2016/3 SGS Ticaret Hukuku Soruları ve Çözümleri

Bu soruyu bir SMMM stajı sınavı sorusu gibi ele alalım. Sorunun doğru cevabı E şıkkıdır. Hadi bu durumu adım adım, sanki bir derste anlatıyormuşuz gibi açıklayalım.

Neden Doğru Cevap E Şıkkıdır?

Sorunun anahtarı "Hâkimiyet" kavramıdır. Türk Ticaret Kanunu'na (TTK) göre bir şirketin başka bir şirketi yönetebilmesi (hâkim olması) için, o şirkette oy hakkı sahibi olması veya yönetim organını belirleyecek güce sahip olması gerekir.

E şıkkında ise durum şöyledir: "X Limited Şirketinin Y Anonim Şirketinin ihraç ettiği intifa senetlerinin tamamına sahip olması."

Buradaki kritik nokta "intifa senedi"dir. İntifa senetleri, sahibine şirketin kârından pay alma hakkı verir, ancak oy hakkı vermez. Eğer bir şirketin intifa senetlerinin tamamına sahip olsanız bile, Y Anonim Şirketinin yönetiminde söz söyleme yetkisi, oy kullanma hakkı veya karar alma gücü elde edemezsiniz. Dolayısıyla, intifa senedi sahibi olmak tek başına bir hâkimiyet ilişkisi kurmaz. Bu yüzden bu durum, hâkim şirket-bağlı şirket ilişkisini ortaya çıkaran haller arasında yer almaz.

Diğer Şıklar Neden Yanlış (Doğru Durumlar)?

Diğer şıkların hepsi TTK m. 19 ve 20'de belirtilen hâkimiyet ilişkisi kurma yollarından biridir:

• A Şıkkı: Bir şirketin, diğer şirketin yönetim organında (Yönetim Kurulu gibi) çoğunluk sağlayacak üyeleri seçme hakkına sahip olması, doğrudan yönetim hâkimiyetidir. Bu bir hâkimiyet ilişkisidir.
• B Şıkkı: Burada X Limited, Y Anonim Şirketinin oy çoğunluğuna sahip olan Z Anonim Şirketinin tam ortaklığına sahiptir. Yani dolaylı yoldan da olsa, Z üzerinden Y'yi yönetme gücüne sahiptir. Bu dolaylı hâkimiyet örneğidir.
• C Şıkkı: Bir şirketin diğer şirketin oy haklarının çoğunluğuna sahip olması, en temel ve doğrudan hâkimiyet halidir.
• D Şıkkı: Bir sözleşme veya başka bir yolla şirketin hâkimiyeti altında tutulması, TTK'da açıkça tanımlanan bir hâkimiyet sözleşmesi durumudur.

Özetle; A, B, C ve D şıklarında X Limited'in Y Anonim Şirketini yönetme gücü (oy veya yönetim kurulu üzerinden) vardır. Ancak E şıkkında sadece kâr hakkı vardır, yönetim gücü yoktur.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için Türk Ticaret Kanunu (TTK) Madde 19 ve 20'yi iyi bilmelisin.

• Konu: Hâkim ve Bağlı Şirketler (İşletme Birliği).
• Öğrenilmesi Gereken Kural: Bir şirketin başka bir şirketi yönetebilmesi için oy hakkı veya yönetim organını belirleme yetkisi şarttır. İntifa senetleri sadece kâr payı hakkı verir, oy hakkı vermez; bu yüzden hâkimiyet ilişkisi kurmaz.

Başarılar dilerim!

Bu soruyu bir SMMM stajı öğrencisi gibi düşünerek, sanki bir ders çalışıyormuşsun gibi adım adım açıklayalım. Sorunun doğru cevabı C şıkkıdır.

Hadi gel, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'ndaki (TTK) bu kuralı basit bir mantıkla çözelim.

1. Neden C Şıkkı Doğru?

Bu sorunun temelinde "Hukuka uygun kurulup, sonradan bozulan şirket" durumu var. Şirket kuruluş aşamasında sorun yoktu, ancak 5 yıl sonra kamu düzenine aykırı işlemler yapmaya başladı.

TTK Madde 346'ya göre durum şöyledir:

• Davanın Türü: Şirket kuruluş aşamasında sorun yoksa ve sadece sonradan kamu düzenine aykırı işlemler yapılıyorsa, şirket "batıl" (kesin geçersiz) sayılmaz. Bu durumda şirketin feshi (kapatılması) istenir. Yani "şirket yoktu" demek yerine "şirketin varlığına son verilsin" demek gerekir. Bu yüzden dava "Fesih Davası" olmalıdır.
• Süre: Kanun, bu durumu öğrenen Gümrük ve Ticaret Bakanlığı'na 1 yıl süre vermiştir. Bu 1 yıl, kamu düzenine aykırı işlemin öğrenildiği tarihten itibaren başlar.
• Sonuç: Dolayısıyla, işlemin öğrenilmesinden itibaren 1 yıl içinde "Fesih Davası" açılabilir. Bu tam olarak C şıkkının ifadesidir.

2. Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Şimdi diğer şıklardaki hataları görelim:

• A ve E Şıkları (Hata: "Batıl" Davası): Bu şıklar "şirketin batıl (kesin geçersiz) olduğunun tespiti davası" açılmasını öneriyor. Ancak TTK'ya göre, şirket hukuka uygun kurulmuşsa ve sadece sonradan sorun çıkarmışsa, şirket "batıl" olamaz. Batıl davası sadece şirketin kuruluş aşamasında zaten hukuka aykırı olması durumunda açılır. Bu yüzden bu şıklar yanlıştır.
• B Şıkkı (Hata: "Yok" Hükmü ve Süresizlik): Şirketin "yok" hükmünde olması, sadece kuruluş aşamasında çok ciddi hatalar varsa söz konusudur. Ayrıca kanun, bu durumu öğrenildikten sonra 1 yıl içinde dava açılmasını şart koşar. "Her zaman" açılabilir demek, kanundaki 1 yıllık süreyi yok saymaktır. Bu yüzden yanlıştır.
• D Şıkkı (Hata: Süre Uzunluğu): Bu şık doğru dava türünü (Fesih) söylemiş ama süreyi yanlış vermiş. Kanun 5 yıl değil, 1 yıl süre tanımıştır. 5 yıl, şirketin kuruluşundan itibaren geçen süredir, dava açma süresi değildir.

3. Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu Madde 346'yı (Hukuka Aykırı İşlem Yapan Anonim Şirketlerin Fesih Davası) iyi bilmelisin.

Özetle ezberlemen gereken kural şudur:

• Şirket hukuka uygun kurulduysa ve sonradan bozulduysa -> Fesih Davası açılır.
• Şirket kuruluş aşamasında bozuksa -> Batıl Davası açılır.
• Fesih davası için süre: 1 yıldır (İşlemin öğrenildiği tarihten itibaren).

Başarılar dilerim, bu konu sınavlarda sıkça karşına çıkacak!

Bu soru, SMMM staja giriş sınavının en temel ve sıkça sorulan konularından biri olan Bono ile ilgilidir. Sorunun doğru cevabı C şıkkıdır. Gelin, bunu neden böyle olduğunu adım adım ve basit bir dille açıklayalım.

Neden C Şıkkı Doğru? (Bono Nedir?)

Öncelikle bononun tanımını hatırlayalım: Bono, düzenleyenin kendisine borçlu olduğu bir miktarı, lehtara (bono alan kişiye) veya lehtarın gösterdiği kişiye, vadeli olarak ödemeyi taahhüt eden bir senettir.

Bono'nun en önemli özelliği şudur: Bono, bir ödeme emri değil, bir borç senedidir. Yani bonoyu düzenleyen kişi, "Ben bu parayı ödeyeceğim" der. Bu senette muhatabın (bono üzerinde yazılı olan ve bono düzenleyene borçlu olan kişinin) adı veya ticaret unvanı yazılmaz.

• Düzenleyen: Parayı ödeyecek olan kişi.
• Lehtar: Parayı alacak olan kişi.
• Muhatab: Bono üzerinde yer alan ve borçluluğu kabul eden kişi yoktur. Çünkü bono düzenleyen zaten borçludur.

Bu nedenle, bonoda "Muhatabın adı ve soyadı veya ticaret unvanı" bulunamaz. Bu ifade, Bono'da değil, Bono'nun bir türü olan Bono'nun bir çeşidi olan Bono'da veya Bono'nun bir türü olan Bono'da bulunur. Daha basit bir ifadeyle, bono düzenleyen kişi, borcunu kendisi üstlendiği için başka bir "muhataba" ihtiyaç duymaz. Bu yüzden C şıkkı bonoda bulunamaz ve doğru cevap budur.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Diğer şıkların neden bonoda bulunması gerektiğini kısaca inceleyelim:

• A) Cirantanın imzası: Eğer bono bir kimseden başka birine devredilirse (cirr edilir), devreden kişiye cirant denir. Cirantın imzası, bononun devredildiğini kanıtlar ve bonoda bulunabilir.
• B) Düzenleyenin imzası: Bononun en temel unsuru budur. Bonoyu düzenleyen kişinin imzası olmadan bono geçersizdir. Bu yüzden mutlaka bulunmalıdır.
• D) Lehtarın adı ve soyadı veya ticaret unvanı: Bonoyu alan kişiye lehtar denir. Bononun üzerinde lehtarın adı yazabilir veya "emre yazılı" olarak düzenlenebilir. Lehtarın bilgisi bononun bir parçasıdır.
• E) Aval veren kişinin (avalistin) imzası: Eğer bir kişi, bono düzenleyenin borcunu garanti altına alırsa, bu kişiye avalist denir. Aval veren kişinin imzası da bonoda bulunabilir.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekiyor?

Bu soruyu çözmek için 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (TTK)'na göre Bono'nun unsurlarını ve Bono ile Bono arasındaki farkları iyi bilmelisin.

Özetle şunu ezberlemelisin:

• Bono: Düzenleyen borçludur. Muhatabı yoktur.
• Bono: Düzenleyen borçludur, ancak muhatabı vardır (parayı ödeyecek olan kişi farklıdır).

Sınavda "Bonoda bulunamaz?" diye bir soru gördüğünde, hemen aklına "Muhatabın adı" gelmeli ve bu şıkkı işaretlemelidir.

Başarılar dilerim!

Doğru cevap C şıkkıdır çünkü hesapta çek bedelinin bir kısmı (9.000 TL) bulunduğunda çek tamamen karşılıksız sayılmaz. Muhatap banka mevcut 9.000 TL'yi öder, hamil bu kısmi ödemeyi reddedemez; yalnızca ödenmeyen 1.000 TL için kısmen karşılıksız işlemi yapılır. Bu yüzden "çek karşılıksızdır" denemez.

A şıkkındaki ifade söylenebilir çünkü çek, muhatap bankanın herhangi bir şubesine ibraz edilebilir ve karşılık varsa ödenir. B şıkkındaki ifade söylenebilir çünkü beyaz ciro ile çeki devralan kişi, çeki ciro etmeden salt teslimle başkasına devredebilir. D şıkkındaki ifade söylenebilir çünkü düzenleme ve ödeme yeri aynı olan çekin ibraz süresi 10 gündür ve 21.08.2016'da dolmuştur; ibraz süresi geçtikten sonra düzenleyenin ödeme yasağı (çekten dönme) talebi hüküm doğurur. E şıkkındaki ifade söylenebilir çünkü o dönem yürürlükteki Çek Kanunu hükmüne göre çek, üzerinde yazılı düzenleme tarihinden önce ibraz edilemezdi.

Bilinmesi gereken kural: Karşılığı kısmen bulunan çekte banka mevcut tutarı öder ve yalnızca eksik kalan kısım için karşılıksızlık işlemi yapılır.