2026/1 SGS İş ve Sosyal Güvenlik Hukuku Soruları ve Çözümleri

Bu soru, SMMM stajı ve genel hukuk bilgisi açısından çok önemli olan İş Kanunu'ndaki "İşten Çıkarma Nedeni" (Kıdemli İşçi Koruması) konusunu ölçüyor. Doğru cevap B şıkkıdır.

Gelin bu kuralı bir öğrenci gibi adım adım inceleyelim:

1. Neden Doğru Cevap "B" Şıkkıdır?

Sorudaki boşlukları doldurmak için 4857 sayılı İş Kanunu'nun 25. maddesinin 2. fıkrasını hatırlamamız gerekir. Kanun, işverenlerin işçiyi işten çıkarmak için sadece "ben istemiyorum" diyemeyeceğini, belirli şartlar oluştuğunda geçerli bir sebep göstermek zorunda olduğunu belirtir.

Bu kuralın iki temel şartı vardır:

• İşyeri Büyüklüğü: İşyerinde otuz (30) veya daha fazla işçi çalıştırılıyor olmalıdır. (Eğer işyerinde 30'dan az işçi varsa, işveren işçiyi çıkarmak için geçerli bir sebep göstermek zorunda değildir, sadece fesih bildirim süresine uyması yeterlidir.)
• İşçinin Kıdemi: İşçinin işyerinde en az altı (6) aylık kıdemi olmalıdır. (Eğer işçi 6 aydan az çalışıyorsa, işveren onu çıkarmak için geçerli bir sebep göstermek zorunda değildir.)

Özetle: Kanun, "30'dan fazla işçi olan yerlerde, 6 aydan fazla çalışan işçiyi çıkarmak istiyorsanız, işçinin yetersizliği, davranışı veya işyerinin gerekçesi gibi geçerli bir sebep göstermelisiniz" der.

Ayrıca sorunun son cümlesinde belirtildiği gibi; yer altı işlerinde çalışan işçiler için bu 6 aylık kıdem şartı aranmaz (onlar için işyeri büyüklüğüne bakılır, kıdem süresi önemli değildir).

Bu mantıkla; boşluklara "Otuz veya daha fazla" ve "en az altı aylık" gelmelidir. Bu da B şıkkını doğru yapar.

2. Diğer Şıklar Neden Yanlış?

• A Şıkkı (On veya daha fazla / en az bir yıllık): İş Kanunu'nda "10 işçi" ve "1 yıl kıdem" gibi bir eşik yoktur. Bu sayılar kafa karıştırıcıdır ve kanunda böyle bir madde bulunmamaktadır.
• C Şıkkı (Otuz veya daha fazla / en az bir yıllık): İşyeri sayısı doğru (30) olsa da, işçi kıdem süresi yanlıştır. Kanun 1 yıl değil, 6 ay kıdem şartı arar. 1 yıl beklemek işçi haklarını gereksiz yere daraltır.
• D ve E Şıkları (Elli veya daha fazla...): Kanun işyeri büyüklüğü için 50 işçi değil, 30 işçi sınırını belirlemiştir. 50 işçi olan yerler için de 30 işçi olan yerler için de aynı kural geçerlidir. Bu şıklar sayıyı yanlış vererek kuralı bozar.

3. Hangi Konuyu Bilmek Gerekiyor?

Bu soruyu çözmek için 4857 Sayılı İş Kanunu Madde 25/2'yi ezberlemeniz veya iyi anlamanız gerekir.

Hatırlamanız gereken anahtar kelimeler:

• İşyeri Sayısı: 30 veya daha fazla işçi.
• Kıdem Süresi: En az 6 ay.
• Sonuç: Bu iki şart sağlandığında işveren, işçiyi çıkarmak için geçerli bir sebep göstermek zorundadır.

Küçük bir ipucu: Sınavlarda "İşten çıkarma için geçerli sebep şartı" sorulduğunda, aklınıza hemen "30 işçi" ve "6 ay kıdem" gelmelidir. Bu iki sayıyı karıştırmamak, doğru cevabı bulmanın en kolay yoludur.

Bu soru, Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'na (5510 sayılı Kanun) göre "Sigortalı Sayılmayanlar" listesini ne kadar iyi bildiğini ölçen klasik bir soru. Doğru cevap E şıkkıdır.

Gelin madde madde nedenini inceleyelim, sanki bir derste anlatıyormuş gibi basit bir dille açıklayayım.

Neden Doğru Cevap E (I, II ve V) Şıkkıdır?

Kanun, bazı özel durumlarda çalışanları "sigortalı" kabul etmez. Bu maddeler şunlardır:

• I. Madde (İşverenin eşi): İşyerinde ücretsiz çalışan işverenin eşi, kanunen sigortalı sayılmaz. Çünkü bu bir "ücretsiz" çalışma durumu ve aile içi bir ilişki söz konusu.
• II. Madde (Aile üyeleri): Aynı evde yaşayan ve üçüncü dereceye kadar olan hısımların (aile üyelerinin), dışarıdan başka kimse yoksa yaptıkları işler, sigortalı sayılmaz. Yani "aile işi" olarak kabul edilen bu durumlar sigorta dışındadır.
• V. Madde (Askerlik): Askerlik hizmetini er veya erbaş olarak yapanlar, askerlik süresince sigortalı sayılmazlar. Askerlik, sigorta yükümlülüğü doğuran bir çalışma süresi değildir.

Bu üç madde (I, II ve V) kanunda açıkça "sigortalı sayılmaz" olarak belirtilmiştir. Bu yüzden doğru cevap E seçeneğidir.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Şimdi neden diğer şıkların hatalı olduğunu kısaca görelim:

• III. Madde (Usta Öğretici): Milli Eğitim Bakanlığı onaylı kurslarda usta öğretici olarak çalışanlar sigortalı sayılır. Yani bu madde, sigortalı sayılanlar arasındadır. Bu yüzden "sigortalı sayılmaz" sorusuna dahil edilemez. (Bunu bilmeyenler III'ü yanlış yere koyar).
• IV. Madde (Jokey ve Antrenörler): At yarışları kanununa tabi jokey ve antrenörler sigortalı sayılır. Bu meslek grubu özel bir kanuna tabi olsa da sigorta yükümlülüğü vardır. Bu madde de "sigortalı sayılmaz" listesine girmez.

Özetle: Soruda "sigortalı sayılmaz" olanları istiyor. III ve IV numaralı maddeler sigortalı sayıldığı için bunları içeren A, B, C ve D şıkları otomatik olarak elenir.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için 5510 Sayılı Kanun'un 4. Maddesini (Sigortalı Sayılmayanlar) ezberlemeniz veya iyi bir şekilde bilmeniz gerekir.

Kanun'un 4. maddesinde, sigortalı sayılmayanlar şunlardır:

• İşverenlerin işyerinde ücretsiz çalışan eşleri.
• Aynı konutta yaşayan ve üçüncü derece dahil bu dereceye kadar hısımlar arasında, aralarına dışardan başka kimse katılmaksızın, yaşadıkları konut içinde yapılan işlerde çalışanlar.
• Askerlik hizmetini er ve erbaş olarak yapmakta olanlar.

(Not: Usta öğreticiler ve jokeyler bu listede değildir, onlar sigortalı sayılır.)

Ders Notu: Sınavlarda "sigortalı sayılır" ve "sigortalı sayılmaz" listelerini birbirine karıştırmamak için, özellikle aile üyeleri, eşler ve askerlik durumlarını iyi ayırt etmelisin. Bu üçü, en sık sorulan "sigortalı sayılmaz" gruplarıdır.

SMMM staja giriş sınavına hazırlanan bir öğrenci olarak bu soruyu çok iyi analiz etmelisin. Soru, 4857 sayılı İş Kanunu'ndaki iş sözleşmesi türlerini ve bunların kurallarını sorguluyor.

Doğru cevap A şıkkıdır. Şimdi gel, nedenini adım adım açıklayalım.

Neden A Şıkkı Doğru Cevap? (Yani Neden Bu İfade Yanlıştır?)

A şıkkında, "çağrı üzerine çalışma sözleşmesi" ile ilgili bir kural verilmiş. Soruda "hangisi yanlıştır?" diye sorulduğu için, bu şıktaki ifadenin hatalı olması gerekir.

İş Kanunu'na göre çağrı üzerine çalışma sözleşmesinde işçi, çağrıldığı zamanlarda çalışmak zorundadır. Ancak işveren işçiye çağrı yapmadığında veya işçi çağrılmadığında ne olur? Kanun, işçinin çağrılmadığı günler için de ücret hakkı olduğunu belirtir.

• Kural: Çağrı üzerine çalışmada, işçi çağrılmadığı günler için de ücrete hak kazanır. İşveren, işçiye çağrı yapmadığı için işçiye ücret ödemekten kurtulamaz.
• Hata: A şıkkı, "çalıştırılmazsa ücrete hak kazanamaz" diyerek işçinin bu hakkını elinden alıyor. Bu ifade İş Kanunu'na aykırıdır, dolayısıyla yanlıştır.

Bu yüzden A şıkkı, sorunun doğru cevabıdır.

Diğer Şıklar Neden Doğru (Yani Soru İçin Yanlış Değil)?

Diğer şıkların doğru ifadeler olduğunu bilmek, iş sözleşmesi türlerini iyi kavramak için önemlidir:

• B Şıkkı (Doğru İfade): Sürekli iş ve süreksiz iş ayrımı doğrudur. En çok 30 iş günü süren işler "süreksiz", bundan fazlası "sürekli" iş olarak tanımlanır. Bu ifade kanuna uygundur.
• C Şıkkı (Doğru İfade): Belirli süreli iş sözleşmesinin tanımı ve yazılı olması şartı doğrudur. Belirli bir işin bitmesi veya belirli bir olgunun oluşması gibi objektif koşullar varsa sözleşme belirli süreli olur.
• D Şıkkı (Doğru İfade): Kısmi süreli çalışanlar için "orantılılık ilkesi" geçerlidir. Tam süreli bir işçiye ne kadar ücret ve menfaat veriliyorsa, kısmi süreli işçi de çalıştığı süreye göre o oranda alır. Bu ifade doğrudur.
• E Şıkkı (Doğru İfade): Deneme süresi, işveren ve işçi için bir "deneme" süresidir. Bu süre içinde taraflar, herhangi bir bildirim süresine uymadan ve tazminat ödemeden iş sözleşmesini feshedebilirler. Bu ifade de doğrudur.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için 4857 Sayılı İş Kanunu'nun Belirli Süreli İş Sözleşmeleri ve Çağrı Üzerine Çalışma maddelerini (özellikle madde 11 ve 12) iyi bilmelisin.

Özetle: Sınavda "çağrı üzerine çalışma" ile ilgili bir soru çıkarsa aklında şu kural kalsın: İşçi çağrılmadığı günler için de ücret alır. Bu kuralı unutursan, A şıkkındaki hatayı göremezsin.

Başarılar dilerim!

Bu soruyu bir SMMM stajı öğrencisi gibi ele alalım. Sorunun doğru cevabı A şıkkıdır. Şimdi nedenini adım adım açıklayalım.

Neden A Şıkkı Yanlış? (Doğru Cevap)

Grup toplu iş sözleşmesi tanımı bu şıkta hatalı verilmiştir.

6356 sayılı Kanun'a göre grup toplu iş sözleşmesi, aynı işkolunda bulunan ve farklı işverenlere ait olan birden çok işyerini kapsar.

• Hata Neresi? Şıkta "Bir gerçek veya tüzel kişiye ya da bir kamu kurum veya kuruluşuna ait" ifadesi geçiyor. Bu ifade, aynı işverene ait işyerlerini tanımlar. Oysa grup toplu iş sözleşmesinin temel özelliği, farklı işverenler arasında kurulmasıdır.
• Doğru Tanım: Aynı işkolunda bulunan ve farklı işverenlere ait birden çok işyerini kapsayan sözleşmeye "Grup toplu iş sözleşmesi" denir.

Kısacası; aynı işverene ait işyerlerini kapsayan sözleşme "İşveren Grubu" değil, farklı işverenleri kapsayan sözleşme "Grup toplu iş sözleşmesi"dir. Bu ayrım sorunun anahtarıdır.

Diğer Şıklar Neden Doğru?

Diğer şıklar kanundaki tanımlarla birebir örtüşmektedir:

• B Şıkkı (Sendika): Tanım doğrudur. Sendika kurmak için en az 7 işçi veya işveren gerekir ve tüzel kişiliğe sahiptir.
• C Şıkkı (İşveren Vekili): Tanım doğrudur. İşveren adına işletmenin bütününü yöneten kişiler işveren vekilidir. (Dikkat: Sadece bir şubeyi yönetenler işveren vekili sayılmaz, bütün işletmeyi yönetenlerdir).
• D Şıkkı (Konfederasyon): Tanım doğrudur. Farklı işkollarında en az 5 sendikanın birleşmesiyle oluşur ve tüzel kişiliğe sahiptir.
• E Şıkkı (Yönetici): Tanım doğrudur. Kuruluşun ve şubesinin yönetim kurulu üyelerini ifade eder.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için 6356 Sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu'nun 1. Maddesindeki tanımlar bölümünü iyi bilmelisin.

Özellikle şu iki kavram arasındaki farkı ezberlemelisin:

• Grup Toplu İş Sözleşmesi: Farklı işverenlere ait işyerlerini kapsar.
• İşveren Grubu (veya tek işverenli sözleşme): Aynı işverene ait işyerlerini kapsar.

Sınavlarda "aynı işveren" ve "farklı işveren" kelimelerine çok dikkat etmelisin, çünkü cevap genellikle bu küçük farkta gizlidir.

Bu soru, Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'na (5510 sayılı Kanun) göre emeklilik hakkı kazanmak için gereken sigortalılık süresini sorguluyor. SMMM stajı ve mesleki hayatta en sık karşılaşacağın konulardan biridir. Gelin bunu adım adım, sanki bir ders çalışıyormuşuz gibi inceleyelim.

Neden Doğru Cevap D (7200 Gün) Şıkkıdır?

Kanunun 4. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendi, iş akdi ile çalışanları (hizmet akdi ile çalıştırılanları) kapsar. Bu gruba giren bir sigortalının yaşlılık aylığı bağlanabilmesi için iki temel şartı aynı anda sağlaması gerekir:

• Belirli bir prim ödeme süresi: Kanun, emeklilik için en az 7200 gün prim ödenmesini şart koşar.
• Belirli bir yaş: Erkekler için 60, kadınlar için 58 yaşını doldurmuş olmak gerekir.

Soruda sadece "kaç gün prim bildirilmiş olması gerekir" diye sorulduğu için, cevap doğrudan 7200 gündür.

• Hesaplama Mantığı: 7200 gün, yaklaşık 20 yıllık bir çalışmaya denk gelir. Yani bir işçi, 20 yıl boyunca kesintisiz veya aralıklarla prim ödeyerek emeklilik hakkını kazanmaya başlar. Bu sayı, 5510 sayılı Kanun'un 4. maddesinde açıkça belirtilmiştir.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Diğer şıklar, farklı sigorta türleri veya eski mevzuat karışıklıklarından kaynaklanan hatalı sayılardır:

• A) 3800 Gün: Bu sayı, genellikle malullük aylığı için gereken minimum prim gün sayısıdır (veya bazı eski geçiş hükümlerinde farklılık gösterir). Emeklilik için yeterli değildir.
• B) 4600 Gün: Bu sayı, 5510 sayılı Kanun'un yürürlüğe girdiği 2000 yılından önceki eski kanunlarda (4447 sayılı Kanun) veya bazı özel durumlarda kullanılan farklı bir prim süresi olabilir. Ancak mevcut 5510 sayılı Kanun'a göre emeklilik için geçerli değildir.
• C) 5500 Gün: Bu sayı, Kanun'da emeklilik için belirtilen bir sınır değildir. Muhtemelen dikkatinizi dağıtmak için uydurulmuş bir şıktır.
• E) 9000 Gün: Bu sayı, emeklilik için gereken 7200 günden fazladır. Eğer bir sigortalı 9000 gün prim ödeseydi elbette emekli olurdu, ancak yasal asgari sınır 7200 gündür. Soru "kaç gün olması gerekir" diye sorduğu için en düşük ve zorunlu olan sınır olan 7200'ü seçmeliyiz.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için 5510 Sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 4. Maddesi'ni iyi bilmelisin.

Özellikle şunlara dikkat etmelisin:

• Sigortalılık Türü: "Hizmet akdi ile çalıştırılanlar" (4/1-a) için emeklilik şartı nedir? (Cevap: 7200 gün).
• Farklı Türler: Eğer soru "Bağımsız çalışanlar" (4/1-b) veya "Diğer sigortalılar" için sorsaydı, prim gün sayısı farklı olabilirdi (örneğin bağımsızlar için de 7200 gün olsa da, bazı geçiş hükümlerinde farklılık çıkabilir). Ancak temel kural 7200 gündür.
• Yaş ve Gün İlişkisi: Emeklilik için sadece gün yetmez, yaş şartı da vardır. Ancak soru sadece gün sayısını sorduğu için 7200'e odaklanılır.

Özetle: Emeklilik için gereken asgari prim günü 7200'dür. Bu sayıyı ezberleyip, 5510 sayılı Kanun'un 4. maddesiyle ilişkilendirerek soruları çözebilirsin.

Bu soruyu bir SMMM stajı sınavı sorusu gibi analiz edelim. Sorunun doğru cevabı A şıkkıdır. Hadi bunu adım adım, sanki bir derste anlatıyormuşuz gibi açıklayalım.

Neden Doğru Cevap A Şıkkı?

6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu'na göre, bir işçi sendikası üyesi işsiz kalırsa üyeliği otomatik olarak sona ermez. Kanun, işsizlik durumunun üyeliği etkilememesi için bir geçiş süresi öngörmüştür.

Kanunun ilgili maddesine göre; işçi sendikası üyesinin bir yılı geçmemek üzere işsiz kalması, üyeliğini sona erdirmez. Yani, işsiz kaldığınız ilk yıl boyunca sendika üyeliğiniz devam eder. Eğer bir yılın üzerinde işsiz kalırsanız o zaman üyeliğiniz sona erer. Bu nedenle A şıkkı, kanundaki bu süreyi doğru ifade ettiği için doğrudur.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Şimdi diğer seçeneklerin neden hatalı olduğunu kısaca inceleyelim:

• B Şıkkı (Yanlış): İşçi sendikasına üye olabilmek için 15 yaşını doldurmuş olmak yeterlidir. Kanun 18 yaşını şart koşmaz. Bu şık yaş sınırını yanlış vermiştir.
• C Şıkkı (Yanlış): Sendika üyeliğinden çıkarma yetkisi yönetim kurulunda değil, Genel Kurul'dadır. Yönetim kurulu sadece genel kurulun kararlarını uygular, üyeliği sonlandırma kararını tek başına veremez.
• D Şıkkı (Yanlış): Silah altına alınan üyenin üyeliği kendiliğinden sona ermez. Kanun, askerlik süresince üyeliğin askeri ödev süresince askıya alındığını (geçici olarak durduğunu) belirtir. Askerlik bittiğinde üyeliği yeniden aktif hale gelir.
• E Şıkkı (Yanlış): Kanun, aynı işkolunda ve aynı zamanda birden fazla sendikaya üye olmayı yasaklamıştır. Bir işçi aynı anda sadece bir sendikaya üye olabilir. Bu şık tam tersini söylemiştir.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için 6356 Sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu'nun "Sendika Üyeliği" başlıklı bölümünü (özellikle üyeliğin kazanılması, kaybedilmesi ve askıya alınması maddelerini) iyi bilmek gerekir.

Özetle; yaş sınırı (15), işsizlik süresi (1 yıl), çıkarma yetkisi (Genel Kurul) ve askerlik durumu gibi temel kuralları ezberlemek bu tür soruları çözmenizi kolaylaştırır.

Başarılar dilerim!