2017/1 SGS Türkçe Soruları ve Çözümleri

Doğru cevap B. "etmek" yardımcı fiiliyle kurulan birleşik fiillerde isim ile yardımcı fiil arasında ses düşmesi, türemesi ya da değişmesi olmuyorsa sözcükler ayrı yazılır. "farz" sözcüğüne "etmek" eklendiğinde hiçbir ses olayı gerçekleşmediğinden doğru yazım "farz etti"dir; II. cümledeki "farzetti" bitişik yazımı yanlıştır. Diğer cümlelerde aynı kurala uyulmuştur: IV'te "ifade ediyorum", "takdir edemedim" ayrı yazılmıştır. Ses olayı olan birleşik fiiller (kaybetmek, reddetmek) ise bitişik yazılır; V'teki "reddetmiş" bu yüzden doğrudur. I'deki "zannetti" de ses türemesi (zan → zann-) olduğu için bitişiktir; III'te de yazım yanlışı yoktur.

Doğru cevap A. "Küçük dilini yutmak" deyimi, beklenmedik bir durum karşısında çok şaşırmak, şaşkınlıktan ne diyeceğini bilememek anlamına gelir. Cümlede kadıncağızın konuşanı "bu hâlde" görünce verdiği ani tepki anlatılmaktadır; bu tepki, beklemediği bir görüntü karşısında donakalma, yani şaşkınlıktır. Üzülmek, sevinmek, kızmak ve kuşkulanmak deyimin sözlük anlamını karşılamaz; bu duygular için "yüreği parçalanmak", "etekleri zil çalmak", "tepesi atmak", "içine kurt düşmek" gibi başka deyimler kullanılır.

Doğru cevap D. "borçlu" sözcüğü "borç + -lu" biçiminde oluşur ve ek alırken hiçbir ses değişmez; ekin ilk ünsüzü "l" olduğundan sert-yumuşak ünsüz benzeşmesi (ünsüz uyumu) söz konusu değildir. Bu yüzden D'deki eşleştirme yanlıştır. Diğerleri doğrudur: "renk + i → rengi" sözcüğünde k ünsüzü ğ/g'ye dönüşmüştür (ünsüz yumuşaması); "ye- + -ip → yiyip" sözcüğünde e ünlüsü i'ye daralmıştır (ünlü daralması); "çevir- + -il- → çevril-" sözcüğünde ikinci hecedeki ı/i ünlüsü düşmüştür (ünlü düşmesi); "hak + ı → hakkı" sözcüğünde k ünsüzü ikizleşmiştir (ünsüz türemesi).

Doğru cevap D. "İşin gerçek yüzünü yıllardır niçin benden sakladınız?" cümlesinde konuşan, bilgiyi neden kendisinden sakladıklarını gerçekten öğrenmek ister; "niçin" soru sözcüğü bir nedene cevap bekler. Diğerleri cevap beklenmeyen, yargıyı güçlendirmek için sorulan sorulardır (retorik soru): A'da "razı olmam" anlamı, B'de "hiçbir önemi yok" anlamı, C'de "yine de öğrendim" anlamı, E'de ise "herkes bu vatan uğruna feda olur" anlamı vurgulanır. Bu cümlelerde soru biçimi, olumsuz ya da olumlu bir yargıyı dolaylı ve etkili biçimde bildirmek için kullanılmıştır.

Doğru cevap E. "Gözünden düşmek" deyiminde "göz", bir kişinin başkası hakkındaki değer yargısını, sevgi ve itibarını anlatır; birinin gözünden düşmek onun sevgisini ve değer vermesini yitirmektir. "Gözüne girmek" deyiminde de "göz" aynı biçimde beğeni, sevgi ve itibar anlamındadır: hocanın beğenisini ve güvenini kazanmak. İki deyim karşıt yönde işlese de "göz" sözcüğü her ikisinde de değer verme anlamıyla kullanılmıştır. A'da "gözüyle bakmak" bir niteliğe göre değerlendirme, bakış açısı; B'de dama tahtasındaki kare bölmeler; C'de köprünün kemer aralıkları; D'de ise görme organı ve bakış anlamı vardır.

Doğru cevap A. "Seni beklemekten" ifadesindeki "-den" ayrılma eki burada neden bildirir: ayaklara kara suların inmesinin (çok yorulmanın) sebebi uzun süre beklemektir. Neden gerçekleşmiş, sonucu doğurmuştur. Diğer cümlelerde farklı ilişkiler vardır: B'de "-se" ekiyle koşul-sonuç; C'de "için" ile amaç-sonuç ilişkisi kurulmuştur (çalışmanın amacı atanmaktır). D'de "ne ekersen" yapısı koşul anlamı taşır. E'de "harcamadıkça" eki "harcamazsan" anlamında koşul bildirir. Bu cümlelerde yargılar gerçekleşmiş bir nedene değil, bir şarta ya da amaca bağlanmıştır.

Doğru cevap A. Paragrafın ilk cümlesi "Üniversite hayatı genel olarak dünyada yaşanılan hayattan o kadar değişiktir ki..." diye başlar; yani üniversite yaşamının günlük, gerçek yaşamdan farklı olduğu doğrudan söylenmiştir. Diğer seçenekler parçadaki yargıları aşırı genelleştirir ya da parçada yer almaz: B, özgün araştırma isteyenlerin cesaretinin kırılma ihtimalini "hiç yaratamazlar" kesinliğine taşır. C'de parça, akademisyenlerin kendilerini ifade edemediğini değil, anlatış tarzlarının halk üzerinde yeterince etkili olmadığını söyler. D ve E'deki çıkar ve halkın amaçları üzerine yargılar ise parçada bulunmaz.