2021/1 SGS Finansal Muhasebe Soruları ve Çözümleri

Bu soruyu bir öğrenci arkadaşına anlatır gibi, adım adım ve çok basit bir dille açıklayalım. Öncelikle sorunun doğru cevabının A şıkkı olduğunu hatırlayalım.

Neden Doğru Cevap A Şıkkıdır?

Öncelikle "Aktifleştirilmiş Gider" kavramını anlamamız gerekiyor. Bu kavram, bir harcamanın hemen gider yazılmayıp, varlık (aktif) olarak kaydedilmesi ve daha sonra dönemler boyunca dağıtılmasıdır.

• Senaryo: Şirketiniz, amortismana tabi bir makine veya bina satın alıyor.
• Mantık: Bu makineyi aldığınızda, parayı hemen "Gider" hesabına yazmazsınız. Çünkü bu makine şirketinize sadece bu yıl değil, önümüzdeki 10 yıl boyunca hizmet verecek. Bu yüzden harcamayı "Maddi Duran Varlık" hesabına aktifleştirirsiniz.
• Sonuç: Sonraki yıllarda, bu varlığın değerinin azalması (amortisman) şeklinde gider olarak yansıtılır. İşte bu işlemin başlangıcı olan "satın alma", aktifleştirilmiş giderin en temel örneğidir.

Bu yüzden A şıkkı doğrudur; çünkü satın alınan varlık, gelecekteki faydalar için bir "aktif" (varlık) olarak kayda alınmıştır.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Şimdi diğer seçeneklere bakalım ve neden onları elendiğini görelim:

• B Şıkkı (Stokların vadeli satılması): Bu bir satış işlemidir. Satış, gelir elde etmektir. Aktifleştirilmiş gider ise bir harcama ve varlık oluşturma işlemidir. Konu tamamen farklıdır.
• C ve D Şıklarının (Demirbaşın satılması): Bu şıklar bir varlığın satışını konu alıyor. Varlık satıldığında elde edilen kar veya zarar hesaplanır. Ancak "aktifleştirilmiş gider", bir varlığın satın alınması ve gelecekte kullanılmasıyla ilgilidir. Satış işlemi, aktifleştirilmiş giderin bir örneği olamaz.
• E Şıkkı (Kira tahsil edilmesi): Bu şıkta şirket kira tahsil etmiş (gelir elde etmiş). Oysa aktifleştirilmiş gider, bir harcama yapmaktır. Ayrıca peşin tahsil edilen kira, şirket için bir "gelecek dönem geliri" (pasif) olarak kaydedilir, gider değildir.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için Muhasebe İlkeleri ve Mali Tablo Hazırlama konusundaki "Dönemsel Eşleştirme İlkesi"ni iyi bilmelisin.

Özetle şunu hatırlamalısın: > "Bir harcamanın yarattığı fayda birden fazla döneme yayılıyorsa, bu harcama hemen gider yazılmaz; önce Varlık (Aktif) hesabına aktarılır ve fayda sağlanan dönemlere dağıtılır."

Bu kuralı bildiğinde, soruda verilen işlemin bir "satın alma" (varlık oluşumu) mı yoksa bir "satış" (gelir oluşumu) mı olduğunu ayırt edebilir ve doğru cevabı bulabilirsin.

Başarılar dilerim!

Doğru cevap E şıkkıdır çünkü muhasebe sürecinde işlemler önce tarih sırasıyla madde madde yevmiye (günlük) deftere kaydedilir, ardından bu maddeler hesaplara aktarılarak büyük defterde (defteri kebir) sınıflandırılır. Günlük defter kronolojik kaydı, büyük defter ise aynı hesaba ait işlemlerin bir arada izlenmesini sağlar. Soruda sırasıyla madde şeklinde kayıt ve hesaplarda sınıflandırma istendiğinden sıra günlük defter, büyük defter olur.

A şıkkı yanlıştır çünkü madde şeklindeki ilk kayıt büyük defterde değil günlük defterde yapılır; karar defteri ise yönetim veya ortak kararlarının yazıldığı defterdir. B şıkkı yanlıştır çünkü ilk kayıt büyük deftere yapılmaz ve envanter defteri sınıflandırma defteri değildir. C şıkkı yanlıştır çünkü envanter defteri işlemleri hesaplarda sınıflandırmaz, envanter ve bilanço sonuçlarını içerir. D şıkkı yanlıştır çünkü envanter defteri ve pay defteri günlük işlemlerin kaydı ve sınıflandırılmasında kullanılmaz.

Bilinmesi gereken kural: İşlemler önce yevmiye defterine madde madde yazılır, sonra büyük deftere aktarılarak hesaplar itibarıyla sınıflandırılır.

Bu soruyu bir öğrenci arkadaşına anlatır gibi, adım adım ve çok basit bir dille açıklayalım. Sorunun doğru cevabı C şıkkıdır.

Neden C Şıkkı Doğru?

Öncelikle durumu hayal edelim: İşletmenin bir makinesi yanmış. Bu bir olağandışı olay (yani işletmenin normal işi olan satma veya üretme işiyle ilgili değil, beklenmedik bir yangın).

Muhasebede bu tür olayları işlerken şu mantığı izleriz:

• Makinenin Defter Değeri: Makinenin maliyeti 150.000 ₺, birikmiş amortismanı 90.000 ₺. Demek ki makinenin defterdeki değeri 60.000 ₺'dir (150.000 - 90.000).
• Sigorta Tazminatı: Sigorta şirketi 75.000 ₺ ödeyecek.
• Kâr/Zarar Hesabı: Sigortadan gelen para (75.000 ₺), makinenin defter değerinden (60.000 ₺) fazladır. Aradaki 15.000 ₺ fark, işletmenin bu yangın olayından kâr etmiş demektir.

Kaydı Nasıl Yapıyoruz? Makineyi defterden çıkarmak için makine ve birikmiş amortisman hesabını borçluyoruz. Sigortadan gelecek parayı ise alacaklıyoruz. Ancak sigorta parası, makinenin değerinden fazla olduğu için aradaki farkı bir Gelir hesabına yazmamız gerekir.

Türk Ticaret Kanunu'na göre, işletmenin normal faaliyetleri dışındaki (yangın, deprem vb.) durumlardan elde edilen kârlar "Diğer Olağandışı Gelir ve Kârlar" hesabına kaydedilir. Bu hesap bir Gelir hesabı olduğu için, kâr oluştuğunda Alacak tarafına yazılır.

• Sonuç: Sigortadan gelen 75.000 ₺'nin 60.000 ₺'si makineyi kapatır, geriye kalan 15.000 ₺lik kâr Diğer Olağandışı Gelir ve Kârlar hesabının Alacak tarafına yazılır.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

• A) Birikmiş Amortismanlar: Bu hesap, makinenin değerini defterden silmek için kullanılır. Yangın durumunda makineyi ve birikmiş amortismanını Borç tarafına yazarak defterden çıkarmamız gerekir. Alacak tarafına yazılmaz.
• B) Diğer Çeşitli Alacaklar: Bu hesap genellikle tahsil edilecek olan normal olmayan alacaklar için kullanılır. Ancak burada bir "kâr" durumu vardır ve kâr hesapları (Gelir ve Kâr hesapları) alacak tarafına yazılır. Bu şık, kârın kaydedildiği yer değildir.
• D) Kasa: Sigorta şirketi henüz parayı ödememiştir, sadece "ödeyeceğini bildirmiştir". Para henüz kasaya girmemiştir. Para kasaya girdiğinde Kasa hesabı Borçlanır, ancak soru bize "hangi hesabın alacak tarafına kayıt yapılır" diye sormaktadır. Kasa hesabı bu işlemin alacaklısı olamaz.
• E) Genel Yönetim Giderleri: Bu bir gider hesabıdır. Yangın nedeniyle makine kaybı bir zarar olsaydı, zararı bu hesaba yazabilirdik. Ancak elimizde sigortadan gelen para makine değerinden fazla olduğu için bir kâr durumu var. Kâr gider hesabına yazılmaz.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için "Olağanüstü Gelir ve Kârlar" ve "Olağanüstü Gider ve Zararlar" konusunu iyi bilmelisin.

• Kural: İşletmenin normal işi dışındaki olaylardan (yangın, deprem, hırsızlık vb.) kaynaklanan kâr, "Diğer Olağandışı Gelir ve Kârlar" hesabının Alacak tarafına yazılır.
• Kural: Eğer sigorta parası makine değerinden az olsaydı, aradaki fark "Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar" hesabının Borç tarafına yazılırdı.

Özetle; Sigorta Tazminatı > Makine Defter Değeri ise aradaki fark Alacak tarafına "Diğer Olağandışı Gelir ve Kârlar" hesabına yazılır.

Bu soruda A İşletmesi, daha önce satın aldığı malları iade ederek borcunu azalttığı için, iade edilen malın maliyetini ve KDV'sini düşmesi ve bu tutarı da satıcıya olan borcundan mahsup etmesi gerekir. Doğru cevap olan A şıkkı bu durumu tam olarak yansıtır: A İşletmesi, iade ettiği malların maliyetini (500 ₺) ve KDV'sini (50 ₺) düşmek için Ticari Mallar ve Hesaplanan KDV hesaplarını alacak (sağ) tarafa yazarken, bu tutarı borcundan düşmek için Saticılar hesabını borç (sol) tarafa yazar. Diğer şıkların yanlış olmasının nedeni ise; B şıkkı "Satıştan İadeler" hesabını kullanmış (bu satış iadesi içindir, alış iadesi değil), C ve D şıklarında tutarlar ve hesaplar tamamen uyuşmamakta, E şıkkı ise iade edilen malları tekrar artırmaya çalıştığı için mantıksızdır. Bu soruyu çözebilmek için alış iadesi kayıtlarının nasıl yapılacağını ve borçların mahsup edilmesi (senetsiz borçtan düşülmesi) işleminin muhasebeleştirilmesini bilmek gerekir. Sonuç olarak, iade edilen mal ve KDV tutarının borçtan düşülmesi işlemi A şıkkındaki gibi kaydedilir.

Bu soruda, işletmenin elindeki senedin değerindeki kur farkı nedeniyle oluşan zararı doğru hesapta izlemesi gerektiğini anlamamız lazım. İşletme, senedi ilk kayıtlara 56.000 TL (8.000 USD x 7,00 ₺) üzerinden almıştı, ancak senedi yenilerken o anki kur olan 6,00 ₺ üzerinden değerleme yapıldığında, elindeki senedin TL karşılığı 48.000 TL (8.000 USD x 6,00 ₺) olarak düşmüştür. Bu durumda işletme, elindeki senedin değerinde 8.000 TL (56.000 - 48.000) bir kayıp yaşamıştır ve bu kayıp, kur farkı nedeniyle oluşan zararı gösteren Kambiyo Zararları hesabına borç kaydedilmelidir; bu yüzden doğru cevap E şıkkıdır.

Diğer şıkları neden yanlış olduğunu kısaca şöyle açıklayabiliriz: A şıkkındaki 2.000 ₺ tutarı, senedin nominal değerindeki artışa (1.000 USD) dayanır ancak bu işlemde kur farkı zararı öncelikli olarak hesaplanmalıdır; B şıkkındaki faiz geliri, bu işlemde doğrudan bir gelir unsuru değildir; C ve D şıkları ise hem tutar hem de borç/alacak yönü açısından senedin düşen değeri ve kur farkı mantığına uymamaktadır. Bu soruyu çözebilmek için kur farkı hesaplamaları ve senet yenileme işlemlerinde oluşan kambiyo zararlarının muhasebeleştirilmesi konularını iyi bilmek gerekir.

Sonuç olarak, kurun düşmesi nedeniyle oluşan 8.000 TL'lik kayıp, Kambiyo Zararları hesabının borcuna yazılarak doğru muhasebeleştirme yapılmıştır.

Bu soruyu bir öğrenci arkadaşına anlatır gibi, adım adım ve çok basit bir dille çözelim. Sorunun mantığını kavradığında benzer soruları çözmek çok kolaylaşacak.

🎯 Doğru Cevap Neden C?

Öncelikle işletmenin yaptığı işe bakalım: "15.000 ₺ nominal değerli bir müşteri senedini ciro etmiştir."

Buradaki en kritik kelime "Ciro"dur. Ciro, senedi başkasına devretmektir. İşletme, elindeki bir senedi (müşteriden aldığı senedi) satıcıya borcunu ödemek için vermiştir.

• İşletmenin elinde ne var? Müşteriden aldığı senetler. Muhasebede bunlar "Alacak Senetleri" hesabında tutulur.
• Ne oluyor? İşletme bu senedi satıcıya vererek elinden çıkardı.
• Kural: Bir varlık hesabı (Alacak Senetleri) azalacaksa, bu hesabın Alacak tarafına kayıt yapılır.

Özetle: İşletme elindeki senedi (Alacak Senetleri) satıcıya vererek elden çıkardı. Senet azaldığı için Alacak Senetleri hesabının Alacak tarafına yazılır. Bu yüzden C şıkkı doğrudur.

❌ Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Şimdi diğer seçeneklere neden bakamayacağımızı kısaca açıklayalım:

• A) Satıcılar hesabının alacak tarafına kayıt yapılır: Yanlış. Satıcıya senet vererek borcunu ödedik. Borç ödenirse Satıcılar hesabı Borç tarafına yazılır, Alacak tarafına değil.
• B) Borç Senetleri hesabının borç tarafına kayıt yapılır: Yanlış. "Borç Senetleri", işletmenin başkasına keşide ettiği senetlerdir. Soruda işletmenin satıcıya senet keşide ettiği (5.000 ₺'lik kısım) ve müşteri senedini ciro ettiği (15.000 ₺'lik kısım) belirtilmiş. Bizim yaptığımız işlem ciro (elinden çıkarma) olduğu için Borç Senetleri ile ilgisi yok.
• D) Bankalar hesabının alacak tarafına kayıt yapılır: Yanlış. İşlemde para hesabı (Bankalar) hiç geçmiyor. Sadece senet devri var.
• E) Alıcılar hesabının alacak tarafına kayıt yapılır: Yanlış. Alıcılar hesabı, işletmenin mal sattığı kişilere olan alacaklarını gösterir. Burada senet devri söz konusu olduğu için Alıcılar hesabı doğrudan etkilenmez, etkilenen Alacak Senetleri hesabıdır.

📚 Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için "Senetli İşlemler" ve "Ciro" kavramını iyi bilmelisin.

Özellikle şunları hatırlamalısın:

• Alacak Senetleri: İşletmenin elinde olan, başkasından tahsil edilecek senetlerdir.
• Ciro: Bir senedi başkasına devretmektir. Senet elden çıkınca Alacak Senetleri hesabı Alacak tarafına yazılır.
• Borç Senetleri: İşletmenin başkasına keşide ettiği (verdiği) senetlerdir.

Kısa bir formül: Senet elden çıkarsa (Ciro) -> Alacak Senetleri hesabı Alacak tarafına yazılır.

Başarılar dilerim!

Öncelikle hatanın ne olduğunu anlamalıyız: İşletme, yarısı peşin (kasa) ve yarısı kredili (alacak senedi) olan bir satışta, alacak senedi hesabını kullanmış ancak KDV'yi yanlışlıkla "İndirilecek KDV" (satın alımda kullanılan) hesabına kaydetmiştir. Oysa satışta "Hesaplanan KDV" (borçlu KDV) kullanılır. Ayrıca, kredili satışın alacak senedi yerine "Alıcılar" hesabına kaydedilmesi daha doğrudur. Düzeltme kaydında, hatalı kullanılan "İndirilecek KDV" ve "Alacak Senetleri" hesapları kapatılmalı, doğru olan "Alıcılar" ve "Hesaplanan KDV" hesapları açılmalıdır. Bu nedenle, 2.000 TL'lik alacak senedi borçlanarak kapatılırken 2.000 TL'lik alıcı hesabı açılır; 400 TL'lik yanlış KDV borçlanarak kapatılırken 400 TL'lik doğru KDV alacaklanır. Bu mantığa uygun tek seçenek D şıkkıdır. Diğer şıklar ya sadece bir kısmı düzeltir (B ve C), ya da yanlış hesapları kullanmaya devam eder (A ve E). Bu soruyu çözmek için muhasebede "Satış İşlemleri", "KDV Hesapları" ve "Hata Düzeltme Kayıtları" konularını iyi bilmek gerekir. Sonuç olarak, hatalı kayıtları tersine çevirip doğru muhasebeleştirme yapabilmek için D şıkkındaki gibi bir düzeltme kaydı yapılmalıdır.

Bu soruyu bir SMMM stajı öğrencisi gibi adım adım inceleyelim. Sorunun mantığını kavramak için önce durumu analiz edelim, sonra doğru cevabı bulalım.

1. Durum Analizi: Ne Oldu? İşletme, 5 yıl süreyle kiraladığı bir binada ARAŞTIRMA-GELİŞTİRME (A&G) faaliyetleri için elektrik ve kablo tesisatını yenilemiş.

• Maliyet: 60.000 TL (KDV hariç).
• KDV: %10 (6.000 TL).
• Toplam Ödeme: 66.000 TL.
• Önemli Detay: Bu tesisat, binanın kendisi değil, binanın içinde yapılan yapısal bir iyileştirmedir ve doğrudan Araştırma-Geliştirme faaliyetine aittir.
• Süre: 5 yıl.

Muhasebe Kuralı Nedir? Türkiye Muhasebe Standartları'na (TMS) göre, kiralanan bir gayrimenkulde yapılan ve işletmenin kendi faaliyetlerine (burada A&G'ye) doğrudan hizmet eden iyileştirmeler, "Özel Maliyetler" hesabında izlenir. Ancak bu özel maliyetler, Araştırma ve Geliştirme Giderleri hesabına aktarılmalıdır.

Buradaki en kritik nokta şudur: Araştırma ve Geliştirme giderleri, amortismana tabi değildir. Ancak, kiralanan bir gayrimenkulde yapılan iyileştirmeler (Özel Maliyetler), kiralama süresi (5 yıl) içinde doğrusal olarak (yıllık eşit tutarlar halinde) Araştırma ve Geliştirme Giderleri hesabına aktarılır. Yani bu 60.000 TL'lik tutar, 5 yıl boyunca yılda 12.000 TL'lik gider olarak kaydedilir.

2. Neden Doğru Cevap A Şıkkıdır?

Birinci yılın sonunda yapılacak kayıt, bu 60.000 TL'lik özel maliyetin birinci yılın payının giderleştirilmesidir.

• Hesaplanan Yıllık Gider: 60.000 TL / 5 yıl = 12.000 TL.
• Gider Hesabı: Bu gider, işletmenin ana faaliyetlerinden biri olan "Araştırma ve Geliştirme" ile ilgili olduğu için 750 ARAŞTIRMA VE GELİŞTİRME GİDERLERİ hesabına borç verilir.
• Amortisman Hesabı: Özel maliyetlerin (264) zamanla tüketilmesi, 268 BİRİKMİŞ AMORTİSMANLAR hesabına alacak vererek izlenir.

Doğru Kayıt:

• Borç: 750 Araştırma ve Geliştirme Giderleri (12.000)
• Alacak: 268 Birikmiş Amortismanlar (12.000)

Bu nedenle A şıkkı doğrudur.

3. Diğer Şıklar Neden Yanlış?

• B Şıkkı: Bu kayıt, işlemin yapıldığı anı (peşin ödeme) gösterir. Soru ise "birinci yılın sonunda" yapılacak kaydı sorduğu için bu şık yanlıştır. Ayrıca bu şıkta gider hesabı yok, sadece maliyet ve KDV var.
• C Şıkkı: Burada 60.000 TL'nin tamamı tek seferde giderleştirilmiş gibi görünüyor. Oysa 5 yıllık bir süreden bahsediyoruz. Ayrıca "Özel Maliyetler" hesabına borç, "Birikmiş Amortisman" hesabına alacak vermek mantıksızdır; bu iki hesap aynı anda aynı tutarda kullanılmaz.
• D Şıkkı: Bu şıkta gider hesabı 770 Genel Yönetim Giderleri olarak verilmiş. Soruda açıkça "araştırma-geliştirme faaliyetlerinde kullanılacağı" belirtilmiştir. Bu yüzden gider hesabı 770 değil, 750 olmalıdır.
• E Şıkkı: Bu da B şıkkı gibi işlemin yapıldığı anı (satıcıya borçlanma) gösterir. Soru birinci yılın sonundaki amortisman/gider kaydı sorduğu için bu şık da yanlıştır.

4. Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için şu iki temel konuyu iyi bilmelisiniz:

• Özel Maliyetler (264) ve Amortismanı: Kiralanan gayrimenkullerde yapılan iyileştirmelerin (Özel Maliyetler) nasıl izlendiği ve bu maliyetlerin kiralama süresi içinde nasıl amortismana tabi tutulacağı.

2.

Bu soru, SMMM stajı ve genel muhasebe pratiğinde sıkça karşımıza çıkan "Hisse Senedi İptali" işlemini konu alıyor. Doğru cevap D şıkkıdır.

Gelin bu durumu basit bir mantıkla ve örneklerle açıklayalım.

Neden D Şıkkı Doğru?

Bir anonim şirket kurulurken ortaklar, şirketin sermayesine taahhüt ettikleri parayı ödemeyi kabul ederler. Ancak bazı durumlarda (örneğin ortak parayı ödemeyi reddederse veya vadesinde ödemeyi yapamazsa) şirket, bu ortağın hisse senetlerini iptal etmek zorunda kalabilir.

Bu işlemin mantığı şöyledir:

• Sermaye Hesabı (Borçlu): Şirket, iptal edilen hisse senetleri için daha önce kayıtlı olan "Sermaye" tutarını silmek zorundadır. Sermaye hesabı bir Özkaynak hesabıdır ve normalde alacaklı bakiye verir. Bu hesabı azaltmak (silme işlemi) için Borç tarafına yazılır. Yani, "Şirketin sermayesinden bu kadar bir miktar düşüyoruz" deriz.
• Ödenmemiş Sermaye Hesabı (Alacaklı): İptal edilen hisse senetleri için ortak henüz para ödememiştir. Yani şirketin elinde bu ortak için "ödenecek para" hakkı vardır. Bu hak, "Ödenmemiş Sermaye" hesabında tutulur. Bu hesap bir Varlık hesabıdır ve normalde borçlu bakiye verir. Ancak hisse iptal edildiğinde, bu "ödenecek para hakkı" da ortadan kalkar. Varlık hesabını azaltmak için Alacak tarafına yazılır.

Özetle Mantık:

• Sermayeyi düşüyoruz -> Sermaye Hesabı Borçlu
• Ödenmemiş sermaye hakkını siliyoruz -> Ödenmemiş Sermaye Hesabı Alacaklı

Bu nedenle kayıt şu şekilde olur:

• Borç: Sermaye Hesabı
• Alacak: Ödenmemiş Sermaye Hesabı

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

• A ve C Şıkları: Bu şıklarda "Hisse Senedi İptal Kârları" hesabı geçiyor. Bu hesap, genellikle hisse senetlerinin satışından veya geri alınmasından kaynaklanan kar/zarar durumlarında kullanılır. Ancak soruda "taahhüdünü yerine getirmeyen ortağın hisse senetlerinin iptali" kastediliyor. Bu durumda henüz bir satış veya geri alım işlemi gerçekleşmemiştir, sadece sermaye ve ödenmemiş sermaye hesabı düzeltilir. Dolayısıyla "İptal Kârları" hesabı burada kullanılmaz.
• B Şıkkı: Sermaye hesabı borçlu yazılmış (doğru) ancak alacak tarafına "Hisse Senedi İptal Kârları" yazılmış. Bu, yukarıda belirttiğimiz gibi yanlış bir hesap kullanımıdır.
• E Şıkkı: Bu şıkta hesapların yönleri (Borç/Alacak) ters yazılmıştır. Sermaye hesabını artırmak (Alacak) veya iptal kârlarını borçlamak mantığı bu işlemin doğasına uymaz.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için "Ödenmemiş Sermaye" hesabının yapısını ve "Hisse Senedi İptali" işleminin muhasebe kayıtlarını iyi bilmelisin.

• Ödenmemiş Sermaye: Bir varlık hesabıdır. Ortakların ödememesi durumunda şirketin bu ortaklara olan alacağıdır.
• İptal İşlemi: Sermaye ve Ödenmemiş Sermaye hesaplarının birbirine karşılık düşürülmesidir. Kar/Zarap hesabı (İptal Kârları) sadece hisse senetlerinin satış veya geri alım işlemlerinde devreye girer.

Başarılar dilerim!

Bu soruyu bir öğrenci arkadaşına anlatır gibi, adım adım ve çok basit bir dille çözelim. Sorunun doğru cevabı C şıkkıdır.

Hadi gel, durumu bir senaryo gibi hayal edelim:

1. Neden C Şıkkı Doğru? (Olayın Mantığı)

Öncelikle elimizdeki rakamları netleştirelim:

• Hissenin Gerçek Değeri (Nominal Değer): 60.000 ₺. (Şirketin bu hisseyi çıkarken belirlediği temel fiyat).
• Hissenin Satış Fiyatı: 70.000 ₺. (Yeni ortak T AŞ, bu hisseyi 70.000'e satın almış).

Burada bir fark var: 70.000 - 60.000 = 10.000 ₺.

Muhasebede bu durum şöyle işler:

• Şirket (M AŞ), hisse senetlerini 60.000 ₺'lik nominal değerle çıkarmıştır. Bu kısma Sermaye hesabı yazılır.
• Ancak hisseyi 70.000 ₺'ye satmıştır. Aradaki 10.000 ₺ fark, şirketin hisse senetlerini "pahalıya" sattığı için elde ettiği primdir.
• Muhasebe kurallarına göre, hisse senetlerinin nominal değerinden fazla satılması durumunda, bu fazla kısma "Hisse Senetleri İhraç Primleri" hesabı yazılır ve bu hesap alacaklanır (yani artar).

Yapılacak Kayıt (Basitçe):

• Borç: Nakit veya Alacaklılar (70.000 ₺) -> Para geldi.
• Alacak: Sermaye (60.000 ₺) -> Temel hisse değeri.
• Alacak: Hisse Senetleri İhraç Primleri (10.000 ₺) -> Fazladan kazanılan para.

Bu yüzden C şıkkı doğrudur; çünkü 10.000 ₺'lik bu fark, "İhraç Primleri" hesabına alacak olarak kaydedilir.

2. Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Şimdi diğer şıklara neden bakamayacağımızı kısaca açıklayalım:

• A) Ödenmemiş Sermaye: Bu hesap, ortakların henüz parayı yatırmadığı durumlarda kullanılır. Burada T AŞ hisseyi tamamını satın almış ve parayı vermiştir. Yani ödeme yapılmıştır, "ödenmemiş" bir durum yoktur.
• B) İştiraklere Sermaye Taahhütleri: Bu hesap, bir şirketin başka bir şirkete ortak olacağına dair gelecekte vereceği sözü (taahhüt) gösterir. Burada hisse senetleri satılmıştır, yani işlem gerçekleşmiştir. Taahhüt değil, gerçekleşmiş bir satış vardır. Ayrıca bu hesap borçlanmaz, alacaklanır.
• D) Sermaye hesabı 70.000 ₺ alacaklandırılır: Sermaye hesabı sadece nominal değeri (60.000 ₺) yansıtır. Satış fiyatı olan 70.000 ₺'nin tamamını Sermaye hesabına yazmak yanlıştır. Fazla olan kısım ayrı bir hesapta (İhraç Primleri) tutulmalıdır.
• E) Menkul Kıymet Satış Kârları: Bu hesap, daha önce sahip olunan bir hisseyi satıp kar etmek durumunda kullanılır. Burada ise şirket yeni hisse çıkarmış ve bunu satmıştır. Bu bir "kar" değil, "sermaye artırımı ve prim"dir. Bu yüzden "Satış Karı" hesabı kullanılmaz.

3. Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için "Sermaye Artırımı ve Hisse Senetleri İhraç Primleri" konusunu iyi bilmelisin.

Özet Kural: Bir şirket hisse senetlerini nominal değerinden fazla bir fiyata satarsa, aradaki fark "Hisse Senetleri İhraç Primleri" hesabına alacak olarak kaydedilir. Bu, şirketin sermayesini artıran bir kaynak yaratır, ancak normal bir ticari kar değildir.

Başarılar dilerim!

SMMM staja giriş sınavına hazırlanan bir öğrenci olarak bu soruyu çok iyi anlamamız gerekiyor. Soru, muhasebede karşılaştırma yapabilmek için hangi ilkeye ihtiyacımız olduğunu soruyor.

Gelin adım adım inceleyelim:

1. Neden Doğru Cevap "E) Tutarlılık"?

Sorunun anahtarı "karşılaştırılabilir olması" ifadesidir. Bir işletmenin bu yılki bilançosunu veya gelir tablosunu, geçen yılki bilançosuyla veya gelecek yılki bilançosuyla kıyaslayabilmek için neye ihtiyacımız var?

Tutarlılık (Devamlılık) ilkesi, işletmenin bir muhasebe döneminde uyguladığı muhasebe yöntemlerini (örneğin stok değerlemesi, amortisman yöntemi vb.) bir sonraki dönemde de aynı şekilde uygulamasını gerektirir.

• Örnek: Eğer geçen yıl stokları "Ortalama Maliyet" yöntemiyle değerlediysek ve bu yıl "İlk Gelen İlk Çıkar" (FIFO) yöntemine geçerseniz, bu yılki karınız ile geçen yılki karınız arasında bir kıyaslama yapmak imkansız hale gelir. Çünkü yöntem değişti.
• Sonuç: Yöntemler her yıl aynı kalırsa (tutarlıysa), mali durum ve faaliyet sonuçları karşılaştırılabilir olur. Bu yüzden doğru cevap E şıkkıdır.

2. Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Diğer şıklar da muhasebe ilkesidirler ancak sorunun sorduğu "karşılaştırma" ile doğrudan ilgili değillerdir:

• A) Önemlilik: Bir bilginin, kullanıcıların kararlarını etkileyip etkilemediğine göre raporlanıp raporlanmayacağını belirler. Küçük hataların dikkate alınmamasıdır. Karşılaştırma ile doğrudan bir ilgisi yoktur.
• B) Dönemsellik: İşletmenin ömrünü, belli zaman dilimlerine (dönemlere) böler. Gelir ve giderleri o döneme ait olduğu gibi gösterir. Bu, "ne zaman" sorusuna cevap verir, "nasıl kıyaslanır" sorusuna değil.
• C) Tam Açıklama: Finansal tabloların eksiksiz ve anlaşılır olması, gerekli tüm bilgilerin dipnotlarda verilmesidir. Karşılaştırılabilirlik için yeterli değildir.
• D) İşletmenin Sürekliliği: İşletmenin gelecekte de varlığını sürdüreceği varsayılır. Bu varsayım, varlıkların elden çıkarma değeriyle değil, kullanım değeriyle değerlenmesini sağlar. Yine karşılaştırma ilkesi değildir.

3. Hangi Konuyu Bilmek Gerekiyor?

Bu soruyu çözmek için "Muhasebe İlkeleri" konusunu, özellikle "Tutarlılık (Devamlılık) İlkesi"nin tanımını ve amacını iyi bilmelisiniz.

Özetle:

• Soru: Karşılaştırma yapmak için ne gerekir?
• Cevap: Yöntemlerin değişmemesi, yani Tutarlılık.

Başarılar dilerim!

Bu soruda doğru cevap D şıkkıdır çünkü işletme, eski makineyi satarken elde ettiği 2.000 ₺'lik kârı doğrudan "Özel Fonlar" hesabına kaydetmez; bu kâr, işletmenin genel faaliyet sonucunu gösteren "Faaliyet Kârı" veya "Maliyet ve Gider Hesapları" üzerinden hesaplanıp, dönem sonunda "Genel Kar ve Zarar" hesabına aktarılır. "Özel Fonlar" hesabı, yasal zorunluluklar veya yönetim kurulu kararıyla kârdan ayrılan ve belirli amaçlarla (örneğin yedek akçe, yatırım fonu) kullanılmak üzere ayrılan tutarlar için kullanılır; makine satışı gibi olağan bir işlemden doğan kârın doğrudan bu hesaba borçlanması muhasebe prensiplerine aykırıdır.

Diğer şıkların neden doğru olduğunu ve işlemin mantığını şöyle özetleyebiliriz:

• A şıkkı doğrudur: Yeni makinenin KDV'si (80.000 ₺ x %10 = 8.000 ₺) "İndirilecek KDV" hesabına borç yazılarak işletmenin vergi yükümlülüğünden düşülmesi sağlanır.
• B şıkkı doğrudur: Makinenin vergisiz alış bedeli olan 80.000 ₺, varlık hesabı olan "Tesis, Makine ve Cihazlar" hesabına borç yazılarak işletmenin varlığı artırılır.
• C şıkkı doğrudur: Daha önce ödenen 15.000 ₺ avans, yeni makine teslim alındığında bu avansın kullanıldığını göstermek için "Verilen Avanslar" hesabından alacak yazılarak kapatılır.
• E şıkkı doğrudur: Makine bedelinin kalan kısmı (88.000 ₺ toplam - 15.000 ₺ avans = 73.000 ₺) çekle ödendiği için "Alınan Çekler" hesabı alacak yazılarak borçlandırılır.

Bu soruyu çözebilmek için varlık alım-satım işlemlerinin muhasebeleştirilmesi, KDV hesaplamaları, avans işlemleri ve kârın hangi hesaplara yansıtılması gerektiği konularını iyi bilmek gerekir.

Sonuç olarak, makine satışından elde edilen kârın doğrudan "Özel Fonlar" hesabına kaydedilmesi muhasebe kurallarına aykırı olduğu için D şıkkı yanlıştır.

Bu soruyu bir öğrenci arkadaşına anlatır gibi, adım adım ve çok basit bir dille açıklayalım. Sorunun doğru cevabı C şıkkıdır.

Neden C Şıkkı Doğru?

Öncelikle durumu hayal edelim: İşletme geçen yıl (dönem sonu), borç senetleri için bir "reeskont" (gelecek yılın faizini şimdiden tahmin edip ayırmak) yapmıştı. Bu işlemde 422 Borç Senetleri Reeskontu hesabına 3.000 ₺ borç yazılmıştı. Bu, o paranın bir yükümlülük (gelecek yıl ödenecek faiz) olduğunu gösterir.

Şimdi yeni bir yıl (izleyen dönem) başladı. Bu reeskont işleminin süresi doldu ve kapatılması gerekiyor. İşte mantık şudur:

• Yükümlülüğün Bitmesi: Geçen yıl ayırdığımız o 3.000 ₺'lik faiz yükümlülüğü artık gerçekleşti. Bu yüzden 422 Borç Senetleri Reeskontu hesabını kapatmamız (borç tarafını sıfırlamamız) gerekir. Hesap borçlu olduğu için kapatmak için Alacak yazılır.
• Giderin Gerçekleşmesi: O 3.000 ₺ aslında geçen yıl tahmin edilen ama bu yıl ödenen/giderleşen bir faizdir. Muhasebe kurallarına göre, reeskonttan kaynaklanan bu gider, "657 Reeskont Faiz Giderleri" hesabına yazılmalıdır. Gider artışı Borç tarafına yazılır.

Sonuç:

• Borç: 657 Reeskont Faiz Giderleri (3.000)
• Alacak: 422 Borç Senetleri Reeskontu (3.000)

Bu tam olarak C şıkkındaki kayıttır.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

• A Şıkkı (644 Hesabı): "Konusu Kalmayan Karşılıklar" hesabı, genellikle gelecekte ödenmesi beklenen bir yükümlülüğün (örneğin bir dava sonucunda para ödenmeyeceğinin anlaşılması) ortadan kalkması durumunda kullanılır. Reeskont işleminde bu hesap kullanılmaz.
• B Şıkkı (Hatalı Yön): Bu şıktaki hesaplar yer değiştirmiş. Borç ve Alacak tarafı yanlış yazılmış. Reeskontu kapatmak için 422 hesabının Alacak tarafında olması gerekir, burada Borç tarafında yazılmış.
• D Şıkkı (659 Hesabı): "Diğer Olağan Giderler" hesabı, işin doğrudan faizle ilgili olmadığı durumlarda kullanılır. Reeskonttan doğan giderin özel bir hesabı vardır: 657 Reeskont Faiz Giderleri. Bu yüzden D şıkkı teknik olarak yanlıştır.
• E Şıkkı (Gelir Hesabı): Bu şıktaki 647 Reeskont Faiz Gelirleri hesabı, Alacak Senetleri (yani elimizdeki tahsil edilecek senetler) için reeskont yaparken kullanılır. Soruda Borç Senetleri (yani borçlandığımız senetler) olduğu için bu bir Gider olmalıdır, Gelir değil.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için "Reeskont İşlemleri" konusunu iyi bilmelisin. Özellikle:

• Borç Senetleri Reeskontu ile Alacak Senetleri Reeskontu arasındaki farkı ayırt etmelisin.
• Reeskontun dönem sonu kaydı (geçen yıl) ile izleyen dönemdeki kapatma kaydının (bu yıl) nasıl yapılacağını bilmelisin.
• 657 Reeskont Faiz Giderleri hesabının ne zaman kullanıldığını (Borç senetleri için) ve 647 Reeskont Faiz Gelirleri hesabının ne zaman kullanıldığını (Alacak senetleri için) ezberlemelisin.

Özetle: Borç senetlerinin reeskontu kapatılırken Gider hesabı borç, Reeskont hesabı alacak yazılır. Cevap C'dir.

Bu soruyu bir öğrenci arkadaşına anlatır gibi, adım adım ve çok basit bir dille açıklayalım. Sorunun doğru cevabı D şıkkıdır.

🎯 Neden D Şıkkı Doğru?

Öncelikle senaryoyu basitleştirelim:

• Geçmişte ne olmuştu? İşletme, 4.000 ₺'lik bir alacağın tahsil edilemeyeceğini düşünmüş ve bu risk için karşılık ayırmıştı. Muhasebede bunu yaparken "Karşılık Gideri" yazıp, "Şüpheli Ticari Alacaklar Karşılığı" hesabına borç vermişti.
• Şimdi ne oldu? Alacağın tahsilinin imkânsız olduğu kesinleşti. Yani, daha önce "şüpheli" dediğimiz bu alacak artık "tahsil edilemez" (konusu kalmamış) durumuna geçti.

Muhasebe Mantığı Şudur: Bir alacağın tahsil edilemez olduğu kesinleştiğinde, daha önce ayırdığımız karşılığı (karşılık hesabını) kapatmamız gerekir. Çünkü artık o alacak için ayrılan para ihtiyacı kalmamıştır; alacak da artık yok olmuştur.

• Karşılık Hesabı (129): Daha önce bu hesabı borç vermiştik (karşılık ayırırken). Şimdi bu hesabı borç vererek kapatıyoruz. (Doğru: 129 Şüpheli Ticari Alacaklar Karşılığı Borç)
• Alacak Hesabı (128): Tahsil edilemez olan alacağın kendisini de defterlerden silmemiz gerekir. Bu hesabı alacak vererek kapatıyoruz. (Doğru: 128 Şüpheli Ticari Alacaklar Alacak)

Sonuç: Karşılığı kapatmak için 129 hesabını borç, alacağı silmek için 128 hesabını alacak yazmalıyız. Bu da D şıkkını oluşturur.

❌ Diğer Şıklar Neden Yanlış?

• A ve B Şıkları (644 Hesabı): "Konusu Kalmayan Karşılıklar" (644) hesabı, karşılık ayırma işleminde kullanılır. Yani alacak tahsil edilemez olabilir diye şüphe duyduğumuzda bu hesabı kullanırız. Ancak soruda alacağın tahsilinin imkânsız olduğu kesinleşmiştir. Bu durumda artık "şüphe" bitmiş, "tahsil edilemezlik" gerçekleşmiştir. Bu yüzden 644 hesabı kullanılmaz.
• C Şıkkı: Bu şıkta 129 hesabı alacak, 128 hesabı borç yazılmış. Bu işlem, alacağın tahsil edilemez olduğunu söylememiş, tam tersine alacağın tahsil edilebilir olduğunu varsayarak muhasebe kaydı yapar gibi duruyor. Mantık tamamen ters.
• E Şıkkı: Bu şıkta 654 "Karşılık Giderleri" hesabı kullanılmış. Karşılık gideri hesabı, karşılık ayırırken (gelecekteki risk için para ayırırken) kullanılır. Alacak tahsil edilemez olduğunda ise gider hesabına yazılmaz, doğrudan karşılık ve alacak hesabı birbirine kapatılır.

📚 Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için "Şüpheli Alacaklar Karşılığı" ve "Tahsil Edilemez Alacakların Kaydı" konusunu iyi bilmelisin.

Kural Özeti:

• Karşılık Ayırma Anı: Şüpheli alacak oluştuğunda -> Karşılık Gideri (Borç) / Şüpheli Alacak Karşılığı (Alacak).
• Tahsil Edilemez Olduğu Kesinleştiğinde: Alacak silinir ve karşılık kapatılır -> Şüpheli Alacak Karşılığı (Borç) / Şüpheli Alacaklar (Alacak).

Bu iki aşamayı birbirine karıştırmamak, soruyu çözmek için yeterlidir. Başarılar!

Bu soruyu bir öğrenci arkadaşına anlatır gibi, adım adım ve çok basit bir dille açıklayalım. Sorunun doğru cevabı D şıkkıdır.

Neden D Şıkkı Doğru?

Önce muhasebe kayıtlarını inceleyelim:

• 102 BANKALAR hesabı borçlanmış (sol tarafta). Bu, şirketin kasasına veya bankasına para girdiğini gösterir.
• 501 ÖDENMEMİŞ SERMAYE hesabı alacaklanmış (sağ tarafta). Bu hesap, ortakların şirkete para yatırmayı taahhüt etmiş ama henüz yatırmamış olduğu parayı gösterir.

Mantık şudur: Ortaklar, şirkete girmek için "Sermayemi yatıracağım" demişlerdi (bu borç gibi düşünülür). Şimdi bu parayı gerçekten bankaya yatırdıklarında, bankaya para girer (Borç) ve ortakların o borcu ödenmiş olur (Alacak).

Yani bu kayıt, "Sermaye taahhüdünü yerine getirmek" yani ortakların söz verdikleri parayı şirkete yatırmaları işleminin kaydıdır. Bu da D şıkkını doğru yapar.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

• A) Dönem net zararı kadar para yatırılması: Zarar oluştuğunda para çıkarmaz, aksine ortaklar zararını karşılamak için para yatırabilirler ama bu işlemin kaydı farklı olur. Ayrıca "net zarar" ifadesi buradaki senaryoyu (sermaye yatırımı) anlatmaz.
• B) Sermaye taahhüdünde bulunulması: Sadece "söz verildiği" an kaydı 501 Ödenmemiş Sermaye hesabının Borç, 100 Ödenmiş Sermaye hesabının Alacak şeklinde olur. Para henüz bankaya girmez, sadece söz verilir. Bizim sorudaki kayıttada para girdiği için bu şık yanlıştır.
• C) Azaltılan sermaye payının ortaklara ödenmesi: Sermaye azaltılıp ortaklara para ödeniyorsa, bankadan para çıkar (Borç), bu sefer bankalar hesabı Alacak olurdu. Soruda ise bankalar hesabı Borçta.
• E) Ayrılan ortağın sermaye payının bankadan ödenmesi: Bu da C şıkkı gibidir. Ortak ayrılırken para ona ödeniyorsa, bankadan para çıkmalıdır. Bizim kayıttaki gibi bankaya para girmemelidir.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için "Ödenmemiş Sermaye" ve "Ödenmiş Sermaye" hesaplarının işleyişini ve "Sermaye Taahhüdünün Yerine Getirilmesi" işleminin kayıtlarını bilmelisin.

Özet Kural:

• Sadece söz verildiğinde: Sermaye Borç, Ödenmemiş Sermaye Alacak.
• Para gerçekten yatırıldığında: Bankalar Borç, Ödenmemiş Sermaye Alacak (Doğru cevap burası).

Başarılar dilerim!

Bu soruyu bir SMMM stajı öğrencisi gibi düşünerek, sanki bir hoca karşında oturuyormuşsun gibi adım adım açıklayalım. Sorunun doğru cevabı D) Statü Yedekleri'dir.

Neden D Şıkkı Doğru?

Öncelikle yedekler ne işe yarar? Şirketler kâr elde ettiklerinde, bu kârın bir kısmını hemen dağıtmayıp gelecekteki olası kayıplara karşı veya şirketin büyümesi için kenara ayırırlar. Buna "yedek" denir.

Soruda geçen en kritik ifade "ana sözleşme hükümleri çerçevesinde" kısmıdır.

• Yasal Yedekler (A Şıkkı): Bunlar kanunla (Ticaret Kanunu) zorunlu olarak ayrılmak zorunda olan yedeklerdir. Şirketin ana sözleşmesiyle değil, devletin koyduğu yasayla oluşur. Bu yüzden sorudaki "ana sözleşme" şartına uymaz.
• Olağanüstü Yedekler (C Şıkkı): Bunlar da kanunla belirlenen, genellikle şirketin zararlarını kapatmak için ayrılan yedeklerdir. Yine kanun dayanaklıdır.
• Özel Fonlar (E Şıkkı): Bunlar yedekler gibi görünse de aslında farklı bir muhasebe hesabıdır ve genellikle belirli bir amaçla (örneğin çalışanlara prim ödemek gibi) kanunen veya sözleşmeyle ayrılan fonlardır.

Peki ya Statü Yedekleri? İşletme kendi ana sözleşmesinde, "Kârımızın %10'unu gelecekteki yatırımlarımız için kenara ayıracağız" gibi bir madde yazarsa, bu yedek kanunla değil, şirketin kendi statüsü (ana sözleşmesi) ile oluşturulmuş olur. Muhasebe kurallarına göre, kanunla değil de şirketin kendi kararlarıyla (ana sözleşme ile) ayrılan yedeklere "Statü Yedekleri" denir.

Dolayısıyla, soruda "ana sözleşme hükümleri çerçevesinde" denildiği için doğru cevap D şıkkıdır.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

• A) Yasal Yedekler: Kanunla zorunlu kılınmıştır. Ana sözleşme ile değil, yasa ile oluşur.
• B) Diğer Kâr Yedekleri: Bu genel bir tabirdir ancak muhasebe mevzuatında yedeklerin sınıflandırması "Yasal", "Statü", "Olağanüstü" ve "Özel Fonlar" şeklindedir. "Diğer Kâr Yedekleri" resmi bir sınıflandırma başlığı değildir.
• C) Olağanüstü Yedekler: Kanunla belirlenmiş, zararları karşılamak için ayrılan yedeklerdir. Ana sözleşme ile değil, yasa ile oluşur.
• E) Özel Fonlar: Bunlar yedek hesabı değil, "Özel Fonlar" hesabında izlenir ve genellikle kanunen veya sözleşme ile belirlenen özel amaçlar için kullanılır. Sorudaki "yedek" tanımıyla tam örtüşmez.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için "Yedekler ve Özel Fonlar" konusunu iyi bilmelisin. Özellikle yedeklerin sınıflandırılmasını (Yasal, Statü, Olağanüstü) ve bunların oluşum kaynaklarını (Kanun mu, Ana Sözleşme mi?) ayırt etmeyi öğrenmelisin.

Özetle:

• Kanun diyorsa -> Yasal veya Olağanüstü
• Ana Sözleşme diyorsa -> Statü

Başarılar dilerim!

Doğru cevap C şıkkıdır çünkü hisse başına temettü, ortaklara dağıtılan toplam temettünün hisse sayısına bölünmesiyle bulunur ve yedek akçeler dağıtılmayan kâr olduğundan bu hesaba girmez. Dağıtılan toplam temettü I. tertip temettü 25.000 TL ile II. tertip temettü 225.000 TL'nin toplamı olan 250.000 TL'dir. Sermaye 1 TL nominal değerli 500.000 hisseden oluştuğu için hisse başına temettü 250.000 / 500.000 = 0,50 TL olur ve şıkla tutar.

A şıkkındaki 0,10 TL, 50.000 TL'lik temettüye karşılık gelir; oysa yalnız I. tertip temettü bile hisse başına 0,05 TL eder, bu tutar hiçbir doğru toplamla tutmaz.

B şıkkındaki 0,25 TL, 125.000 TL'lik temettüye karşılık gelir ve dağıtılan temettü toplamıyla uyuşmaz.

D şıkkındaki 0,75 TL, 375.000 TL'lik dağıtıma karşılık gelir ve dağıtılan temettü toplamıyla uyuşmaz.

E şıkkındaki 1 TL hissenin nominal değeridir; bu tutar ancak 500.000 TL temettü dağıtılsaydı bulunurdu.

Bilinmesi gereken kural: Hisse başına temettü, I. ve II. tertip temettülerin toplamının hisse sayısına bölünmesiyle bulunur; yedek akçeler bu toplama katılmaz.

Bu soruyu bir SMMM stajı öğrencisi gibi düşünerek, sanki bir hoca karşında oturuyormuşsun gibi adım adım açıklayalım. Sorunun doğru cevabı A) Perakende yöntemi'dir.

Neden Doğru Cevap "Perakende Yöntemi"?

Soruda verilen tanımın anahtar kelimeleri şunlardır: "Stokların satış değeri" ve "Brüt kâr marjı".

Perakende yöntemi, özellikle çok sayıda ürünün olduğu ve tek tek maliyetlerini takip etmenin zor olduğu mağazalar (giyim, market vb.) için kullanılan bir yöntemdir. Mantığı şudur:

• Stokların satış fiyatını (perakende satış değerini) biliyoruz.
• Ürünlerden ne kadar kâr elde edileceğini (brüt kâr marjı yüzdesini) tahmin ediyoruz.
• Satış Fiyatı'ndan Brüt Kâr'ı düşüyoruz.
• Geriye kalan kısım, stokların maliyetidir.

Formül basitçe şöyledir: > Maliyet = Satış Değeri – Brüt Kâr

Soruda tam olarak bu işlem tarif edilmiştir. Satış değerinden kâr marjı çıkarılarak maliyet bulunuyor. Bu yüzden cevap A şıkkıdır.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Diğer seçenekler bu tanıma uymuyor çünkü farklı mantıklarla çalışırlar:

• B) Standart Maliyet Yöntemi: Burada maliyet, piyasa fiyatına göre değil, önceden belirlenmiş ve sabitlenmiş "standart" maliyetler üzerinden hesaplanır. Satış fiyatı ve kâr marjı ile bir ilgisi yoktur.
• C) Tahmin Yöntemi: Bu, TMS 2'de resmi bir maliyet ölçüm tekniği olarak listelenen bir yöntem değildir. Sadece genel bir ifade gibi durur.
• D) Fiili Maliyet Yöntemi: Bu yöntemde stokların maliyeti, o ürüne gerçekten ödenen para ve harcanan giderler (satın alma bedeli, taşıma, sigorta vb.) üzerinden gerçek rakamlarla belirlenir. Satış fiyatından kâr düşülmez.
• E) Gerçek Parti Maliyet Yöntemi: Bu yöntemde her bir ürünün veya partinin gerçek maliyeti tek tek takip edilir. Yine satış fiyatı üzerinden bir çıkarma işlemi yapılmaz.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için TMS 2 (Stoklar) standardını iyi bilmelisin. Özellikle stokların maliyet ölçüm teknikleri arasında yer alan "Perakende Yöntemi"nin tanımını ve formülünü ezberlemiş olman gerekir.

Özetle: Satış fiyatından kârı çıkarıp geriye kalanı maliyet kabul ediyorsan, bu Perakende Yöntemi'dir.

SMMM staja giriş sınavında karşına çıkabilecek bu soruyu, sanki bir ders çalışıyormuşuz gibi adım adım inceleyelim. Doğru cevap B şıkkıdır.

Öncelikle bu sorunun temelinde TFRS 16 Kiralamalar standardı yatar. Bu standart, kiracıların kiraladıkları varlıkları nasıl kaydetmeleri gerektiğini belirler. Şimdi maddeleri tek tek analiz edelim:

Neden Doğru Cevap B (I, III ve IV)?

Bu şıkkın doğru olmasının sebebi, I, III ve IV numaralı ifadelerin TFRS 16 kurallarına tam olarak uymasıdır:

• I. Madde (Doğru): Standart, kiralama süresi 12 aydan az olan veya değeri düşük olan varlıklar için "İstisna" getirir. Eğer kiralanan varlığın değeri düşükse (örneğin bir bilgisayar veya ofis mobilyası), kiracı bunu karmaşık bir finansal kiralama hesabı yerine, kira ödemelerini doğrudan gider olarak kaydedebilir. Bu ifade doğrudur.
• III. Madde (Doğru): TFRS 16'nın en büyük değişimi burasıdır. Eski usulle "maddi duran varlık" olarak kaydedilen kiralanan varlıklar artık "Kullanım Hakkı Varlığı" olarak raporlanır. Kiracı, varlığın mülkiyetini almasa bile, onu kullanma hakkını bir varlık olarak bilançoda gösterir. Bu ifade doğrudur.
• IV. Madde (Doğru): Eğer bir işletme kendi maddi duran varlıklarını Yeniden Değerleme Modeline göre değerliyorsa (piyasa değerine göre), kiralama yoluyla edindiği kullanım hakkı varlığını da aynı yöntemle değerlendirmeye hakkı vardır. Bu, standartta açıkça belirtilen bir seçenektir. Bu ifade doğrudur.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Şimdi neden II numaralı maddenin yanlış olduğunu ve diğer şıkların elendiğini görelim:

• II. Madde (Yanlış): "Kiralama sözleşmelerinin tamamı... finansal kiralama olarak ele alınmaktadır" ifadesi yanlıştır. TFRS 16'ya göre, kiralama sözleşmeleri Finansal Kiralama veya İşletme Kiralaması olarak ikiye ayrılır. Sadece kiralama süresi uzun ve riski kiracıya geçenler finansal kiralama sayılır. Tüm sözleşmeler otomatik olarak finansal kiralama kabul edilmez. Bu hatı, II numaralı maddeyi yanlış yapar ve A, C ve D şıklarını eler.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için TFRS 16 Kiralamalar standardını iyi bilmelisin. Özellikle şu üç noktaya dikkat etmelisin:

• Kısa Süreli ve Düşük Değerli Varlıklar İstisnası: Ne zaman kira gideri olarak kaydedilebilir?
• Kullanım Hakkı Varlığı Kavramı: Kiracı artık varlığı "maddi duran varlık" değil, "kullanım hakkı varlığı" olarak gösterir.
• Değerleme Modelleri: İşletme kendi varlıklarını yeniden değerleme modeline göre değerliyorsa, kiralanan kullanım hakkı varlığını da aynı modelle değerlendirebilir mi?

Özetle: Soruda "tamamı finansal kiralama" diyen II. maddeyi reddetmelisin. Kalan I, III ve IV maddeler TFRS 16 kurallarına uygundur. Bu yüzden doğru cevap B seçeneğidir.

Başarılar dilerim!