2017/1 SGS İş ve Sosyal Güvenlik Hukuku Soruları ve Çözümleri

SMMM stajı sınavına hazırlanan bir öğrenci olarak bu soruyu çok iyi anlamamız gerekiyor. Soru, 4857 sayılı İş Kanunu'ndaki "İş Güvencesi" kurumunu sorguluyor.

Öncelikle sorunun mantığını kuralım: İş güvencesi, işçinin işten çıkarılmasının belirli kurallara bağlanması ve işveren tarafından keyfi olarak işten çıkarılamamasıdır. Ancak bu koruma herkes için geçerli değildir.

Neden Doğru Cevap E Şıkkıdır?

Doğru cevap E) İşçinin belirli süreli iş sözleşmesi ile çalışması şıkkıdır.

Neden? Çünkü İş Kanunu'na göre iş güvencesi, sadece belirsiz süreli iş sözleşmesi ile çalışan işçilere tanınır.

• Mantık: "Belirli süreli iş sözleşmesi", işin belirli bir süreye veya bir işin bitimine bağlı olarak yapılmış sözleşmedir. Bu sözleşme süresi dolduğu için iş akdi kendiliğinden sona erer. İş güvencesi, işçinin işten çıkarılma riskine karşı koruma sağladığı için, zaten süresi dolup bitecek olan belirli süreli sözleşmelerde bu koruma mekanizması devreye girmez.
• Kural: İş güvencesinden yararlanmak için işçinin belirsiz süreli bir sözleşmesi olmalıdır. Eğer sözleşme "belirli süreli" ise, iş güvencesi hükümleri uygulanmaz. Bu yüzden "belirli süreli iş sözleşmesi ile çalışmak", iş güvencesi için aranan bir koşul değildir; aksine, bu durumda iş güvencesi yoktur.

Diğer Şıklar Neden Yanlış (Doğru Koşul)?

Diğer şıklar (A, B, C ve D), iş güvencesinden yararlanmak için mutlaka aranması gereken şartlardır. Yani bu şartlar yoksa iş güvencesi doğmaz.

• A Şıkkı (Doğru Koşul): İşçinin belirsiz süreli iş sözleşmesi ile çalışması gerekir. (Soru "aranan koşullardan biri değildir" dediği için bu şık doğru bir şarttır, dolayısıyla cevap olamaz).
• B Şıkkı (Doğru Koşul): İşçi, işveren vekili veya işveren vekillerinin yardımcıları olmamalıdır. Yani işverenle aynı statüde olan yöneticiler iş güvencesinden yararlanamaz.
• C Şıkkı (Doğru Koşul): İşçinin en az 6 aylık kıdemi (işyerinde çalıştığı süre) olmalıdır. 6 aydan az çalışanlar iş güvencesinden yararlanamaz.
• D Şıkkı (Doğru Koşul): İşyerinde en az 30 işçi çalışıyor olmalıdır. İşyeri 30'dan az işçi çalıştırıyorsa iş güvencesi hükümleri uygulanmaz.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için 4857 Sayılı İş Kanunu Madde 18'i ve İş Güvencesi kavramını iyi bilmelisin.

Özetle hatırlaman gereken 4 temel şart şunlardır:

• İş sözleşmesinin belirsiz süreli olması.
• İşçinin işveren vekili olmaması.
• İşçinin en az 6 aylık kıdeminin olması.
• İşyerinde en az 30 işçi çalışıyor olması.

Eğer bu şartlardan biri eksikse (örneğin sözleşme belirli süreliyse), iş güvencesi uygulanmaz. Soruda "aranan koşul değildir" diye sorulduğu için, iş güvencesini engelleyen veya bu korumayı kapsamayan durumu işaret etmemiz gerekir. Bu da E şıkkıdır.

Başarılar dilerim!

SMMM staj sınavına hazırlanan bir öğrenci olarak bu soruyu çok iyi analiz etmen gerekiyor. Soru, 4857 sayılı İş Kanunu'ndaki "Belirli Süreli İş Sözleşmeleri" konusunu test ediyor. Doğru cevap C şıkkıdır.

Gelin madde madde nedenini inceleyelim:

Neden C Şıkkı Doğru? (I, II ve III Maddeleri)

Bu şıkkın doğru olmasının sebebi, I, II ve III numaralı maddelerin İş Kanunu'ndaki kurallarla birebir örtüşmesidir:

• I. Madde (Doğru): Belirli süreli iş sözleşmesi ile çalışan bir işçiye, "belirli bir zaman ölçütüne" (örneğin; aylık, haftalık veya günlük) bağlı olan ücret ve paraya bölünebilir menfaatler (prim, ikramiye vb.) verilir. Bu menfaatler, işçinin çalıştığı süreye orantılı olarak ödenir. Yani işçi işten ayrılırsa, çalıştığı süre kadar bu parayı almaya hak kazanır. Bu madde kanunla tam uyumludur.
• II. Madde (Doğru): İş Kanunu, işverenlerin işçiye sürekli iş sözleşmesi yerine, sürekli olarak belirli süreli sözleşmeler yapmasını (zincirleme sözleşme) yasaklar. Ancak, esassız bir neden yoksa zincirleme sözleşme yapılamaz. Yani, işin niteliği gereği belirli bir süreyle bitmesi gibi "esassız bir neden" varsa zincirleme sözleşme yapılabilir. Bu madde de doğrudur.
• III. Madde (Doğru): Eğer işin niteliği gereği (örneğin; mevsimlik işler, proje bazlı işler) bir "esassız neden" varsa ve bu nedenle zincirleme sözleşme yapılmışsa, bu sözleşmeler belirli süreli özelliğini korur ve işçiye "belirsiz süreli işçi" statüsü tanınmaz. Bu madde de doğrudur.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

• IV. Madde (Yanlış): Bu madde en kritik tuzaktır. İş Kanunu'na göre, belirli süreli iş sözleşmesinin geçerli olması için mutlaka "objektif koşulların" (işin niteliği, işin geçici olması vb.) bulunması gerekir. Bu koşullar ilk defa yapılan sözleşmelerde de aranır. Yani, işveren "İlk defa yapıyoruz, şart aramıyoruz" diyemez. IV. madde bu kuralı reddettiği için yanlıştır.

Sonuç: I, II ve III maddeleri doğru, IV. madde yanlıştır. Bu yüzden doğru cevap C şıkkıdır.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için 4857 Sayılı İş Kanunu Madde 11'i (Belirli Süreli İş Sözleşmeleri) ezberlemen ve şu kuralları iyi anlaman gerekir:

• Belirli süreli sözleşmelerde ücretin süreye oranlanması.
• Zincirleme sözleşme yasağı ve "esassız neden" istisnası.
• Belirli süreli sözleşmenin geçerliliği için mutlaka objektif koşulların aranması (İlk defa yapılsa bile).

Başarılar dilerim!

Bu soruyu bir SMMM staj öğrencisi gibi adım adım inceleyelim. Sorunun doğru cevabı B şıkkıdır. Hadi önce neden B'nin doğru olduğunu, sonra diğerlerinin neden elendiğini ve hangi kurala dikkat etmemiz gerektiğini konuşalım.

1. Neden Doğru Cevap B (I ve IV)?

Bu şık, 6356 sayılı Kanun'un sendikaların kuruluşu ve iş kolu ile ilgili temel ilkelerini doğru yansıtır. Şıkları tek tek inceleyelim:

• I. Madde (Doğru): "Sendikalar önceden izin almaksızın kurulur."
• Açıklama: Eski sistemde sendika kurmak için devletin izni gerekiyordu. Ancak 6356 sayılı Kanun ile bu sistem değişti. Artık sendika kurmak için önceden izin almaya gerek yoktur. Sadece kurulduktan sonra kanunlara uygunluğunu denetlemek için kayıtlar yapılır. Bu madde kanuna tam olarak uygundur.
• IV. Madde (Doğru): "Kamu işveren sendikalarının, aynı iş kolundaki kamu işverenleri tarafından kurulması ve faaliyette bulunması şartı aranmaz."
• Açıklama: Bu madde biraz kafa karıştırıcı olabilir ama mantığı şudur: Özel sektör sendikaları genellikle "aynı iş kolunda" çalışanları bir araya getirir. Ancak kamu işveren sendikaları (örneğin öğretmenler sendikası veya memur sendikaları) için bu "aynı iş kolunda olma" şartı kaldırılmıştır. Kamu işveren sendikaları, farklı iş kollarındaki kamu kurumlarını bir araya getirebilirler. Yani, "aynı iş kolunda olma" şartı kamu işveren sendikaları için aranmaz. Bu ifade kanuna uygundur.

Sonuç: I ve IV maddeleri doğru olduğu için cevap B şıkkıdır.

2. Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Şimdi diğer maddelerin neden elendiğine bakalım:

• II. Madde (Yanlış): "Sendikalar kurulduktan sonra istedikleri iş kollarında faaliyette bulunabilirler."
• Neden Yanlış? Sendikalar serbestçe istedikleri iş kolunda çalışamaz. Kanun, sendikaların belirli bir iş kolunda (örneğin sadece tekstil işçileri veya sadece öğretmenler) faaliyet göstermesini şart koşar. Bir sendika aynı anda tüm iş kollarında faaliyet gösteremez. Bu madde "istedikleri iş kollarında" diyerek sınırsızlık yaratıyor, bu da yanlıştır.
• III. Madde (Yanlış): "...Sosyal Güvenlik Kurumu İl Müdürlüğü'ne dilekçelerine ekli olarak kuruluş tüzüğünü vermeleriyle tüzel kişilik kazanır."
• Neden Yanlış? Bu madde en büyük tuzaklardan biridir. Sendikaların tüzel kişilik kazanması için başvurdukları yer Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) değildir. Başvuru, sendikanın merkezinin bulunduğu İl Müdürlüğü'ne (İş ve İşçi Kurumu veya Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'nın ilgili birimine) yapılır. SGK sadece işçi ve işverenlerin sigorta işlemlerine bakar, sendika kurma işlemlerine bakmaz. Başvuru yeri yanlış olduğu için bu madde yanlıştır.

3. Hangi Konuyu Bilmek Gerekiyor?

Bu soruyu çözmek için 6356 Sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu'nun şu iki temel konusunu iyi bilmelisin:

• İzin Sistemi: Sendika kurmak için ön izin gerekliliğinin kaldırıldığını (Özgürlük ilkesi).
• Başvuru Mercii: Sendika kurma işlemlerinin İl Müdürlüğüne (Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'na) yapıldığını, SGK'ya yapılmadığını.
• İş Kolu Kuralı: Özel sektör sendikalarının "aynı iş kolunda" olma şartını taşıdığını, ancak kamu işveren sendikalarında bu şartın aranmadığını.

Özetle: Sınavda "Sendika kurma", "İzin", "Başvuru yeri" ve "İş kolu" kelimelerini gördüğünde, 6356 sayılı kanunun bu özel düzenlemelerini hatırlaman yeterli olacaktır.

Başarılar dilerim!

Bu soru, SMMM stajı ve genel iş hukuku açısından çok önemli bir konuyu, yani "İş sözleşmesinin yazılı olması zorunluluğunu" sorguluyor. Doğru cevap E şıkkıdır.

Gelin bu durumu bir öğrenciye anlatır gibi adım adım inceleyelim.

Neden Doğru Cevap E (Belirsiz Süreli İş Sözleşmeleri)?

4857 sayılı İş Kanunu'nun temel mantığı şudur: İş sözleşmesinin yazılı olması, işin türüne veya süresine göre değişir.

Kanun, işçi ve işveren arasındaki hukuki güvenliği sağlamak için bazı özel durumları zorunlu olarak yazılı olmasını şart koşar. Ancak, belirsiz süreli iş sözleşmeleri (yani süresi belli olmayan, iş bitene kadar devam eden sözleşmeler) için kanun yazılı olma zorunluluğu koymamıştır.

• Mantık: Belirsiz süreli sözleşmeler en temel ve en yaygın iş sözleşmesi türüdür. Kanun, bu sözleşmenin sözlü olarak da yapılmasına izin vermiştir.
• Önemli Not: Sözlü yapılsa bile, iş sözleşmesinin varlığı ve içeriği (ücret, iş yeri, işin tanımı vb.) ispatlanabilir. Ancak kanun, "Bunu mutlaka kağıda döküp imzalamak zorundasınız" dememiştir. Bu yüzden E şıkkı, yazılı yapılmak zorunda olmayan tek seçenektir.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Diğer şıkların hepsi, İş Kanunu'nun 10. maddesi gereği mutlaka yazılı olarak yapılması gereken özel durumlar veya türlerdir. Eğer bunlar yazılı yapılmazsa, kanun onları "belirsiz süreli iş sözleşmesi" olarak kabul eder ve işçi lehine hüküm kurar.

• A) Takım sözleşmesi: İşçi temsilcisi ile işveren arasında yapılan bu sözleşmelerin yazılı olması zorunludur.
• B) Uzaktan çalışmayı konu alan iş sözleşmeleri: Evden veya başka bir yerden çalışma düzeni için yazılı sözleşme şarttır (Kanun m. 14).
• C) Çağrı üzerine çalışma sözleşmeleri: İşçiye iş verilmemesi durumunda ücret ödenmemesi gibi özel bir düzenleme olduğu için yazılı olması zorunludur (Kanun m. 14).
• D) Süresi bir yıl ve daha fazla olan belirli süreli iş sözleşmeleri: Kanun, belirli süreli sözleşmelerin yazılı olmasını şart koşar. Ancak burada dikkat edilmesi gereken ince bir nokta vardır: Bir yıldan az olan belirli süreli sözleşmelerin yazılı olması zorunlu değildir. Soruda ise "bir yıl ve daha fazla" denildiği için bu şık yazılı olma zorunluluğu olan bir durumdur ve dolayısıyla sorunun cevabı olamaz.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekiyor?

Bu soruyu çözmek için 4857 Sayılı İş Kanunu Madde 10'u (İş Sözleşmesinin Şekli) iyi bilmelisin.

Özet Kural:

• Yazılı olması ZORUNLU olanlar: Belirli süreli sözleşmeler (1 yıl ve üzeri), uzaktan çalışma, çağrı üzerine çalışma, takım sözleşmeleri.
• Yazılı olması ZORUNLU OLMAYAN tek şey: Belirsiz süreli iş sözleşmeleri.

Başarılar dilerim!

SMMM staja giriş sınavına hazırlanan bir öğrenci olarak bu soruyu çok iyi analiz etmelisin. Soru, 4857 Sayılı İş Kanunu'ndaki ücret ödemeleri ve işçi hakları ile ilgili temel bir kuralı sorguluyor.

Gelin şıkları tek tek inceleyelim ve neden C şıkkının doğru olduğunu adım adım görelim.

Neden C Şıkkı Doğru?

C Şıkkı: "İşverenler, alt işveren işçilerinin ödenmeyen ücretlerini alt işverenin hak edişlerinden keserek işçilerin banka hesabına yatırmakla yükümlüdür."

Bu madde, İş Kanunu'nun 34. maddesinde açıkça belirtilmiştir. Kanun koyucu, alt işverenlerin işçilere ücret ödememesi durumunda işçilerin mağdur olmaması için çok güçlü bir önlem almıştır.

• Mantığı şudur: Ana işveren, alt işverene ödemek zorunda olduğu parayı (hak edişi) doğrudan işçiye ödemekle yükümlüdür.
• Uygulama: Eğer alt işveren işçisine para vermezse, ana işveren bu parayı kendi elinde tuttuğu ve alt işverene ödemek zorunda olduğu "hak edişinden" keser. Bu kesilen parayı doğrudan işçinin banka hesabına yatırır.
• Sonuç: Bu durumda ana işveren, işçiye ödediği parayı alt işverenden tahsil edebilir. Yani kanun, işçinin ücretini almasını garanti altına almak için ana işverene bu sorumluluğu yükler. Bu nedenle C şıkkı doğrudur.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Şimdi diğer şıkların neden hatalı olduğunu kısaca açıklayalım:

• A Şıkkı (Yanlış): İşverenler işçilerden ücret kesintisi yapabilirler (örneğin ceza veya borç), ancak bu parayı işyerinde işçiler yararına kullanmak için "kayda geçirmek" zorunda değillerdir. Kesilen para, işçinin kendi hesabına veya yasal yükümlülükler (vergiler, SGK vb.) için kullanılır. Kanun, kesilen parayı işçi yararına bir fon olarak tutmayı emretmez.
• B Şıkkı (Yanlış): Ücret alacakları için zamanaşımı süresi 5 yıldır, 10 yıl değil. 10 yıl, genel borçlar için geçerli olan zamanaşımı süresidir. İş hukukunda işçi lehine olan süreler daha kısadır.
• D Şıkkı (Yanlış): İş Kanunu'na göre ücretin ödenme sıklığı en fazla bir ayda bir olmalıdır. "Kırk günde bir" gibi bir aydan fazla aralıklarla ödeme yapılması yasaya aykırıdır. Kanun, işçinin geçimini sağlamak için ücretin düzenli ve en geç ayda bir ödenmesini şart koşar.
• E Şıkkı (Yanlış): Bu şık, grev ve işçi grevi kavramlarını karıştırıyor. İşçilerin ücret ödenmediği için işe gelmemesi (iş görme borcunu yerine getirmemesi), tek başına yasal bir grev değildir. Grevin yasal olması için belirli usullere (oylama, bildirim, grev kurulu vb.) uyulması gerekir. Sadece işçi grubunun işi bırakması "toplu iş durdurma" olabilir ancak yasal grev statüsü kazanmaz.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için 4857 Sayılı İş Kanunu'nun şu maddelerini iyi bilmelisin:

• Madde 34: Alt işveren işçilerinin ücretlerinin ödenmemesi durumunda ana işverenin sorumluluğu (C şıkkının kaynağı).
• Madde 32: Ücretin ödenme sıklığı (en fazla ayda bir).
• İş Hukuku Zamanaşımı Kuralları: Ücret alacakları için 5 yıl zamanaşımı süresi.

Özetle: Sınavda "alt işveren işçi ücreti ödenmediğinde ne olur?" sorusunu gördüğünde, hemen Ana İşverenin hak edişinden kesip işçiye ödemekle yükümlü olduğu kuralını aklına getir. Bu kural, işçi haklarını koruyan en önemli mekanizmalardan biridir.

Doğru cevap: C