2024/3 SGS Maliyet Muhasebesi Soruları ve Çözümleri

Bu soruyu çözmek için İlk Giren İlk Çıkar (FIFO) yöntemini nasıl uyguladığımızı adım adım inceleyelim. Sorunun doğru cevabı D) 530.000 TL'dir.

Önce neden bu cevabın doğru olduğunu basit bir mantıkla açıklayalım:

1. Doğru Cevabın Mantığı (Adım Adım Hesaplama)

İşletme İlk Giren İlk Çıkar (FIFO) yöntemini kullandığına göre, üretime gönderilen hammaddeleri stokta en önce bulunanlardan (en eski tarihli olanlardan) çıkarmamız gerekir.

Soruda bize Eylül ayı içinde üretime gönderilen toplam miktar verilmiş. Bu miktarı bulmak için tabloyu okuyalım:

• 20 Eylül: Üretime 400 kg gönderildi.
• 29 Eylül: Üretime 600 kg gönderildi.
• Toplam Üretime Gönderilen: 400 + 600 = 1.000 kg.

Şimdi bu 1.000 kg'lık miktarı, stokta en eski olanlardan başlayarak maliyetlendirelim:

• İlk Girenler (Dönem Başı):
• Stokta 1 Eylül'de 700 kg var ve birim fiyatı 500 TL.
• Bizim 1.000 kg'lık ihtiyacımızın ilk 700 kg'ını buradan çıkarıyoruz.
• Maliyet: 700 kg × 500 TL = 350.000 TL.

• Kalan İhtiyaç (Ekim Alımı):
• Toplam 1.000 kg ihtiyacımız vardı, 700 kg'ını Dönem Başı stoktan çıkardık.
• Hala 300 kg (1.000 - 700) ihtiyacımız kaldı.
• Sıradaki en eski stok, 10 Eylül tarihinde alınan 500 kg'lık kısımdır.
• Buradan ihtiyacımız olan 300 kg'ı çıkarıyoruz. (10 Eylül'deki 500 kg'ın tamamını değil, sadece 300 kg'ını kullanıyoruz).
• 10 Eylül birim fiyatı 600 TL.
• Maliyet: 300 kg × 600 TL = 180.000 TL.

• Toplam Maliyet:
• Dönem Başı Maliyeti + Ekim Alımı Maliyeti
• 350.000 TL + 180.000 TL = 530.000 TL.

Bu hesaplama 530.000 TL sonucunu verir, bu da D şıkkıdır.

2. Diğer Şıklar Neden Yanlış?

• A) 200.000: Bu cevap, muhtemelen sadece 10 Eylül tarihli 400 kg'lık kısmın maliyetini (400 x 500) veya yanlış bir birim fiyatla yapılan basit bir çarpım hatasıdır.
• B) 420.000: Bu cevap, tüm 1.000 kg'ın ortalama fiyatı veya sadece en sonki fiyatla (600 TL) çarpılması sonucu oluşmuş olabilir. Ancak FIFO'da en eski fiyatlar kullanılır.
• C) 490.000: Bu cevap, 10 Eylül tarihli 500 kg'ın tamamını (500 x 600 = 300.000) ve Dönem başını (700 x 500 = 350.000) toplayıp yanlış bir dağıtım yapmak gibi bir hatadan kaynaklanabilir.
• E) 720.000: Bu cevap, 10 Eylül ve 24 Eylül tarihli alımların birim fiyatlarını (600 ve 800) karıştırıp, tüm 1.000 kg'ı en yüksek fiyattan (800 TL) hesaplamaya çalışmak gibi bir hatadır.

3. Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için Stok Değerleme Yöntemleri konusundaki İlk Giren İlk Çıkar (FIFO) kuralını iyi bilmelisin.

Kuralın Özeti:

• Üretime veya satılan mal olarak çıkan ürünler, stokta en önce giren (en eski tarihli) olanlardan çıkarılır.
• Hesaplama yaparken stokta en eski olan miktar bitene kadar onun fiyatını kullanırsın, bittikten sonra bir sonraki en eski alımın fiyatına geçersin.

Başarılar dilerim!

Bu soruyu bir SMMM stajı öğrencisi gibi adım adım inceleyelim. Sorunun doğru cevabı E şıkkıdır. Gel, bu kaydı ve hesapları birlikte analiz edelim.

1. Neden Doğru Cevap E?

Öncelikle yaptığımız muhasebe kaydına bakalım:

• 721 Direkt İşçilik Giderleri Yansıtma Hesabı: 650.000 (Borç)
• 722 Direkt İşçilik Ücret Farkları: 75.000 (Borç)
• 720 Direkt İşçilik Giderleri: 700.000 (Alacak)
• 723 Direkt İşçilik Süre (Zaman) Farkları: 25.000 (Borç)

Standart maliyet sistemlerinde mantık şudur:

• 720 Hesabı (Alacak): Buraya Standart Maliyet yazılır. Yani, o işin yapılması için planlanan (standart) maliyet 700.000 TL'dir.
• 721 Hesabı (Borç): Buraya Fiili Maliyet yazılır. Yani, işçilere gerçekten ödenen toplam ücret 650.000 TL'dir.
• Fark Hesapları (722 ve 723): Standart maliyet ile fiili maliyet arasındaki farkları buraya yansıtırız.

Şimdi farkları hesaplayalım:

• Standart Maliyet: 700.000 TL
• Fiili Maliyet: 650.000 TL

Burada bir durum var: Fiili maliyet (650.000), standart maliyetten (700.000) daha az çıkmış. Bu genellikle olumlu bir durum gibi görünse de, sorudaki kayıttaki fark hesaplarının borç tarafında olması bize farklı bir hikaye anlatıyor.

Kaydı tekrar inceleyelim:

• 722 Ücret Farkları (Borçta 75.000): Borçta olması, olumsuz fark olduğunu gösterir. Yani birim ücret beklenenden yüksek çıkmış.
• 723 Süre Farkları (Borçta 25.000): Borçta olması, olumsuz fark olduğunu gösterir. Yani işin yapılması beklenenden daha uzun sürmüş.

Toplam Fark: Borç tarafındaki tüm farkları topladığımızda: 75.000 + 25.000 = 100.000 TL olumsuz fark oluşmuş.

Ancak burada bir tuzak var! Kaydı dikkatli okuyalım.

• Alacak taraf: 700.000 (Standart)
• Borç taraf: 650.000 (Fiili) + 75.000 (Ücret Farkı) + 25.000 (Süre Farkı) = 750.000 TL

Bu kayıttaki mantık şudur:

• Standart maliyet 700.000 TL.
• Fiili maliyet 650.000 TL.
• Ancak, fiili maliyetin kendisi 650.000 TL olarak kayda girmiş.
• Standart maliyet (700.000) ile Fiili maliyet (650.000) arasındaki fark 50.000 TL'dir. Bu fark olumludur (fiili daha az).

Doğru cevap: E

Bu soruyu çözmek için "Tam Maliyet" ve "Normal Maliyet" yöntemlerinin sabit genel üretim giderlerini nasıl işlediğini anlamamız gerekiyor. Doğru cevap B) 40.000'dir çünkü bu iki yöntem arasındaki tek fark, sabit genel üretim giderlerinin maliyete yansıtılma şeklidir.

Öncelikle soruda verilen Sabit Genel Üretim Giderleri 200.000 ₺ ve Üretim Kapasitesi 50.000 adettir. Normal maliyet yöntemine göre, sabit giderler kapasiteye göre hesaplanan bir oranla (200.000 / 50.000 = 4 ₺/adet) üretilen mala yüklenir. Bu durumda 40.000 adet için maliyete yansıyan sabit gider: 40.000 x 4 = 160.000 ₺ olur. Ancak Tam Maliyet (veya gerçek maliyet) yönteminde, dönem sonunda gerçekleşen toplam sabit giderler (200.000 ₺) doğrudan maliyete dahil edilir. Dolayısıyla iki yöntem arasındaki fark, normal maliyette yüklenmeyen ama tam maliyette görülen o eksik kalan sabit gider miktarıdır: 200.000 - 160.000 = 40.000 ₺.

Diğer şıkları neden yanlış olduğunu kısaca inceleyelim: A şıkkı (25.000) finansman gideri ile karıştırılmış olabilir, C şıkkı (50.000) kapasite farkı ile ilgili yanlış bir hesaplama, D şıkkı (65.000) ve E şıkkı (100.000) ise değişken giderlerin veya toplam maliyetlerin yanlış toplanması sonucu oluşmuş hatalı değerlerdir. Bu soruyu çözmek için Normal Maliyet ve Tam Maliyet yöntemleri arasındaki sabit genel üretim gideri farkı konusunu bilmek gerekir.

Sonuç olarak, normal maliyet yönteminde kapasiteye göre hesaplanan yüklenme oranı ile tam maliyet yönteminde gerçekleşen toplam gider arasındaki fark, 40.000 ₺ olarak bulunur.

Doğru cevap D şıkkıdır çünkü 101 nolu siparişte fazla değil eksik yükleme vardır. Tahmini yükleme oranı 120.000 / (200 + 300) = 240 TL/m/s'dir. Öngörülen süre kadar çalışıldığından gerçekleşen oran 150.000 / 500 = 300 TL/m/s olur. 101 nolu siparişe 200 × 240 = 48.000 TL yüklenmiş, gerçekleşen payı ise 200 × 300 = 60.000 TL'dir; 60.000 − 48.000 = 12.000 TL eksik yükleme söz konusudur. Bu nedenle 12.000 TL fazla yükleme olduğunu söyleyen ifade yanlıştır.

A şıkkındaki ifade doğrudur çünkü 202 nolu siparişe 300 × 240 = 72.000 TL yüklenmiştir.

B şıkkındaki ifade doğrudur çünkü 202 nolu siparişin gerçekleşen payı 300 × 300 = 90.000 TL olup 90.000 − 72.000 = 18.000 TL eksik yüklenmiştir.

C şıkkındaki ifade doğrudur çünkü 101 nolu siparişe 200 × 240 = 48.000 TL yüklenmiştir.

E şıkkındaki ifade doğrudur çünkü gerçekleşen oran 300 TL, yükleme oranı 240 TL olduğundan makine saati başına 60 TL eksik yükleme vardır.

Bilinmesi gereken kural: Gerçekleşen genel üretim gideri tahmini olarak yüklenen tutardan fazlaysa eksik yükleme, azsa fazla yükleme oluşur.

İlk Giren İlk Çıkar (FIFO) yönteminde dönemin eşdeğer birimi, dönem başı yarı mamulün bu dönemde tamamlanan kısmı + dönemde başlayıp biten mamuller + dönem sonu yarı mamulün eşdeğeridir.

• Miktar dengesi: 500 + 5.000 = 5.500 ton; 4.500 ton tamamlandığına göre dönem sonu yarı mamul 1.000 tondur.
• Dönemin şekillendirme maliyeti: Direkt işçilik 25.000 + GÜG 50.000 = 75.000 ₺.
• Eşdeğer birim maliyeti 15 ₺ olduğuna göre dönemin eşdeğer birimi 75.000 / 15 = 5.000 birimdir.
• Dönem başı yarı mamulün önceki dönemdeki tamamlanma derecesi x ise: 4.500 − 500·x + 1.000 × %60 = 5.000 → 5.100 − 500x = 5.000 → x = 0,20.

Dönem başı yarı mamuller önceki dönemde şekillendirme açısından %20 tamamlanmıştır.

Doğru cevap D) 68.000 ₺'dir. Önce üretilen mamul maliyetini bulur, sonra FIFO ile satılan 180 tonun maliyetini hesaplarız.

1. Tabloyu doğru okuyalım

• Dönemin üretim maliyetleri: DİMM 40.000 ₺ + şekillendirme giderleri 25.000 ₺
• Dönem başı stoklar: yarı mamul 5.000 ₺, mamul (40 ton) 12.000 ₺
• Dönem sonu stoklar: yarı mamul 6.000 ₺, mamul ? (sorulmuyor)

2. Üretilen mamul maliyeti

• Dönemin üretim maliyeti = 40.000 + 25.000 = 65.000 ₺
• + Dönem başı yarı mamul 5.000 − dönem sonu yarı mamul 6.000
• Üretilen mamul maliyeti = 65.000 + 5.000 − 6.000 = 64.000 ₺
• Birim maliyet = 64.000 ÷ 160 ton = 400 ₺/ton

3. FIFO ile satılan 180 ton

• Önce dönem başı mamul: 40 ton → 12.000 ₺
• Kalan 140 ton bu dönem üretilenden: 140 × 400 = 56.000 ₺

Satılan mamuller maliyeti = 12.000 + 56.000 = 68.000 ₺

Doğru cevap: D

Doğru cevap B şıkkıdır çünkü dönem başında mamul ve yarı mamul, dönem sonunda yarı mamul stoku olmadığından dönemin üretim giderlerinin tamamı tamamlanan mamullere aktarılır ve satılan mamuller bunların dörtte üçünü oluşturur. Satılan mamuller maliyeti 60.000 ₺ ve bu tutar tamamlanan üretimin 3/4'ü olduğuna göre dönemin toplam üretim maliyeti 60.000 / 0,75 = 80.000 ₺'dir. Bu tutardan direkt işçilik (10.000 ₺) ve genel üretim giderleri (20.000 ₺) çıkarılınca direkt hammadde maliyeti 80.000 - 10.000 - 20.000 = 50.000 ₺ bulunur. Kilogram maliyeti 250 ₺ olduğundan kullanılan hammadde 50.000 / 250 = 200 kg olup B şıkkıyla tutar.

A şıkkı yanlıştır çünkü 120 kg, satılan mamuller maliyetini toplam üretim maliyeti sanarak (60.000 - 30.000 = 30.000; 30.000 / 250) bulunur. C şıkkı yanlıştır çünkü 240 kg hammadde 60.000 ₺ eder ve toplam üretim maliyetini 90.000 ₺'ye çıkarır. D şıkkı yanlıştır çünkü 250 kg hammadde 62.500 ₺ eder ve hesapla uyuşmaz. E şıkkı yanlıştır çünkü 320 kg, 80.000 ₺'lik üretim maliyetinin tamamını hammadde saymaya dayanır.

Bilinmesi gereken kural: Başlangıç ve bitiş yarı mamul stoku yoksa dönem üretim maliyeti tamamlanan mamullerin maliyetine eşittir ve satılan kısmın oranından geriye doğru bulunabilir.