2025/2 SGS İş ve Sosyal Güvenlik Hukuku Soruları ve Çözümleri

SMMM staja giriş sınavına hazırlanan bir öğrenci olarak bu soruyu çok iyi analiz etmelisin. Soru, 4857 sayılı İş Kanunu'nda iş sözleşmelerinin temel ilkesini ve türlerini sorguluyor.

Hadi gel, doğru cevabı (E şıkkını) neden doğru olduğunu adım adım açıklayalım, sonra diğer şıkların neden tuzak olduğunu görelim.

✅ Neden Doğru Cevap E Şıkkı?

E Şıkkı: "Taraflar iş sözleşmesini, Kanun hükümleriyle getirilen sınırlamalar saklı kalmak koşuluyla, ihtiyaçlarına uygun türde düzenleyebilirler."

Bu şık, İş Kanunu'nun temel ilkesini ifade eder. Kanun, iş sözleşmelerinin türlerini (belirli süreli, belirsiz süreli, kısmi zamanlı, çağrı üzerine çalışma vb.) sayar ve kurallarını belirler. Ancak kanun, tarafların kendi aralarında anlaşarak iş sözleşmesini ihtiyaçlarına uygun şekilde düzenlemelerine izin verir.

Buradaki en önemli ifade "Kanun hükümleriyle getirilen sınırlamalar saklı kalmak koşuluyla" kısmıdır. Yani, işveren ve işçi istedikleri türde sözleşme yapabilirler, ancak bu sözleşme Kanun'un emredici hükümlerine (yasaklarına) aykırı olamaz. Örneğin, kanun "deneme süresi en fazla 2 ay olabilir" derken, taraflar "deneme süresi 6 ay olsun" diyemezler. Bu esneklik ilkesi, İş Hukuku'nun temelidir. Bu yüzden E şıkkı doğrudur.

❌ Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Şimdi diğer şıkların neden hatalı olduğunu kısaca inceleyelim:

• A Şıkkı (Yanlış): "Deneme süresi en çok bir ay olabilir" der.
• Doğrusu: İş Kanunu'na göre deneme süresi en fazla 2 aydır. (Belirli süreli iş sözleşmelerinde bu süre 4 aya kadar çıkabilir). "Bir ay" ifadesi yanlıştır.

• B Şıkkı (Yanlış): "Bir yıldan çok veya az sürmesine göre yapılır" der.
• Doğrusu: Sürekli ve süreksiz iş ayrımı, işin niteliğine ve süreklilik arz edip etmediğine göre yapılır, süresine (1 yıl) göre değil. Sürekli iş, işin niteliği gereği sürekli devam eden işlerdir. Süre, işin sürekliliğini belirleyen tek kriter değildir.

• C Şıkkı (Yanlış): "25 yaşından genç işçilerle belirli süreli iş sözleşmesi akdedilebilmesi için objektif koşullar aranmaz" der.
• Doğrusu: Kanun, 25 yaşından küçük işçilerle belirli süreli iş sözleşmesi yapabilmek için mutlaka objektif koşulların (işin niteliği, işin geçici olması vb.) bulunmasını şart koşar. Bu şıktaki "aranmaz" ifadesi hatadır.

• D Şıkkı (Yanlış): "Günde en az sekiz saat üst üste çalıştırmak zorundadır" der.
• Doğrusu: Çağrı üzerine çalışma sözleşmelerinde günlük çalışma süresi kararlaştırılmamışsa, işveren işçiyi günde en fazla 4 saat çalıştırabilir. "8 saat" ifadesi yanlıştır ve işçi için çok ağır bir yük getirir.

📚 Hangi Konuyu Bilmek Gerekiyor?

Bu soruyu çözmek için 4857 Sayılı İş Kanunu'nun şu maddelerini iyi bilmelisin:

• İş Sözleşmesinin Türleri (Madde 10): İş sözleşmelerinin türleri ve bunların düzenlenmesindeki esneklik ilkesi.
• Deneme Süresi (Madde 15): Deneme süresinin en fazla 2 ay (belirli süreli işlerde 4 ay) olabileceği.
• Belirli Süreli İş Sözleşmeleri (Madde 11): Genç işçiler için objektif koşulların aranması.
• Çağrı Üzerine Çalışma (Madde 14): Bu sözleşme türünde günlük çalışma süresinin en fazla 4 saat olabileceği.

Özetle: İş hukukunda "tarafların iradesi" önemlidir, ancak bu irade Kanun'un emredici hükümlerine tabidir. Doğru cevap, bu dengenin en iyi tanımı olan E şıkkıdır.

Başarılar dilerim!

Bu soruda, 6356 sayılı Kanun'daki tanımların hangisinin yanlış olduğunu bulmamız isteniyor ve doğru cevap A şıkkıdır.

Neden A şıkkı doğrudur (yani neden bu ifade yanlıştır)? A şıkkındaki "Sendika" tanımı, kanundaki gerçek tanımın aksine "en az on beş işçi veya işveren" ifadesini içerdiği için yanlıştır; çünkü 6356 sayılı Kanun'un 3. maddesine göre sendika kurmak için gereken asgari üye sayısı on beş değil, yirmi kişidir. Kanun, işçiler veya işverenlerin ortak haklarını korumak amacıyla en az yirmi kişinin bir araya gelerek tüzel kişiliğe sahip kuruluş kurabileceğini belirtir. Bu nedenle, soruda "yanlış olan tanım" sorulduğu için, üye sayısını hatalı veren bu şık doğru cevap olarak işaretlenir.

Diğer şıklar neden doğrudur (yani neden yanlış cevap olamazlar)?

• B şıkkı (Grup toplu iş sözleşmesi): Birden fazla işvereni kapsayan sözleşme tanımı kanunda yer alan tanımla birebir örtüşmektedir ve doğrudur.
• C şıkkı (Çerçeve sözleşme): İşçi ve işveren konfederasyonları arasında işkolu düzeyinde yapılan sözleşme tanımı da kanunda doğru şekilde verilmiştir.
• D şıkkı (İşveren vekili): İşveren adına işletmenin bütününü yöneten kişi tanımı kanunda yer alan tanımla uyumludur.
• E şıkkı (Konfederasyon): Farklı işkollarında en az beş sendikanın birleşerek kurduğu tüzel kişilik tanımı da kanunda doğru şekilde belirtilmiştir.

Hangi konuyu bilmek gerekiyor? Bu soruyu çözebilmek için 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu'nun 3. maddesindeki "Sendika Kurma Hakkı" ve "Sendika Tanımı" ile ilgili asgari üye sayı sınırlarını (yirmi kişi) ezberlemeniz veya kaynaklardan kontrol etmeniz gerekmektedir.

Özetle, sendika kurmak için gereken asgari üye sayısının yirmi kişi olması gerektiğini bilerek, on beş kişi diyen A şıkkının kanuna aykırı olduğunu ve bu yüzden sorunun doğru cevabı olduğunu anlayabilirsiniz.

Gel seninle şıkları tek tek inceleyelim.

✅ Doğru Cevap: A Şıkkı

Neden Doğru? Kanunun 15. maddesine göre, sendika üyesi olan bir işçi silah altına alındığında (askerlik görevi nedeniyle), üyelik ilişkisi bu süre boyunca askıda kalır. Yani askerlik süresince sendika üyesi olma durumu durur, ancak askerlik bittiğinde üyelik otomatik olarak yeniden başlar. Bu kural, askerlik hizmetinin zorunlu bir kamu görevi olması ve işçinin bu sürede işyerinde bulunamaması nedeniyle getirilmiştir. Bu nedenle A şıkkı kanuna tam olarak uygundur.

❌ Diğer Şıklar Neden Yanlış?

• B Şıkkı (Yanlış): İşsiz kalmak sendika üyeliğini sona erdirmez. Kanun, işçinin işsiz kalması durumunda üyelik ilişkisinin askıda kalacağını belirtir. İşsizlik, üyeliği tamamen bitirmez; işe girdiğinde veya işsizlik durumu sona erdiğinde üyelik yeniden aktif hale gelebilir.
• C Şıkkı (Yanlış): İşçi sendikalarına üye olabilmek için 18 yaşını doldurmak şartı yoktur. Kanun, 15 yaşını doldurmuş olan işçilerin sendika üyesi olabileceğini açıkça düzenlemiştir. Bu şıktaki yaş sınırı hatasından dolayı yanlıştır.
• D Şıkkı (Yanlış): Kanun, aynı işkolunda çalışan işçilerin birden fazla sendikaya üye olmasına izin vermez. Ancak bu yasağı "aynı işveren" şartına bağlamaz. Aynı işkolunda çalışan ve farklı işverenlere ait işyerlerinde çalışan işçiler de sadece bir sendikaya üye olabilirler. Yani "farklı işverenler" ifadesi bu yasağı ortadan kaldırmaz, yasa aynı kalır. Şıktaki "birden çok sendikaya üye olamazlar" ifadesi doğru gibi dursa da, kanunun getirdiği temel kural "aynı işkolunda çalışanların sadece bir sendikaya üye olabileceği" şeklindedir ve şıktaki ifade bu temel kuralın yanlış yorumlanmasıyla hazırlanmıştır. Daha basit bir ifadeyle: Kanun, aynı işkolunda çalışanların sadece bir sendikaya üye olabileceğini söyler, farklı işverenler olsa bile bu kural değişmez. Ancak sorunun asıl hatası, bu şıkkın "aynı işkolunda ve aynı işverenlere ait işyerlerinde çalışan işçiler birden çok sendikaya üye olamazlar" şeklinde değil, "farklı işverenler" vurgusuyla kafa karıştırmaya çalışmasıdır. Asıl önemli olan: Kanun, aynı işkolunda çalışanların sadece bir sendikaya üye olabileceğini söyler. D şıkkı, sanki farklı işverenler için farklı bir kural varmış gibi bir algı yaratır ki bu yanlıştır.
• E Şıkkı (Yanlış): Sendika üyeliğinden çıkarma kararı Sendika Genel Kurulu tarafından verilir. Yönetim Kurulu'nun bu yetkisi yoktur. Yönetim Kurulu sadece genel kurulun aldığı kararlara göre işlemleri yürütür, ancak üyeden çıkarma gibi ciddi bir kararın yetkisi genel kuruldadır.

📚 Hangi Konuyu Bilmemiz Gerekiyor?

Bu soruyu çözmek için 6356 Sayılı Kanun'un 15. Maddesi'ni (Üyelik İlişkisinin Askıda Kalması ve Sona Ermesi) ve 14. Maddesi'ni (Üye Olma Şartları) ezberlemeniz gerekir.

Özetle şunları hatırlayın:

• Yaş Sınırı: 15 yaş (18 değil).
• Silah Altına Alınma: Üyelik askıda kalır (sona ermez).
• İşsiz Kalma: Üyelik askıda kalır (sona ermez).
• Çıkarma Kararı: Yetkili olan Genel Kuruldur.
• Birden Fazla Sendika: Aynı işkolunda çalışanlar sadece bir sendikaya üye olabilir.

Başarılar dilerim!

SMMM staja giriş sınavına hazırlanan bir öğrenci olarak bu soruyu çok iyi analiz etmen gerekiyor. Soru, 4857 sayılı İş Kanunu'nun "Fazla Çalışma" başlıklı 41. maddesine dayanıyor.

Doğru cevap C şıkkıdır. Şimdi gel, nedenini adım adım açıklayalım.

Neden C Şıkkı Doğru?

Bu şıkta yer alan I, III ve IV maddeleri, İş Kanunu'nun tam olarak ne dediğini yansıtır:

• I. Madde (Doğru): Kanun, normal haftalık çalışma süresini 45 saat olarak belirlemiştir. Eğer bir işçi bu süreyi aşarak çalışırsa, bu çalışma "fazla çalışma" sayılır. Yani, "Haftalık 45 saati aşan çalışmalar fazla çalışma sayılır" ifadesi kanunla birebir örtüşür.
• III. Madde (Doğru): Kanun, maden işçileri için özel bir koruma getirir. Zorunlu nedenler veya olağanüstü hâller dışında, yer altında maden işlerinde çalışan işçilere fazla çalışma yaptırılamaz. Bu, işçi sağlığı ve güvenliği açısından çok önemli bir istisnadır.
• IV. Madde (Doğru): Fazla çalışmanın ücretlendirilmesi çok nettir. Fazla çalışılan her bir saat için, normal saatlik ücretin %50'si artırılarak ödenir. Yani normal ücretin 1.5 katı ödenir.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Şimdi diğer maddelerin neden elendiğini görelim:

• II. Madde (Yanlış): "Fazla çalışma için işçinin onayı gerekmez" ifadesi yanlıştır. Kanun, fazla çalışmanın işçinin yazılı onayına tabi olduğunu açıkça belirtir. İşveren tek başına işçiyi fazla çalışmaya zorlayamaz. Bu yüzden II. maddeyi içeren tüm şıklar (A, B ve D) elenir.
• V. Madde (Yanlış): "Takdir hakkı işverene aittir" ifadesi yanlıştır. Fazla çalışmanın ücreti mi ödenmeli yoksa serbest zaman mı kullandırılmalı? Bu karar işçinin tercihidir. İşveren işçiye "ya parayı al ya da tatil yap" diyemez; işçi hangisini isterse onu seçer. Bu yüzden V. maddeyi içeren şıklar (A, D ve E) de elenir.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için 4857 Sayılı İş Kanunu Madde 41'i ezberlemen veya çok iyi kavraman gerekir. Özellikle şu üç noktaya dikkat etmelisin:

• Haftalık çalışma süresi kaç saattir? (45 saat)
• Fazla çalışma için işçinin onayı şart mıdır? (Evet, şarttır)
• Fazla çalışma ücreti nasıl hesaplanır? (Normal ücretin %50 fazlası)
• Fazla çalışmanın ücreti mi yoksa serbest zaman mı işçi tarafından seçilir? (İşçi seçer)

Özetle: İş Kanunu'nda fazla çalışma, işçinin onayıyla, haftalık 45 saati aşan çalışmalardır, ücreti %50 zamlıdır ve sonucunda işçi ücret mi yoksa serbest zaman mı isteyeceğine işçi karar verir. Bu kuralları bildiğinde, C şıkkının tek doğru seçenek olduğunu hemen görürsün.

Başarılar dilerim!

Soruyu senin için adım adım, sanki bir ders çalışıyormuşuz gibi açıklayalım.

Neden Doğru Cevap B (10%)?

Kanunun 43. maddesine göre, bir iş kazası veya meslek hastalığı sonucu işçinin meslekte kazanma gücünün en az %10 oranında azalması durumunda, işçiye "Sürekli İş Göremezlik Geliri" bağlanır.

Buradaki mantık şudur:

• Eğer iş kazası sonucu işçinin iş göremezlik oranı %10 ve üzerinde ise, işçiye aylık bağlanır.
• Eğer oran %10'dan az ise (örneğin %5), işçiye aylık bağlanmaz; sadece geçici iş göremezlik ödeneği ve gerekli görülürse bir defaya mahsus iş göremezlik tazminatı ödenir.

Bu nedenle, soruda sorulan "en az yüzde kaç" sorusunun cevabı 10'dur.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

• A) 5: Bu oran, aylık bağlanma sınırının altındadır. %5'lik bir azalma durumunda işçiye aylık bağlanmaz, sadece tazminat ödenir. Bu şık, öğrencilerin "tazminat" ile "aylık" kavramlarını karıştırmalarından kaynaklanan bir tuzaktır.
• C) 25, D) 40, E) 60: Bu oranlar, iş kazası sonucu bağlanan aylığın miktarını belirleyen katsayılar veya farklı durumlar için kullanılan oranlardır. Ancak aylık bağlanabilmesi için gereken başlangıç sınırı değildir. Örneğin, %100 iş göremezlikte aylık tam maaşın %100'ü bağlanır, %50'de %50'si bağlanır. Ancak bu oranların hiçbiri "sınır" değildir; sınır her zaman %10'dur.

Hangi Konuyu Bilmelisin?

Bu soruyu çözmek için 5510 Sayılı Kanun'un 43. Maddesi'ni ve "İş Göremezlik Geliri" kavramını iyi bilmelisin.

Özetle ezberlemen gereken kural şudur: > İş kazası veya meslek hastalığı sonucu meslekte kazanma gücü %10 ve üzerinde azalırsa -> Sürekli İş Göremezlik Geliri (Aylık) bağlanır. > %10'dan az azalırsa -> Aylık bağlanmaz, sadece tazminat ödenir.

Başarılar dilerim, bu kuralı iyi pekiştirirsen benzer sorularda asla şaşmazsın!