2025/1 SGS Maliyet Muhasebesi Soruları ve Çözümleri

Bu soruyu bir SMMM stajı öğrencisi gibi adım adım inceleyelim. Sorunun mantığını kavramak için önce "Yüklemeli Maliyetlendirme" sistemini hatırlayalım.

İşletmeler, üretim sırasında gerçekleşen giderleri (elektrik, işçilik vb.) anlık olarak takip etmek yerine, yıl başında tahmin ettikleri bir tahmini yükleme oranı belirlerler. Bu oran, mamullere "yükleme" (ekleme) şeklinde işlenir. Dönem sonunda ise, tahmin edilen bu yükleme ile gerçekten gerçekleşen giderler arasındaki farkı düzeltiriz.

Şimdi sorudaki kayıtları analiz edelim:

1. Neden Doğru Cevap E'dir?

Öncelikle kayıtların mantığını çözelim:

• 730 GENEL ÜRETİM GİDERLERİ hesabına 1.000.000 ₺ borç yazılmıştır: Bu, o dönemde gerçekleşen (fiili) genel üretim giderlerinin toplam tutarıdır. Yani işletme gerçekten 1.000.000 ₺ harcama yapmıştır.
• 731 GENEL ÜRETİM GİDERLERİ YANSITMA hesabına 800.000 ₺ alacak yazılmıştır: Bu, üretim süreçlerine tahmini olarak yüklenen maliyettir. Yani işletme, mamullere 800.000 ₺'lik maliyet eklemiştir.

Buradaki Fark: Gerçekleşen gider (1.000.000) > Tahmini yüklenen gider (800.000). Aradaki fark 200.000 ₺'dir.

Bu durum ne anlama gelir? İşletme mamullere yeterince maliyet yükleyememiştir. Yani Eksik Yükleme vardır.

Şimdi kayıtların dağılımına bakalım:

• 731 Hesabı (Yansıtma): 800.000 ₺ (Tahmini yüklenen)
• 730 Hesabı (Gerçekleşen): 1.000.000 ₺ (Gerçekleşen)
• Fark: 200.000 ₺ (Eksik yüklenen tutar).

Bu 200.000 ₺lik eksiklik, stoklarda ve satılan mamullerde dağıtılmıştır. Kayıtta gördüğümüz dağılım şöyledir:

• 152 MAMULLER: 40.000 ₺ (Stokta kalan mamullere düşen eksiklik)
• 151 YARI MAMULLER: 20.000 ₺ (Stokta kalan yarı mamullere düşen eksiklik)
• 620 SATILAN MAMULLER MALİYETİ: 140.000 ₺ (Satılanlara düşen eksiklik)

Toplam Eksik Yükleme: 40.000 + 20.000 + 140.000 = 200.000 ₺.

Şimdi şıkları inceleyelim:

• E Şıkkı: "Dönem içerisinde mamuller ile yarı mamullere yapılan eksik yüklemenin toplam tutarı 60.000 ₺’dir."
• Mamuller (152) üzerindeki eksiklik: 40.000 ₺
• Yarı Mamuller (151) üzerindeki eksiklik: 20.000 ₺
• Toplam: 40.000 + 20.000 = 60.000 ₺.
• Bu ifade doğrudur.

2. Diğer Şıklar Neden Yanlış?

• A Şıkkı (Yanlış): "Fiilî (gerçekleşen) genel üretim giderlerinin tutarı 800.000 ₺’dir."
• Sebep: 800.000 ₺, tahmini yüklenen tutardır (731 hesabı). Gerçekleşen giderler 730 hesabında görüldüğü üzere 1.000.000 ₺'dir.
• B Şıkkı (Yanlış): "Tahminî (bütçelenen) genel üretim giderlerinin tutarı 1.000.000 ₺’dir."
• Sebep: 1.000.000 ₺, gerçekleşen giderlerdir (730 hesabı). Tahmini yüklenen tutar 800.000 ₺'dir. Şıklar birbirini tersine almış.
• C Şıkkı (Yanlış): "Dönem içerisinde maliyetlere 200.000 ₺’lik fazla yükleme yapılmıştır."

Bu soruyu çözmek için "Gelen = Giden + Kalan" mantığını kullanarak II. Evre'nin giriş miktarını bulmamız gerekir. Öncelikle I. Evre'de ne kadar ürünün tamamlandığını hesaplayalım; bu miktar, II. Evre'ye giren ilk malzemeyi oluşturur. I. Evre için formülümüz şu şekildedir: Dönem başı stok (12.000) + Üretime alınan (88.000) - Dönem sonu stok (8.000) = Tamamlanan miktar. Bu hesapla I. Evre'den II. Evre'ye 92.000 adet ürün geçmiştir, yani II. Evre'nin "üretime alınan miktarı" 92.000'dir. Şimdi II. Evre'nin kendi içindeki akışı inceleyelim; II. Evre'ye gelen 92.000 adet, dönem başı yarı mamul stokuna (15.000) eklenir ve buradan dönem sonu yarı mamul stokunu (5.000) çıkarırsak, o evrede üretilip tamamlanan toplam miktarı buluruz: 92.000 + 15.000 - 5.000 = 102.000. Bu mantıksal akışa göre II. Evre'ye giren miktar 92.000, tamamlanan miktar ise 102.000 olmalıdır.

Diğer şıkların neden yanlış olduğunu kısaca açıklayalım: B şıkkı, II. Evre'deki dönem sonu stokunun (5.000) eksik çıkarıldığını veya dönem başı stokunun (15.000) dikkate alınmadığını varsayarak hatalı bir tamamlanan miktar verir. C ve E şıkları, II. Evre'ye giren miktarı yanlışlıkla 102.000 olarak göstererek hesap zincirini baştan bozar. D şıkkı ise tamamlanan miktarı hesaplamada stok hareketlerini tersine çevirerek veya eksik işlem yaparak 83.000 gibi hatalı bir sonuç üretir.

Bu soruyu çözmek için Süreç Maliyetlendirme (Process Costing) yöntemindeki "Maliyet Akış Tablosu" veya "Miktar Akış Tablosu" kurallarını ve stok devir formüllerini (Başlangıç Stok + Üretim - Bitiş Stok = Tamamlanan) bilmek gerekmektedir.

Doğru cevap, I. Evre'den II. Evre'ye geçen 92.000 adet ve II. Evre'de tamamlanan 102.000 adet bilgilerini doğru sırayla veren A şıkkıdır.

Bu soruyu bir öğrenci arkadaşına anlatır gibi, adım adım ve çok basit bir dille çözelim. Sorunun doğru cevabı B şıkkı olan 3,75 ₺'dir.

Hadi gel, mantığını birlikte kuralım:

1. Neden Doğru Cevap B (3,75) Şıkkıdır?

Bu soruda bize "Sipariş Maliyet Sistemi" ve "Makine Saati" üzerinden gider dağıtımı yapmamız isteniyor. İşlemimiz şu üç adımda gerçekleşir:

Adım 1: Toplam Makine Saatini Bulalım Öncelikle tüm siparişlerin toplam kaç saat çalıştığını bulmamız gerekiyor.

• KAR1: 1.250 saat
• KAR2: 600 saat
• KAR3: 1.750 saat
• Toplam Makine Saati = 1.250 + 600 + 1.750 = 3.600 saat

Adım 2: Yükleme Oranını (Saatlik Gideri) Hesaplayalım İşletme, genel üretim giderlerini makine saatine göre dağıtıyor. Elimizde toplam gider ve toplam saat var.

• Toplam Genel Üretim Gideri: 432.000 ₺
• Toplam Makine Saati: 3.600 saat
• 1 Saatlik Gider = 432.000 / 3.600 = 120 ₺

Yani, makine ne kadar çalışırsa, o kadar 120 ₺'lik gider oluşuyor.

Adım 3: KAR1 Siparişine Düşen Toplam Gideri Bulalım Şimdi KAR1 siparişinin toplam kaç saat çalıştığını biliyoruz (1.250 saat).

• KAR1 Toplam Gideri = 1.250 saat x 120 ₺ = 150.000 ₺

Adım 4: Birim Başına Gideri Hesaplayalım (İşin Püf Noktası!) Soru bize "birim başına" ne kadar olduğunu soruyor. Birim, bu soruda kilogram (kg) cinsinden verilmiş.

• KAR1'in toplam gideri: 150.000 ₺
• KAR1'in üretim miktarı: 40.000 kg
• Birim Gider = 150.000 / 40.000 = 3,75 ₺

Gördün mü? Mantık şu: Önce saate düşen gideri buldun, sonra o saate göre siparişe düşen toplamı buldun, en son da o toplamı üretilen kilograma böldün. Sonuç 3,75 çıkıyor.

2. Diğer Şıklar Neden Yanlış?

• A) 3: Bu cevap genellikle öğrencilerin "Makine Saati" ile "Üretim Miktarı"nı karıştırıp, doğrudan 40.000 kg'ı 432.000'e bölmesi veya oranları yanlış kurması sonucu çıkabilir. Ya da 1.250 saati 40.000'e bölüp 0,03125 gibi bir oranla yanlış işlem yapmaktan kaynaklanır.
• C, D ve E Şıkları: Bu şıklar, genellikle makine saati yerine üretim miktarını (kg) baz alarak gider dağıtımı yapıldığında veya yükleme oranı hesaplanırken birim hatası yapıldığında ortaya çıkar. Örneğin, toplam gideri toplam kg'a (432.000 / 94.000 kg) bölüp, sonra KAR1'in kg'ına çarpmak gibi hatalı bir yol izlenirse bu sayılar çıkabilir. Ancak soru açıkça "makine saati" kullanmamızı istiyor.

3. Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için "Sipariş Maliyet Sistemi" ve "Genel Üretim Giderlerinin Dağıtılması" konusunu iyi bilmelisin.

Özellikle şunlara dikkat etmelisin:

• Dağıtım Üssü: Giderleri hangi kriterle dağıtacağız? (Burada makine saati, bazen işçilik saati veya üretim miktarı olabilir. Soruda hangisi isteniyorsa ona göre işlem yapmalısın).
• Birim Farkı: Dağıtım üssü "saat" ise, toplam gideri saate böl. Ancak soru "birim başına" (burada kg) sorduğu için, bulduğun toplam sipariş giderini, o siparişin üretim miktarına bölmen gerekir. Bu iki farklı birimi (saat ve kg) birbirine karıştırmamak en önemli kuraldır.

Başarılar dilerim, bu mantığı oturtursan benzer soruları rahatça çözersin!

Bu soruyu bir SMMM stajı öğrencisi gibi adım adım çözelim. Sorunun mantığını kavramak için önce Değişken Maliyet Sistemi'nin ne olduğunu hatırlayalım.

1. Neden Doğru Cevap A (4 ₺) Şıkkıdır?

Değişken Maliyet Sistemi'nde (Variable Costing), ürün maliyetine sadece değişken maliyetler dahil edilir. Sabit maliyetler (örneğin sabit genel üretim giderleri) dönem gideri olarak kaydedilir ve ürün maliyetine eklenmez.

Soruda bize verilenleri bu sisteme göre ayıralım:

• Direkt İlk Madde ve Malzeme: 235.000 ₺ (Bu bir değişken maliyettir, dahil edilir.)
• Direkt İşçilik: 240.000 ₺ (Bu da bir değişken maliyettir, dahil edilir.)
• Genel Üretim Giderleri: Toplam 375.000 ₺.
• Ancak soruda "Genel üretim giderlerinin değişken kısmının toplamın 1/3'ü olduğu" belirtilmiş.
• Değişken Maliyet Sistemi'nde sadece bu değişken kısmı ürün maliyetine ekleriz. Sabit kısmını atarız.
• Değişken Genel Üretim Gideri = 375.000 ₺ × (1/3) = 125.000 ₺.

Toplam Değişken Maliyet Hesabı: 235.000 (Malzeme) + 240.000 (İşçilik) + 125.000 (Değişken Genel Üretim) = 600.000 ₺

Birim Maliyet Hesabı: Üretilen miktar 150 ton. Soruda birim maliyet kg cinsinden istendiği için tonu kg'a çevirmemiz gerekir.

• 150 ton = 150.000 kg.

Birim Maliyet = Toplam Değişken Maliyet / Üretim Miktarı (kg) Birim Maliyet = 600.000 ₺ / 150.000 kg = 4 ₺

Sonuç olarak bir kg mamulün maliyeti 4 ₺'dir. Doğru cevap A şıkkıdır.

2. Diğer Şıklar Neden Yanlış?

• B, C, D ve E Şıkları: Bu şıkların çoğu, Tam Maliyet Sistemi'ne göre hesaplanmış veya genel üretim giderlerinin tamamını (sabit kısmını da dahil ederek) maliyete eklemiş olan hatalı hesaplamalardır.
• Örnek Hata: Eğer genel üretim giderlerinin tamamını (375.000 ₺) eklersek: (235.000 + 240.000 + 375.000) / 150.000 = 850.000 / 150.000 = 5,66 ₺ çıkar. Bu da şıklarda tam olarak yok ama mantık hatasını gösterir.
• Diğer bir hata: Eğer değişken kısmı bulmak yerine sabit kısmı (2/3'ü) eklemeye çalışırsak veya birim dönüşümünü (ton-kilogram) yapmadan hesap yaparsak sonuçlar 4,5, 5, 5,5 veya 6 gibi şıklara yaklaşabilir. Ancak temel hata, sabit genel üretim giderlerinin değişken maliyet sistemine dahil edilmesidir.

3. Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için şu iki temel konuyu iyi bilmelisiniz:

• Değişken Maliyet Sistemi (Variable Costing): Bu sistemde ürün maliyetine sadece değişken maliyetlerin (Direkt Malzeme, Direkt İşçilik ve Değişken Genel Üretim Giderleri) dahil edildiğini, sabit genel üretim giderlerinin ise dönem gideri olarak işlendiğini bilmelisiniz.
• Birim Dönüşümü: Soruda üretim miktarı ton, maliyet ise kg cinsinden istenmiştir. Hesaplama yapmadan önce 150 tonu 150.000 kg'a çevirmeyi unutmayın.

Özetle: Soru sana "Değişken Maliyet Sistemi"nde sabit giderleri nasıl işleyeceğini ve birim dönüşümünü hatırlatıyor. Sabit kısmı atıp sadece değişken kısmı bulup, tonu kg'a çevirip bölersen cevap 4 çıkar.

Bu soruyu bir öğrenci arkadaşına anlatır gibi, adım adım ve çok basit bir dille çözelim. Sorunun doğru cevabı C) 55'tir.

Hadi gel, mantığı birlikte kuralım:

1. Neden C Şıkkı Doğru? (Adım Adım Çözüm)

Bu soruda "Hareketli Ortalama Maliyet" yöntemini kullanıyoruz. Bu yöntemin en önemli kuralı şudur: Her alış veya çıkış işleminden sonra, stoktaki birim maliyet yeniden hesaplanır.

Gelin tabloyu zihnimizde canlandıralım:

• Adım 1: Mevcut Durum (5 Mart)
• Elimizde 150 adet mal var.
• Birim fiyatı 60 TL.
• Toplam değer: 9.000 TL.

• Adım 2: Unutulan Alış (25 Mart)
• Soruda diyor ki: "25 Mart'ta 150 adet daha alındı ama stok kartına işlenmedi."
• Bizden bu 150 adetlik malın birim fiyatını bulmamız isteniyor. Buna "X" diyelim.
• Bu aşamada elimizde toplamda 300 adet mal var (Başlangıçtaki 150 + Yeni gelen 150).
• Bu 300 adetliğin toplam değeri: 9.000 + (150 x X) TL.

• Adım 3: Çıkış İşlemi ve Sonuç (30 Mart)
• 30 Mart'ta 200 adet mal üretime gönderildi.
• Bu çıkışın maliyeti 11.500 TL olarak hesaplanmış.
• Burada kritik nokta şudur: Hareketli ortalama yönteminde, çıkış yapmadan hemen önceki anki ortalama maliyet, çıkışın birim maliyetidir.
• Yani, 30 Mart'ta çıkış yapmadan önceki stok durumu (5 Mart'taki 150 + 25 Mart'taki 150) üzerinden bir ortalama maliyet çıkar. Bu ortalama maliyet 200 adet için 11.500 TL'ye tekabül ediyor.

Hesaplayalım:

• 200 adetlik çıkışın toplamı 11.500 TL ise, çıkış yapılan anki birim maliyet şudur:

$$11.500 / 200 = 57,5 \text{ TL}$$

• Demek ki, 30 Mart çıkışından hemen önceki stoktaki birim ortalama maliyet 57,5 TL'dir.

• Bu 57,5 TL'lik ortalama maliyet, elimizdeki toplam 300 adetlik stoktan (150 eski + 150 yeni) oluşuyordu.
• Formülümüz şu:

$$(\text{Eski Toplam Değer} + \text{Yeni Alışın Toplam Değeri}) / \text{Toplam Miktar} = \text{Yeni Ortalama Maliyet}$$

• Sayıları yerine koyalım:

$$(9.000 + (150 \times X)) / 300 = 57,5$$

• Denklemi çözelim:
• 9.000 + 150X = 57,5 × 300
• 9.000 + 150X = 17.250
• 150X = 17.250 - 9.000
• 150X = 8.250
• X = 8.250 / 150
• X = 55

Sonuç olarak, 25 Mart'ta alınan malın birim maliyeti 55 TL'dir. Bu da C şıkkıdır.

2. Diğer Şıklar Neden Yanlış?

• A) 50,25 ve B) 52,5: Bu sayılar, muhtemelen çıkış miktarı (200 adet) ile eski stok miktarını (150 adet) karıştırarak veya toplam tutarı yanlış bölerek elde edilen hatalı ortalama hesaplamalarıdır.
• D) 57,5: Bu şık, çıkışın birim maliyetidir (11.500 / 200). Öğrenciler genellikle "birim maliyet" ile "alınan malın birim maliyeti"ni karıştırıp, çıkışın birim maliyetini cevabı sanabilirler. Ancak soru bizden 25 Mart'ta alınan malın fiyatını soruyor, çıkışınki değil.
• **

Bu soruyu çözmek için öncelikle toplam üretim farkı ile bileşenler arasındaki ilişkiyi kurup, eksik kalan direkt işçilik farkını bulmamız gerekir. Soruda toplam üretim farkının 20.000 ₺ (olumsuz) olduğu belirtilmiş; olumsuz fark maliyetlerin standarttan yüksek olduğunu, olumlu fark ise düşük olduğunu gösterir. Verilenlere göre toplam farkı oluşturan unsurlar şunlardır: Direkt ilk madde ve malzeme farkı +35.000 ₺ (olumlu), Genel üretim giderleri farkı -25.000 ₺ (olumsuz) ve direkt işçilik farkı ise bilinmeyen bir değerdir. Bu üç değerin toplamı toplam üretim farkına eşit olmalıdır: (+35.000) + (-25.000) + (Direkt İşçilik Farkı) = -20.000. Bu denklemi çözersek, 10.000 + (Direkt İşçilik Farkı) = -20.000 çıkar, yani direkt işçilik farkı -30.000 ₺ (olumsuz) olmalıdır.

Direkt işçilik farkı, fiili maliyet ile standart maliyet arasındaki farktır ve formülü şöyledir: (Fiili Saat × Fiili Ücret) - (Standart Saat × Standart Ücret). Soruda direkt işçilik ücret farkının "0" olduğu belirtilmiştir; bu, fiili saatlik ücretin standart saatlik ücrete eşit olduğu anlamına gelir. Bu durumda fark sadece saat farkından kaynaklanır: (Fiili Saat - Standart Saat) × Standart Ücret = Direkt İşçilik Farkı. Verilen sayıları yerine koyarsak: (750 saat - 600 saat) × Standart Ücret = -30.000 ₺. Buradan 150 saat × Standart Ücret = -30.000 ₺ sonucu çıkar. Standart ücreti bulmak için -30.000'i 150'ye böldüğümüzde 200 ₺ değerini elde ederiz. Dolayısıyla doğru cevap E) 200 seçeneğidir.

Diğer şıkların neden yanlış olduğunu kısaca açıklayalım: A, B, C ve D şıkları, yukarıdaki denklemde yapılan bir hata sonucu (örneğin toplam farkın işareti karıştırılarak veya saat farkının yanlış hesaplanarak) elde edilen hatalı sonuçlardır; örneğin toplam farkın işareti göz ardı edilirse 30.000/150 = 200 yerine farklı bir mantıkla 100 veya 150 gibi sonuçlar çıkabilir ancak matematiksel işlemde işaretler kritiktir. Bu soruyu çözmek için Standart Maliyet Muhasebesi konusundaki Toplam Maliyet Farklarının Bileşenlere Ayrılması ve Direkt İşçilik Farkı Hesaplaması kurallarını bilmek gerekmektedir.

Sonuç olarak, toplam üretim farkı bileşenleri arasındaki ilişki kullanılarak direkt işçilik farkı bulunmuş ve fiili ile standart saat farkına bölünerek standart işçilik ücretinin 200 ₺ olduğu kesin olarak hesaplanmıştır.

Bu soruda doğru cevap D) 7.000'dir çünkü katsayı yöntemiyle ortak maliyet dağıtımı yapıldığında, önce her mamulün katsayı ve miktar çarpımı olan "toplam katsayı" bulunur (A: 3x3=9, B: 1x5=5, C: 6x2=12), bu değerlerin toplamı olan 26'ya bölünerek A mamulünün payı hesaplanır (9/26), bu oran 52.000 ₺ ortak maliyetle çarpılıp A mamulüne düşen 18.000 ₺ ortak maliyet bulunur; ardından bu tutar A mamulünün üretim miktarı olan 3 tona bölünerek ton başına 6.000 ₺ ortak maliyet elde edilir ve bu rakam A mamulünün kendi ek maliyeti olan 1.000 ₺ (3.000/3) ile toplanarak toplam ton başına maliyet 7.000 ₺ olarak bulunur. Diğer şıkların yanlış olmasının nedeni, ortak maliyetin doğru katsayılarla dağıtılmaması, ek maliyetlerin toplam maliyete eklenmemesi veya birim maliyet hesaplamasında hata yapılmasıdır. Bu soruyu çözebilmek için "Katsayı Yöntemi ile Ortak Maliyet Dağıtımı" ve "Birim Maliyet Hesaplama" konularını bilmek gerekir.

Bu soruyu çözmek için önce işletmenin ürettiği toplam ürünün maliyetini bulup, sonra satılan kısma düşen maliyeti hesaplamamız gerekir. Doğru cevap olan D şıkkı (17.500 ₺) şu mantıkla bulunur: Öncelikle üretim döneminde oluşan tüm maliyetleri toplayalım; başlangıçtaki yarı mamul stokunun maliyeti (2.000 ₺), direkt üretim maliyetleri (15.000 ₺) ve endirekt üretim maliyetleri (5.500 ₺) toplandığında, dönemin toplam üretim maliyeti 22.500 ₺ olur. İşletme 9.000 kg ürün üretmiş ve bunların 7.000 kg'ını satmıştır, yani satılan ürün oranı toplam üretimin 7/9'u kadardır. Toplam maliyeti bu oranla çarptığımızda (22.500 × 7/9), satılan mamullerin üretim maliyeti olan 17.500 ₺ sonucuna ulaşırız.

Diğer şıkların neden yanlış olduğunu kısaca açıklayalım: A, B ve C şıkları genellikle maliyet kalemlerini eksik toplama veya satılan ürün oranını yanlış hesaplama (örneğin sadece direkt maliyetleri baz alma) gibi hatalardan kaynaklanır; E şıkkı ise toplam üretim maliyetini (22.500 ₺) satılan kısım oranı uygulanmadan doğrudan cevap olarak işaretlemekten kaynaklanır. Bu soruyu çözebilmek için Tam Maliyet Yöntemi altında toplam üretim maliyetinin nasıl hesaplandığını ve bu maliyetin üretilen toplam miktar üzerinden birim maliyet çıkarılarak satılan miktar için nasıl dağıtıldığını bilmek gerekir.

Sonuç olarak, toplam üretim maliyetinin satılan ürün oranıyla çarpılmasıyla elde edilen 17.500 ₺, satılan mamullerin üretim maliyetinin doğru sonucudur.