2016/1 SGS Maliyet Muhasebesi Soruları ve Çözümleri

Bu soru, SMMM staja giriş sınavının en önemli konularından biri olan Safha Maliyetleme ve özellikle İlk Giren İlk Çıkar (İGİÇ) yönteminin uygulanmasını ölçüyor. Soruyu adım adım, sanki bir sınıfta ders anlatıyormuş gibi çözelim.

1. Neden Doğru Cevap A (10 TL) Şıkkıdır?

Soruda "İlk Giren İlk Çıkar (İGİÇ)" yöntemi kullanıldığı belirtilmiş. Bu yöntemde en kritik kural şudur: Dönem başındaki yarı mamuller, dönemin başındaki maliyetlerle değerlendirilir. Dönem içinde üretilen yeni birimlerin maliyeti ise dönemin içindeki maliyetlerle hesaplanır.

Soruda bizden "bu dönem üretimi tamamlanan bir birim mamulün direkt ilk madde ve malzeme maliyeti" isteniyor. Yani, dönemin başındaki stoktan gelenler değil, dönem içinde üretilen ve biten birimlerin maliyetini bulmamız gerekiyor.

Adım Adım Hesaplama:

• Dönem İçinde Üretilen ve Tamamlanan Birim Sayısını Bulalım:
• Toplam Tamamlanan: 1.200 birim.
• Bunların 200 tanesi Dönem Başı Yarı Mamul'den geliyor (İGİÇ'e göre bunlar önce biter).
• Geri kalan 1.000 birim (1.200 - 200), dönem içinde üretilen ve biten birimlerdir.
• Not: Dönem sonu yarı mamulleri (400 birim) bu hesaba dahil değildir, çünkü henüz tamamlanmamışlardır.

• Dönem İçinde Harcanan "Direkt İlk Madde ve Malzeme" Maliyetini Bulalım:
• Soru tablosunda "Dönem Üretim Maliyeti" satırına bakalım.
• Direkt İlk Madde ve Malzeme için dönem maliyeti: 13.800 TL.

• Eşdeğer Birim Sayısını Hesaplayalım (Sadece Dönem İçindeki Üretim İçin):
• İGİÇ yönteminde, dönemin başındaki yarı mamuller (200 birim) zaten %100 tamamlanmış kabul edilmez, onlar önceki dönemden gelir. Bizim hesaplamamız sadece bu dönemde harcanan maliyetin hangi birime denk geldiğidir.
• Dönem içinde üretilen ve tamamlanan birimler: 1.000 birim (Yukarıda bulduk).
• Dönem sonu yarı mamulleri: 400 birim.
• Dönem sonu yarı mamullerinin tamamlanma oranı: %75 (Direkt İlk Madde ve Malzeme için).
• Dönem sonu yarı mamullerinin eşdeğer birim sayısı: 400 birim x %75 = 300 birim.

Toplam Eşdeğer Birim (Dönem İçindeki Üretim): Tamamlananlar (1.000) + Dönem Sonu Yarı Mamuller (300) = 1.300 birim.

Dikkat: Burada bir püf noktası var. İGİÇ yönteminde, dönemin başındaki yarı mamuller (200 birim) için dönemin maliyeti hiç harcanmaz. Sadece dönemin içinde üretilen 1.000 birim ve dönemin sonundaki 400 birim için maliyet dağıtılır.

Doğru Hesap Mantığı (İGİÇ'e göre):

• Dönem içinde harcanan Direkt İlk Madde Maliyeti: 13.800 TL.
• Bu maliyet, dönemin içinde üretilen ve biten 1.000 birime + dönemin sonundaki 400 birimin %75'lik kısmına dağıtılır.
• Eşdeğer Birim Sayısı = 1.000 (Tamamlanan) + (400 x 0.75) (Dönem Sonu) = 1.300 birim.
• Birim Maliyet = 13.800 TL / 1.300 birim = 10.61 TL?

Doğru cevap: A

Doğru cevap A) 11.000 ₺'dir. Önce yarı mamul stoklarını dikkate alarak üretilen mamul maliyetini, sonra FIFO ile satılan mamul maliyetini buluruz.

1. Üretilen (tamamlanan) mamul maliyeti

• Üretime yüklenen maliyet: 25.000 ₺
• + Dönem başı yarı mamul: 5.000 ₺
• − Dönem sonu yarı mamul: 10.000 ₺
• Üretilen mamul maliyeti = 25.000 + 5.000 − 10.000 = 20.000 ₺

Bu tutar tamamlanan 500 adet mamule aittir:

• Birim maliyet = 20.000 ÷ 500 = 40 ₺/adet

2. FIFO ile satılan 300 adet FIFO'da önce en eski stok (dönem başı mamul) satılmış sayılır:

• Dönem başı mamul: 100 adet → 3.000 ₺
• Kalan 200 adet dönemde üretilenlerden: 200 × 40 = 8.000 ₺

Satılan mamuller maliyeti = 3.000 + 8.000 = 11.000 ₺

Dikkat: 25.000 ₺ "dönemin üretim maliyeti"dir; tamamlanan mamullerin maliyeti değildir. Yarı mamul stok değişimi eklenip çıkarılmadan birim maliyet bulunursa (25.000 ÷ 500 = 50 ₺) sonuç hatalı çıkar.

Diğer şıklar neden yanlış?

• E) 20.000: Bu, dönemde tamamlanan 500 adetin toplam maliyetidir; satılan 300 adetin maliyeti değildir.

Doğru cevap: A

Doğru cevap B) 23.000 TL olumsuz. Fiyat farkı, üretimde fiilen kullanılan malzeme miktarı üzerinden hesaplanır.

1. Adım: Fiili birim fiyat

• 312.000 ₺ ÷ 48.000 kg = 6,50 ₺/kg
• Standart fiyat 6,00 ₺/kg olduğuna göre her kg 0,50 ₺ pahalıya alınmış.

2. Adım: Fiilen kullanılan miktar

• Dönem başı stok yok, 48.000 kg alınmış, dönem sonunda 2.000 kg stokta kalmış.
• Kullanılan miktar = 48.000 − 2.000 = 46.000 kg

3. Adım: Fiyat farkı

• Fiyat Farkı = (Fiili Fiyat − Standart Fiyat) × Fiili Kullanılan Miktar
• (6,50 − 6,00) × 46.000 = 23.000 ₺
• Fiili fiyat standarttan yüksek olduğu için fark olumsuzdur.

Sonuç: 23.000 TL olumsuz

Diğer şıklar neden yanlış?

• C) 24.000 TL olumsuz: Farkı kullanılan miktar yerine satın alınan 48.000 kg ile hesaplamaktan doğar (0,50 × 48.000). Burada fark kullanılan miktar üzerinden istenmektedir.
• D) 24.000 TL olumlu: Bu tutar miktar farkıdır: standart miktar 5.000 × 10 = 50.000 kg, kullanılan 46.000 kg → (46.000 − 50.000) × 6 = 24.000 ₺ olumlu. Soru fiyat farkını sormaktadır.

Doğru cevap: B

Bu soruyu çözmek için önce vergi öncesi kârı bulmamız gerekir; çünkü işletme %20 vergi ödedikten sonra 40.000 TL net kâr elde ediyorsa, vergiye tabi olan kârın 50.000 TL olması gerekir (40.000 TL, kârın %80'ini temsil eder, yani 40.000 / 0,8 = 50.000 TL). Bu 50.000 TL vergi öncesi kârı, sabit maliyetler (250.000 TL) ile topladığımızda toplam 300.000 TL'lik bir "toplam katkı payı"na ulaşırız. Birim satış fiyatı (40 TL) ile birim değişken maliyet (20 TL) arasındaki fark olan 20 TL'lik birim katkı payı, bu 300.000 TL'yi karşılamak için kaç birim satılması gerektiğini verir (300.000 / 20 = 15.000 adet). Son olarak, satılması gereken bu 15.000 adet ürünün toplam satış tutarını bulmak için birim fiyatla çarparız (15.000 x 40 TL = 600.000 TL). Bu adımları takip ettiğimizde doğru cevabın D) 600.000 olduğunu görürüz.

Diğer şıklar neden yanlıştır? A, B ve C şıkları vergi öncesi kâr hesabını yapmadığınızda veya vergi oranını yanlış uyguladığınızda ortaya çıkan hatalı sonuçlardır; örneğin vergiyi hesaba katmadan doğrudan 40.000 TL kâr hedefiyle hesaplama yapılırsa 300.000 TL gibi bir sonuç çıkabilir ki bu da A şıkkıdır. E şıkkı ise genellikle sabit maliyetlerin veya birim katkı payının yanlış hesaplanması sonucu aşırı yüksek bir satış rakamı verir. Bu soruyu çözmek için CVP (Maliyet-Hacim-Kâr) Analizi ve Vergi etkisiyle net kârdan brüt kâra geçiş konularını iyi bilmeniz gerekir.

Sonuç olarak, vergi etkisini dikkate alarak hesaplanan toplam satış tutarı 600.000 TL'dir.

Doğru cevap D) 63.000 TL'dir. Normal maliyet yönteminde sabit genel üretim giderleri, fiili üretime değil normal (tam) kapasiteye göre mamule yüklenir; kullanılmayan kapasitenin payı mamul maliyetine girmez.

1. Fiili üretim miktarı

• Tam kapasite: 5.000 birim
• Fiili kapasite %70 → 5.000 × 0,70 = 3.500 birim

2. Sabit GÜG yükleme oranı ve yüklenen tutar

• Yükleme oranı: 50.000 ÷ 5.000 birim = 10 TL/birim
• Mamule yüklenen sabit GÜG: 3.500 × 10 = 35.000 TL
• Yüklenemeyen kısım (kapasite farkı): 50.000 − 35.000 = 15.000 TL → mamul maliyetine girmez, dönem gideri olarak yazılır.

3. Normal maliyet yöntemine göre üretim (satış) maliyeti

• Direkt ilk madde ve malzeme: 100.000 TL
• Direkt işçilik: 60.000 TL
• Değişken GÜG: 30.000 TL
• Yüklenen sabit GÜG: 35.000 TL
• Toplam: 225.000 TL (mamullerin tamamı satıldığı için satılan mamul maliyeti de budur)

4. Satış tutarı

• Satış fiyatı tam maliyet üzerinden belirlenmiş: tam maliyet = 100.000 + 60.000 + 30.000 + 50.000 = 240.000 TL
• Satışlar: 240.000 × 1,20 = 288.000 TL

5. Brüt satış kârı

• 288.000 − 225.000 = 63.000 TL

Diğer şıklar neden yanlış?

• Sabit GÜG'ün tamamı (50.000 TL) mamule yüklenirse brüt kâr 288.000 − 240.000 = 48.000 TL çıkar; bu tam maliyet yöntemidir, normal maliyet değildir. Normal maliyette 15.000 TL'lik kapasite farkı brüt kârın altında, dönem gideri olarak yer alır.

Doğru cevap: D

Bu soru, Maliyet Muhasebesi'nde "Yardımcı Gider Yerlerinin Dağıtımı" konusundaki en temel yöntemlerden birini sorguluyor. Doğru cevap E) Planlı Dağıtım'dır.

Gelin bu yöntemi ve neden diğerlerinin yanlış olduğunu adım adım inceleyelim.

Neden Doğru Cevap "Planlı Dağıtım"?

Soru kökünde geçen "fiili giderler yerine bütçelenmiş giderlerin" ifadesi bu yöntemin anahtar kelimesidir.

• Ne Yapar? Bu yöntemde, yardımcı gider yerlerinin (örneğin: bakım-onarım, enerji, idari birim) gerçekleştirdiği gerçek (fiili) giderler dağıtılmaz. Bunun yerine, yıl başında belirlenen bütçelenmiş (planlanan) giderler esas alınır.
• Neden Yapılır? Gerçek giderler yıl sonunda ortaya çıkar. Ancak üretim maliyetlerini yıl içinde anlık olarak hesaplamak için beklenemez. Bu yüzden, yıl boyunca üretim maliyetlerini doğru ve tutarlı göstermek amacıyla, yardımcı birimlerin bütçelenmiş giderleri ana üretim birimlerine dağıtılır.
• Sonuç: Bu yöntem, maliyetlerin yıl içinde daha stabil ve öngörülebilir olmasını sağlar. Soruda açıkça "bütçelenmiş giderler" dendiği için cevap Planlı Dağıtım'dır.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Diğer şıkların neden bu soruya uymadığını kısaca açıklayalım:

• A) Kademeli Dağıtım: Bu yöntemde yardımcı gider yerleri birbirine dağıtılır. Ancak burada fiili giderler kullanılır, bütçelenmiş giderler değil. Sadece dağıtım sırasının kademeli olması farklıdır.
• B) Doğrudan Dağıtım: Bu en basit yöntemdir. Yardımcı gider yerlerinin giderlerini doğrudan ana üretim yerlerine dağıtır. Yardımcı birimler birbirine hiç dağıtım yapmaz ve yine fiili giderler esas alınır.
• C) Çapraz Dağıtım: Bu yöntemde yardımcı gider yerleri birbirine karşılıklı olarak dağıtılır (matematiksel denklem sistemi kurulur). Yine fiili giderler kullanılır, bütçeleme söz konusu değildir.
• D) Matematik Dağıtım: Bu aslında Çapraz Dağıtım yönteminin matematiksel çözümüne verilen bir isimdir. Yine fiili giderler esas alınır.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için "Yardımcı Gider Yerlerinin Dağıtım Yöntemleri" konusunu iyi bilmelisin. Özellikle şu iki kavram arasındaki farkı ayırt etmelisin:

• Fiili Dağıtım: Gerçekleşen giderlerin dağıtılması (Kademeli, Doğrudan, Çapraz yöntemler).
• Planlı (Bütçelenmiş) Dağıtım: Yıl başından belirlenen bütçe tutarlarının dağıtılması.

Özetle: Soruda "bütçelenmiş" kelimesini gördüğün an, dağıtım yönteminin Planlı Dağıtım olduğunu hemen hatırlamalısın.

Bu soruyu bir öğrenci arkadaşına anlatır gibi, adım adım ve çok basit bir dille çözelim. Sorunun doğru cevabı D şıkkıdır.

Hadi gel, bu durumu bir senaryo gibi düşünelim.

1. Neden D Şıkkı Doğru? (Çözüm Mantığı)

Öncelikle soruda bize iki farklı çalışma süresi ve ücret vermiş:

• Normal Çalışma: 100 saatlik çalışmanın 90 saati normal mesai.
• Fazla Mesai: Kalan 10 saati ise fazla mesai.

Şimdi bu saatlerin maliyetini hesaplayalım:

A) Normal İşçilik Maliyeti: Normal saatlik ücret 40 TL. 90 saat normal çalışma yapıldığına göre: 90 saat x 40 TL = 3.600 TL

B) Fazla Mesai Maliyeti: Fazla mesai ücreti normal ücretin üzerine %50 prim eklenerek hesaplanır.

• Normal ücret: 40 TL
• %50 Prim: 40 TL'nin yarısı olan 20 TL.
• Fazla mesai saatlik ücreti: 40 + 20 = 60 TL olur.

10 saat fazla mesai yapıldığına göre: 10 saat x 60 TL = 600 TL

C) Toplam İşçilik Maliyeti: Şimdi normal ve fazla mesai ücretlerini birleştirelim: 3.600 TL (Normal) + 600 TL (Fazla Mesai) = 4.200 TL

D) Muhasebeleştirme (Hangi Hesaba Yazılacak?): Burada en kritik nokta şudur: Fazla mesai primi, doğrudan o siparişe (S1 siparişi) ait olduğu için "Direkt İşçilik Gideri" olarak kaydedilir.

SMMM stajında temel kural şudur: Eğer fazla mesai, belirli bir siparişi tamamlamak için yapıldıysa, o fazla mesai ücreti de o siparişin maliyetine eklenir ve Direkt İşçilik Gideri hesabına yazılır. Genel üretim gideri (dolaylı gider) olarak yazılmaz.

Sonuç olarak: Toplam 4.200 TL'lik gider, doğrudan S1 siparişine ait olduğu için Direkt İşçilik Giderleri hesabına yazılır.

Bu yüzden doğru cevap D) 4.200 TL Direkt İşçilik Giderleri'dir.

2. Diğer Şıklar Neden Yanlış?

• A, B ve C Şıkları: Bu şıklar, fazla mesai ücretinin bir kısmını "Genel Üretim Giderleri"ne yazmayı öneriyor. Ancak soruda açıkça "S1 siparişinin tamamlanabilmesi için" denildiği için, bu fazla mesai doğrudan o siparişe aittir. Dolayısıyla hiçbir kısmı genel giderlere yazılamaz. Bu şıklar, fazla mesaiyi yanlış yere dağıtmıştır.
• E Şıkkı: Bu şıp, tüm tutarı (4.200 TL'yi) Genel Üretim Giderleri'ne yazmayı öneriyor. Bu da yanlıştır çünkü fazla mesai doğrudan bir siparişe ait olduğu için direkt gider olmalıdır.

3. Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için "Maliyet Muhasebesi" konusundaki şu iki temel kuralı bilmen gerekir:

• Fazla Mesai Primi Hesaplaması: Fazla mesai ücreti, normal ücretin üzerine %50 prim eklenerek bulunur.
• Direkt ve Dolaylı Gider Ayrımı: Eğer fazla mesai, belirli bir siparişi tamamlamak için yapıldıysa, o fazla mesai ücreti Direkt İşçilik Gideri olarak kaydedilir. Eğer fazla mesai, genel üretim faaliyetleri için yapıldıysa veya hangi siparişe ait olduğu belirsizse, o zaman Genel Üretim Gideri olarak kaydedilir.

Özetle: Soruda "S1 siparişi için yapıldı" dediği için tüm para (normal + prim) Direkt İşçilik Gideri'ne gider. Cevap D'dir.

Bu soruyu çözmek için "Üretim Bütçesi" formülünü kullanarak, işletmenin ne kadar üretmesi gerektiğini adım adım hesaplayalım. Doğru cevap A şıkkı olan 23.000 birimdir.

Öncelikle formülümüzü hatırlayalım: Üretim Miktarı = Tahmini Satış (Talep) + Dönem Sonu İstenen Stok - Dönem Başı Mevcut Stok. Soruda bize üçüncü üç aylık dönem sorulduğu için, o döneme ait verileri bulmamız gerekiyor. Üçüncü dönemin tahmini talebi 25.000 birim olarak verilmiş. Şimdi dönem sonu stokunu hesaplayalım; kurala göre işletme, izleyen (yani dördüncü) dönemin talebinin %20'si kadar stok tutmak istiyor. Dördüncü dönemin talebi 15.000 birim olduğu için, üçüncü dönemin sonunda olması gereken stok 15.000 x %20 = 3.000 birim olur. Son olarak, üçüncü dönemin başındaki stoku bulmalıyız; bu stok aslında ikinci dönemin sonundaki stoktur ve kural gereği ikinci dönemin sonundaki stok, üçüncü dönemin talebinin (%20'si) kadar olmalıdır. Yani üçüncü dönemin başındaki stok 25.000 x %20 = 5.000 birimdir. Bu değerleri formüle yerleştirdiğimizde: 25.000 (Talep) + 3.000 (Dönem Sonu Stok) - 5.000 (Dönem Başı Stok) = 23.000 birim üretim yapmamız gerektiğini görürüz.

Diğer şıkları neden yanlış yaptığımızı kısaca inceleyelim: B şıkkı (25.000) sadece talebi yazarak stok hesaplamasını atladığınızda çıkan sonuçtur, C şıkkı (28.000) dönem başı stokunu çıkarmayı unuttuğunuzda oluşur, D şıkkı (31.000) ise hem başlangıç stokunu ekleyip hem de dönem sonu stokunu yanlış hesapladığınızda ortaya çıkar, E şıkkı (65.000) ise tüm dönemlerin taleplerini toplamak gibi tamamen yanlış bir yöntemle bulunmuştur.

Bu soruyu çözebilmek için üretim bütçesi hazırlama kuralını ve dönemler arası stok devamlılığını (bir dönemin başlangıç stoku, bir önceki dönemin bitiş stoku) iyi bilmek gerekir.

Sonuç olarak, doğru üretim miktarını bulmak için talep, istenen bitiş stoku ve mevcut başlangıç stokunu doğru yerleştirerek yapılan hesaplamada işletmenin üçüncü dönemde 23.000 birim üretmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.