit edildiğinde:

• Hata geriye dönük düzeltilir.
• Eski yılların finansal tabloları yeniden düzenlenir (veya birikmiş etkisi düzeltilir).
• Sadece bugünü ve geleceği değil, hatanın yapıldığı yılları da düzeltiriz.

Bu yüzden, makinenin aktifleştirildiği tarihten itibaren geriye dönük düzeltme yapılması gerekir. Bu mantık C şıkkını doğru yapar.

2. Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Şimdi diğer şıkların neden elendiğini kısaca açıklayalım:

• A ve E Şıkları (Yanlış): Bu şıklar durumu "Muhasebe Tahmini Değişikliği" olarak tanımlıyor. Eğer bu bir tahmin değişikliği olsaydı, eski kayıtlar düzeltilmezdi. Sadece bugünden itibaren yeni tahminle devam edilirdi (İleriye Yönelik Uygulama). Ancak soru metninde "yanlış tahmin edildiği" ifadesi geçtiği için bu bir hata olduğu için geriye dönük düzeltme gerekir. Bu şıkların mantığı, senaryo "tahmin değişikliği" olsaydı doğru olurdu, ama senaryo "hata" olduğu için yanlıştır.
• B Şıkkı (Yanlış): Bu şık da durumu "Muhasebe Tahmini Değişikliği" olarak görüyor ve geriye dönük düzeltme istiyor. Burada iki hata var:
• Tahmin değişikliği geriye dönük düzeltilmez (ileriye yönelik uygulanır).
• Soru bir hata durumu olduğu için geriye dönük düzeltme gerekir, ancak B şıkkı durumu yanlış tanımlamış.
• D Şıkkı (Yanlış): Bu şık durumu "Muhasebe Politikası Değişikliği" olarak tanımlıyor. Politika değişikliği, bir yöntemin başka bir yönteme geçmesidir (örneğin stok değerlemesinde FİFO'dan Ortalama Maliyet'e geçmek). Bu soruda ise bir yöntem değişimi değil, bir tahminin hatası söz konusudur. Dolayısıyla politika değişikliği değildir.

3. Hangi Konuyu Bilmek Gerekiyor?

Bu soruyu çözmek için TMS 8 (Muhasebe Politikaları, Tahmin Değişiklikleri ve Hatalar) konusunu iyi bilmelisin.

Özellikle şu iki kavram arasındaki farkı ezberlemelisin:

• Muhasebe Tahmini Değişikliği:
• Nedir? Geleceğe dair belirsizliklerin (faydalı ömür, hurda değeri vb.) yeni bilgilerle güncellenmesidir.
• Örnek: Makine 5 yıl ömürlü sanılıyordu, bugün baktık 6 yıl ömürlü çıktı. (Bu bir tahmin değişikliğidir).
• Uygulama: İleriye Yönelik uygulanır. Eski yıllar düzeltilmez. Sadece bugünden itibaren yeni tahminle amortisman hesaplanır.