2025/3 SGS İş ve Sosyal Güvenlik Hukuku Soruları ve Çözümleri

Bu soru, 4857 sayılı İş Kanunu'nun kapsam dışı bıraktığı işçileri tanımlamamızı istiyor. Doğru cevap A şıkkıdır. Gelin bunu adım adım, sanki bir ders çalışıyormuşuz gibi inceleyelim.

Neden Doğru Cevap A?

4857 sayılı İş Kanunu'nun 2. maddesinde, kanunun kime uygulanacağı ve kime uygulanmayacağı açıkça belirtilmiştir. Kanun, genel olarak işçi ve işveren ilişkilerini düzenler ancak bazı özel durumları istisna olarak kabul eder.

A şıkkındaki "Bir konutta ev hizmetlerinde çalışan işçi" durumu, İş Kanunu'nun 2. maddesinin 1. fıkrasının (d) bendinde açıkça kapsam dışı bırakılmıştır.

• Mantığı: Kanun koyucu, ev içindeki hizmet işlerini (temizlik, bakıcılık, aşçılık vb.) "işçi-işveren" ilişkisinden ziyade, daha çok "ailevi ve özel bir ilişki" olarak görmüştür. Bu nedenle, bir evde çalışan temizlikçi veya bakıcı, İş Kanunu'na tabi değildir. Bu işçiler genellikle 4857 sayılı kanun yerine, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ve ilgili yönetmelikler kapsamında değerlendirilirler.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Diğer şıklar (B, C, D ve E), İş Kanunu'nun kapsamı içindedir. Yani bu işçiler İş Kanunu'na tabidir ve hakları İş Kanunu ile korunur.

• B Şıkkı (Futbol Kulübü Temizlikçisi): Sporcuların kendisi özel bir statüde olsa da, kulüpte çalışan temizlik işçisi, güvenlik görevlisi veya idari personeli, İş Kanunu'na tabidir.
• C Şıkkı (Park ve Bahçe İşleri): Halka açık olan park ve bahçelerde çalışan işçiler, İş Kanunu'nun 2. maddesinin 1. fıkrasının (c) bendi kapsamında kapsam dışı bırakılmış olan "tarım işleri" hariç, genel işçi statüsündedir ve İş Kanunu'na tabidir.
• D Şıkkı (Liman Yükleme/Boşaltma): Liman işlerinde çalışan işçiler, İş Kanunu'nun 2. maddesinin 1. fıkrasının (e) bendi kapsamında kapsam dışı bırakılmış olan "tarım işleri" hariç, genel işçi statüsündedir ve İş Kanunu'na tabidir.
• E Şıkkı (Havayolu Yer Hizmetleri): Havayolu şirketlerinde yer hizmetlerinde çalışan işçiler de İş Kanunu'na tabidir. (Sadece pilotlar ve uçuş ekibi özel bir statüye sahip olabilir, ancak yer hizmetleri çalışanları İş Kanunu'na tabidir).

Özetle: B, C, D ve E şıklarındaki işçiler İş Kanunu'na tabidir. Sadece A şıkkındaki ev hizmetleri işçisi kanun kapsamı dışındadır.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için 4857 sayılı İş Kanunu Madde 2'yi ezberlemeniz veya iyi anlamanız gerekir.

• Kural: İş Kanunu'nun kapsam dışı bıraktığı işler şunlardır:
• Tarım işleri.
• Ev hizmetleri (Doğru cevap burası).
• Deniz ve hava taşıtlarının işletilmesi.
• Sporcuların sporcularla olan iş sözleşmeleri.
• Belirli süreli iş sözleşmeleriyle çalışanlar (belirli istisnalar hariç).

Dikkat: Soruda "Hangisi kapsamda yer almaz?" diye sorulduğu için, yukarıdaki istisnalar listesinde olanı bulmamız gerekir. Ev hizmetleri, bu listede yer alan en yaygın ve sık sorulan istisnadır.

Başarılar dilerim!

Bu soruyu bir SMMM stajı öğrencisi gibi düşünerek, sanki bir hoca karşında oturuyormuşsun gibi adım adım açıklayalım. Sorunun doğru cevabı B şıkkıdır.

Neden Doğru Cevap B?

5510 sayılı Kanun'un temel mantığı şudur: "Geçici iş göremezlik" durumu, sigortalının geçici olarak çalışamaması ve bu süre zarfında gelir kaybı yaşamasıdır. Kanun, sigortalının geçici olarak çalışamamasına neden olan durumları belirler ve bu durumlarda Geçici İş Göremezlik Ödeneği ödenmesini öngörür.

B şıkkındaki maddeler şunlardır:

• Hastalık Sigortası: Sigortalı hastalandığında veya gebelik nedeniyle çalışamaz hale geldiğinde ödenek bağlanır.
• İş Kazası ve Meslek Hastalığı Sigortası: İşyerinde veya iş nedeniyle bir kaza geçiren veya meslek hastalığına yakalanan sigortalı geçici olarak çalışamazsa ödenek bağlanır.
• Analık Sigortası: Kadın sigortalının doğum yapması nedeniyle geçici olarak çalışamaması durumunda ödenek bağlanır.

Gördüğün gibi, B şıkkındaki üç madde de sigortalının geçici olarak işe gidememesine neden olan durumları kapsar ve 5510 sayılı Kanun'un 16. maddesi uyarınca bunlar için Geçici İş Göremezlik Ödeneği ödenir. Bu yüzden cevap doğrudur.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Diğer şıklarda yer alan sigorta kolları, "geçici iş göremezlik" değil, "sürekli iş göremezlik" veya "geçici iş göremezlik dışı" durumları kapsar:

• A Şıkkı (Yaşlılık ve İşsizlik):
• Yaşlılık: Bu bir "sürekli" durumdur. Kişi emekli olur ve emekli aylığı bağlanır, geçici iş göremezlik ödeneği bağlanmaz.
• İşsizlik: İşsizlik sigortası, işsizlik durumunda bağlanan bir ödenektir; hastalık veya kaza nedeniyle geçici iş göremezlik durumu değildir.
• C Şıkkı (Malûllük ve Yaşlılık):
• Malûllük: Bu, sigortalının sürekli olarak iş göremez hale gelmesidir. Bu durumda "Geçici İş Göremezlik Ödeneği" değil, "Malûllük Aylığı" bağlanır.
• Yaşlılık: Yine emeklilik durumudur, geçici iş göremezlik değildir.
• D Şıkkı (Malûllük ve Ölüm):
• Malûllük: Sürekli iş göremezlik durumudur (Aylık bağlanır).
• Ölüm: Sigortalı vefat ettiğinde bağlanan "Ölüm Aylığı" veya "Ölüm Bağlan" durumudur. Geçici iş göremezlik ödeneği bağlanmaz.
• E Şıkkı (İşsizlik):
• İşsizlik: Daha önce de belirttiğimiz gibi, işsizlik sigortası ayrı bir koldur ve geçici iş göremezlik ödeneği ile karıştırılmamalıdır.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekiyor?

Bu soruyu çözmek için 5510 Sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 16. Maddesi'ni (Geçici İş Göremezlik Ödeneği) ve Sigorta Kollarının Sınıflandırılmasını iyi bilmelisin.

Özetle ezberlemen gereken kural şudur:

• Geçici iş göremezlik varsa -> Hastalık, İş Kazası, Analık (Bunlar için ödenek bağlanır).
• Sürekli iş göremezlik varsa -> Malûllük (Bunlar için aylık bağlanır).
• Emeklilik durumu varsa -> Yaşlılık (Bunlar için emekli aylığı bağlanır).
• Vefat durumu varsa -> Ölüm (Bunlar için ölüm aylığı bağlanır).

Başarılar dilerim!

SMMM staj sınavına hazırlanan bir öğrenci olarak bu soruyu çok iyi analiz etmen gerekiyor. Soru, 4857 sayılı İş Kanunu'ndaki "Belirli Süreli İş Sözleşmeleri" konusunu test ediyor.

Doğru cevap C şıkkıdır. Şimdi gel, madde madde neden doğru olduğunu ve diğerlerinin neden elendiğini birlikte inceleyelim.

1. Neden C Şıkkı Doğru? (I, II ve V. Maddeler)

Bu şıkkı doğru yapan maddeler, İş Kanunu'nun temel mantığına ve belirli süreli sözleşmelerin kurallarına tam olarak uyar:

• I. Madde (Doğru): İş sözleşmesinde bir süre belirtilmemişse, kanun bunu varsayılan olarak "belirsiz süreli" kabul eder. Yani, "ne zaman biteceği" belli olmayan bir işte çalışıyorsan, sözleşmen belirsiz süreli sayılır. Bu, işçinin güvencesi içindir.
• II. Madde (Doğru): Belirli süreli sözleşme yapabilmek için sadece "süre" yazmak yetmez; işin objektif bir nedeni olmalıdır. Örneğin: "Yazın işçi açığı kapatmak için", "Belirli bir projenin bitimine kadar" veya "Belli bir olgunun gerçekleşmesine kadar" gibi. Eğer bu objektif neden yoksa ve yazılı sözleşme yapılmışsa, o sözleşme de belirsiz süreli sayılır. Bu madde, belirli süreli sözleşmenin tanımını ve şartlarını doğru veriyor.
• V. Madde (Doğru): Belirli süreli işçiye ödenen ücret ve paraya bağlı menfaatler (örneğin; prim, ikramiye vb.) orantılı olmalıdır. İşçi 6 ay çalıştıysa, 1 yıllık bir primin yarısını almalıdır. Bu madde, işçinin hak kaybına uğramamasını sağlar ve kanuna uygundur.

2. Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Şimdi III ve IV. maddelerin neden elendiğine bakalım, çünkü bunlar sınavda en çok tuzağa düşülen kısımlardır:

• III. Madde (Yanlış): "Birden fazla üst üste (zincirleme) yapılamaz" ifadesi yanlıştır. İş Kanunu, belirli süreli sözleşmelerin zincirleme olarak yapılmasına izin verir. Ancak burada önemli bir sınır vardır: Zincirleme sözleşmelerin toplam süresi bir yılı geçemez. Eğer bir yılın üzerinde zincirleme yapılırsa, sözleşme otomatik olarak belirsiz süreli sayılır. Madde, "hiç yapılamaz" diyerek yanlış bir genelleme yapmıştır.
• IV. Madde (Yanlış): Bu madde, "Eşit İşlem" ilkesini yanlış yorumluyor. Kanun der ki: Belirli süreli işçi, salt sözleşmesinin süreli olmasından dolayı, belirsiz süreli işçiye göre farklı işleme tabi tutulamaz. Ancak madde, "ayırımı haklı kılan bir neden olsa bile" diyerek, işveren haklı bir sebep varsa (örneğin işin niteliği gereği farklılık varsa) farklılık yapabileceğini ima ediyor. Aslında kanun, süreli olmasından kaynaklanan bir ayrımcılığı kesinlikle yasaklar. Bu madde, işçi lehine olan "ayrımcılık yasağı" kuralını yanlış bir cümle yapısıyla bozuyor.

3. Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için 4857 Sayılı İş Kanunu Madde 11'i (Belirli Süreli İş Sözleşmeleri) ezberlemen ve şu 3 temel kuralı aklında tutman yeterli:

• Süre Yoksa Belirsiz: Süre belirtilmezse sözleşme belirsiz süreli sayılır.
• Zincirleme Yasağı Değil, Süre Sınırı: Zincirleme sözleşme yapılabilir ama toplam süre 1 yılı geçemez.
• Eşit İşlem: Sadece süreli olmasından dolayı işçiye ayrımcılık yapılamaz; menfaatler çalışılan süreye orantılı verilir.

Özetle:

• I, II ve V maddeleri kanuna tam uyumludur.
• III maddesi "zincirleme yapılamaz" diyerek yanlıştır (yapılabilir, sadece 1 yılı geçemez).
• IV maddesi ayrımcılık kuralını yanlış ifade etmiştir.

Bu mantıkla C şıkkını işaretlemek en doğrusudur. Başarılar dilerim!

Bu soru, SMMM stajı ve genel iş hukuku açısından çok önemli bir konuyu, yani "Grev ve Lokavt Yasağı"nı sorguluyor. Doğru cevap A şıkkıdır.

Gelin bu konuyu adım adım, sanki bir ders çalışıyormuşuz gibi inceleyelim.

Neden Doğru Cevap A (I ve II) Şıkkıdır?

6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu'na göre, grev ve lokavt hakkı herkesin elindedir ancak toplumun temel ihtiyaçlarını ve kamu düzenini doğrudan tehdit eden bazı işlerde bu hak kısıtlanmıştır. Kanun maddesi gereği grev ve lokavtın yasak olduğu işler şunlardır:

• Can ve Mal Kurtarma İşleri (I): Yangın söndürme, arama kurtarma, acil tıbbi müdahale gibi işler. Eğer bu işlerde grev olursa, insanların hayatı ve malları doğrudan tehlikeye girer. Bu yüzden grev yasaktır.
• Cenaze İşleri (II): Cenaze nakli ve defin işleri. Bu işler toplumsal vicdanı ve kamu düzenini ilgilendirdiği için grev yapılamaz.

Bu iki madde (I ve II), kanunda açıkça grev ve lokavtın yasaklandığı işler listesindedir. Bu nedenle A şıkkı doğrudur.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Diğer şıklarda yer alan işler, grev hakkı olan işlerdir. Yani o işlerde çalışanlar grev yapabilirler:

• Bankacılık Hizmetleri (III): Bankalar grev yapabilir. (Ancak bankaların merkezi olan Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'nda grev yasaktır, ama genel bankacılık hizmetlerinde grev serbesttir).
• Noter Hizmetleri (IV): Noterler grev yapabilir. (Noterlik hizmetleri grev yasağı kapsamına girmez).
• Şehir İçi Toplu Taşıma Hizmetleri (V): Otobüs, metro, tramvay gibi şehir içi toplu taşıma işlerinde grev yasak değildir. (Dikkat: Sadece Uluslararası hava ve deniz taşımacılığı ile sınır ötesi taşımacılık grev yasağı altındadır, şehir içi taşımacılık değil).

Bu yüzden II, III, IV ve V maddelerinin bir arada olduğu veya yanlış kombinasyonları içeren B, C, D ve E şıkları elenir.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekiyor?

Bu soruyu çözmek için 6356 Sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu'nun 54. Maddesini bilmelisin.

Özetle ezberlemen gereken kural şudur: Kanun, grev ve lokavtı şu işlerde yasaklar:

• Can ve mal kurtarma işleri.
• Cenaze işleri.
• Sınır ötesi hava ve deniz taşımacılığı.
• Kamu kurum ve kuruluşlarının merkezi yönetimi (örneğin; Merkez Bankası, Emniyet Genel Müdürlüğü vb.).

Dikkat: Şehir içi toplu taşıma ve noterlik gibi işler grev yasağı listesinde yoktur. Bu, öğrencilerin en sık yaptığı hatadır; "toplumun ihtiyacı olan işler" dendiği için tümünü yasak sanmak yerine, kanunun yazdığı listeyi ezberlemek gerekir.

Başarılar dilerim!

Bu soruyu bir SMMM stajı öğrencisi gibi düşünerek, sanki bir hoca karşında oturuyormuşsun gibi adım adım açıklayalım. Sorunun doğru cevabı D şıkkıdır.

Neden D Şıkkı Doğru?

Öncelikle 5510 sayılı Kanun'da sigorta kollarını ikiye ayırdığımızı hatırlamamız gerekir: Kısa Vadeli ve Uzun Vadeli.

Soruda verilen maddeleri tek tek inceleyelim:

• I. İş kazası ve meslek hastalığı sigortası: Bu, işyerinde çalışan birinin yaralanması veya hastalanması durumunda ödenen sigortadır. Kanun'a göre bu, Kısa Vadeli sigorta kollarından biridir. (Bu madde uzun vadeli değildir, bu yüzden "I" içeren şıklar elenir.)
• II. Malûllük sigortası: Çalışanın iş kazası veya hastalık sonucu kalıcı bir engel kazanması durumunda ödenen sigortadır. Bu, Uzun Vadeli sigorta kollarındandır.
• III. Yaşlılık sigortası: Emeklilik hakkı sağlayan sigortadır. Bu da Uzun Vadeli sigorta kollarındandır.
• IV. Analık sigortası: Doğum ve anne izni süreçlerini kapsar. Bu, Kısa Vadeli sigorta kollarındandır.
• V. Ölüm sigortası: Sigortalının vefat etmesi durumunda ailesine ödenen sigortadır. Bu da Uzun Vadeli sigorta kollarındandır.

Sonuç: Uzun vadeli sigorta kolları II, III ve V'tir. Bu kombinasyon D şıkkında yer almaktadır.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Diğer şıkların yanlış olmasının temel nedeni, Kısa Vadeli sigorta kollarını yanlışlıkla Uzun Vadeli listesine dahil etmeleridir:

• A, B ve C Şıkları: Bu şıklarda I. İş kazası ve IV. Analık sigortaları yer alıyor. Oysa bu ikisi "Kısa Vadeli" sigorta kollarıdır. Kanun'a göre iş kazası ve analık sigortaları, uzun vadeli sigorta kolları arasında yer almaz. Bu yüzden bu şıklar elenir.
• E Şıkları: Bu şıkta IV. Analık sigortası yer alıyor. Analık sigortası kısa vadeli olduğu için bu şık da yanlıştır.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için 5510 Sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 14. Maddesini (Uzun Vadeli Sigorta Kolları) ve 15. Maddesini (Kısa Vadeli Sigorta Kolları) iyi bilmelisin.

Özetle ezberlemen gereken kural şudur:

• Kısa Vadeli: İş Kazası, Meslek Hastalığı, Analık.
• Uzun Vadeli: Malûllük, Yaşlılık, Ölüm.

Bu ayrımı yaptığında, sorudaki "Uzun Vadeli" ifadesine en uygun şıkkı (D) kolayca bulabilirsin. Başarılar dilerim!

Bu soru, SMMM stajı ve genel iş hukuku açısından oldukça önemli bir konuyu, yani Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu'nu (6356 sayılı Kanun) test ediyor. Doğru cevap C şıkkıdır.

Gelin bu konuyu bir öğrenci gibi adım adım inceleyelim.

Neden C Şıkkı Doğru?

Kanunun 15. maddesine baktığımızda, bir sendika üyesinin üyelikten çıkarılması (dışlanması) işleminin nasıl yapılacağını net bir şekilde belirtir.

• Kural: Bir sendika üyesinin üyelikten çıkarılmasına karar verecek mercii, sendikanın genel kuruludur.
• Açıklama: Sendika yönetimi (Yönetim Kurulu) tek başına bir üyeyi çıkaramaz. Bu karar, sendikanın en yetkili organı olan ve tüm üyelerin katıldığı Genel Kurul tarafından alınır. Bu nedenle "Sendika üyeliğinden çıkarılma kararını sendika genel kurulu verir" ifadesi kanuna tam olarak uygundur.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Diğer şıkları neden reddetmemiz gerektiğini kısaca açıklayalım:

• A Şıkkı (Yanlış): Kanun, işçi sendikası üyesinin işsiz kalması durumunda üyeliğin sona ermesini düzenler. Ancak bu durumun süresi iki yıl değil, bir yıldır. Üye iki yıl işsiz kalırsa üyeliği sona erer, iki yılı geçmemişse üyeliği devam eder. Şıktaki "iki yılı geçmemek üzere" ifadesi, kanundaki "bir yıl" sınırını yanlış yorumladığı için hatadır.
• B Şıkkı (Yanlış): İşçi sendikalarına üye olabilmek için gerekli yaş sınırı 18 yaşını doldurmuş olmak değil, 15 yaşını doldurmuş olmaktır. Kanun, 15 yaşını dolduran işçilerin sendika üyesi olmasına izin verir.
• D Şıkkı (Yanlış): Silah altına alınan üyelerin durumu farklıdır. Kanuna göre, askerlik nedeniyle silah altına alınan üyenin üyelik ilişkisi kendiliğinden sona ermez. Üyelik, askerlik süresince askerlik bitene kadar askıya alınır (dondurulur). Askerlik bittiğinde üyelik yeniden başlar.
• E Şıkkı (Yanlış): Bu, sendika hukukunun en temel kurallarından biridir. Kanun, bir işçinin aynı anda sadece bir sendikaya üye olabileceğini belirtir. Birden fazla sendikaya üye olmak yasaktır.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekiyor?

Bu soruyu çözmek için 6356 Sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu'nun 15. Maddesi'ni (Üyeliğin sona ermesi ve çıkarılma usulleri) ve 14. Maddesi'ni (Üye olma şartları) iyi bilmek gerekir.

Özetle:

• Yaş: 15 yaş (18 değil).
• İşsizlik: 1 yıl işsiz kalınca üyeliği biter.
• Askerlik: Üyelik askıya alınır, sona ermez.
• Çıkarma Kararı: Sadece Genel Kurul verir.
• Çoklu Üyelik: Yasaktır, sadece bir sendika.

Başarılar dilerim!