2025/3 SGS Maliyet Muhasebesi Soruları ve Çözümleri

Bu soruyu çözmek için öncelikle "Eşdeğer Üretim Birimi" kavramını ve verilen sayısal verileri doğru bir şekilde ilişkilendirmemiz gerekir. Soruda, işletmenin tek safhada üretim yaptığı ve FİF (İlk Giren İlk Çıkar) yöntemini kullandığı belirtilmiştir. FİF yönteminde, dönem başındaki yarı mamuller önce tamamlanır, sonra döneme başlanan yeni üretim tamamlanır ve en son kalanlar dönem sonu yarı mamulü olur.

Öncelikle dönem sonu yarı mamul miktarını bulalım:

• Dönem başı yarı mamul: 4.000 adet
• Dönemde üretime başlanan: 12.500 adet
• Toplam işlenen birim: 16.500 adet (4.000 + 12.500)
• Dönemde tamamlanan: 14.000 adet
• Dönem sonu yarı mamul: 16.500 - 14.000 = 2.500 adet

Şimdi sorunun bize verdiği kritik bilgiye bakalım: "Dönem sonu yarı mamullerin şekillendirme açısından eşdeğer birim sayısı 2.000'dir."

• Şekillendirme (DİMMG - Direkt İlk Madde ve Malzeme), üretim sürecinin başında (tek safhada olduğu için) %100 tamamlanmış kabul edilir.
• Yani, 2.500 adetlik dönem sonu yarı mamulünün tamamı (%100) şekillendirme açısından tamamlanmıştır.
• Ancak soruda bize "şekillendirme açısından eşdeğer birim sayısı 2.000" deniyor. Bu ifade biraz kafa karıştırıcı olabilir, ancak maliyet muhasebesi sorularında genellikle "şekillendirme" ifadesi Direkt İşçilik (DİG) veya Genel Üretim Giderleri (GÜG) için kullanılan bir terimdir ve burada sorunun mantığı şudur: Dönem sonu yarı mamullerin tamamı (2.500 adet) malzeme açısından %100 tamamlanmıştır, ancak soruda verilen "2.000 eşdeğer birim" ifadesi, bu yarı mamullerin şekillendirme (işçilik ve genel giderler) açısından ne kadar tamamlandığını gösteren eşdeğer adettir.
• Basitçe: 2.500 adet fiziksel yarı mamul var. Bunların "şekillendirme" (yani işçilik ve genel giderlerin girdiği süreç) açısından tamamlanmış miktarı 2.000 adettir.
• Genel Üretim Giderleri (GÜG), genellikle işçilikle birlikte veya ona paralel olarak gider. Soruda DİMMG'nin %100 olduğu belirtilmiş, ancak DİG ve GÜG için tamamlanma oranı soruluyor.
• Eğer "şekillendirme" ifadesi, hem DİG hem de GÜG için geçerli bir tamamlanma oranıysa (ki genellikle öyledir), o zaman:
• Fiziksel Adet: 2.500
• Eşdeğer Adet (Tamamlanmış Miktar): 2.000
• Tamamlanma Derecesi = (Eşdeğer Adet / Fiziksel Adet) * 100
• Hesaplama: (2.000 / 2.500) * 100 = %80

Bu nedenle, doğru cevap D) 80'dir.

Diğer şıklar neden yanlıştır?

• A, B, C ve E şıkları, yukarıdaki hesaplamada (2.000'in 2.500'e oranı) yapılan hata sonucu veya yanlış bir fiziksel adet bulma işlemi ile elde edilen hatalı oranlardır. Örneğin, dönem sonu yarı mamulü yanlış hesaplanırsa (14.000 - 12.500 gibi) oran %100 veya %50 gibi farklı sonuçlar çıkar, ancak doğru fiziksel adet 2.500'dür.

Bu soruyu çözmek için Maliyet Muhasebesi dersindeki "Eşdeğer Üretim Birimi" (Equivalent Units) konusunu ve özellikle FİF (İlk Giren İlk Çıkar) yönteminde dönem sonu yarı mamul miktarının nasıl bulunacağını ve tamamlanma derecesinin nasıl hesaplanacağını bilmek gerekir.

Sonuç olarak, 2.500 adetlik dönem sonu yarı mamullerinin 2.000 adedinin eşdeğer birim olarak tamamlanmış olması, genel üretim giderleri açısından %80'lik bir tamamlanma derecesini işaret eder.

Bu soruyu çözerken genel üretim giderlerinin (GÜG) dağıtım mantığını adım adım inceleyelim. Doğru cevap C şıkkıdır çünkü bu ifade tablodaki verilerle çelişmektedir.

Öncelikle C şıkkının neden yanlış olduğunu netleştirelim: Tabloda "II. Dağıtım" satırına baktığımızda, 030 no'lu gider yerinin toplam maliyeti 10.000 TL'dir ve bu tutar dağıtılırken 010 no'lu gider yerine 3.650 TL pay verilmemiştir; aksine 010 no'lu gider yeri, 030 no'lu gider yerinden pay almamış, tam tersine 030 no'lu gider yeri 010 no'lu gider yerine 3.650 TL vermiştir. Soruda "010 no'lu gider yeri, 030 no'lu gider yerinden %10 pay almıştır" denilerek yön yanlış gösterilmiştir. Aslında 030 no'lu yerin 10.000 TL'sinin 3.650 TL'si 010'a gitmiştir, bu oran %36,5'tir ve akış yönü de "030'dan 010'a" şeklindedir, dolayısıyla "010'un 030'dan pay alması" ifadesi hem yön hem de oran açısından hatalıdır.

Şimdi diğer şıkların neden doğru olduğunu ve bu şıkkın neden elendiğini kontrol edelim:

• A şıkkı doğrudur: I. Dağıtımdaki toplam giderler (10.000 + 15.000 + 5.000 + 8.000 + 10.000) 48.000 TL'dir ve bu tutar II. dağıtımda da esas üretim yerlerine aktarılarak toplamda değişmemiştir.
• B şıkkı doğrudur: 020 no'lu yerin toplamı 9.000 TL'dir ve bunun 1.800 TL'si 010'a dağıtılmıştır; 1.800 / 9.000 = 0,20 yani %20'dir.
• D şıkkı doğrudur: Dağıtımın 030'dan başlayıp 020'ye, oradan 010'a doğru sırayla yapılması "kademeli dağıtım yöntemi"nin kullanıldığını gösterir.
• E şıkkı doğrudur: II. Dağıtım aşamasında sadece yardımcı üretim yerlerindeki (010, 020, 030) giderler esas üretim yerlerine (ABC, DEF) aktarılmıştır.

Bu soruyu çözebilmek için Genel Üretim Giderlerinin Dağıtımı konusunu, özellikle kademeli dağıtım yönteminin nasıl uygulandığını ve dağıtım oranlarının nasıl hesaplandığını bilmek gerekir.

Sonuç olarak, 010 no'lu gider yerinin 030'dan pay almadığı, aksine 030'un 010'a pay verdiği ve oranın %10 olmadığı için C şıkkı yanlış ifadedir.

Bu soruyu bir öğrenci arkadaşına anlatır gibi, adım adım ve çok basit bir dille çözelim. Sorunun doğru cevabı B şıkkıdır.

Hadi gel, önce mantığı kuralım, sonra diğer şıkların neden yanlış olduğunu görelim.

1. Neden Doğru Cevap B? (Adım Adım Hesaplama)

Bu soruda bize "Sipariş Maliyet Yöntemi" ve "Makine Saati (MS)" üzerinden gider dağıtımı anlatılıyor. Mantık şudur: Toplam gideri, kullanılan makine saatine bölerek "bir saatlik gideri" buluruz. Sonra her mamulün kaç saat kullandığını bulup, o saatlik giderle çarparız.

Adım 1: Toplam Gideri ve Toplam Makine Saatini Bulalım

• Toplam Genel Üretim Gideri: 400.000 ₺
• Toplam Çalışılan Makine Saati: 500 MS

Adım 2: Bir Makine Saati Başına Düşen Gideri Hesaplayalım Gideri, toplam saate böleriz: $$400.000 \div 500 = 800 \text{ ₺/MS}$$ Yani, makine 1 saat çalıştığında 800 ₺'lik bir gider oluşuyor.

Adım 3: Her Mamulün Kaç Makine Saati Kullandığını Bulalım Soruda şu bilgiler var:

• K Mamulü: Toplam saatin %20'si ile ilgili.
• Hesap: 500 × 0,20 = mathbf{100 MS}
• Kalan Kısım: Toplam saatin geri kalanı (500 - 100 = 400 MS). Bu kalan kısım L ve M mamullerine eşit olarak dağıtılmış.
• L ve M'nin toplam saati: 400 MS
• L'nin saati: 400 ÷ 2 = mathbf{200 MS}
• M'nin saati: 400 ÷ 2 = mathbf{200 MS}

Adım 4: Her Mamule Düşen Gideri Hesaplayalım Şimdi bulduğumuz saatleri, bir saatlik giderimizle (800 ₺) çarparak mamullere düşen payı buluruz.

• K Mamulü: 100 MS × 800 ₺ = 80.000 ₺
• L Mamulü: 200 MS × 800 ₺ = 160.000 ₺
• M Mamulü: 200 MS × 800 ₺ = 160.000 ₺

Sonuç: K mamulüne 80.000 ₺ pay verilmiştir. Bu da B şıkkını doğru yapar.

2. Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Şimdi diğer seçeneklere bakalım ve nerede hata yapıldığını görelim:

• A Şıkkı (100.000 ₺): Burada muhtemelen öğrenci K mamulünün Makine Saati olan 100 MS ile, toplam gideri (400.000) çarpmış veya yanlış bir oran bulmuş. Ya da 100 MS'yi doğrudan 1000 olarak düşünmüş olabilir. Doğru hesap 100 × 800'dür, bu da 80.000 eder.
• C ve D Şıkkı (L Mamulü): L mamulü 200 MS kullanmıştır. 200 × 800 = 160.000 ₺ olmalıdır. Şıklarda 200.000 veya 150.000 yazması, L'nin saatinin yanlış hesaplanmasından (örneğin 400 MS'nin yarısı değil de tamamının L'ye verilmesi gibi) kaynaklanır.
• E Şıkkı (M Mamulü): M mamulü de L mamulü gibi 200 MS kullanmıştır. Dolayısıyla payı da 160.000 ₺ olmalıdır. 100.000 yazılması, M'nin saatinin 100 MS olduğu varsayımından kaynaklanır ki bu yanlıştır.

3. Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için "Maliyet Muhasebesi" dersinin "Sipariş Maliyet Yöntemi" ve "Genel Üretim Giderlerinin Dağıtılması" konusunu iyi bilmek gerekir.

Özellikle şu iki kuralı ezberlemelisin:

• **

Doğru cevap olan C şıkkının yanlış olmasının temel nedeni, standart maliyet yöntemine göre hesaplanan toplam maliyet farkının (70.000 ₺ olumsuz süre farkı eksi 20.000 ₺ olumlu ücret farkı) 50.000 ₺ olumsuz (yani toplamda 50.000 ₺ daha fazla maliyet oluştuğu) bir durum olduğunu göstermesidir; bu olumsuz farkın kapatılması için "791 İşçi Ücret ve Giderleri" hesabına alacak değil, borç kaydı yapılması gerekmez, aksine bu farkın toplam maliyet hesabına yansıtılması için ilgili fark hesapları (722 ve 723) kullanılır ve 791 hesabı sadece fiili giderlerin yansıtıldığı ana hesap olduğu için bu şıktaki "50.000 ₺ borç" ifadesi, farkların mantıksal akışına ve muhasebe kaydı mantığına aykırıdır.

Diğer şıkları incelediğimizde: A şıkkı doğrudur çünkü fiili giderler 800.000 ₺ olduğu için bu tutar 720 hesabından alacak kaydedilerek kapatılır; B şıkkı doğrudur çünkü standart maliyet 750.000 ₺ olduğu için bu tutar 721 hesabına borç kaydedilir; D şıkkı doğrudur çünkü olumsuz süre farkı (maliyeti artıran) 70.000 ₺ olduğu için 723 hesabına borç kaydedilir; E şıkkı doğrudur çünkü olumlu ücret farkı (maliyeti azaltan) 20.000 ₺ olduğu için 722 hesabına alacak kaydedilir.

Bu soruyu çözebilmek için Standart Maliyet Muhasebesi konusundaki direkt işçilik farklarının (ücret ve süre farkları) hesaplanması, yorumlanması ve kapanış kayıtlarının tutulması kurallarını bilmek gerekir.

Özetle, toplam 50.000 ₺'lik olumsuz farkın 791 hesabına borç kaydedilmesi mantıksal olarak hatalı olduğu için C şıkkı yanlıştır.

Bu soruyu bir öğrenci arkadaşına anlatır gibi, adım adım ve çok basit bir dille açıklayalım. Sorunun doğru cevabı B şıkkıdır.

Neden Doğru Cevap B?

Öncelikle Satışların Maliyeti Tablosu'nun ne işe yaradığını hatırlayalım. Bu tablo, bir şirketin bir dönem içinde sattığı ürünlerin neye mal olduğunu hesaplar. Yani, "Satılan Ürünlerin Maliyeti"ni bulmak için hazırlanır.

Bu tabloyu hazırlarken şu mantıkla ilerleriz:

• Dönem başı yarı mamulleri alırız.
• Üretilen hammaddeyi, işçiliği ve genel üretim giderlerini ekleriz.
• Dönem sonu yarı mamullerini ve bitmiş mamullerini çıkarırız.
• Sonuç olarak Satılan Ürünlerin Maliyeti ortaya çıkar.

Şimdi B şıkkına bakalım: "Direkt hammadde alımına ilişkin iade tutarı". Hammadde iadesi, hammadde alım hesabında (Stoklar hesabında) işlenir. Yani hammaddeyi satın aldığımızda veya iade ettiğimizde bu işlem Hammadde Alım Tablosu'nda görülür. Satışların Maliyeti Tablosu'na gelince, bizden "ne kadar hammadde kullanıldı" sorulur, "ne kadar hammadde iade ettik" sorulmaz. İade tutarı, hammadde tüketim miktarını hesaplamak için kullanılan bir düzeltme kalemi olsa da, doğrudan bu tablonun ana kalemi değildir ve tablo doğrudan bu iade tutarını bir satır olarak göstermez. Bu bilgi, hammadde tüketim hesabından türetilir, tablonun kendisinden elde edilen bir "sonuç" veya "ana veri" değildir.

Dolayısıyla, Satışların Maliyeti Tablosu'ndan doğrudan elde edilemeyen tek şey, hammadde iade tutarıdır.

Diğer Şıklar Neden Yanlış (Doğru Değil)?

Diğer şıkların hepsi, Satışların Maliyeti Tablosu'nu hazırlarken doğrudan kullanılan ve tablonun içinde yer alan temel kalemlerdir:

• A) Dönem başı yarı mamullerin tutarı: Tablonun en başında, "Dönem başı yarı mamul" satırı olarak yer alır. Bu bilgi tablodan elde edilir.
• C) Dönem sonu mamullerin tutarı: Tablonun en sonunda, "Dönem sonu bitmiş mamul" satırı olarak çıkarılır. Bu bilgi tablodan elde edilir.
• D) Genel üretim giderlerinin toplamı: Üretim maliyetlerini hesaplamak için bu giderler tabloya eklenir. Toplam tutar tablodan elde edilir.
• E) Direkt işçilik giderlerinin toplamı: Üretimde harcanan işçilik maliyeti tabloya eklenir. Toplam tutar tablodan elde edilir.

Gördüğün gibi A, C, D ve E şıkları, bu tablonun "yapı taşları"dır ve tablo içinde açıkça görülürler. Sadece B şıkkı, hammadde alım işlemlerine ait bir detaydır ve doğrudan bu tablonun bir satırı değildir.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekiyor?

Bu soruyu çözmek için "Maliyet Muhasebesi" konusundaki "Satışların Maliyeti Tablosu"nun yapısını ve Hammadde Tüketim Tablosu ile olan farkını iyi bilmelisin.

• Kural: Satışların Maliyeti Tablosu, üretim ve satış arasındaki ilişkiyi kurar. Hammadde iadesi ise alım sürecine aittir. Bu iki tablo birbirine bağlıdır ama birbirinin yerine geçmez. Soru, hangi tablonun hangi veriyi içerdiğini ayırt etmeni istiyor.

Özetle: Tablo "Satılan Ürünün Maliyeti"ni bulur. Bunun için "Ne kadar hammadde kullandık?" sorusuna cevap arar, "Ne kadar hammadde iade ettik?" sorusuna değil. Bu yüzden cevap B'dir.

Bu soruyu çözmek için önce "Miktar Sapması" formülünü hatırlaman gerekir; bu formül (Fiili Tüketim - Standart Miktar) x Standart Fiyat şeklinde çalışır ve burada elde edilen sonuç 10.000.000 ₺ olarak verilmiştir.

Öncelikle, soruda verilen toplam fiili tüketim miktarını (20.000 kg) standart fiyata (4.000 ₺) böldüğümüzde, fiili tüketimin maliyetini buluruz, ancak bizden istenen miktar sapması formülünde yer alan "Standart Miktar"ı (toplam standart miktar) bulmaktır. Sapma formülünü düzenleyerek: 10.000.000 = (20.000 - Standart Toplam Miktar) x 4.000 Bu denklemi çözersek: 2.500 = 20.000 - Standart Toplam Miktar Standart Toplam Miktar = 17.500 kg çıkar.

Şimdi bulduğumuz bu 17.500 kg'lık standart miktarın, bir mamul başına düşen standart miktar olan 10 kg'a bölerek üretilen toplam mamul sayısını buluruz: 17.500 / 10 = 1.750 adet.

Bu nedenle doğru cevap C) 1.750 seçeneğidir.

Diğer şıkların neden yanlış olduğunu kısaca açıklayalım:

• A, B, D ve E şıkları, hesaplamada yapılan hata (örneğin sapma işaretinin ters alınması veya standart miktarın toplam fiili tüketimle doğrudan bölünmesi gibi) sonucu ortaya çıkan yanlış sayılardır. Örneğin, sapmanın olumsuz olduğu unutulup (20.000 + 2.500) gibi bir işlem yapılırsa 2.250 (E şıkkı) bulunabilir ki bu yanlıştır.

Bu soruyu çözebilmek için Standart Maliyet Yöntemi'nde "Direkt İlk Madde ve Malzeme Miktar Sapması"nın hesaplanma mantığını ve formülünü iyi bilmek gerekir.

Sonuç olarak, verilen sapma değerlerini ve fiyat bilgilerini doğru formüle yerleştirerek hesapladığımızda üretilen mamul miktarının 1.750 adet olduğunu kesin olarak belirlemiş oluruz.

Doğru cevap E şıkkı: 600.000 ₺.

1. Mamule yüklenen sabit genel üretim gideri

• Direkt ilk madde + direkt işçilik + değişken GÜG = 400.000 + 300.000 + 240.000 = 940.000 ₺
• Normal maliyete göre toplam maliyet 1.228.000 ₺ olduğundan:
• Mamule yüklenen sabit GÜG = 1.228.000 − 940.000 = 288.000 ₺

2. Gerçekleşen sabit genel üretim gideri Normal maliyet yönteminde sabit giderlerin yalnız kullanılan kapasiteye (%80) düşen kısmı mamule yüklenir:

• Gerçekleşen sabit GÜG × %80 = 288.000
• Gerçekleşen sabit GÜG = 288.000 ÷ 0,80 = 360.000 ₺
• Kullanılmayan kapasite payı (360.000 − 288.000 = 72.000 ₺) dönem gideri olarak yazılır.

3. Toplam genel üretim giderleri

• Değişken GÜG + Sabit GÜG = 240.000 + 360.000 = 600.000 ₺

Diğer şıklar neden yanlış?

• D) 528.000: Değişken GÜG ile yalnız mamule yüklenen sabit kısım (240.000 + 288.000) toplanmıştır; kullanılmayan kapasite payı unutulmuştur.

Doğru cevap: E