2016/2 SGS Maliyet Muhasebesi Soruları ve Çözümleri

Bu soru, SMMM stajı ve maliyet muhasebesi derslerinin en temel ve sıkça sorulan konularından biri olan "Ortak Maliyet Dağıtımı" konusunu ölçüyor. Soruda verilen bilgilerle C mamulünün payını nasıl bulacağımızı adım adım, sanki bir sınıfta anlatıyormuş gibi açıklayalım.

1. Neden C Şıkkı (37.500 TL) Doğru?

Sorunun anahtarı şudur: İşletme "Piyasa Değeri Yöntemi"ni kullanıyor. Bu yöntemde, ortak maliyetler (yani A, B ve C'yi birlikte üretmek için harcanan 100.000 TL), mamullerin satış fiyatı üzerinden dağıtılır. Üretim miktarı değil, o mamulün toplam piyasa değeri önemlidir.

Adım adım hesabı şöyle yaparız:

Adım 1: Her bir mamulün toplam Piyasa Değerini bulalım. Piyasa Değeri = Üretim Miktarı × Satış Fiyatı (Satılan miktar değil, üretilen miktar baz alınır çünkü maliyet üretime aittir).

• A Mamulü: 1.000 birim × 50 TL = 50.000 TL
• B Mamulü: 5.000 birim × 15 TL = 75.000 TL
• C Mamulü: 3.000 birim × 25 TL = 75.000 TL

Adım 2: Tüm mamullerin toplam piyasa değerini hesaplayalım. Toplam Piyasa Değeri = 50.000 + 75.000 + 75.000 = 200.000 TL

Adım 3: C Mamulünün bu toplam içindeki oranını bulalım. C'nin Payı = C'nin Piyasa Değeri / Toplam Piyasa Değeri C'nin Payı = 75.000 / 200.000 = 0,375 (Yani %37,5)

Adım 4: Toplam Ortak Maliyeti bu orana göre dağıtalım. Toplam Ortak Maliyet (Direkt MM + DI + GÜM) = 100.000 TL. C'nin Alacağı Pay = 100.000 TL × 0,375 = 37.500 TL

Sonuç olarak doğru cevap C) 37.500'dir.

2. Diğer Şıklar Neden Yanlış?

• A) 12.500 ve B) 25.000: Bu şıklar genellikle öğrencilerin "Satış Miktarı" ile "Üretim Miktarını" karıştırmalarından veya oran hesabını yanlış yapmalarından kaynaklanır. Örneğin, satılan miktar (2.000 birim) baz alınarak hesaplama yapılırsa sonuç değişir ve bu şıklara ulaşılabilir. Ancak maliyet dağıtımı üretim bazlıdır.
• D) 45.000 ve E) 50.000: Bu şıklar, maliyet dağıtımında Üretim Miktarı (birim sayısı) veya Direkt Maliyetler oranı kullanılarak yapılmış hatalı hesaplamalardır. Soruda açıkça "Piyasa Değeri Yöntemi" denildiği için, sadece birim sayısına veya direkt maliyete bakarak dağıtım yapmak hatadır.

3. Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için "Ortak Maliyet Dağıtma Yöntemleri" konusunu iyi bilmelisin. Özellikle:

• Piyasa Değeri Yöntemi: Ortak maliyetlerin dağıtılmasında mamullerin satış fiyatı ve üretim miktarının çarpımı (toplam piyasa değeri) esas alınır.
• Dikkat Edilmesi Gereken Detay: Soruda "Satış Miktarı" ve "Üretim Miktarı" ayrı ayrı verilmiştir. Maliyet dağıtımında üretim miktarı kullanılır, satılan miktar değil. Bu tuzak, öğrencilerin en çok düştüğü yerdir.

Özetle: Soru sana "Piyasa Değeri" dediği için, önce birim başı satış fiyatını üretim miktarıyla çarpıp toplam değeri bulmalı, sonra bu değeri toplam piyasa değerine bölüp oranı bulmalı ve en son toplam maliyetle çarpmalısın.

Doğru cevap C) 5.500'dir çünkü soruda FİFO (İlk Giren İlk Çıkar) yöntemi kullanıldığı belirtilmiş ve bu yöntemde stoktan çıkan malların maliyeti, en eski tarihli (ilk) alışlardan hesaplanır; bu durumda toplam 550 birim stoktan 110 birim elinde kaldığına göre, 440 birim (550 - 110) kullanılmış demektir. Kullanılan 440 birimin maliyetini hesaplamak için en eski stoktan başlarız: 1 Haziran'daki 100 birim (10 TL) ve 7 Haziran'daki 200 birim (12 TL) toplam 300 birim eder, kalan 140 birim ise 18 Haziran'daki 150 birimlik stoktan alınır (140 x 15 TL). Hesaplama şu şekilde yapılır: (100 x 10) + (200 x 12) + (140 x 15) = 1.000 + 2.400 + 2.100 = 5.500 TL.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri şunlardır: A şıkkı (1.120), kalan 110 birimin maliyetini (110 x 16 TL) hesaplayarak bulunmuş ve bu sorunun istediği "kullanılan" maliyet değil, "kalan" maliyettir; B şıkkı (5.490) ve D şıkkı (5.650) muhtemelen hesaplama hatası veya yanlış birim seçimi sonucu oluşmuş sayılardır; E şıkkı (6.130) ise toplam maliyetten kalanın yanlış hesaplanmasıyla elde edilmiş bir sonuçtur. Bu soruyu çözebilmek için FİFO stok maliyetlendirme yönteminin mantığını ve stok sayımı ile stok hareketlerini birleştirerek kullanılan miktarı doğru belirleme konusunu bilmek gerekir.

Sonuç olarak, 440 birimlik kullanılan hammadde için FIFO kuralına göre yapılan doğru maliyet hesabı 5.500 TL'dir.

İşletme çalışanlarına ödenen ikramiyeler, üretim sürecine doğrudan katılmayan dolaylı maliyetler olduğu için "730 Genel Üretim Giderleri" hesabına borç yazılır. Bu giderin tümü bir ayda değil, yıl boyunca eşit olarak dağıtılması ve bütçelenen toplam tutarın 60.000 TL olması durumunda, her ay için 5.000 TL (60.000 / 12) tutarında gider kaydı yapılmalıdır. Giderin henüz ödenmemiş olması ve bir sonraki dönemlere devretmesi gerektiği için, borçlu taraf olan gider hesabına karşılık olarak "373 Maliyet Giderleri Karşılığı" hesabı alacaklı yazılır. Bu sayede gider, tahakkuk ilkesine uygun olarak ilgili olduğu ayın maliyetine yansıtılmış olur.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri: A şıkkı yanlış çünkü 381 Gider Tahakkukları hesabı ticari işletmelerde kullanılır ve üretim maliyetlerinde karşılık hesabı kullanılması gerekir. B şıkkı hatalı çünkü ikramiyeler doğrudan işçilik değil, dolaylı maliyet olarak değerlendirilir. C şıkkı yanlıştır çünkü yansıtma hesabı alacaklı yazılarak giderin kapatılması, henüz gerçekleşmemiş bir tahakkuk kaydına uymaz. E şıkkı da hatalıdır çünkü yarı mamul hesabı üretim maliyetlerinin yansıtılması için kullanılır ve ikramiye doğrudan bu hesaba kaydedilmez.

Bilinmesi gereken kural: Üretimde kullanılan dolaylı maliyetler, ödenme zamanı belirsiz olsa bile gerçekleştiği dönemde tahakkuk esasına göre maliyet hesabına borç, karşılık hesabına alacak yazılarak kaydedilir.

Bu soruyu çözerken "Üretim Maliyeti" kavramını iyi anlamamız gerekiyor. Üretim maliyeti, bir ürünü üretmek için doğrudan veya dolaylı olarak yapılan tüm harcamaları kapsar; yani fabrikada üretime doğrudan katkı sağlayan her şey bu gruba girer. Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:

Neden Doğru Cevap E Şıkkıdır? E şıkkı (II, III ve V) doğrudur çünkü bu kalemler hepsi üretim sürecinin bir parçasıdır:

• II. Hammadde satın alma bölümü giderleri: Ürünü üretmek için gerekli olan ham maddenin satın alınması sürecinde yapılan harcamalardır ve bu maliyetler nihai ürünün maliyetine eklenir.
• III. Endirekt malzeme kullanımı: Üretimde kullanılan ancak tek bir ürüne doğrudan izlenemeyen malzemelerdir (örneğin; makine yağı, temizlik malzemeleri) ve bunlar "dolaylı üretim maliyeti" olarak kabul edilir.
• V. Makine amortismanı: Üretimde kullanılan makinelerin zamanla aşınması ve değer kaybetmesi için ayrılan tutardır ve bu da üretim maliyetinin önemli bir kısmını oluşturur.

Diğer Şıklar Neden Yanlıştır?

• I. Reklam giderleri: Bu giderler ürünü satmak için yapılır, üretmek için değil; bu yüzden "satış ve dağıtım gideri"dir, üretim maliyeti değildir.
• IV. Mamul ambarı kirası: Ürünler üretildikten sonra depolandığı için bu kira, üretim süreci bittikten sonra yapılan bir harcamadır ve yine "satış ve dağıtım gideri" kategorisine girer.
• Bu nedenle, içinde I veya IV bulunan A, B, C ve D şıkları elenir.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir? Bu soruyu çözmek için Maliyet Muhasebesi dersindeki "Üretim Giderleri" ile "Dönem Giderleri (Satış ve Genel Yönetim Giderleri)" arasındaki ayrım kuralını bilmelisin. Üretim maliyeti, ürünün fabrika kapısından çıkana kadar yapılan her türlü maliyettir; ürün çıktıktan sonra yapılan harcamalar (reklam, depo kirası vb.) ise üretim maliyeti sayılmaz.

Sonuç olarak, üretim sürecine doğrudan veya dolaylı olarak katkı sağlayan hammadde alımı, endirekt malzeme ve makine amortismanı giderlerinin doğru birleşimi E şıkkında verilmiştir.

Doğru cevap E şıkkıdır çünkü kademeli dağıtımda önce maliyeti en yüksek hizmet gider yeri olan Kalite Kontrol (12.000 TL) dağıtılır, ardından Tamir-Bakım kendine yüklenen payla birlikte esas üretim yerlerine dağıtılır.

Adım 1: Kalite Kontrol kendi kontrol sayısı hariç 5 + 45 + 50 = 100 ks üzerinden dağıtılır. Tamir-Bakım payı 12.000 × 5/100 = 600 TL olur.

Adım 2: Tamir-Bakım toplamı 10.000 + 600 = 10.600 TL'dir. Kalite Kontrol dağıtılmış olduğundan bu tutar yalnız Preshane ve Montaj'a, 40 + 60 = 100 bs üzerinden dağıtılır.

Adım 3: Montaj payı 10.600 × 60/100 = 6.360 TL'dir; E şıkkıyla tutar.

A şıkkı yanlıştır çünkü 3.200 TL hesaplanan paylardan hiçbirine karşılık gelmez.

B şıkkı yanlıştır çünkü 4.500 TL montajın Tamir-Bakım'dan aldığı payı göstermez.

C şıkkı yanlıştır çünkü 6.200 TL Kalite Kontrol'den gelen 600 TL'yi doğru ölçüyle hesaba katmaz.

D şıkkı yanlıştır çünkü 6.250 TL, kademeli dağıtımın sırası ve ölçüleri uygulandığında bulunan 6.360 TL ile tutmaz.

Bilinmesi gereken kural: Kademeli dağıtımda dağıtılan hizmet yeri kendi payını almaz ve daha önce dağıtılmış hizmet yerine yeniden gider yüklenmez.

Doğru cevap D) 66.000 TL'dir. Burada kilit nokta, üretilen mamul maliyetinin dönemin üretim maliyetine eşit olmamasıdır; arada yarı mamul stok değişimi vardır.

Adım 1: Dönemin toplam üretim maliyetini bulalım

• Üretilen Mamul Maliyeti = Dönem Üretim Maliyeti + Dönembaşı Yarı Mamul − Dönemsonu Yarı Mamul
• 200.000 = Dönem Üretim Maliyeti + 24.000 − 18.000
• Dönem Üretim Maliyeti = 200.000 − 24.000 + 18.000 = 194.000 TL

Adım 2: Tüketilen ilk madde ve malzemeyi bulalım

• Dönem Üretim Maliyeti = Tüketilen İlk Madde + Direkt İşçilik + Genel Üretim Maliyetleri
• 194.000 = Tüketilen İlk Madde + 50.000 + 80.000
• Tüketilen İlk Madde = 194.000 − 130.000 = 64.000 TL

Adım 3: Satın alınan ilk madde ve malzemeyi bulalım

• Tüketilen = Dönembaşı Stok + Satın Alınan − Dönemsonu Stok
• 64.000 = 20.000 + Satın Alınan − 22.000
• Satın Alınan = 64.000 − 20.000 + 22.000 = 66.000 TL

Diğer şıklar neden yanlış?

• C) 64.000: Bu, satın alınan değil tüketilen ilk madde tutarıdır; malzeme stokundaki 2.000 TL'lik artış eklenmemiştir.

Doğru cevap: D

Bu soruyu çözmek için önce her üretim bölümü için "tahmini genel üretim maliyet dağıtım oranını" (birim başına düşen maliyeti) bulmamız gerekiyor. Z1 bölümü için tahmini toplam maliyet 60.000 TL ve tahmini toplam işçilik saati 20.000 saat olduğuna göre, burada dağıtım oranı saat başına 3 TL (60.000 / 20.000) olur. Z2 bölümü için ise tahmini toplam maliyet 100.000 TL ve tahmini toplam makine saati 50.000 saat olduğundan, buradaki dağıtım oranı saat başına 2 TL (100.000 / 50.000) olur. Şimdi bu oranları X1 mamulünün gerçek kullanımına uygulayalım: X1 mamulü Z1'de 5.000 saat çalıştığı için buradan 15.000 TL (5.000 x 3) ve Z2'de 8.000 saat çalıştığı için buradan 16.000 TL (8.000 x 2) genel üretim maliyeti yüklenir. Bu iki tutarı topladığımızda (15.000 + 16.000) X1 mamulü için toplam yüklenen genel üretim maliyeti 31.000 TL olarak bulunur.

Diğer şıkları neden yanlış yaptığımızı kısaca inceleyelim: A şıkkı (28.000) muhtemelen oranların yanlış hesaplanması veya toplamın eksik toplanmasıyla oluşmuş bir hatadır; B şıkkı (29.000) ve C şıkkı (30.000) de benzer şekilde hesaplama hatalarından kaynaklanmaktadır; D şıkkı (30.500) ise genellikle ondalık sayı hataları veya oranların tam bulunamaması sonucu ortaya çıkar. Bu soruyu çözebilmek için "Genel Üretim Maliyetlerinin Dağıtılması" konusundaki tahmini dağıtım oranı (tahmini maliyet / tahmini dağıtım üssü) formülünü ve bu oranın gerçek üretim verileriyle nasıl çarpılarak yüklenen maliyetin bulunacağını bilmek gerekir.

Doğru cevap, tüm bu hesaplamalar sonucunda 31.000 TL tutarını veren E şıkkıdır.

Bu soru, Staja Giriş Sınavı'nda sıkça çıkan "Ekonomik Sipariş Miktarı (ESM)" ve "Sipariş Aralığı" konusunu ölçüyor. Soruyu bir öğrenciye anlatır gibi adım adım çözelim.

1. Neden Doğru Cevap E (36) Şıkkıdır?

Öncelikle elimizdeki verileri netleştirelim:

• Yıllık İhtiyaç: 20.000 adet.
• Ekonomik Sipariş Miktarı (ESM): 2.000 adet. (Bu, her seferinde sipariş verilecek miktar).
• Yıl: 360 gün.

Mantık şudur: İşletme yılda 20.000 adet malzeme kullanacak. Ancak her siparişte sadece 2.000 adet alıyor. Demek ki bu 20.000 adetlik ihtiyacı karşılamak için yılda kaç kez sipariş vermesi gerektiğini bulmamız lazım.

Adım 1: Yılda kaç kez sipariş verilecek? Toplam ihtiyacı, tek seferlik sipariş miktarına böleriz: $$20.000 / 2.000 = 10 \text{ kez}$$ Yani işletme yılda 10 kere sipariş verecek.

Adım 2: Bu 10 sipariş 360 gün içinde nasıl dağıtılır? Yılın toplam gün sayısını, yılda verilecek sipariş sayısına böleriz: $$360 \text{ gün} / 10 \text{ sipariş} = 36 \text{ gün}$$

Sonuç olarak, işletme her 36 günde bir sipariş vermelidir. Bu da E şıkkını doğru yapar.

2. Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Diğer şıklar genellikle bölme işleminin tersine çevrilmesi veya formül karıştırılması sonucu ortaya çıkar:

• A) 15 ve B) 20: Bu sayılar, genellikle "Yıllık İhtiyaç / Yılın Gün Sayısı" (günlük tüketim) ile karıştırılarak veya yanlış oran kurularak bulunmuş hatalı sonuçlardır.
• C) 24 ve D) 25: Bu şıklar, muhtemelen 360 günün 10'a değil de başka bir sayıya bölünmesiyle veya 2.000 ile 20.000'in tersi bölünmesiyle (yani 10 yerine 15 gibi bir oranla) elde edilen hatalardır. Örneğin, 360'ı 15'e bölersek 24 çıkar, ancak 15 kez sipariş vermek mantıksızdır çünkü 20.000 / 15 = 1.333 adet eder ki bu da ESM olan 2.000 ile uyuşmaz.

Kısacası, diğer şıklar hesaplama hatası veya mantık hatası içermektedir.

3. Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için "Stok Yönetimi" konusundaki şu iki temel kavramı iyi bilmelisin:

• Ekonomik Sipariş Miktarı (ESM): Stok maliyetlerini en aza indirecek en uygun sipariş miktarıdır. Soruda bu zaten verilmiştir (2.000 adet).
• Sipariş Aralığı (Sipariş Verme Sıklığı): Yıllık ihtiyacı, ESM'ye bölerek yılda kaç sipariş verileceğini bulur, ardından bunu yılın gün sayısına bölerek "kaç günde bir sipariş verileceğini" hesaplar.

Formül Özeti: $$\text{Sipariş Aralığı (Gün)} = \frac{\text{Yılın Gün Sayısı}}{\text{Yıllık İhtiyaç} / \text{ESM}}$$

Başarılar dilerim!