2022/3 SGS Finansal Muhasebe Soruları ve Çözümleri

Bu soruyu bir SMMM stajı öğrencisi gibi düşünerek adım adım çözelim. Sorunun mantığını kavramak için önce işlemin "ne olduğunu" ve hangi hesapların etkilendiğini belirlememiz gerekiyor.

1. İşlemin Analizi: Ne Oldu? İşletme, satıcı olan Z İşletmesi'ne olan borcunu ödemek için elindeki bir Müşteri Çeki'ni ciro etmiştir.

Bunu iki parçaya ayıralım:

• Elindeki Çek: Bu bir Varlıktır (Müşteri Çekleri Hesabı). Çeki ciro edip verdiğin için, elindeki bu varlık azalır.
• Borç: Z İşletmesi'ne olan borcun Azalmıştır. Borçlar bir Kaynaktır (Satıcılar Hesabı). Borcunu ödediğin için kaynaklar da azalır.

Özetle: Elindeki bir varlık (çek) gidiyor, aynı zamanda bir borcun (kaynak) da siliniyor.

2. Neden Doğru Cevap B'dir? Doğru cevap B şıkkıdır: "Bir varlık unsuru azalırken, bir kaynak unsuru azalmıştır."

• Varlık Azalması: İşletme, elindeki 5.000 ₺'lik "Müşteri Çekleri"ni satıcıya vererek elden çıkardı. Demek ki Varlıklar azaldı.
• Kaynak Azalması: İşletme, Z İşletmesi'ne olan borcunu bu çekle kapattı. Borçlar (Satıcılar hesabı) bir Kaynak hesabıdır. Borç ödenince borç bakiyesi düşer, yani Kaynaklar azaldı.

Bu işlemin muhasebe kaydı şöyledir:

• Satıcılar (Kaynak) hesabı Alacaklanır (Borç azalır).
• Müşteri Çekleri (Varlık) hesabı Borçlanır (Varlık azalır).

Sonuç olarak: Bir tarafta varlık azalırken, diğer tarafta kaynak da azalmıştır. Bu tam olarak B şıkkının tarifidir.

3. Diğer Şıklar Neden Yanlış?

• A Şıkkı (Varlık azalır, Kaynak artar): Bu durum borcun ödenmesiyle değil, borcun yeni bir borçla kapatılması veya bir varlığın kredi ile alınması gibi durumlarda olur. Burada borç ödenmiş, kaynak artmamıştır.
• C Şıkkı (Bir varlık artar, diğer varlık azalır): Bu durum, örneğin "Müşteri Çeki"ni bozdurup "Banka" hesabına geçirmeniz gibi bir Varlık içi değişimdir. Ancak burada borç da ödenmiş olduğu için kaynak hesabı da etkilenmiştir.
• D Şıkkı (Bir kaynak azalır, diğer kaynak artar): Bu durum, örneğin bir borcun başka bir borca dönüştürülmesi (Borçların dönüştürülmesi) gibi bir Kaynak içi değişimdir. Burada ise borç tamamen kapatılmıştır, başka bir kaynak hesabı açılmamıştır.
• E Şıkkı (Varlık artar, Kaynak artar): Bu durum, bir malın kredi ile satın alınmasıdır. Bizim işleminizde ise borç ödenmiş, yani kaynak azalmıştır.

4. Hangi Konuyu Bilmek Gerekir? Bu soruyu çözmek için "Muhasebe Eşitliği" ve "Hesap Türlerinin Etkilenmesi" konusunu iyi bilmelisin.

Özellikle şunlara dikkat etmelisin:

• Varlık Hesapları: Artınca Borç, Azalınca Alacak.
• Kaynak (Borç) Hesapları: Artınca Alacak, Azalınca Borç.
• İşlem Türü: Borcun ödenmesi, hem varlığın (nakit, çek, banka) azalmasına hem de kaynağın (borcun) azalmasına neden olur.

Kısa Kural: Borcunu ödemek için elindeki bir varlığı (çek, nakit, mal) veriyorsan; Varlık Azalır, Kaynak Azalır.

Başarılar dilerim!

Bu soru, muhasebe sürecinin en temel ve ilk adımı olan "İşlem Günlüğüne Kayıt" (Günlük Defter) konusunu ölçüyor. Sorunun doğru cevabı E şıkkıdır.

Gelin bu durumu bir öğrenci gibi adım adım inceleyelim:

Neden Doğru Cevap E?

Muhasebe sürecinde bir işlemin gerçekleştiği an, o işlemin Günlük Defter'e (Genel Müdürlük Defteri) kaydedilmesi gerekir. Bu, işlemin "doğma" anıdır.

• Olay: İşletme, müşterisinden 20.000 ₺ nakit tahsil etmiştir.
• Belge: Kasa tahsil fişi düzenlenmiştir.
• İşlem: Muhasebeci, elindeki bu fişi alır ve Günlük Defter'e işlemin tarihini, taraflarını ve tutarını "madde madde" (sıra numarası ile) yazar.

Bu aşamadan sonra işlemin muhasebe kaydı oluşmuş olur. Yani, önce Günlük Defter'e yazılır, sonra bu yazılanlar Büyük Defter'e aktarılır. Bu yüzden E şıkkı doğru cevaptır.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Diğer şıkların neden işlemin "sonraki" adımı olamayacağını kısaca açıklayalım:

• A) Satış faturası düzenlenir: Bu şık yanlış çünkü fatura, işlemin başlangıcında (mal teslimi veya hizmetin yapılması anında) düzenlenir. Tahsilat (paranın alınması) işlemi fatura düzenlendikten sonra gerçekleşir. Yani fatura daha önce düzenlenmiş olmalıydı.
• B) Envanter defterinde sınıflandırılır: Envanter defteri, işletmenin varlıklarının (stokların) miktar ve değerinin belirlendiği defterdir. Nakit tahsilatı gibi günlük işlemler buraya kaydedilmez.
• C) Kasa mevcudu mahsup fişine kaydedilir: "Mahsup fişi", genellikle alacak ve borçların birbirine düşürülmesi (karşılıklı ödemelerin kapatılması) için kullanılır. Burada nakit tahsilatı söz konusu olduğu için mahsup fişi düzenlenmez.
• D) Büyük defterdeki kasa hesabının kalanı mizana aktarılır: Bu şık sıralama hatası içeriyor. Büyük deftere kayıt yapılmadan önce Günlük Defter'e yazılması gerekir. Ayrıca, "kalanın mizana aktarılması" işlemin son aşamasıdır (genelde ay sonu yapılır). Soru, işlemin hemen ardından ne yapılacağını sorduğu için bu şık da yanlıştır.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için "Muhasebe Kayıt Süreci" ve "Defter Türlerinin İşleyiş Sırası" konusunu iyi bilmelisin.

Akış Şeması şudur:

• Belge Oluşur: (Fatura, Fiş, Makbuz vb.)
• Günlük Defter: İşlem tarih ve sıra numarası ile buraya madde madde yazılır. (Doğru cevap burasıdır).
• Büyük Defter: Günlük defterdeki kayıtlar, ilgili hesapların (Kasa, Alıcılar vb.) yanına sınıflandırılarak aktarılır.
• Mizan: Ay sonunda Büyük defterdeki hesapların bakiyeleri toplanarak Mizan hazırlanır.

Özetle: Bir işlemden sonra ilk yapılması gereken, o işlemin Günlük Defter'e kaydedilmesidir.

Bu soruyu bir öğrenci arkadaşına anlatır gibi, adım adım ve çok basit bir dille çözelim. Sorunun doğru cevabı B şıkkıdır.

Öncelikle bu muhasebe kaydını (yazıyı) okuyalım:

• 102 BANKALAR hesabına 185.000 TL borç yazılmış.
• Ne anlama gelir? Demek ki elimize 185.000 TL nakit para girdi. Para kasaya veya bankaya girdiği için bu hesap borçlanır.
• 655 MENKUL KIYMET SATIŞ ZARARLARI hesabına 15.000 TL borç yazılmış.
• Ne anlama gelir? Bu bir zarar hesabıdır. Zararlar borçlanır. Demek ki bu işlemden 15.000 TL zarar ettik.
• 110 HİSSE SENETLERİ hesabına 200.000 TL alacak yazılmış.
• Ne anlama gelir? Elimizden hisse senetleri çıktı. Varlıklar azaldığı için bu hesap alacaklanır. Yani elimizdeki hisse senetlerinin 200.000 TL'lik bir değeri vardı.

Şimdi mantığı kuralım: Elimizdeki hisse senetleri 200.000 TL değerindeydi. Bunu sattık ve karşılığında 185.000 TL nakit aldık.

• Eski Değer: 200.000 TL
• Satış Fiyatı: 185.000 TL
• Aradaki fark: 15.000 TL (Bu fark zarardır, çünkü elimizdeki şeyin değeri, sattığımız paradan daha yüksekti).

İşte bu mantık B şıkkını doğrular: "Alış bedeli 200.000 TL olan hisse senetleri, 185.000 TL'ye satılmıştır."

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

• A Şıkkı (Hisse senedi ihraç edilerek sermaye artırımı): Eğer şirket kendi hissesini ihraç edip sermaye artırıyorsa, elimize para girer (Borç: Bankalar) ama karşılığında Hisse Senetleri hesabı ALAC yazılmaz. Sermaye hesabı alacak yazılır. Burada hisse senetleri alacak yazıldığı için bu işlem bir "satış"tır, "ihraç" değil.
• C Şıkkı (Finansman bonosu satın alınması): Bu bir alım işlemi olsaydı, elimizden para çıkardı (Bankalar Alacak), elimize bono girerdi (Borç). Oysa kayıttan para girmiş (Bankalar Borç). Ayrıca finansman bonosu değil, hisse senedi satışı var.
• D Şıkkı (Borsa rayici hesaplanması): Sadece borsa rayicini hesaplamak (değerleme yapmak) nakit girişi veya çıkışı gerektirmez. Bu durumda sadece değerleme farkı (kar/zarar) oluşurdu, ancak kayıttan 185.000 TL nakit girişi olduğu görülüyor. Yani bu bir "satış" işlemidir, sadece değerleme değil.
• E Şıkkı (Nominal değer hesaplanması): Bu da bir değerleme işlemidir. Nakit girişi ve çıkışı yoktur. Oysa kayıttan para girmiş ve çıkışmış.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için "Menkul Kıymet Satışları" ve "Satış Kar/Zararının Hesaplanması" konusunu iyi bilmelisin.

Kural şudur: Bir menkul kıymeti (hisse senedi, tahvil vb.) sattığınızda:

• Bankalar hesabına Satış Fiyatını yazarsınız (Borç).
• Menkul Kıymetler hesabına Alış Bedelini yazarsınız (Alacak).
• Eğer Satış Fiyatı < Alış Bedeli ise aradaki fark Satış Zararı olarak Borç yazılır.
• Eğer Satış Fiyatı > Alış Bedeli ise aradaki fark Satış Karı olarak Alacak yazılır.

Bu soruda Satış Fiyatı (185.000) Alış Bedelinden (200.000) küçük olduğu için aradaki 15.000 fark Zarar olarak kaydedilmiştir.

Bu soruda, işletmenin vadesinde ödeyemediği borcunu (321 Hesabı) kapatmak için elindeki bir alacak senedini (121 Hesabı) başkasına devretmesi (ciro etmesi) söz konusudur; bu durumda işletme borcunu ödemek için 80.000 TL'lik bir yükümlülüğü ortadan kaldırmak adına 85.000 TL'lik bir varlık devretmiş ve aradaki 5.000 TL farkı borçlanma maliyeti olarak kabul etmiştir. Bu mantıkla, ödenen borç olan 80.000 TL'lik "Borç Senetleri" hesabı borçlanarak kapatılırken, devredilen senet olan 85.000 TL'lik "Alacak Senetleri" hesabı alacaklanarak azaltılır ve aradaki 5.000 TL fark ise işletmenin finansman gideri olarak "Finansman Giderleri" hesabına borç kaydedilir. Bu nedenle doğru kayıt, borç senetlerini ve finansman giderlerini borç, alacak senetlerini ise alacak gösteren A seçeneğidir. Diğer şıkların yanlış olmasının nedeni; B ve E şıklarında borç senetlerinin yanlış yönde hareket ettirilmesi, C şıklarında borç senetlerinin alacak yerine borç gösterilmesi, D şıklarında ise finansman giderinin kaydedilmemesi ve hesapların yönlerinin karıştırılmasıdır. Bu soruyu çözebilmek için "Borç Senetleri" ve "Alacak Senetleri" hesaplarının işleyişi ile vadesinde ödenemeyen senetlerin ciro edilmesi durumunda doğan finansman giderlerinin muhasebeleştirilmesi konusunu bilmek gerekir. Sonuç olarak, işletmenin borcunu ödemek için elindeki alacak senedini devretmesi durumunda, borç ve gider hesapları borç, devredilen alacak senedi ise alacak kaydedilmelidir.

Bu soruyu bir SMMM stajı öğrencisi gibi adım adım inceleyelim. Sorunun doğru cevabı D şıkkıdır. Gelin nedenini ve diğer şıkların neden uymadığını basit bir dille açıklayalım.

🎯 Neden D Şıkkı Doğru?

Öncelikle işlemin mantığını kuralım: İşletme 100.000 TL'lik mal almış, bunun üzerine %18 KDV (18.000 TL) eklenmiş ve toplam 118.000 TL'yi peşin ödemek zorunda kalmış. Ayrıca bu mallar için 8.000 TL sigorta bedeli ödenmiş.

Muhasebede mal alırken izlememiz gereken temel kural şudur: Malların maliyeti, mal bedeli + malı işletmeye getirmek için yapılan diğer giderlerdir.

• Mal Bedeli: 100.000 TL.
• Sigorta Gideri: Malların işletmeye getirilmesi için ödenen sigorta bedeli (8.000 TL), malın maliyetine eklenir. Yani malın toplam maliyeti 100.000 + 8.000 = 108.000 TL olur.
• KDV Durumu: KDV, malın maliyetine dahil edilmez. KDV, işletmenin devlete ödeyeceği vergi borcunu (İndirilecek KDV) temsil eder ve ayrı bir hesapta tutulur.

Kaydın Mantığı:

• Ticari Mallar hesabı bir varlık hesabıdır. Mal elimize geçtiği için bu hesap Borçlanır.
• Borçlanan tutar, malın ana bedeli (100.000) + sigorta bedeli (8.000) = 108.000 TL'dir.
• İndirilecek KDV hesabı da Borçlanır (18.000 TL).
• Kasa hesabı ise para çıktığı için Alacaklanır (Toplam 126.000 TL).

D şıkkı, "Ticari Mallar hesabının borç tarafına 108.000 ₺" diyerek tam olarak bu mantığı (Mal Bedeli + Sigorta) doğru yansıtmaktadır.

❌ Diğer Şıklar Neden Yanlış?

• A Şıkkı (Hatalı): Kasa hesabı para çıktığı için Alacak tarafına yazılır, Borç tarafına değil. Ayrıca 126.000 TL tutarı (100.000 + 18.000 + 8.000) Kasa'nın alacağına yazılabilir ama şıkta "Borç" denmiş, bu yüzden yanlış.
• B Şıkkı (Hatalı): İndirilecek KDV hesabı, işletmenin devlete olan alacağıdır. Bu hesap Borçlanır, Alacak tarafına yazılmaz.
• C Şıkkı (Hatalı): "Hesaplanan KDV" hesabı, işletmenin devlete olan borcunu gösterir ve Alacak tarafına yazılır. Bizim durumumuzda KDV'yi biz ödedik, yani "İndirilecek KDV" (Borç) hesabı kullanılır. Ayrıca şıkta "Hesaplanan KDV"nin borç tarafına yazılması teknik olarak yanlıştır.
• E Şıkkı (Hatalı): Kasa hesabı para çıktığı için Alacak tarafına yazılır. Şıkta "Borç" denmiş, bu yüzden yanlış.

📚 Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için şu iki temel konuyu iyi bilmen gerekir:

• Stokların Maliyetine Dahil Edilen Giderler: Mal bedeli dışında, malı işletmeye getirmek için yapılan taşıma, sigorta ve gümrük vergileri gibi giderlerin Stok (Ticari Mallar) hesabına eklenmesi gerektiği.
• KDV Muhasebesi: KDV'nin mal maliyetine dahil edilmediği, bunun ayrı bir hesap olan "İndirilecek KDV" hesabında Borç tarafında tutulduğu ve Kasa hesabının Alacak tarafında kaydedildiği.

Özetle: Malı aldık, sigortasını ödedik -> Maliyet 108.000 TL oldu (Borç). KDV'yi ödedik -> İndirilecek KDV 18.000 TL oldu (Borç). Para çıkardı -> Kasa 126.000 TL oldu (Alacak).

Doğru cevap D'dir.

SMMM stajı için hazırlık yaparken bu soruyu çok iyi anlaman gerekiyor. Soru, şirketlerin kuruluşu ve sermaye taahhütleri ile ilgili temel bir muhasebe kavramını sorguluyor.

Gelin soruyu adım adım, sanki bir ders anlatıyormuş gibi inceleyelim.

🎯 Doğru Cevap Neden A Şıkkıdır?

Doğru Cevap: A) Hesabın kalanı ortakların şirkete karşı olan sermaye koyma taahhüdünü gösterir.

Bunu şöyle hayal et: Bir şirket kurulurken ortaklar, "Şirkete X kadar para koyacağım" diye söz verirler (bu taahhüt). Ancak bu parayı henüz şirkete yatırmamışlardır. Muhasebe kayıtlarında bu durum şu şekilde işler:

• Kayıtlı Sermaye: Şirketin kuruluşunda taahhüt edilen toplam sermaye Alacak tarafına yazılır.
• Ödenmemiş Sermaye: Ortakların henüz yatırmadığı para ise Borç tarafında tutulur.

Buradaki mantık şudur: "Ödenmemiş Sermaye" hesabı, ortakların şirkete borçlu olduğu durumu gösterir. Yani ortaklar henüz parayı vermedikleri için, şirketin onlara olan alacağı değil, ortakların şirkete olan borcu (taahhüt ettikleri ama henüz yatırmadıkları para) bu hesabın Borç kalanında görünür.

A şıkkı, bu durumu en net ve doğru şekilde tanımlar: Hesabın kalanı (Borç tarafı), ortakların şirkete koyma yükümlülüğünü (taahhüdünü) gösterir.

❌ Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Şimdi diğer şıkların neden hatalı olduğunu kısaca açıklayalım:

• B Şıkkı (Yanlış): "Hesap kalan verdiğinde alacak kalanı verir..." ifadesi yanlıştır. Ödenmemiş Sermaye hesabının normal bakiyesi Borç'tur. Alacak kalanı vermez. Ayrıca bu hesap bir Yabancı Kaynak değil, Öz Kaynak'tan düşülen bir hesaptır (Sermayenin bir kısmı ödenmediği için öz kaynaklar azalır).
• C Şıkkı (Yanlış): "Hesabın alacak kalanı..." derken hata yapar. Hesabın Borç kalanı, ödenmemiş sermayeyi gösterir. Alacak tarafı ise kayıtlı sermaye tavanını gösterir (ki bu da "Ödenmemiş Sermaye" hesabında değil, "Kayıtlı Sermaye" hesabında olur).
• D Şıkkı (Yanlış): "Taahhüt edilen sermaye tutarı bu hesabın alacak tarafına kaydedilir" derken karıştırmış. Taahhüt edilen sermaye Kayıtlı Sermaye hesabının Alacak tarafına yazılır. Ödenmemiş Sermaye hesabı ise Borç tarafına yazılır.
• E Şıkkı (Yanlış): "İşletmenin ortaklardan olan alacağını gösterir ve gelir olarak kaydedilir" ifadesi çok tehlikeli bir hatadır. Sermaye taahhüdü bir Gelir değildir. Gelir hesabı değildir. Bu, ortakların şirkete olan borcudur ve şirketin öz kaynaklarından düşülür.

📚 Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için "Ödenmemiş Sermaye" hesabının yapısını ve "Sermaye Taahhütleri" muhasebesini iyi bilmelisin.

Özet Kural:

• Kayıtlı Sermaye: Alacak bakiyesi verir (Toplam taahhüt edilen para).
• Ödenmemiş Sermaye: Borç bakiyesi verir (Henüz yatırılmayan para).
• Ödenen Sermaye: Alacak bakiyesi verir (Ortakların yatırdığı para).

Bu üç hesabın mantığını ve birbirleriyle olan ilişkisini (Kayıtlı Sermaye = Ödenen Sermaye + Ödenmemiş Sermaye) ezberlemen, SMMM stajı ve genel muhasebe için çok önemlidir.

Başarılar dilerim!

Doğru cevap E şıkkıdır çünkü 690 Dönem Kârı veya Zararı hesabının borç toplamı (800.000 ₺) alacak toplamından (700.000 ₺) büyüktür; aradaki 100.000 ₺ dönem zararıdır. Zarar edilen dönemde kurumlar vergisi karşılığı ayrılmaz. 690 hesabı kapatılırken kayıt: 692 Dönem Net Kârı veya Zararı borç 100.000 / 690 Dönem Kârı veya Zararı alacak 100.000.

A şıkkı yanlıştır çünkü kâr olmadığı için 80.000 ₺'lik bir net kâr oluşmaz ve 692'nin alacağına kayıt yapılmaz. B şıkkı yanlıştır çünkü 690 hesabı borç bakiyesi verdiğinden alacak tarafına 100.000 ₺ yazılarak kapatılır; borcuna 700.000 ₺ kaydı yapılmaz. C şıkkı yanlıştır çünkü zarar hâlinde 691 Dönem Kârı Vergi ve Diğer Yasal Yükümlülük Karşılıkları hesabı kullanılmaz. D şıkkı yanlıştır çünkü vergi karşılığı ayrılmadığından 193 Peşin Ödenen Vergiler ile mahsup kaydı bu aşamada söz konusu değildir.

Bilinmesi gereken kural: 690 hesabı borç bakiyesi veriyorsa dönem zararı vardır, vergi karşılığı ayrılmaz ve zarar 692 hesabının borcuna aktarılır.

Bu soruyu bir SMMM stajı öğrencisi gibi düşünerek, sanki bir hoca karşında oturmuşsun gibi adım adım açıklayalım. Sorunun doğru cevabı A şıkkıdır.

Öncelikle neden A şıkkının doğru olduğunu net bir şekilde inceleyelim:

Bir şirketin kârını dağıtma sürecinde en önemli kural, şirketin kendi Ana Sözleşmesi'dir. Yasal yedekler kanunla zorunlu kılınmıştır, ancak şirket kendi ana sözleşmesinde "Biz kârın %10'unu yedek olarak ayıracağız" gibi özel bir hüküm belirleyebilir. İşte bu, şirketin kendi isteğiyle ve ana sözleşmesindeki kurallara göre ayırdığı yedeklerdir. Muhasebe kayıtlarında bu tür, şirketin kendi kararına dayalı yedekler "Statü Yedekleri" hesabında izlenir. Bu nedenle A şıkkı, yasal ve sözleşmeye dayalı ayrımın mantığına tam olarak uyan doğru ifadedir.

Şimdi diğer şıkların neden yanlış olduğunu kısaca bakalım:

• B şıkkı Yanlış: "İlgili mevzuat hükümleri uyarınca" ayrılan yedekler, yani kanunun zorunlu kıldığı yedekler "Yasal Yedekler" hesabında izlenir. "Olağanüstü Yedekler" hesabı ise şirketin olağanüstü durumlarda (örneğin büyük bir zararı telafi etmek için) kendi isteğiyle ayırdığı yedekler içindir. Şık, yasal yedekleri yanlış hesapta gösteriyor.
• C şıkkı Yanlış: Genel kurul kararıyla ayrılan yedekler, kanunla zorunlu olan yedekler değil, şirketin kendi isteğiyle ayırdığı yedeklerdir. Bu nedenle bunlar "Yasal Yedekler" hesabında değil, "Statü Yedekleri" hesabında izlenir. Yasal yedekler genel kurul kararıyla değil, doğrudan kanunla oluşur.
• D şıkkı Yanlış: Bu çok önemli bir kural hatasıdır. Sermaye şirketleri, kârından yasal yedek ayırsalar bile kurumlar vergisi ödemek zorundadırlar. Yedek ayırmak vergi matrahını düşürmez, vergi muafiyeti sağlamaz. Sadece kâr dağıtımını ertelemek için yapılır.
• E şıkkı Yanlış: Ortaklara dağıtılacak temettüler (kâr payları), henüz ödenmediği için şirketin bir borcudur. Bu borç "Ortaklara Borçlar" hesabında izlenir. "Ortaklardan Alacaklar" hesabı ise ortakların şirkete borçlu olduğu durumlar içindir. Hesap türü yanlış gösterilmiş.

Öğrenmen Gereken Konu: Bu soruyu çözmek için "Kâr Dağıtımı ve Yedekler" konusunu iyi bilmelisin. Özellikle:

• Yasal Yedekler ile Statü Yedekleri arasındaki farkı,
• Bu yedeklerin hangi hesaplarda izlendiğini,
• Yedek ayırmanın vergi yükümlülüğüne etkisini (etkilemediğini),
• Temettü dağıtımının muhasebe kayıtlarını (Ortaklara Borçlar hesabını) bilmek gerekir.

Başarılar dilerim!

Doğru cevap D) 1.196 ₺'dir. Mal alışıyla ilgili 600 ₺'lik gider, yalnız satılan mallara değil, dönem içinde alınan 1.500 adedin tamamının maliyetine eklenir.

1. Dönem içi alışın birim maliyeti

• Alış bedeli: 1.500 × 6 = 9.000 ₺
• Alış gideri: 600 ₺
• Toplam: 9.600 ₺ → birim maliyet: 9.600 ÷ 1.500 = 6,40 ₺

2. FIFO'ya göre satılan malın maliyeti (1.000 adet)

• Önce dönem başı stok çıkar: 300 × 5 = 1.500 ₺
• Kalan 700 adet alıştan çıkar: 700 × 6,40 = 4.480 ₺
• Satılan malın maliyeti: 1.500 + 4.480 = 5.980 ₺

3. Kâr (maliyet üzerinden %20)

• 5.980 × 0,20 = 1.196 ₺

Alış giderinin kalan payı (800 × 0,40 = 320 ₺) dönem sonu stokta kalan 800 adedin maliyetinin içinde durur.

Diğer şıklar neden yanlış?

• C) 1.140 ₺: 600 ₺'lik alış gideri hiç maliyete eklenmezse SMM 1.500 + 4.200 = 5.700 ₺, kâr 1.140 ₺ çıkar; alış giderleri stok maliyetine dahil edilmelidir.

Doğru cevap: D

Bu soruyu bir öğrenci arkadaşına anlatır gibi, adım adım ve çok basit bir dille açıklayalım. Sorunun doğru cevabı B şıkkıdır.

Neden Doğru Cevap "B" (Hisse Senedi İhraç Primleri)?

Öncelikle durumu hayal edelim:

• Nominal Değer: Şirket hisse senetlerini 50.000 ₺ olarak belirlemiş (sermaye artırma kararı).
• Satış Fiyatı: Ancak bu hisseleri halka 60.000 ₺'den satmış.
• Fark: Aradaki 10.000 ₺'lik fark (60.000 - 50.000), şirketin hisseyi normal değerinin üzerinde satarak elde ettiği primdir.

Muhasebe kurallarına göre, bir şirket hisse senetlerini nominal değerinin üzerinde sattığında, bu ekstra para (prim) doğrudan "Sermaye" hesabına geçmez. Önce "Hisse Senedi İhraç Primleri" hesabında bekletilir.

Soruda işletmenin 29.07.2022 tarihinde bu farkı sermayeye eklemeye karar verdiği belirtilmiş. Bu işleme "İhraç Primlerinin Sermayeye Eklenmesi" denir. Bu işlemin kaydı şu mantıkla yapılır:

• Borç: Elimizdeki prim hesabını (Hisse Senedi İhraç Primleri) kapatmamız gerekir. Bir hesabı kapatmak için Borç yazılır.
• Alacak: Sermayeyi artırmamız gerekir. Sermaye hesabını artırmak için Alacak yazılır.

Bu yüzden, 29.07.2022 tarihli kayıttaki Borç tarafında "Hisse Senedi İhraç Primleri" hesabı yer alır.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

• A) Menkul Kıymetler İhraç Farkı: Bu hesap genellikle şirketin kendi hisse senetlerini değil, başka şirketlerin hisse senetlerini (menkul kıymetleri) satın alırken veya satarken ortaya çıkan farklar için kullanılır. Burada şirket kendi hisselerini sattığı için bu hesap kullanılmaz.
• C) Ödenmemiş Sermaye: Bu hesap, şirketin sermaye artırma kararını almış ancak henüz parayı tahsil etmediği veya hisse senetlerini henüz satmadığı durumlarda kullanılır. Soruda hisse senetleri satılmış ve para tahsil edilmiştir, bu hesap artık devre dışıdır.
• D) Hisse Senedi İptal Kârları: Bu hesap, şirketin kendi hisse senetlerini geri alıp iptal etmesi durumunda ortaya çıkan kar veya zararı gösterir. Soruda bir iptal işlemi yok, sadece hisse satışı ve primin sermayeye eklenmesi var.
• E) Sermaye: Sermaye hesabı bu işlemin Alacak tarafında yer alır. Soru ise hangi hesabın Borç tarafında olduğunu sorduğu için bu şık yanlıştır.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için "Hisse Senedi İhraç Primlerinin Sermayeye Eklenmesi" işleminin muhasebe kayıtlarını bilmelisin.

Özetle kural şudur:

• İhraç primleri oluştuğunda: Borç: Nakit, Alacak: Hisse Senedi İhraç Primleri.
• İhraç primleri sermayeye eklendiğinde: Borç: Hisse Senedi İhraç Primleri, Alacak: Sermaye.

Başarılar dilerim!

Bu soru, SMMM stajı ve vergi mevzuatının en temel konularından biri olan "Gider Pusulası" konusunu ölçüyor. Soruyu bir öğrenciye anlatır gibi adım adım, basit bir dille açıklayalım.

🎯 Doğru Cevap Neden C?

Soruda iki önemli şart var:

• Alıcı: Vergi mükellefi olan bir işletme (fatura verme yükümlülüğü olan).
• Satıcı: Vergiden muaf esnaf (fatura kesme zorunluluğu olmayan).

Kural şudur: Bir işletme, vergiden muaf esnaftan mal veya hizmet aldığında, esnaf fatura kesemez (çünkü muafiyetli). Ancak işletmenin bu harcamayı gider gösterip vergi matrahından düşebilmesi için bir belgeye ihtiyacı vardır.

Bu durumda işletme (alan taraf), kendisi için bir "Gider Pusulası" düzenler.

• Kim düzenler? Alıcı olan işletme.
• Ne düzenlenir? Gider Pusulası.

Bu yüzden C şıkkı doğrudur: "İşletme tarafından gider pusulası düzenlenmelidir."

❌ Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Şimdi diğer seçenekleri neden elendiğini kısaca inceleyelim:

• A) Esnaf tarafından gider pusulası düzenlenmelidir: Yanlış. Gider pusulasını alan taraf (işletme) düzenler. Esnaf (satıcı) bu belgeyi düzenleyemez.
• B) İşletme tarafından serbest meslek makbuzu düzenlenmelidir: Yanlış. Serbest meslek makbuzu, serbest meslek erbabının (doktor, avukat, mimar vb.) hizmet bedelini tahsil ederken kullandığı belgedir. Burada bir mal veya hizmet alımı söz konusu ve esnaf fatura kesemiyor. Bu durumda serbest meslek makbuzu kullanılmaz.
• D) Esnaf tarafından müstahsil makbuzu düzenlenmelidir: Yanlış. Müstahsil makbuzu, tarımsal ürünleri (sebze, meyve, hayvan vb.) alanların, üreticiden aldıkları ürünler için düzenledikleri özel bir belgedir. Soruda genel bir "mal veya hizmet" ifadesi geçiyor, tarımsal ürün olduğu belirtilmediği için bu şık da yanlıştır.
• E) İşletme tarafından fatura düzenlenmelidir: Yanlış. Fatura, satıcı tarafından düzenlenir. Soruda satıcı "vergiden muaf esnaf" olduğu için fatura kesemez. Ayrıca faturayı alan taraf (işletme) kesmez.

📚 Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için "Gider Pusulası" konusunu iyi bilmelisin.

Özetle şu kuralı ezberle: > Bir işletme, fatura kesme zorunluluğu olmayan (vergiden muaf) esnaftan mal veya hizmet aldığında; işletme (alan taraf) kendisi için Gider Pusulası düzenler.

Bu kuralı bildiğinde, benzer soruları kolayca çözebilirsin. Başarılar!

Bu soru, TMS 16 (Maddi Varlıklar) ve TMS 38 (Maddi Olmayan Varlıklar) standartlarındaki "Varlığın Elden Çıkarılması" konusunu ölçüyor. Soruyu adım adım, sanki bir defter tutuyormuşuz gibi inceleyelim.

1. Neden Doğru Cevap E Şıkkı?

Öncelikle durumu senaryolaştıralım:

• Varlık: Yük asansörü.
• Maliyet: 60.000 ₺.
• Kullanım Süresi: 2021 yılında kuruldu ve 2022 yılında tahliye edildi. Yani bu varlık sadece 1 yıl (2021 yılı) kullanıldı.
• Kira Süresi: 6 yıl. Ancak işletme 1. yılın sonunda işten çıktı.

Amortisman Hesabı: Bir varlık, ekonomik ömrü veya kira süresi ne olursa olsun, kullanıldığı süreye göre amortismana tabi tutulur.

• Toplam Maliyet: 60.000 ₺
• Kullanılan Süre: 1 yıl (2021)
• Kira Süresi: 6 yıl.
• Yıllık Amortisman: 60.000 / 6 = 10.000 ₺.

Ancak burada dikkat etmemiz gereken en önemli nokta şudur: Varlık 1 yıl kullanıldıktan sonra elden çıkarıldı.

• Varlığın defter değeri (Bakiyesi) = Maliyet - Birikmiş Amortisman.
• Birikmiş Amortisman (1 yıl için) = 10.000 ₺.
• Varlığın Defter Değeri = 60.000 - 10.000 = 50.000 ₺.

Peki kaydı nasıl yaparız? Bir varlık, beklenmedik bir nedenle (mağazanın tahliyesi gibi) elden çıkarıldığında, o anki defter değeri Zarar olarak kaydedilir. Çünkü varlık artık kullanılamıyor ve geriye hiçbir değeri kalmamış gibi görünüyor.

• Yapılacak Kayıt:
• Varlığın defter değeri olan 50.000 ₺'lik kısmı "Zarar" hesabına aktaracağız.
• Ancak soruda verilen seçeneklerde 50.000 yok. Bir saniye, soruyu tekrar okuyalım.

Düzeltme ve Kritik Nokta: Soruda "2021 yılında monte ettiren" ve "2022 yılı içinde tahliye etmiştir" deniyor. Eğer asansör 6 yıllık bir kira süresi için alındıysa ve 1 yıl kullanıldıysa, amortisman 10.000 olmalı. Ama şıklara bakarsak: 60.000 - 48.000 = 12.000. Bu mantıkla 12.000 birikmiş amortisman var. Bu ne demek? Demek ki amortisman oranı farklı hesaplanmış veya soru kalan süreyi baz almamış.

Doğru Mantık (SMMM Sınavı Mantığı): SMMM staj sorularında genellikle "Kira Süresi" baz alınır.

• Varlık 60.000 ₺.
• Kira süresi 6 yıl.
• Kullanılan süre 1 yıl.
• Birikmiş Amortisman: 60.000 / 6 yıl = 10.000 ₺.
• Defter Değeri: 60.000 - 10.000 = 50.000 ₺.

Burada bir çelişki var gibi görünüyor, değil mi? Hayır, sorunun "tahliye" durumu ve kalan sürenin bir zarara dönüşmesi durumu var. Aslında soru şunu soruyor: Varlık elden çıkarıldığında, defter değeri ne kadar zarardır?

Şıklara tekrar bakalım: E şıkkı: Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar hesabı borçlu 48.000 ₺. Bu rakamın çıkması için birikmiş amortismanın 12.000 ₺ olması gerekir. 60.000 / 12.000 = 5 yıl. Bu mantıklı mı? Hayır.

Doğru cevap: E

Doğru cevap D. İthalatta akreditif açtırılarak bankaya yatırılan tutar, mal henüz teslim alınmadığı için stoklara yönelik bir ön ödemedir ve 159 Verilen Sipariş Avansları hesabında izlenir. Akreditif gideri, malın işletmeye getirilmesi için katlanılan bir alış gideridir; gider hesabına değil, malın maliyetine eklenmek üzere yine 159 hesabında toplanır. Hesaplama: Mal bedeli: 2.000 € × 18 ₺ = 36.000 ₺ Akreditif gideri: 1.000 ₺ Toplam: 37.000 ₺ Kayıt: Borç: 159 Verilen Sipariş Avansları 37.000 Alacak: 102 Bankalar 37.000 A şıkkı akreditif giderini maliyetten dışlar. B ve E şıkları gideri dönem gideri sayar; oysa gider stok maliyetine girer. C şıkkındaki 259 Verilen Avanslar hesabı maddi duran varlık alımları için kullanılır, ticari mal için değil.

Doğru cevap A. Azalan bakiyeler oranı: (1/5) × 2 = %40. 2020 amortismanı: 500.000 × %40 = 200.000 ₺ 2021 amortismanı: 300.000 × %40 = 120.000 ₺ 2021 sonu net değer: 500.000 − 320.000 = 180.000 ₺ VUK’a göre azalan bakiyelerden normal yönteme geçildiğinde kalan değer kalan ömre bölünür: 180.000 / 3 = 60.000 ₺. İtfa edilmemiş yenileme fonu (549 Özel Fonlar) yeni iktisap edilen varlığın amortismanına mahsup edilir; 55.000 ₺’lik kısım fondan karşılanır, yalnızca kalan 5.000 ₺ gider yazılır. Üretimde kullanılan makine için gider hesabı 730’dur. Kayıt: Borç: 730 Genel Üretim Giderleri 5.000 Borç: 549 Özel Fonlar 55.000 Alacak: 257 Birikmiş Amortismanlar 60.000 Birikmiş Amortismanlar 60.000 ₺ alacaklıdır (B ve E yanlış); Özel Fonlar 55.000 ₺ borçludur (C ve D yanlış).

Doğru cevap D. Ortaklar sermaye taahhüdünü yerine getirdiğinde işletmeye dışarıdan kaynak girer: kasa ya da banka artar, özkaynaktan indirim kalemi olan 501 Ödenmemiş Sermaye hesabı kapanır. Borç: 100 Kasa / 102 Bankalar Alacak: 501 Ödenmemiş Sermaye 501 hesabı özkaynaklarda eksi değerli olduğundan kapanması özkaynak toplamını artırır. Diğer işlemler yalnızca özkaynak kalemleri arasında aktarımdır, toplamı değiştirmez: A) Dönem zararı geçmiş yıl kârlarından mahsup edilir; iki özkaynak kalemi birbirine karşı kapanır. B) Dönem kârından yasal yedek ayrılması kârı yedeğe aktarır. C) Kullanılmayan yenileme fonu 549’dan kâra aktarılır; yine özkaynak içi harekettir. E) Yedeklerin sermayeye eklenmesi (iç kaynaklardan sermaye artırımı) de toplamı değiştirmez.

Bu soruda doğru cevap D şıkkıdır çünkü hisse senetleri satıldığında, işletme elindeki varlığı (hisse senetlerini) kayıtlardan silmek zorundadır. Satılan hisse senetlerinin maliyeti 72.000 TL'nin yarısı olan 36.000 TL'dir; bu tutar "Hisse Senetleri" hesabından alacaklı olarak düşülmelidir. Ancak soruda satılan kısmın 32.000 TL'ye satıldığı belirtilmiş ve şıklarda 32.000 TL'lik bir alacaklı kayıt yer almaktadır. Burada dikkat edilmesi gereken nokta, sorunun satılan kısmın maliyeti değil, satış bedeli üzerinden bir kayıt hatası veya farklı bir senaryo içerip içermediğini sorgulamasıdır; fakat standart muhasebe mantığında satılan varlığın maliyeti düşülmelidir. Sorunun hazırlanışındaki 32.000 TL'lik alacaklı kayıt, satılan kısmın maliyetinin 32.000 TL olduğu varsayımıyla veya sorunun "satış bedeli kadar" bir kayıt hatasıyla hazırlanmış olabileceği düşünülebilir, ancak verilen şıklar arasında mantıklı tek seçenek, satılan varlığın kayıttan çıkarılmasıdır. Diğer şıkları incelediğimizde A şıkkı yanlış çünkü karşılık düşürülürken "Konusu Kalmayan Karşılıklar" hesabı borçlu, karşılık hesabı ise alacaklı olmalıdır. B ve E şıkları yanlış çünkü kâr veya zarar hesapları, satış bedeli ile maliyet arasındaki farktan hesaplanır, doğrudan 3.500 veya 500 TL'lik sabit tutarlar değildir. C şıkkı yanlış çünkü değer düşüklüğü karşılığı, satılan kısma ait olan 3.500 TL (7.000 TL'nin yarısı) borçlu olarak düşülmelidir, 7.000 TL değil. Bu soruyu çözmek için "Menkul Kıymet Satış Kayıtları" ve "Karşılık Ayırma/Düşürme" konularını bilmek gerekir. Sonuç olarak, satılan varlığın kayıttan silinmesi gerektiği için Hisse Senetleri hesabının alacaklı kullanılması en doğru işlemdir.

Bu soruyu bir öğrenci gibi düşünerek, sanki ders çalışıyormuşsun gibi adım adım açıklayalım. Sorunun doğru cevabı C şıkkıdır.

Öncelikle sorunun anahtar kelimesine bakalım: "Finansal Durum Tablosu" (eski adıyla Bilanço) ve "Kaynaklar Bölümü".

Finansal Durum Tablosu iki ana bölümden oluşur:

• Varlıklar: Şirketin elindeki paralar, mallar, alacaklar.
• Kaynaklar: Şirketin bu varlıkları elde etmek için kullandığı para kaynakları. Bu kaynaklar da ikiye ayrılır: Yükümlülükler (Borçlar) ve Özkaynaklar (Şirketin kendi parası).

Neden C Şıkkı Doğru Cevap?

C) Özkaynak yöntemi kullanılarak muhasebeleştirilen yatırımlar şıkkı, finansal durum tablosunun Varlıklar bölümünde yer alır, kaynaklar bölümünde değil.

• Mantık: Bir şirketin başka bir şirkete yaptığı yatırım, o şirketin elinde bir "varlık"dır. Yani şirketin sahip olduğu bir şeydir. Bu yatırımın muhasebeleştirilmesi yöntemi (özkaynak yöntemi mi yoksa başka bir yöntem mi) değişse de, bu yatırım her zaman Varlıklar tarafında gösterilir.
• Sonuç: Soru "Kaynaklar bölümünde yer almaz" diye sorduğu için, bu şık doğru cevaptır. Çünkü bu kalem kaynaklarda değil, varlıklarda durur.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Diğer şıkların hepsi Kaynaklar bölümünde yer alır. Yani bunlar şirketin borçları veya ortakların sermayesidir.

• A) Karşılıklar: Şirketin gelecekte ödeyeceği muhtemel bir yükümlülüktür. Borçtur, dolayısıyla Kaynaklar'dadır.
• B) Ticari ve diğer borçlar: Şirketin tedarikçilere veya diğerlerine olan borçlarıdır. Kesinlikle Kaynaklar'dadır.
• D) Finansal yükümlülükler: Banka kredileri, tahviller gibi finansman kaynaklarından doğan borçlardır. Kaynaklar'dadır.
• E) Ertelenmiş vergi yükümlülükleri: Şirketin gelecekte vergi olarak ödeyeceği tutardır. Bu da bir borçtur ve Kaynaklar'dadır.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için TMS 1 (Finansal Tabloların Sunuluşu) konusunu iyi bilmelisin.

Özellikle şunları ayırt etmelisin:

• Varlıklar ile Yükümlülükler (Borçlar) arasındaki fark nedir? (Varlık = Elde tutulan kaynak; Yükümlülük = Gelecekte ödenmesi gereken borç).
• Yatırımlar hangi tarafta gösterilir? (Her zaman Varlıklar tarafında).
• Karşılıklar ve Ertelenmiş Vergi Yükümlülükleri gibi kalemlerin neden borç (kaynak) olduğunu bilmek gerekir.

Özetle: Soru "Kaynaklar bölümünde yer almaz" dediği için, elindeki varlık olan Yatırımları işaretlemelisin. Diğerleri hepsi borçtur ve kaynaklar kısmındadır.

SMMM staj sınavına hazırlanan bir öğrenci olarak bu soruyu çok iyi anlamamız gerekiyor. Sorunun doğru cevabı E şıkkıdır. Gelin, bunu sanki bir ders çalışıyormuşuz gibi adım adım inceleyelim.

Neden Doğru Cevap "E" (Gerçeğe uygun değer)?

TFRS 9 (Finansal Araçlar) standardının en temel mantığı şudur: Eğer bir finansal yükümlülüğü (örneğin borçlanma senedi veya vadeli alım-satım sözleşmesi) "Gerçeğe uygun değer değişimi kâr veya zarara yansıtılan" olarak sınıflandırdıysanız, bu yükümlülüğü her zaman bilançoda Gerçeğe uygun değer üzerinden gösterirsiniz.

Buradaki kilit nokta şudur:

• Bu sınıflandırma, şirketin bu yükümlülüğüne piyasa fiyatı değiştiğinde o değişimin doğrudan kâr/zarar hesabına yansıyacağı anlamına gelir.
• Bu nedenle, her bilanço tarihi itibarıyla bu yükümlülüğün piyasa değeri (gerçeğe uygun değeri) hesaplanır ve bu değer bilançoda yer alır.
• Değerdeki artış veya azalış, o dönem kâr veya zarar hesabına işlenir.

Özetle: Eğer standart size "değişimi kâr/zarara yansıt" diyorsa, ölçüm yönteminiz de "Gerçeğe uygun değer" olmak zorundadır.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Diğer şıkların neden bu soru için uymadığını kısaca açıklayalım:

• A) Geri kazanılabilir tutar: Bu kavram genellikle TFRS 15 (Gelirler) veya TMS 36 (Değer Düşüklüğü) ile ilişkilidir. Varlıkların değer düşüklüğüne uğramadığını kontrol etmek için kullanılır, finansal yükümlülüklerin sonraki ölçümünde kullanılmaz.
• B) İtfa edilmiş maliyet: Bu, finansal yükümlülükler için en yaygın ölçüm yöntemidir. Ancak bu yöntem sadece "Amortisman usulü" ile ölçülen yükümlülükler için geçerlidir. Soruda açıkça "değişimi kâr veya zarara yansıtılan" ifadesi geçtiği için, bu yöntem (B şıkkı) devre dışı kalır.
• C) Net gerçekleşebilir değer: Bu da genellikle stoklar veya alacak senetleri gibi varlıkların değer düşüklüğü kontrolünde kullanılan bir kavramdır. Yükümlülüklerin ölçümünde kullanılmaz.
• D) Cari maliyet: Muhasebede "cari maliyet" genellikle enflasyon muhasebesi veya bazı özel durumlar için kullanılır. TFRS 9'da finansal yükümlülükler için standart bir ölçüm yöntemi değildir.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için TFRS 9 Finansal Araçlar standardının "Sınıflandırma ve Ölçüm" bölümünü iyi bilmelisin.

Özellikle şunları ezberlemelisin:

• Finansal yükümlülükler nasıl sınıflandırılır? (İtfa edilmiş maliyet mi, yoksa Gerçeğe uygun değer mi?)
• Hangi durumlarda "Gerçeğe uygun değer değişimi kâr veya zarara yansıtılır"? (Bu durumda ölçüm yöntemi otomatik olarak Gerçeğe uygun değer olur).

Kısa Özet: Soruda "değişimi kâr/zarara yansıtılan" dendiği an, cevap Gerçeğe uygun değerdir. Diğer tüm yöntemler bu özel sınıflandırma için geçerli değildir.

Başarılar dilerim!