2021/3 SGS Finansal Muhasebe Soruları ve Çözümleri

Bu soruyu bir öğrenci arkadaşına anlatır gibi, adım adım ve çok basit bir dille çözelim. Sorunun mantığını kavradığında benzer soruları çözmek çok kolaylaşacak.

🎯 Doğru Cevap Neden E?

Öncelikle olayı bir senaryo gibi hayal edelim:

• Durum: İşletmenin satıcıya 5.000 ₺ borcu var (Bu bir Kaynak unsuru, yani "Satıcılar Hesabı").
• İşlem: İşletme bu borcu ödemek için, elindeki bir Müşteri Senedini (Varlık unsuru, yani "Alacak Senetleri Hesabı") satıcıya devrediyor (Ciro ediyor).

Bu işlemin muhasebe kaydı şu şekilde oluşur:

• Borç tarafına: Satıcılar Hesabı yazılır. (Borç tarafına yazılan hesaplar azalır). Yani Kaynak biriminde azalış var.
• Alacak tarafına: Alacak Senetleri Hesabı yazılır. (Alacak tarafına yazılan hesaplar azalır). Yani Varlık biriminde azalış var.

Sonuç: İşletme hem borcunu (Kaynak) ödediği için kaynak azaldı, hem de elindeki senedi (Varlık) vererek onu kaybetmesi nedeniyle varlık azaldı. Bu yüzden doğru cevap: Bir kaynak unsurunda azalış, bir varlık unsurunda azalış vardır. (E Şıkkı).

❌ Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Şimdi diğer şıklara neden bakamayacağımızı kısaca açıklayalım:

• A Şıkkı (Kaynak azalır, Varlık artar): Bu senaryo, işletmenin borcunu ödemek için nakit veya banka hesabından para çıkarması durumunda olurdu. Ancak burada senet verildi, senet bir varlıktır ve elden çıkınca azalır, artmaz.
• B Şıkkı (Kaynak artar, Varlık artar): Bu senaryo, işletmenin borç alması ve aynı anda bir senet alması gibi bir durum olurdu. Oysa burada borç kapatılıyor.
• C Şıkkı (Kaynak azalır, Kaynak artar): Bu senaryo, bir borcun başka bir borca dönüştürülmesi (örneğin senetsiz borcun senetli borca çevrilmesi) durumunda olurdu. Ancak burada senet veriliyor, yani bir varlık elden çıkıyor.
• D Şıkkı (Kaynak artar, Varlık azalır): Bu senaryo, işletmenin borcunu ödemek için senet almış olsaydı (ki bu mantıksız olurdu) veya borcunu ödemek için senet verip aynı anda başka bir borç almış olsaydı gerçekleşirdi. Burada ise borç kapatılıyor, kaynak azalır.

📚 Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için şu iki temel konuyu iyi bilmelisin:

• Hesap Türleri ve Artış/Azalış Kuralları:
• Varlık Hesapları: Borç tarafına yazıldığında artar, Alacak tarafına yazıldığında azalır.
• Kaynak (Borç) Hesapları: Borç tarafına yazıldığında azalır, Alacak tarafına yazıldığında artar.
• Senedin Ciro Edilmesi (Devri): Bir işletmenin elindeki bir senedi (Varlık) başkasına devretmesi, o senedin elden çıkması demektir. Muhasebe kaydı Alacak tarafına yazılır ve bu da Varlıkta Azalış yaratır.

Özetle: Borcu ödemek için senet vermek = Borç (Kaynak) Azalır + Senet (Varlık) Azalır. Cevap E'dir.

SMMM staja giriş sınavına hazırlanan bir öğrenci olarak bu soruyu çok iyi analiz etmelisin. Sorunun doğru cevabı D şıkkıdır. Gelin, nedenini adım adım ve basit bir dille açıklayalım.

Neden D Şıkkı Doğru?

"İşletme hesabı defteri" (veya diğer adıyla Gelir Tablosu Hesabı), işletmenin bir dönem içinde ne kadar kazandığını ve ne kadar harcadığını gösteren defterdir.

Bu defterin mantığı şudur:

• Sol Taraf (Borç): İşletmenin Giderlerini (maliyetlerini) yazarız.
• Sağ Taraf (Alacak): İşletmenin Gelirlerini yazarız.

Dolayısıyla, defterin bir tarafına giderler, diğer tarafına gelirler kaydedilmesi kuralı, bu defterin temel işleyişidir. Dönem sonunda bu iki tarafın farkı (Gelir - Gider) işletmenin o dönemki karını veya zararını verir. Bu yüzden D şıkkı doğrudur.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Şimdi diğer şıkların neden hatalı olduğunu kısaca inceleyelim:

• A Şıkkı (Yanlış): İşletmenin varlık ve kaynaklarını dönem sonunda gösteren defter Bilanço'dur. İşletme hesabı defteri sadece gelir ve giderleri gösterir, varlık ve kaynakları (nakit, bina, borçlar vb.) doğrudan göstermez.
• B Şıkkı (Yanlış): Kayıtların "yevmiye maddesi" şeklinde (tarih, açıklama, borç/alacak sütunları ile) yapılması Yevmiye Defteri'nin özelliğidir. İşletme hesabı defterinde genellikle tek bir sütunla gider ve gelirler listelenir, yevmiye formatında işlenmez.
• C Şıkkı (Yanlış): Mali karakterli işlemlerin sınıflandırılması Bilanço ve Gelir Tablosu hesaplarındadır. İşletme hesabı defteri, işlemleri sınıflandırmaz; sadece gelir ve gider olarak toplar.
• E Şıkkı (Yanlış): İşletme hesabı defterinden Gelir Tablosu kolayca düzenlenebilir. Ancak Bilanço düzenlemek için bu defter tek başına yeterli değildir; Bilanço defterinden ve diğer defterlerden de veri alınması gerekir. Bu şık "bilanço ve gelir tablosu" diyerek iki defteri birden kolayca düzenleyebileceği izlenimini vererek yanlıştır.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekiyor?

Bu soruyu çözmek için "Defter Türleri ve İşlevleri" konusunu iyi bilmelisin. Özellikle şunları ayırt etmelisin:

• Yevmiye Defteri: İşlemleri tarih ve açıklama ile kaydetme.
• Büyük Defter: Hesapların detaylı takibi.
• İşletme Hesabı Defteri: Sadece Gelir ve Giderleri karşılaştırma (Kar/Zarar hesabı).
• Bilanço: Varlık ve Kaynakların durumu.

Özetle; İşletme hesabı defteri = Gelir ve Giderlerin karşılaştırıldığı defterdir. Bu temel kuralı ezberlersen, benzer soruları rahatlıkla çözersin. Başarılar!

Bu soruda doğru cevabın A şıkkı olmasının temel nedeni, işletmenin makineyi yenilemek amacıyla satışı sırasında elde ettiği kârın "Özel Fonlar" hesabına kaydedilmiş olmasıdır; ancak yeni makineyi satın alırken bu fonun kullanımı, yeni varlığın maliyetine doğrudan yansıtılmaz, sadece nakit akışı (peşin ödeme) ve vergi indirim hakları dikkate alınır.

İşletme yeni makineyi 50.000 ₺ bedelle ve 9.000 ₺ KDV ile peşin olarak satın aldığı için, muhasebe kaydı şu mantıkla yapılır:

• Maliyet: Yeni makinenin maliyeti sadece peşin ödenen ana bedeldir (KDV hariç), yani 253 Tesis, Makine ve Cihazlar hesabı 50.000 ₺ borçlanır.
• KDV: Ödenen KDV, işletme lehine bir alacak hakkı oluşturduğu için 191 İndirilecek KDV hesabı 9.000 ₺ borçlanır.
• Ödeme: Toplam ödenen tutar (50.000 + 9.000 = 59.000 ₺) nakit olarak verildiği için 100 Kasa hesabı 59.000 ₺ alacaklanır.

Burada dikkat edilmesi gereken en önemli nokta, daha önce "Özel Fonlar" hesabına aktarılan 16.000 ₺'lik kârın, yeni makineyi satın alma anında doğrudan bir borç veya alacak kalemi olarak kayda girmemesidir. Özel fonlar, makine satıldığında kâr olarak ayrılmış olsa da, yeni makine alındığında bu fonun "kullanımı" veya "tahsisi" ayrı bir kayıt gerektirmez; çünkü yeni varlık, piyasa değeri (50.000 ₺) üzerinden kaydedilir ve fonun varlığı sadece bilançodaki özkaynaklar kısmında birikmiş bir durum olarak kalır. Fonun kullanımı genellikle amortisman ayrılması veya makine devre dışı bırakıldığında ilgili hesaplara aktarım gibi süreçlerde görülür, ancak yeni bir varlık satın alırken sadece ödenen nakit tutarı ve varlığın maliyeti kaydedilir.

Diğer şıklar neden yanlıştır?

• B şıkkı: Yanlış çünkü "Özel Fonlar" hesabını alacak tarafına yazarak sanki fonun bir kısmı ödenmiş gibi göstermiştir; oysa fon zaten işletmenin özkaynağındadır ve yeni makine alımı için ayrı bir ödeme kaydı değildir.
• C şıkkı: Yanlış çünkü hem "Özel Fonlar"ı borçlandırmış hem de "Birikmiş Amortisman"ı alacaklandırmıştır; bu işlemde eski makinenin amortismanı veya satışıyla ilgili bir kayıt yapılmamıştır, sadece yeni makine alımı söz konusudur.
• D şıkkı: Yanlış çünkü makine maliyetini 34.000 ₺ olarak göstererek (50.000 - 16.000), özel fonu maliyetten düşmüştür; bu muhasebe kuralına aykırıdır, varlık maliyeti ödenen bedeldir.
• E şıkkı: Yanlış çünkü "Genel Yönetim Giderleri" ve "Birikmiş Amortisman" hesaplarını kullanmıştır; bu, yeni bir satın alma işlemi için değil, eski makinenin devre dışı bırakılması veya giderleştirilmesi için kullanılan hesaplardır.

Bu soruyu çözebilmek için Ticari İşletme Muhasebesi dersinde Sabit Kıymetlerin Satışı ve Yeniden Alımı, Özel Fonların Kullanımı ve KDV'nin Muhasebeleştirilmesi konularını iyi bilmek gerekir.

Özetle, yeni makine alımında sadece ödenen nakit tutarı ve vergiyi dikkate alarak, varlığın maliyetini peşin ödenen ana bedel üzerinden kaydetmek esastır.

Bu soruyu çözmek için bilançodaki "Öz Kaynaklar" bölümündeki temel denklemi hatırlaman gerekir. Öz kaynaklar, işletmenin kendi kaynaklarını ifade eder ve genellikle "Ödenmiş Sermaye", "Sermaye Yedekleri" ve "Kâr Yedekleri" gibi kalemlerden oluşur. Soruda verilen "Sermaye" kalemi, muhasebe terminolojisinde genellikle "Ödenmemiş Sermaye" ile birlikte toplam sermayeyi oluşturur; ancak burada verilen 200.000 ₺ tutarı, toplam sermaye değil, doğrudan "Ödenmemiş Sermaye"nin kendisi olarak yorumlanmamalıdır. Aksine, sorunun mantığına göre "Ödenmiş Sermaye" ile "Ödenmemiş Sermaye"nin toplamı, bilançodaki "Sermaye" satırında gösterilen toplam sermayeyi oluşturur. Ancak bu soruda daha basit bir yaklaşım izlenmelidir: Öz Kaynak Toplamı (350.000 ₺), Ödenmiş Sermaye, Sermaye Yedekleri (50.000 ₺) ve Kâr Yedekleri (125.000 ₺) toplamına eşittir. Buradan Ödenmiş Sermaye'yi bulmak için diğer yedekleri toplamdan çıkarırız: 350.000 - 50.000 - 125.000 = 175.000 ₺. Soruda "Sermaye" olarak belirtilen 200.000 ₺, aslında Ödenmiş ve Ödenmemiş sermayenin toplamıdır. Dolayısıyla, Ödenmemiş Sermaye = Toplam Sermaye (200.000) - Ödenmiş Sermaye (175.000) = 25.000 ₺ olur. Bu nedenle doğru cevap A şıkkıdır. Diğer şıklar (B, C, D, E) bu hesaplamaya uymadığı için yanlıştır. Bu soruyu çözmek için bilanço yapısı ve öz kaynakların bileşenleri konusunu iyi bilmek gerekir. Sonuç olarak, verilen verilerle yapılan çıkarım işlemi sonucunda Ödenmemiş Sermaye tutarının 25.000 ₺ olduğu kesin olarak belirlenmiştir.

Bu soruyu bir SMMM stajı öğrencisi gibi düşünerek, sanki bir hoca karşında oturuyormuşsun gibi adım adım açıklayalım. Sorunun doğru cevabı D şıkkıdır.

Neden D Şıkkı Doğru Cevap?

Öncelikle sorunun mantığını anlamamız lazım: "Kollektif şirketlerde sermaye artırma yollarından biri değildir?" Yani, diğer şıklarda yazan işlemler sermaye artırabilir, ancak D şıkkındaki işlem bu şirket türünde yasal olarak mümkün değildir veya doğrudan bir sermaye artırma yöntemi olarak kabul edilmez.

Kollektif şirketlerde (Ticaret Kanunu Madde 130-131 ve ilgili hükümler), sermaye artırma yöntemleri şunlardır:

• Yeni ortak almak: Şirkete yeni bir kişi girer ve sermayeye hisse koyar. (A şıkkı doğrudur).
• Mevcut ortakların ek ödeme yapması: Ortaklar, elindeki payı artırmak için cebinden nakit para koyar. (B şıkkı doğrudur).
• Kârın sermayeye eklenmesi: Şirketin geçmiş yıllar birikmiş kârlarını ortaklar kararlaştırarak sermayeye dönüştürür. (C şıkkı doğrudur).

Peki D şıkkı neden yanlış? Kollektif şirketlerde "Sermaye Yedekleri" kavramı, Anonim Şirketlerde olduğu gibi sermaye artırma aracı olarak kullanılamaz. Kollektif şirketler, ortakların kişisel sorumluluğuna dayalıdır ve ticari sermaye yapısı Anonim Şirketler kadar karmaşık yedek hesapları içermez. Sermaye yedeklerini sermayeye eklemek, genellikle Anonim Şirketler için geçerli bir yöntemdir. Kollektif şirketlerde sermaye artırma, doğrudan ortakların iradesiyle (nakit veya kâr aktarımı) veya yeni ortak alımıyla yapılır; yedeklerden aktarım yoluyla sermaye artırma bu şirket türünde öngörülmemiştir.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

• A, B ve C Şıkları: Bu üçü de Ticaret Kanunu'na göre kollektif şirketlerde sermaye artırmanın yasal ve temel yollarıdır. Dolayısıyla soru "hangisi değildir" diye sorduğu için bu şıklar cevap olamaz.
• E Şıkkı (Birleşme): Bir kollektif şirketin başka bir kollektif şirketle birleşmesi durumunda, birleşen şirketlerin sermayeleri birleşir ve yeni oluşan şirketin sermayesi artmış olur. Bu da dolaylı bir sermaye artırma yöntemidir ve mümkündür.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için "Kollektif Şirketler" ve "Sermaye Artırma Yöntemleri" konusunu iyi bilmelisin.

Özellikle şunu akılda tutmalısın: Sermaye Yedeklerini sermayeye dönüştürme işlemi, Anonim Şirketler için geçerli bir kuraldır. Kollektif şirketlerde ise sermaye artırma sadece yeni ortak alımı, mevcut ortakların ek ödeme yapması veya kârın sermayeye eklenmesi şeklinde gerçekleşir. Sermaye yedeklerinden aktarım bu şirket türünde uygulanmaz.

Özetle: Doğru cevap D'dir çünkü kollektif şirketlerde sermaye yedeklerini sermayeye eklemek yasal bir yöntem değildir.

Bu soruyu bir öğrenci arkadaşına anlatır gibi, adım adım ve çok basit bir dille çözelim. Sorunun mantığını kavradığında benzer soruları çözmek çok kolaylaşacak.

🎯 Doğru Cevap Neden B (Alacak Senetleri)?

Öncelikle durumu bir senaryo gibi hayal edelim:

• K İşletmesi (Bizim ana şirketimiz), L İşletmesi'ne (Tedarikçimiz) borçludur.
• K İşletmesi, bu borcu ödemek için M'den (Müşterimiz) bir poliçe almıştır.
• Bu poliçeyi L İşletmesi'ne teslim etmiştir.

Buradaki en kritik nokta şudur: Poliçe artık L İşletmesi'nde duruyor.

• L İşletmesi, poliçeyi eline aldığı için, poliçenin vadesi geldiğinde M'den parayı tahsil etme hakkını kazanmıştır.
• Muhasebede, bir işletmenin elinde bulundurduğu ve vadesi geldiğinde tahsil edeceği poliçelere "Alacak Senetleri" denir.

L İşletmesi'nin yapacağı kayıt şöyle olur:

• Borç: Alacak Senetleri (Çünkü eline poliçe geçti, bir senet alacak hakkı doğdu).
• Alacak: Satıcılar (Çünkü K İşletmesi'ne olan borcu bu poliçe ile kapatıldı).

Bu yüzden L İşletmesi, Alacak Senetleri hesabını borçlandırmalıdır. Doğru cevap B şıkkıdır.

❌ Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Şimdi diğer seçeneklere neden bakmadığımızı kısaca açıklayalım:

• A) Alıcılar hesabı: Bu hesap, işletmenin başkasına sattığı mal veya hizmetten doğan alacaklarını gösterir. Burada L İşletmesi bir poliçe almış, birine satmamıştır. Bu hesap bu senaryoda kullanılmaz.
• C) Satıcılar hesabı: Bu hesap, işletmenin başkasından mal veya hizmet aldığı borçları gösterir. L İşletmesi, K'ya olan borcunu kapatırken bu hesabı ALACAK (sağ) tarafında kullanır. Soru ise borçlandırılacak hesabı sorduğu için bu şık yanlıştır.
• D) Borç Senetleri hesabı: Bu hesap, bir işletmenin başkasına borçlanmak için verdiği poliçeleri gösterir. L İşletmesi bir poliçe vermemiş, bir poliçe almıştır. Bu hesap L İşletmesi için değil, K İşletmesi için kullanılır.
• E) Alacak Senetleri Reeskontu hesabı: Bu hesap, senetlerin vade tarihine kadar geçen süre için hesaplanan faiz (iskonto) işlemlerinde kullanılır. Soruda herhangi bir vade veya faiz işlemden bahsedilmemiştir, sadece senedin eline geçişi söz konusudur. Bu yüzden bu hesap da devre dışıdır.

📚 Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için "Alacak Senetleri" ve "Borç Senetleri" hesaplarının ne zaman kullanıldığını ve Tevkifat (Poliçe Devri) işlemlerinin muhasebe kayıtlarını iyi bilmelisin.

Özet Kural:

• Senet elinde ise -> Alacak Senetleri (Borçlanır).
• Senet başkasına verilmişse (borç ödemek için) -> Borç Senetleri (Borçlanır).

Başarılar dilerim!

Bu soruyu bir öğrenci arkadaşına anlatır gibi, adım adım ve çok basit bir dille açıklayalım. Sorunun doğru cevabı B) Kişilik Kavramı'dır.

Neden Doğru Cevap "Kişilik Kavramı"?

Muhasebede en temel kural şudur: İşletme ile onun sahibi, birbirinden tamamen ayrı varlıklardır.

• Sen ve İşletmen: Sen bir işletme sahibi olsan da, senin cebindeki para ile işletmenin kasasındaki para aynı değildir. Sen, işletmenin bir parçası değilsin; seninle işletmen ayrı birer "kişi" gibi muamele görür.
• Durum Analizi: Soruda geçen senaryoya bakalım: İşletme sahibi, işletmenin malını kendi evine götürüyor. Bu bir "hediye" veya "kendi kendine satış" değildir. Bu, işletmenin malını işletmenin kendisine satmasıdır.
• Sonuç: Eğer işletme ile sahibi aynı kişi olsaydı, malı alıp kendi cebine koymak bir işlem olmazdı. Ancak "Kişilik Kavramı" gereği, işletme sahibi malı işletmeden satın almış gibi davranır. Bu yüzden işletme, malın maliyet bedelini değil, o malın dışarıya satıldığı emsal bedeli (piyasa fiyatını) tahsil etmelidir. Yani işletme, sahibine malı piyasa fiyatına satmış sayılır.

Özetle: İşletme ve sahibi ayrı birer varlık olduğu için, aralarındaki her işlem sanki iki farklı kişi arasında oluyormuş gibi kaydedilir. Bu da Kişilik Kavramı'nın en net uygulamasıdır.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

• A) Tam Açıklama Kavramı: Bu kavram, finansal tabloların kullanıcıların işlemleri tam olarak anlaması için yeterli bilgiyi içermesini gerektirir. Sorudaki durum bir açıklama eksikliği değil, sahiplik ve işletme ayrımı ile ilgilidir.
• C) Tutarlılık Kavramı: Bu kavram, bir işletmenin bir yıl uyguladığı muhasebe yöntemini (örneğin stok değerleme yöntemi) diğer yıllarda da aynı şekilde uygulamasını ister. Soruda yöntem değişikliği veya tutarlılık sorunu yok.
• D) Özün Önceliği Kavramı: Bu, bir işlemin hukuki şekline değil, ekonomik gerçekliğine bakılmasıdır. Sorudaki durum ekonomik gerçeklikten ziyade, işletme ve sahibin ayrılığına dayanmaktadır.
• E) Maliyet Esası Kavramı: Bu kavram, varlıkların ve yükümlülüklerin gerçekleştiği tarihteki maliyet bedeliyle kaydedilmesini ister. Soruda tam tersi bir durum var: Maliyet bedeli değil, emsal bedel (piyasa değeri) kullanılması isteniyor. Bu yüzden bu şık yanlıştır.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için "Muhasebenin Temel Kavramları" konusunu, özellikle "Kişilik Kavramı" (Ayrılık Kavramı) nın ne anlama geldiğini ve işletme ile sahibinin neden ayrı birer varlık olarak kabul edildiğini iyi öğrenmelisin.

Unutma: İşletme sahibi, işletmenin bir parçası değil, işletmenin dışındaki bir kişidir. Bu ayrım, muhasebenin temel taşıdır.

Bu soru, Muhasebe'de "Karşılık" kavramının nasıl işlendiğini ve tahsilat gerçekleştiğinde bu karşılığın nasıl iptal edildiğini anlamak için çok önemli bir konudur. Sorunun doğru cevabı E şıkkıdır.

Gelin bunu adım adım, sanki bir ders çalışıyormuşuz gibi açıklayalım:

Neden Doğru Cevap "E" (Konusu Kalmayan Karşılıklar)?

Önce durumu hayal edelim:

• Başlangıçta: Şirket, bir müşteriden alacağını tahsil edemeyeceğini düşünür. Bu riski karşılamak için "Şüpheli Ticari Alacak Karşılığı" hesabına borç, "Şüpheli Ticari Alacaklar" hesabına ise alacak yazarak bir karşılık ayırır. Bu, gelecekte oluşabilecek zararı şimdiden muhasebeleştirir.
• Sonraki Dönem: Beklenmedik bir şekilde, o müşteriden parayı tahsil etmeyi başarırsınız.
• Muhasebe İşlemi: Şimdi elinizde "tahsil edilen para" var. Ancak daha önce ayırdığınız bu karşılık artık konusuz kalmıştır (çünkü alacak tahsil edildi, artık şüpheli değil).

Bu durumda, daha önce ayırdığınız karşılığı iptal etmeniz gerekir. Karşılık iptal edildiğinde, bu tutar şirketin gelir olarak kaydedilmesi gerekir. Çünkü daha önce gider olarak gösterdiğiniz bir şey, şimdi geri geldi ve şirketin kârını artırdı.

Ticari Kararlılık ve Muhasebe Standartlarına göre, konusu kalmayan karşılıklar (yani tahsil edilen şüpheli alacaklar), "Konusu Kalmayan Karşılıklar" hesabına kaydedilir. Bu hesap, gelir tablosunda "Diğer Olağan Gelir ve Kârlar" grubunda yer alır.

Özetle: Karşılık ayırdığınızda gider yazmıştınız. Tahsilat olunca bu gideri geri alıp gelir olarak kaydetmelisiniz. Bu gelirin hesabı "Konusu Kalmayan Karşılıklar" hesabıdır.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

• A) Şüpheli Ticari Alacak Karşılığı: Bu hesap, karşılık ayırırken kullanılır. Karşılığı iptal ederken bu hesabın borcuna geçilmez, bu hesabın bakiyesi sıfırlanır. Tahsilat olduğunda bu hesabı kullanmak mantıksızdır.
• B) Şüpheli Ticari Alacaklar: Bu hesap, alacağın şüpheli olduğunu kaydederken kullanılır. Tahsilat olduğunda bu hesabın alacağı silinir (borç verilir), ancak tahsilattan doğan gelir buraya yazılmaz.
• C) Diğer Olağan Gelir ve Kârlar: Bu bir hesap değil, gelir tablosunda bir grup (başlık) ismidir. Soru bizden "alacak kaydı yapılacak hesap"ı istiyor. "Konusu Kalmayan Karşılıklar" hesabı, bu grubun içinde yer alır. Doğru cevap bu grubun altındaki özel hesaptır.
• D) Diğer Olağan Gider ve Zararlar: Bu bir gider grubudur. Bizim durumumuzda tahsilat gerçekleştiği için bir gelir oluşmuştur. Gider hesabına geliri yazmak hatadır.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için "Karşılık Ayırma ve Karşılığın İptali (Konusu Kalmayan Karşılıklar)" konusunu iyi bilmelisin.

Kural şudur: Eğer daha önce ayırdığınız bir karşılık (şüpheli alacak, stok değer düşüklüğü vb.) gerçekleşmezse veya tahsil edilirse, o karşılık iptal edilir ve bu tutar "Konusu Kalmayan Karşılıklar" hesabına alacak yazılarak gelir olarak kaydedilir.

Başarılar dilerim!

Bu soruyu bir SMMM stajı öğrencisi gibi adım adım inceleyelim. Sorunun mantığını kavramak için önce rakamları hesaplayalım, sonra muhasebe kayıtlarını yapalım.

1. Adım: Rakamları Hesaplayalım

Öncelikle şirketin ne kadar para toplayacağını ve bunun içinde ne kadarının "sermaye", ne kadarının ise "prim" olduğunu bulmamız gerekiyor.

• Mevcut Sermaye: 35.000 ₺
• Artırılacak Oran: %40
• Yeni Sermaye Miktarı (İtibari Değer): 35.000 ₺ x %40 = 14.000 ₺
• Not: Şirketin sermaye hesabına yazacağı tutar, hisse senetlerinin itibari değeridir. Yani 14.000 ₺.

Şimdi hisse senetlerinin satış fiyatını bulalım:

• Soruda, hisse senetleri itibari değerlerinin %5 üzerinde satılmış deniyor.
• İhraç Farkı (Prim): 14.000 ₺ x %5 = 700 ₺
• Toplam Satış Tutarı: 14.000 ₺ (Sermaye) + 700 ₺ (Prim) = 14.700 ₺

2. Adım: Neden D Şıkkı Doğru?

Bir şirket hisse senedi çıkarıp bunları sattığında, eline geçen para iki kısımda değerlendirilir:

• Sermaye: Yasal olarak şirketin sermayesine eklenen kısım (14.000 ₺).
• İhraç Prim: Hissenin itibari değerinin üzerinde satılmasıyla elde edilen ekstra kazanç (700 ₺).

Muhasebe Kaydı Nasıl Olur?

• Alacak: Banka hesabına 14.700 ₺ girdiği için "Bankalar" hesabı borçlanır.
• Borç: Şirketin yükümlülüğü ve sermayesi artar.
• Sermayenin 14.000 ₺'lik kısmı Sermaye hesabına alacak yazılır.
• Ekstra 700 ₺'lik kısmı ise Hisse Senedi İhraç Primleri hesabına alacak yazılır.

Doğru Kayıt:

• Borç: Bankalar 14.700 ₺
• Alacak: Sermaye 14.000 ₺
• Alacak: Hisse Senedi İhraç Primleri 700 ₺

Soru, "alacaklandırılacak hesap" soruyor. Şıklar arasında 700 ₺ tutarında olan ve bu işlemin doğasını en iyi yansıtan hesap Hisse Senedi İhraç Primleri hesabıdır. Bu yüzden D şıkkı doğrudur.

3. Adım: Diğer Şıklar Neden Yanlış?

• A) Hisse Senedi İptal Kârları: Bu hesap, şirketin hisse senetlerini geri alıp iptal ederken ortaya çıkan kârı kaydetmek için kullanılır. Burada hisse satılıyor, iptal edilmiyor. Konu tamamen farklı.
• B) Menkul Kıymet İhraç Farkı: Bu hesap genellikle şirketin kendi hisse senetlerini değil, başka şirketlerin tahvillerini veya hisse senetlerini iktisap ederken (satın alırken) ödediği farkı kaydetmek için kullanılır. Bizim durumumuzda şirket kendi hissesini satıyor, bu yüzden "İhraç Primleri" kullanılır.
• C) Sermaye hesabı 14.700 ₺: Bu şık en sık yapılan hatadır. Sermaye hesabına sadece itibari değer (14.000 ₺) yazılır. Satış fiyatının tamamı (14.700 ₺) sermayeye yazılmaz. Fazla gelen 700 ₺ ayrı bir hesap olan "İhraç Primleri"ne gider.
• E) Ödenmemiş Sermaye: Bu hesap, sermayenin henüz ödenmediği kısmı gösterir. Soruda hisse senetleri satılmış ve para tahsil edilmiş (banka aracılığıyla), yani ödenmiş durumdadır. Bu hesap burada yer almaz.

Özet ve Öğrenilmesi Gereken Kural

Bu soruyu çözmek için şu kuralı mutlaka bilmelisin:

> Bir anonim şirket kendi hisse senetlerini, itibari değerinin üzerinde sattığında; > 1. Sermaye hesabına sadece itibari değer yazılır. > 2. Hisse Senedi İhraç Primleri hesabına ise fazla ödenen kısım (prim) yazılır.

Doğru Cevap: **D)

SMMM stajı için hazırlık yaparken bu soruyu çok iyi anlamamız gerekiyor. Soru, Gelir Tablosu ve Tekdüzen Muhasebe Sistemi kurallarını ne kadar iyi bildiğini ölçüyor.

Sorunun doğru cevabı B şıkkıdır. Şimdi gel, neden B'nin yanlış olduğunu adım adım açıklayalım, diğer şıkların neden doğru olduğunu görelim ve hangi konuyu çalışman gerektiğini belirleyelim.

Neden B Şıkkı Yanlış? (Doğru Cevap)

B şıkkında şöyle deniyor: "Gelir hesapları dönem sonunda alacak tarafına kayıt yapılarak kapatılırlar."

Bu ifade yanlıştır ve işte nedeni: Muhasebede hesapların kapatılması (dönem sonu işlemleri) mantığı şöyledir:

• Gelir Hesapları: Normalde Alacak bakiyesi gösterirler. Dönem sonunda bu gelirleri kapatmak için, hesabın bakiyesini sıfırlamamız gerekir. Bakiye Alacak'ta olduğu için, onu sıfırlamak için Borç tarafına kayıt yaparız.
• Gider Hesapları: Normalde Borç bakiyesi gösterirler. Dönem sonunda kapatmak için Alacak tarafına kayıt yaparız.

Özetle: Gelir hesapları kapatılırken Borç tarafına yazılır, Alacak tarafına değil. Bu yüzden B şıkkı yanlıştır ve sorunun cevabı budur.

Diğer Şıklar Neden Doğru?

Şimdi diğer şıkların neden doğru olduğunu kısaca inceleyelim ki kafamızda netleşsin:

• A Şıkkı (Doğru): Gider hesapları normalde Borç tarafında artar. Bir gider oluştuğunda (örneğin kira ödenmesi), gider hesabını Borç yazarız. Bu ifade doğrudur.
• C Şıkkı (Doğru): Gelir ve gider hesapları "Dönem Sonu Kapatma" işlemleriyle kapatılır ve bakiyeleri sıfırlanır. Bu yüzden Kesin Mizanda (dönem sonu mizanı) bu hesapların bakiyesi kalmaz (0 olur). Sadece aktif ve pasif hesaplar kesin mizanda bakiye gösterir. Bu ifade doğrudur.
• D Şıkkı (Doğru): Gelir tablosu düzenlenirken, işletmenin ana faaliyetinden gelen gelirler (süreklilik gösteren) ile rastgele veya bir kerelik gelen gelirler (arızi gelirler) ayrı satır veya gruplarda gösterilir. Bu ifade doğrudur.
• E Şıkkı (Doğru): Gelir Tablosu Tahakkuk Esasına göre hazırlanır. Yani para elden geçse de geçmese de, o döneme ait olan gelir ve giderler o dönemde kaydedilir. Bu ifade doğrudur.

Hangi Konuyu Çalışmalısın?

Bu soruyu çözmek için şu iki temel konuya hakim olmalısın:

• Hesapların Yapısı ve Kapanışı: Hangi hesapların normal bakiyesi Borç, hangilerinin Alacak olduğunu ve dönem sonu kapatma işleminde hangi tarafın kullanıldığını ezberlemelisin.
• Kural: Gelirleri kapatmak için Borç, Giderleri kapatmak için Alacak kullanılır.
• Gelir Tablosu ve Kesin Mizan İlişkisi: Gelir ve gider hesaplarının neden kesin mizanda bakiye göstermediğini anlamalısın.

Özetle: Gelir tablosu hesapları kapatılırken Borç tarafına yazılır. Bu kuralı aklında tutarsan, benzer soruları rahatlıkla çözersin. Başarılar!

Bu soru, muhasebede "Tahakkuk Esası" (Accrual Basis) ilkesini anlamak için çok önemli bir konuyu test ediyor. Sorunun doğru cevabı E şıkkıdır.

Gelin bunu adım adım, sanki bir ders çalışıyormuşuz gibi açıklayalım:

1. Neden Doğru Cevap "E" (Gelir Tahakkukları)?

Soruda iki kritik ifade var: "Gerçekleşmiş" ve "Henüz istenebilir durumda olmayan".

• Gerçekleşmiş: Demek ki iş yapıldı, mal teslim edildi veya hizmet verildi. Gelir elde edildi.
• Henüz istenebilir durumda olmayan: Demek ki bu para için henüz fatura kesilmedi, henüz tahsilat tarihi gelmedi veya para henüz hesabımıza girmedi.

Gelir Tahakkukları hesabı tam olarak bu durumu yakalamak için kullanılır.

• Örnek: Bir danışmanlık firması, Aralık ayında bir iş yaptı ve 10.000 TL kazandı. Ancak müşterisi ile anlaşma gereği faturayı ve parayı Ocak ayında kesecek ve tahsil edecek.
• Aralık ayı bilançosunda bu işin geliri görünmeli mi? Evet, çünkü iş Aralık'ta yapıldı.
• Ancak para henüz gelmediği için "Ticari Alacak" veya "Banka" hesabına yazamayız.
• Bu yüzden, işin gerçekleştiği döneme (Aralık) geliri yansıtmak için "Gelir Tahakkukları" hesabını kullanırız. Bu hesap, gelirin gerçekleştiğini ama tahsilatının henüz gerçekleşmediğini gösterir.

2. Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Şimdi diğer seçeneklere bakalım ve neden işe yaramadıklarını görelim:

• A) Diğer Çeşitli Alacaklar & B) Diğer Ticari Alacaklar: Bu hesaplar, genellikle fatura kesilmiş ancak para henüz tahsil edilmemiş durumlar için kullanılır. Soruda "henüz istenebilir durumda olmayan" deniyor. Yani henüz fatura bile kesilmemiş. Fatura kesilmemişse, bu alacak hesaplarına yazamayız.
• C) Diğer Hazır Değerler: Bu hesap, nakit, banka veya vadeli senet gibi paranın zaten elimizde veya hesabımızda olduğu durumlar içindir. Soruda para henüz gelmediği için bu şık da elenir.
• D) Gelecek Aylara Ait Gelirler: Bu hesap tam tersi bir durumdur. Para önceden tahsil edilmiş, ancak iş henüz yapılmamıştır. (Örneğin: Sizin önünüzde 1 yıl kira aldınız ama iş henüz başlamadı). Soruda ise iş yapılmış, para henüz alınmamış durum var. Bu yüzden bu şık da yanlıştır.

3. Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için "Tahakkuk Esası" ve "Gelir Tahakkukları" hesabının tanımını iyi bilmelisin.

• Tahakkuk Esası: Gelir ve giderlerin, para elden geçse de geçmese de, işin yapıldığı veya borcun oluştuğu dönemde kaydedilmesi kuralıdır.
• Gelir Tahakkukları: İş yapıldı, para henüz tahsil edilmediği için geçici bir alacak hesabı olarak kullanılır.

Özetle: İş yapıldı, para yoksa -> Gelir Tahakkukları kullanılır. Fatura kesildi, para yoksa -> Alacaklar kullanılır. Para geldi, iş henüz yapılmadı -> Gelecek Aylara Ait Gelirler kullanılır.

Başarılar dilerim!

Doğru cevap A şıkkıdır çünkü işletme, hisse senetlerinin değerini düşürürken "Menkul Kıymet Değer Düşüklüğü Karşılığı" hesabına 8.000 ₺ borç yazmış ve bu karşılık, satış anında menkul kıymetin defter değerinden düşülerek "Konusu Kalmayan Karşılıklar" hesabına aktarılmalıdır. Satış fiyatı 92.000 ₺ iken, hisse senetlerinin alış maliyeti 98.000 ₺ ve değer düşüklüğü karşılığı 8.000 ₺ olduğundan, defter değeri 90.000 ₺'dir; satıştan doğan 2.000 ₺'lik kâr, satış kaydında karşılığın kapatılmasıyla birlikte "Konusu Kalmayan Karşılıklar" hesabının alacağına yazılır. B şıkkı yanlıştır çünkü kâr doğrudan bu hesaba yazılmaz, karşılık kapatma işlemi önceliklidir. C şıkkı yanlıştır çünkü 6.000 ₺ tutarı hesaplamaya uymamaktadır. D şıkkı yanlıştır çünkü hisse senetleri hesabı borçlu olmalı ve karşılıkla birlikte 90.000 ₺'lik net değer üzerinden kapatılmalıdır. E şıkkı yanlıştır çünkü karşılık satıldığında borçlu değil, alacaklı yazılmalıdır. Bu soruyu çözebilmek için menkul kıymetlerin değer düşüklüğü karşılığı ayrılması ve bu karşılıkların satış anında nasıl kapatılacağına dair muhasebe kurallarını bilmek gerekmektedir.

Bu soruda, bir varlığın kaza sonucu yok olması ve sigorta tazminatının alınması durumunda yapılan muhasebe kayıtlarını inceleyerek hangi şıkkın hata içerdiğini bulmamız gerekiyor. Öncelikle doğru cevabın B şıkkı olduğunu netleştirelim: Şirketin taşıtını kaza sonucu kaybetmesi durumunda, taşıtın maliyet değeri (42.000 ₺) "Taşıtlar" hesabından alacaklı, birikmiş amortismanı (12.000 ₺) ise "Birikmiş Amortismanlar" hesabından borçlu olarak kapatılır; sigortadan gelen toplam 45.000 ₺ tutarındaki ödeme ise "Bankalar" ve "Alınan Çekler" hesaplarına borçlu yazılır. Bu işlemin sonucunda elde edilen 3.000 ₺'lik fark (45.000 - 42.000), şirketin "Faaliyet Gelirleri" grubunda yer alan "Diğer Faaliyet Gelirleri" hesabına kaydedilir; ancak B şıkkında belirtildiği gibi bu tutar "Özel Fonlar" hesabına alacaklı yazılmaz, çünkü özel fonlar genellikle yasal zorunluluklar veya kar dağıtımıyla ilgili ayrılan tutarlardır ve kaza tazminatı gibi olağanüstü gelirler doğrudan fon oluşturulmaz. Diğer şıklara bakarsak; A şıkkı taşıtın maliyetinin kapatılması için doğru, C şıkkı birikmiş amortismanın iptali için doğru, D ve E şıkları ise sigorta ödemesinin banka ve çek olarak alınması nedeniyle doğru kayıtlardır. Bu soruyu çözebilmek için "Varlık Kayıpları ve Sigorta Tazminatları" konusunu ve bu durumda hangi hesapların borçlu/alacaklı olarak kullanılacağını bilmek gerekir. Sonuç olarak, kaza tazminatı sonucu oluşan 3.000 ₺lik farkın "Özel Fonlar" hesabına değil, "Diğer Faaliyet Gelirleri" hesabına kaydedilmesi gerektiği için B şıkkı yanlıştır.

Sorunun doğru cevabı B şıkkı olan 20.000 ₺ kâr'dır. Önce dönem başı özkaynağı buluruz, sonra özkaynaktaki artışı sermaye artışı ve kâr olarak ayırırız.

1. Adım: Net varlıklar

• Kasa: 20.000 ₺
• Bankalar: 50.000 ₺
• Verilen Çekler ve Ödeme Emirleri (Bankalar hesabının düzenleyici hesabı, bankadan düşülür): -1.000 ₺
• Demirbaşlar: 15.000 ₺
• Birikmiş Amortismanlar (Demirbaşların düzenleyici hesabı): -5.000 ₺

Net varlık: 20.000 + 50.000 - 1.000 + 15.000 - 5.000 = 79.000 ₺

2. Adım: Net borçlar

• Borç Senetleri: 11.000 ₺
• Borç Senetleri Reeskontu (Borç Senetleri hesabının düzenleyici hesabı, borçtan düşülür): -2.000 ₺

Net borç: 11.000 - 2.000 = 9.000 ₺

Dikkat: Borç Senetleri Reeskontu bir borç hesabını düzenler; varlıklardan değil, borçlardan düşülür. Varlıklardan düşülürse dönem başı özkaynak 66.000 ₺, kâr da yanlışlıkla 24.000 ₺ bulunur.

3. Adım: Dönem başı özkaynak Özkaynak = Varlıklar - Borçlar = 79.000 - 9.000 = 70.000 ₺

4. Adım: Dönem kârı Dönem Sonu Özkaynak = Dönem Başı Özkaynak + Sermaye Artışı + Dönem Kârı 99.000 = 70.000 + 9.000 + Dönem Kârı Dönem Kârı = 99.000 - 79.000 = 20.000 ₺ kâr

Diğer şıklar neden yanlış?

• D (29.000 ₺ kâr): Sermaye artışı hesaba katılmayıp özkaynaktaki artışın tamamı (99.000 - 70.000) kâr sayılırsa bulunur.
• E (29.000 ₺ zarar): Özkaynak dönem içinde arttığı için sonuç zarar olamaz.
• A ve C tutarları doğru sınıflandırmayla elde edilemez.

Doğru cevap: B

Bu soruyu bir SMMM stajı öğrencisi gibi düşünerek adım adım çözelim. Sorunun mantığını kavramak için önce senaryoyu basitleştirelim.

1. Neden C Şıkkı Doğru?

Öncelikle durumu hayal edelim:

• İşletme 3.400 ₺'lik kırtasiye almış ve bunu peşin olarak ödemiş.
• Muhasebe kayıtlarında bu 3.400 ₺'nin tamamı hemen "Gider" olarak yazılmış (yani harcanmış kabul edilmiş).
• Ancak envanter sayımı yapıldığında, bu malzemelerin 2.800 ₺'lik kısmı kullanılmış, geriye 600 ₺'lik kısmı ise henüz kullanılmamış ve hala elde var.

Buradaki temel kural şudur: Bir gideri peşin ödediğinizde, o parayı harcadığınız an "Gider" hesabına yazarsınız. Ancak dönem sonunda o malzemenin bir kısmı henüz kullanılmamışsa, o kısım artık bir "gider" değil, işletmenin elinde duran bir "varlık" (hazne) durumundadır.

Muhasebe mantığı gereği, henüz kullanılmamış olan 600 ₺'lik kısım, bir sonraki döneme (gelecek aylara) devredilmelidir. Bu yüzden şu kaydı yapmamız gerekir:

• Gelecek Aylara Ait Giderler hesabına 600 ₺ Borç yazılır. (Çünkü bu para artık bir varlık olarak elimizde duruyor).
• Kırtasiye Giderleri hesabından 600 ₺ Alacak yazılır. (Çünkü bu kısmı gider olarak kabul etmiyoruz, geri alıyoruz).

Sonuç: Soruda sadece "hangi hesabın kullanımı doğrudur" diye sorulduğu için, doğru olan işlem Gelecek Aylara Ait Giderler hesabının 600 ₺ borçlu yazılmasıdır. Bu da C şıkkını işaretler.

2. Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Şimdi diğer şıkların neden hatalı olduğunu kısaca inceleyelim:

• A Şıkkı (Hatalı): Bu şık, 2.800 ₺'lik kısmı Gelecek Aylara Ait Giderler'e yazmayı öneriyor. Oysa 2.800 ₺'lik kısım zaten kullanılmıştır. Kullanılan kısım gider kalır, gelecek aylara devredilmez. Sadece kullanılmayan 600 ₺ devredilir.
• B Şıkkı (Hatalı): Bu şık, 2.800 ₺'lik kısmı Genel Yönetim Giderleri'ne alacak yazmayı öneriyor. Bu mantıksızdır çünkü 2.800 ₺ zaten gider olarak yazılmış ve kullanılmıştır. Üstelik 2.800 ₺ değil, 600 ₺'lik kısım düzeltilmelidir.
• D Şıkkı (Hatalı): Bu şık, 600 ₺'yi Genel Yönetim Giderleri hesabına borç yazmayı öneriyor. Bu, durumu daha da kötüleştirir. Gider hesabına borç yazmak, gideri artırır demektir. Oysa biz kullanılmayan kısmı giderden çıkarmalıyız. Kullanılmayan kısım "Gelecek Aylara Ait Giderler" hesabına gitmelidir.
• E Şıkkı (Hatalı): Bu şık, 600 ₺'yi Gelecek Yıllara Ait Giderler hesabına yazmayı öneriyor. Kırtasiye malzemeleri genellikle kısa vadeli (bir yıl içinde) tüketilen mallardır. Bu nedenle Gelecek Yıllara değil, Gelecek Aylara ait giderler hesabı kullanılmalıdır.

3. Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için "Dönem Sonu Düzeltme Kayıtları" ve "Peşin Ödenen Giderler" konusunu iyi bilmelisin.

Özetle şu mantığı ezberlemelisin:

• Gideri peşin ödediğinde tümünü gider hesabına yazarsın.
• Dönem sonunda envanterde kullanılmamış bir kısım varsa, o kısmı Gider hesabından çıkarıp Gelecek Aylara Ait Giderler hesabına aktarman gerekir.
• Hesap türü olarak kırtasiye gibi kısa vadeli mallar için "Gelecek Aylara" kullanılır, "Gelecek Yıllara" değil.

Doğru cevap: C

Bu soruda, envanter sayımında kasanın fiziki olarak kayda geçen tutardan 10.000 ₺ fazla olduğu (yani kasada beklenenden daha çok para bulunduğu) ve bu durumun, bir borcun senetle ödenmesi yerine yanlışlıkla nakit gibi gösterilmesinden kaynaklandığı belirtilmiştir; bu durumda kasa hesabı fazla olduğu için "Sayım ve Tesellüm Fazlaları" hesabına borç vererek bu fazlalığı kapatmamız ve aynı zamanda yanlışlıkla nakit gibi kaydedilen "Alınan Çekler" hesabını düzeltmemiz gerekir. Doğru cevap D şıkkıdır çünkü kasa fazlası olduğu için Sayım ve Tesellüm Fazlaları hesabı borçlu (10.000 ₺), bu fazlanın kaynağı olan yanlış kayıtlı Alınan Çekler hesabı ise alacaklı (10.000 ₺) olarak kaydedilmelidir.

Diğer şıkları incelediğimizde: A şıkkı "Noksanları" (eksiklik) içerdiği için yanlış, B ve C şıkları "Borç Senetleri" hesabını kullandığı için senetli borcun ödenmesiyle ilgili yanlış bir işlem yapmış olurken, E şıkkı ise kasa hesabını borçlu göstererek zaten fazla olan kasayı daha da artıracağı için mantıksızdır. Bu soruyu çözebilmek için envanter işlemlerinde kasa fazlası ve eksikliklerinin hangi hesaplara kaydedileceğini ve hatalı kayıtların nasıl düzeltileceğini bilmek gerekir.

Sonuç olarak, kasa fazlasının düzeltilmesi için Sayım ve Tesellüm Fazlaları hesabı borçlu, Alınan Çekler hesabı ise alacaklı olarak kaydedilmelidir.

Doğru cevap B.

Dönem sonunda gelir ve giderler 690 Dönem Kârı veya Zararı hesabında toplanır:

• Giderler → borç, gelirler → alacak
• Zarar varsa giderler fazladır → 690 borç kalanı verir

690'ın borç kalanı 692 Dönem Net Kârı veya Zararı hesabına aktarılır; 692 borçlanır. 692 de kapatılırken alacaklandırılır ve karşılığında 591 Dönem Net Zararı borçlanır.

Yani zararda: Dönem Net Kârı veya Zararı hesabı alacaklandırılarak kapatılır → B.

C şıkkı ("Dönem Kârı veya Zararı hesabının borçlandırılarak kapatılması") kâr durumudur — kârda 690 alacak kalanı verir ve borçlandırılarak kapatılır.

Bu soru, SMMM stajı için çok önemli olan "Kâr Dağıtım İşlemleri" ve "Yedek Akçeler" konusunu ölçüyor. Sorunun doğru cevabı D şıkkıdır.

Gelin bu durumu bir öğrenciye anlatır gibi adım adım çözelim:

1. Neden D Şıkkı (Peşin Ödenen Vergi ve Fonlar) Kullanılmaz?

Öncelikle sorudaki senaryoyu inceleyelim: Şirket kârını dağıtırken önceki dönem zararını kapatmış, yedekler ayırmış ve vergileri kesip ortaklara dağıtım yapmıştır.

Buradaki en kritik nokta şudur: Kâr dağıtımı kaydı, kârın ortaklara dağıtıldığı anı gösterir. Bu işlemin içinde "Peşin Ödenen Vergi ve Fonlar" hesabı asla yer almaz.

• Neden? "Peşnin Ödenen Vergi ve Fonlar" hesabı, şirketin vergi dairesine ödediği parayı takip etmek için kullanılan bir varlık (alacak) hesabıdır. Vergi ödenmişse, bu para zaten şirketin kasasından çıkmış ve vergi dairesine gitmiştir.
• Kâr Dağıtımında Ne Olur? Kâr dağıtımında, vergi kesintisi yapıldığında "Dönem Net Kârı" hesabından "Dağıtılmamış Kâr" veya "Yedekler" hesabına geçiş yapılır. Vergi ödenmişse, bu işlem vergi dairesi ile olan ilişkiyi kapatmak için "Vergi ve Fonlar" hesabına borç yazılarak kapatılır. Ancak kâr dağıtım kaydında, ortaklara para dağıtılırken "Peşin Ödenen Vergi" hesabına borç veya alacak yazılmaz. Bu hesap, vergi beyannamesi ve ödemeleri takip eder, kârın ortaklara dağıtılma sürecine doğrudan dahil edilmez.

Dolayısıyla, kâr dağıtım kaydında D şıkkındaki hesap kullanılmaz.

2. Diğer Şıklar Neden Kullanılır?

Diğer şıkların neden işlemin içinde yer aldığını kısaca bakalım:

• A) Yasal Yedekler: Soruda "II. tertip yedek akçe" ayrıldığı belirtilmiş. Yasal yedekler, kanunen ayırılması zorunlu olan yedeklerdir. Kâr dağıtımında bu yedek ayırma işlemi için "Yasal Yedekler" hesabı kullanılır. (Doğru kullanım).
• B) Geçmiş Yıllar Kârları: Şirketin kârı varsa, önceki dönemlerden kalan kârlar buraya yansıtılır. Kâr dağıtımına geçişte bu hesap kullanılır. (Doğru kullanım).
• C) Geçmiş Yıllar Zararları: Soruda "önceki dönem zararını mahsup etmiş" denilmiş. Zarar varsa, kâr dağıtımına geçmeden önce bu zarar "Geçmiş Yıllar Zararları" hesabından silinir (kapatılır). Bu hesap kullanılır. (Doğru kullanım).
• E) Statü Yedekleri: Soruda "ana sözleşme yedeği" ayrıldığı belirtilmiş. Bu, şirketin kendi tüzüğüne (ana sözleşmesine) göre ayırdığı yedektir. Buna "Statü Yedekleri" hesabı kullanılır. (Doğru kullanım).

3. Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için şu iki temel konuyu iyi bilmelisiniz:

• Kâr Dağıtım İşlemleri: Kârın nasıl dağıtıldığı, önce zararların kapatılması, yedeklerin ayrılması ve ortaklara dağıtımın nasıl kaydedildiği.
• Hesap Türleri ve İşlevleri: "Peşin Ödenen Vergi ve Fonlar" hesabının bir Varlık hesabı olduğunu ve bunun kâr dağıtım kaydıyla doğrudan bir ilişkisi olmadığını bilmek gerekir. Kâr dağıtımında vergi ile ilgili olan hesap genellikle "Dönem Net Kârı" veya "Dağıtılmamış Kâr" hesabı üzerinden işlenir.

Özetle: Kâr dağıtımı yaparken vergi ödenmişse, bu ödenen vergi zaten önceki dönemlerde "Peşin Ödenen Vergi" hesabından çıkıp "Vergi ve Fonlar" hesabına geçmiştir. Kâr dağıtım kaydında bu hesap tekrar kullanılmaz. Bu yüzden cevap D'dir.

Bu soruyu bir SMMM stajı öğrencisi gibi düşünerek, sanki bir ders çalışıyormuşsun gibi adım adım açıklayalım. Sorunun doğru cevabı E şıkkıdır.

Neden Doğru Cevap E?

Öncelikle TFRS 10 (Konsolide Finansal Tablolar) standardının temel mantığını hatırlayalım: Bir ana ortaklık, bağlı ortaklığını konsolidasyon yaparken, o bağlı ortaklığın tüm varlık ve yükümlülüklerini kendi bilançosuna dahil eder. Ancak, bağlı ortaklığın sermayesinin bir kısmı ana ortaklığa ait değilse, bu kısım "Kontrol Gücü Olmayan Paylar" (KGO) olarak tanımlanır.

Buradaki en kritik nokta şudur: Kontrol Gücü Olmayan Paylar, bir borç (yabancı kaynak) değil, özkaynaktır. Çünkü bu paylar, bağlı ortaklığın net varlıklarına sahip olan ve kar/zararına ortak olan hissedarları temsil eder. Ana ortaklık, bu payları konsolide ederken, kendi hissedarlarının payı ile bunları birleştirmez, çünkü bu iki grup farklıdır.

Bu nedenle TFRS 10'a göre:

• Kontrol Gücü Olmayan Paylar Özkaynaklar grubunda yer alır.
• Ana ortaklığın payı ile ayrı bir satır olarak gösterilir (birleştirilmez).

E şıkkı tam olarak bunu söylüyor: "Özkaynaklar içerisinde, kendi ortaklarının özkaynaklardaki paylarından ayrı olarak gösterir."

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Şimdi diğer şıkların neden elendiğini kısaca inceleyelim:

• A ve C Şıkları (Duran Varlıklar): Kontrol Gücü Olmayan Paylar bir "varlık" değil, bir "hisse"dir. Varlıklar (Duran Varlıklar) şirketin sahip olduğu kaynaklardır, hisse ise bu kaynakların sahipliğidir. Bu yüzden bunları duran varlıklara yazmak mantıksızdır ve yanlıştır.
• B Şığı (Yabancı Kaynaklar): Bu en sık yapılan hatadır. Kontrol Gücü Olmayan Paylar, şirketin başkasına borcu değildir. Borç geri ödenmez, kar payı dağıtımı zorunlu değildir. Bu nedenle bunları "Yabancı Kaynaklar" (Borçlar) grubuna yazmak yanlıştır.
• D Şığı (Birleştirerek Göstermek): Bu şık, KGO'yu doğru yerde (Özkaynaklar) gösteriyor gibi görünse de, "kendi ortaklarının paylarına ekleyerek" ifadesi yanlıştır. Ana ortaklığın payı ile KGO'yu karıştırmak, hangi kısmın kime ait olduğunu belirsizleştirir. Standart, bunların ayrı ayrı gösterilmesini emreder.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için TFRS 10 Konsolide Finansal Tablolar standardını ve Özkaynaklar bölümündeki "Kontrol Gücü Olmayan Paylar" muhasebeleştirme kuralını iyi bilmelisin.

Özet Kural: > "Bağlı ortaklığın sermayesinin ana ortaklığa ait olmayan kısmı, konsolide bilançoda Özkaynaklar içinde, ana ortaklığın payından ayrı bir satır olarak gösterilir."

Başarılar dilerim!

Bu soruyu bir SMMM stajı öğrencisi gibi düşünerek, sanki bir ders çalışıyormuşsun gibi adım adım açıklayalım. Sorunun doğru cevabı B şıkkıdır.

Neden Doğru Cevap "B" (Dayanak Varlık)?

TFRS 16 Kiralamalar standardında, bir kiralama sözleşmesinin temelinde yatan en önemli kavram "Dayanak Varlık"tır.

Soru kökünde geçen "Kiralamaya konu olan ve kiraya verenin, kullanım hakkını kiracıya verdiği varlık" tanımı, tam olarak bu kavramı tarif eder. Yani, senin kiraya verdiğin veya kiracıdan aldığın şeyin kendisi (örneğin; bir bina, bir makine veya bir araç), Dayanak Varlık'tır.

• Örnek: Bir ofis binasını kiraya verdiğini düşün. Bu binanın kendisi "Dayanak Varlık"tır. Sen (kiracı) bu binanın içinde 5 yıl boyunca oturma hakkını satın almış olursun. Bu binanın kendisi, sözleşmenin dayandığı fiziksel varlıktır.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Diğer şıkların neden bu tanım için uymadığını kısaca inceleyelim:

• A) Kullanım hakkı varlığı: Bu, senin (kiracının) kiralama sözleşmesinden doğan hakkını ifade eder. Yani binanın kendisi değil, binayı kullanma hakkının muhasebe kaydıdır. Soru "varlığın kendisini" soruyor, hakkını değil.
• C) Brüt kiralama yatırımı: Bu kavram, kiraya verenin (vericinin) gelecekte elde edeceği kira alacaklarını ve kalıntı değeri içeren bir finansal hesaplamadır. Sorudaki tanıma uymaz.
• D) Taahhüt edilmemiş kalıntı değer: Bu, kiralama süresi bittiğinde varlığın tahmin edilen değeridir. Soru, kiralanan varlığın kendisini sormaktadır, gelecekteki tahmin değerini değil.
• E) Alt kiralama varlığı: Bu, bir kiracının, kiraya aldığı varlığı başkasına tekrar kiraya vermesi (alt kiralama) durumunda ortaya çıkan durumdur. Soru genel kiralama tanımını sormaktadır.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için TFRS 16 Kiralamalar standardının temel tanımlarını ve Terimler Sözlüğünü iyi bilmelisin. Özellikle şu iki kavramın farkını ayırt etmelisin:

• Dayanak Varlık: Kiralanan fiziksel varlığın kendisi (Örn: Araba, Bina).
• Kullanım Hakkı Varlığı: Kiracının o varlığı kullanma hakkının muhasebe kaydı.

Özetle: Soru "Varlık nedir?" diye sorduğu için cevap, o varlığın kendisi olan Dayanak Varlık'tır.