2017/2 SGS Maliyet Muhasebesi Soruları ve Çözümleri

Bu soru, maliyet muhasebesinde "Satış Değeri Yöntemi"nin (Net Satış Değeri Yöntemi) nasıl uygulandığını ölçen klasik bir soru. Cevabın C şıkkı (100 ₺) olduğunu biliyoruz, şimdi gel bu mantığı adım adım çözelim.

1. Neden C Şıkkı Doğru? (Adım Adım Çözüm)

Soruda bize "Satış Değeri Yöntemi" kullanmamız istenmiş. Bu yöntemin temel mantığı şudur: Maliyetleri, ürünlerin satış fiyatlarına (satış değerlerine) oranlı olarak dağıt. Yani, en çok para kazandıran ürüne, maliyetin en büyük kısmını yükleriz.

İşlemimiz şu şekilde ilerler:

Adım 1: Toplam Satış Tutarını Hesapla Önce tüm ürünlerin toplam satış değerini bulmamız gerekiyor.

• X Ürünü: 50.000 ₺
• Y Ürünü: 150.000 ₺
• Z Ürünü: 100.000 ₺
• Toplam Satış Değeri = 50.000 + 150.000 + 100.000 = 300.000 ₺

Adım 2: Y Ürününün Satış Değerine Oranını Bul Y ürününün toplam satış değeri içindeki payı nedir?

• Y Ürünü Satış Değeri: 150.000 ₺
• Toplam Satış Değeri: 300.000 ₺
• Oran = 150.000 / 300.000 = 0,5 (veya %50)

Adım 3: Birleşik Maliyeti Y Ürününe Dağıt Elimizdeki toplam birleşik maliyet 100.000 ₺. Bu maliyeti, yukarıda bulduğumuz orana göre Y ürününe pay ettiriyoruz.

• Y Ürününe Düşen Toplam Maliyet = 100.000 ₺ (Toplam Maliyet) x 0,5 (Oran) = 50.000 ₺

Adım 4: kg Başına Düşen Maliyeti Hesapla Soruda Y ürününün miktarı 500 kg olarak verilmiş. Dağıttığımız toplam maliyeti bu miktara bölerek kg başına maliyeti buluruz.

• kg Başına Maliyet = 50.000 ₺ / 500 kg = 100 ₺

Sonuç olarak, Y mamulüne kg başına düşen pay 100 ₺'dir. Doğru cevap C şıkkıdır.

2. Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Diğer şıklar genellikle mantığı yanlış kuran veya işlem sırasını karıştıran hatalardan kaynaklanır:

• A) 60 ve B) 80: Bu şıklar, muhtemelen toplam maliyeti doğrudan toplam miktar (250+500+750 = 1500 kg) üzerinden bölerek veya yanlış bir oran hesabı yaparak bulunmuş. Satış değeri yönteminde miktar değil, satış değeri esas alınır.
• D) 120 ve E) 140: Bu hatalar genellikle Y ürününün satış değerinin (150.000) toplam satış değerine (300.000) oranının tersine çevrilmesi veya Y ürününün kendi satış fiyatı (150.000/500 = 300 ₺) ile karıştırılması sonucu oluşur. Öğrenciler bazen "Satış Değeri Yöntemi" ile "Satış Fiyatı"nı karıştırabilir.

3. Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için "Ortak Maliyet Dağıtımı" konusundaki "Satış Değeri Yöntemi" (Net Realizable Value Method) kuralını iyi bilmelisin.

Kural Özeti: Birleşik maliyeti dağıtırken ürünlerin satış fiyatlarına bakılır. Ürünün satış değeri ne kadar yüksekse, dağıtılacak maliyetin o kadar büyük kısmını o ürün alır. Hesaplama formülü şöyledir: > (Ürünün Satış Değeri / Tüm Ürünlerin Toplam Satış Değeri) x Toplam Birleşik Maliyet = Ürüne Düşen Toplam Maliyet

Bunu bulduktan sonra, ürünün miktarına bölerek birim maliyeti (kg başına maliyeti) bulursun.

Bu soru, Standart Maliyet Sistemi'nde kullanılan sapma analizlerinin en temel formüllerinden birini soruyor. Cevabın D şıkkı olduğunu gördük, şimdi bunu senin için adım adım açıklayalım.

Neden Doğru Cevap "Miktar Sapması"?

Formül şu şekilde: (Toplam Fiili Tüketim Miktarı - Toplam Standart Tüketim Miktarı) x Standart Fiyat

Bu formülün mantığını şöyle kurabiliriz:

• Ne ölçülüyor? Parantez içindeki kısım Fiili Tüketim - Standart Tüketim'dir. Bu, işin miktar kısmını (ne kadar hammadde kullandığımızı) karşılaştırır. Eğer fiili miktar standarttan fazla ise, bu bir "olumsuz sapma" (israf) demektir; az ise "olumlu sapma" (tasarruf) demektir.
• Nasıl hesaplanıyor? Bu miktar farkını, Standart Fiyat ile çarparak para birimine çeviriyoruz.

Yani bu formül, "Miktarı yanlış kullandığımız için ne kadar para kaybettik veya tasarruf ettik?" sorusunun cevabını verir. Bu nedenle adı Miktar Sapması'dır.

> Küçük bir ipucu: Standart Maliyet Sistemi'nde formüllerin başında "Miktar" kelimesi geçiyorsa, cevap genellikle "Miktar Sapması"dır.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

• A) Fiyat Sapması: Bu formülde fiyat farkı aranır. Formülü şudur: (Fiili Fiyat - Standart Fiyat) x Fiili Miktar. Sorudaki formülde fiyat farkı değil, miktar farkı var.
• B) Ücret Sapması: Bu sadece işçilik (emek) maliyetleri için kullanılır. Soruda "hammadde" ve "tüketim miktarı"ndan bahsediliyor, ücretten değil.
• C) Süre Sapması: Bu da işçilikle ilgilidir. İşçilerin çalıştığı sürenin standart süreden farklı olmasından kaynaklanan sapmadır. Hammadde tüketimiyle doğrudan bir ilgisi yoktur.
• E) Bütçe Sapması: Bu çok genel bir kavramdır ve standart maliyet sisteminin bu kadar spesifik formülüyle tanımlanmaz. Genelde bütçe ile gerçekleşen toplam maliyet arasındaki farkı ifade eder.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekiyor?

Bu soruyu çözmek için Muhasebe bölümünde "Standart Maliyet Sistemi" ve "Sapma Analizleri" konusunu iyi öğrenmelisin.

Özellikle şunları ezberlemelisin:

• Miktar Sapması Formülü: (Fiili Miktar - Standart Miktar) x Standart Fiyat
• Fiyat Sapması Formülü: (Fiili Fiyat - Standart Fiyat) x Fiili Miktar

Unutma: Formülde miktar farkı varsa cevap Miktar Sapması, fiyat farkı varsa cevap Fiyat Sapması'dır.

Bu soru, SMMM stajı ve genel muhasebe pratiğinde çok önemli olan "Üretim Giderlerinin Dağıtılması ve Sapma Hesabı" konusunu ölçüyor. Soruyu adım adım, sanki bir sınıfta ders anlatıyormuş gibi çözelim.

1. Sorunun Mantığı Nedir?

Öncelikle elimizdeki rakamları anlamamız lazım:

• 730 Genel Üretim Giderleri: 80.000 ₺ Borçta. (Bu, üretime harcanan gerçek maliyettir).
• 731 Genel Üretim Giderleri Yansıtma Hesabı: 100.000 ₺ Alacakta. (Bu, üretime yansıtılması gereken standart maliyettir).

Burada bir sapma oluşmuş.

• Gerçek harcanan: 80.000 ₺
• Yansıtılan (Standart): 100.000 ₺

Yani işletme, üretime 100.000 ₺ maliyet yüklemiş ama sadece 80.000 ₺ harcamış. Bu durum "Favori Sapma" (veya olumlu sapma) olarak adlandırılır. Çünkü harcanan para, yansıtılan paradan daha azdır.

Kural: Harcanan maliyet < Yansıtılan maliyet ise, bu fark (20.000 ₺) daha fazla maliyet yüklenmiş demektir. Bu fazla yüklenen maliyetin, stok ve satılan mamuller hesaplarından alacak olarak düşülmesi gerekir.

2. Neden Doğru Cevap D?

Şimdi bu 20.000 ₺'lik farkı (sapmayı) dağıtma işlemini yapalım.

Adım 1: Sapma Miktarını Bulalım Yansıtılan (100.000) - Harcanan (80.000) = 20.000 ₺ (Fark).

Adım 2: Dağıtma Oranını Hesaplayalım Bu 20.000 ₺'lik farkı, dönem sonu bakiyelerine göre dağıtacağız.

• Satılan Mamuller Maliyeti (620): 120.000 ₺
• Yarı Mamuller (151): 30.000 ₺
• Mamuller (152): 50.000 ₺
• Toplam Dağıtılacak Bakiye: 120.000 + 30.000 + 50.000 = 200.000 ₺

Şimdi her bir hesabın toplam içindeki payını bulalım:

• 620 Satılan Mamuller Maliyeti Payı: 120.000 / 200.000 = %60
• 151 Yarı Mamuller Payı: 30.000 / 200.000 = %15
• 152 Mamuller Payı: 50.000 / 200.000 = %25

Adım 3: Farkı Dağıtalım Toplam sapma 20.000 ₺ idi. Bu miktarı yukarıdaki oranlara göre dağıtalım:

• 620 Satılan Mamuller Maliyeti'ne düşen: 20.000 ₺ x %60 = 12.000 ₺
• 151 Yarı Mamuller'e düşen: 20.000 ₺ x %15 = 3.000 ₺
• 152 Mamuller'e düşen: 20.000 ₺ x %25 = 5.000 ₺

Adım 4: Kaydı Yazalım Sapma "Favori" olduğu için (daha az harcadık), stok ve satılan mamuller hesaplarımızda fazla maliyet var. Bu fazla maliyeti temizlemek için bu hesaplardan Alacak yazmamız gerekir.

Yapılacak kayıt şu şekilde olur:

• 731 Yansıtma Hesabı: 20.000 ₺ Borç (Kapatma)
• 620 Satılan Mamuller Maliyeti: 12.000 ₺ Alacak
• 151 Yarı Mamuller: 3.000 ₺ Alacak
• 152 Mamuller: 5.000 ₺ Alacak

Bakalım şıklara:

• D Şıkkı: "620 Satılan Mamuller Maliyeti hesabı 12.000 ₺ Alacaklı" diyor. Bu tam olarak bizim bulduğumuz sonuç! **Doğru cevap D'dir

Bu soruyu çözerken "İlk Giren İlk Çıkar" (FIFO) yöntemini ve eşdeğer birim hesaplamasını nasıl yaptığımızı adım adım inceleyelim.

Öncelikle, soruda bize direkt ilk madde ve malzeme için eşdeğer birim miktarının 5.000 olduğu verilmiş. FIFO yöntemine göre, dönem içinde tamamlanan ürünlerin maliyeti iki kısımdan oluşur:

• Dönem başında kalan yarı mamullerin (1.000 birim) bu dönemde tamamlanması için gereken ek malzeme.
• Bu dönemde hem başlatılan hem de tamamlanan yeni ürünlerin (Toplam 4.000 tamamlanan - 1.000 dönem başı = 3.000 birim) tam maliyeti.

Soruda "üretim sürecinde herhangi bir miktar kaybı yok" denildiği için, dönem başı 1.000 birim + üretime başlanan 5.000 birim = 6.000 birim toplam girdi var. Dönem sonunda 2.000 birim yarı mamul kaldığına göre, toplam 4.000 birim tamamlanmış (1.000 dönem başı + 3.000 yeni başlatılan).

FIFO'da eşdeğer birim hesabı şu mantıkla yapılır:

• Dönem başı stoklar: Bu 1.000 birim, önceki dönemden gelmiş. Eğer bu stoklar bu dönemde %X oranında tamamlanmışsa, bu dönemde sadece % (100-X) oranındaki malzeme eklenir.
• Yeni başlatılan ve tamamlananlar: Bu 3.000 birim (4.000 tamamlanan - 1.000 dönem başı), bu dönemde %100 malzeme almıştır.
• Dönem sonu stoklar: Bu 2.000 birim, bu dönemde %80 malzeme almıştır (soruda verilmiş).

Ancak soru bize "eşdeğer birim 5.000" diyor. Burada dikkat etmemiz gereken nokta, sorunun "direkt ilk madde ve malzeme açısından eşdeğer birim" derken kastettiği hesaplamadır. Genellikle FIFO'da eşdeğer birim formülü şöyledir: (Dönem başı stok miktarı × (1 - Dönem başı tamamlanma oranı)) + (Tamamlanan yeni ürünler × %100) + (Dönem sonu stok × Tamamlanma oranı)

Fakat burada bir ipucu var: Soruda "eşdeğer birim 5.000" deniyor. Toplam üretime başlanan miktar da 5.000. Bu durum, dönem başı stokların bu dönemde hiçbir malzeme almadığını veya hesaplamada farklı bir yaklaşımın kastedildiğini düşündürür. Hayır, bekleyin. Sorunun mantığı daha basit olabilir.

Gelin formülü uygulayalım: Toplam Eşdeğer Birim = (Dönem Başı Stok × (1 - Dönem Başı Tamamlanma)) + (Tamamlanan Yeni Ürünler) + (Dönem Sonu Stok × %80) Biliyoruz ki:

• Tamamlanan Yeni Ürünler = 4.000 (toplam tamamlanan) - 1.000 (dönem başı) = 3.000 birim.
• Dönem Sonu Stok = 2.000 birim. Bunların %80'i tamamlanmış, yani 2.000 × 0,80 = 1.600 eşdeğer birim.
• Toplam Eşdeğer Birim = 5.000 (soruda verilmiş).

Denklemi kuralım: 5.000 = [1.000 × (1 - X)] + 3.000 + 1.600 5.000 = 1.000 - 1.000X + 4.600 5.000 = 5.600 - 1.000X 1.000X = 5.600 - 5.000 1.000X = 600 X = 0,60 yani %60.

Bu hesaplamaya göre, dönem başı yarı mamullerin tamamlanma derecesi %60 olmalıdır. Eğer dönem başı stoklar %60 tamamlanmışsa, bu dönemde %40'ı tamamlanmış sayılır (1.000 × 0,40 = 400). Hesaplamayı kontrol edelim:

• Dönem başı stoktan gelen ek malzeme: 1.000 × (1 - 0,60) = 400
• Yeni tamamlananlar: 3.000
• Dönem sonu yarı mamul: 2.000 × 0,80 = 1.600
• Toplam: 400 + 3.000 + 1.600 = 5.000. Bu tam olarak soruda verilen eşdeğer birim miktarına eşittir.

Bu nedenle doğru cevap C) %60 şıkkıdır.

Diğer şıkları neden yanlış yaptığımızı kısaca özetleyelim:

• A) %40: Eğer dönem başı %40 tamamlanmış olsaydı, bu dönemde %60 eklenirdi (600 birim). Toplam eşdeğer birim 5.200 olurdu, bu da 5.000'den fazladır.
• B) %50: Bu durumda dönem başı stoklardan 500 birim eklenirdi, toplam 5.100 eşdeğer birim çıkardı.
• D) %70: Bu durumda dönem başı stoklardan 300 birim eklenirdi, toplam 4.900 eşdeğer birim çıkardı.
• E) %80: Bu durumda dönem başı stoklardan 200 birim eklenirdi, toplam 4.800 eşdeğer birim çıkardı.

Bu soruyu çözebilmek için Maliyet Muhasebesi dersinin Safha Maliyetleme konusunu ve özellikle FIFO (İlk Giren İlk Çıkar) yönteminde Eşdeğer Birim hesaplamasının nasıl yapıldığını bilmek gerekir.

Sonuç olarak, denklemi doğru kurup x'i çözdüğümüzde dönem başı yarı mamul stoklarının tamamlanma derecesinin %60 olduğu anlaşılmaktadır.

Bu soruyu çözmek için önce işletmenin bu dönemde toplam üretim maliyetini bulmamız, ardından bu maliyeti satılan ve stokta kalan mallar arasında dağıtmamız gerekir. Doğru cevap D) 6.000'dir.

Öncelikle, sadece üretimle ilgili giderleri (üretim maliyeti) hesaplamalıyız; yönetim giderleri ve amortismanın yönetim kısmı bu hesaba dahil edilmez.

• Direkt İlk Madde ve Malzeme: 18.000 ₺
• Direkt İşçilik: 12.000 ₺
• Endirekt Üretim Giderleri: Endirekt Malzeme (5.000) + Endirekt İşçilik (7.000) + Üretim kısmına düşen Amortisman (10.000'in %80'i = 8.000) = 20.000 ₺
• Toplam Üretim Maliyeti: 18.000 + 12.000 + 20.000 = 50.000 ₺

Şimdi bu 50.000 ₺'lik maliyeti, dönem başı ve sonu yarı mamul stoklarını dikkate alarak "Dönem Üretim Maliyeti"ne çevirelim:

• Dönem Üretim Maliyeti = Toplam Üretim Maliyeti + Dönem Başı Yarı Mamul Stoku - Dönem Sonu Yarı Mamul Stoku
• Dönem Üretim Maliyeti = 50.000 + 4.000 - 8.000 = 46.000 ₺ (Bu, o dönemde üretilen tüm mamullerin maliyetidir).

Soruda bize satılan mamullerin maliyetinin 40.000 ₺ olduğu verilmiş. Mamul stoku hesabı şu mantıkla çalışır:

• Dönem Başı Mamul Stoku (0) + Dönem Üretim Maliyeti (46.000) = Satılabilir Mamul Maliyeti (46.000)
• Satılabilir Mamul Maliyeti (46.000) - Satılan Mamul Maliyeti (40.000) = Dönem Sonu Mamul Stoku
• Sonuç: 46.000 - 40.000 = 6.000 ₺

Diğer şıkları neden yanlış yaptığını kısaca inceleyelim:

• A, B ve C şıkları: Genellikle amortismanın tamamının üretimden düşülmesi, yönetim giderlerinin (5.000 ₺) yanlışlıkla üretim maliyetine eklenmesi veya yarı mamul stoklarının hesaba katılmaması gibi hatalı hesaplamalar sonucu ortaya çıkar.
• E şığı (8.000): Bu değer, soruda verilen "Dönem Sonu Yarı Mamul Stoku"nun kendisidir; ancak soru bize "Dönem Sonu Mamul Stoku"nu sormaktadır.

Bu soruyu çözmek için Maliyet Muhasebesi konusundaki "Üretim Maliyeti Hesaplaması", "Yarı Mamul ve Mamul Stoku Dönüşümleri" ve "Giderlerin Üretim/Yönetim olarak ayrıştırılması" kurallarını bilmek gerekir.

Sonuç olarak, doğru hesaplama adımları uygulandığında dönem sonu stokta kalan mamullerin değeri 6.000 ₺ olarak bulunur.

Direkt işçilik, üretimde fiilen çalışılan saatin normal ücretle çarpımıdır: 100 saat × 10 ₺ = 1.000 ₺. Fazla mesai saatleri de normal ücret kısmıyla direkt işçiliğe girer. Fazla mesai primi ise 20 saat × 10 ₺ × %60 = 120 ₺'dir. Mesai belirli bir siparişten değil, genel kapasite yetersizliğinden kaynaklandığı için bu prim ürünlere doğrudan yüklenmez; endirekt işçilik olarak genel üretim giderlerine alınır. Bu nedenle tahakkuk eden direkt işçilik tutarı 1.000 ₺'dir; primi direkt işçiliğe ekleyen 1.120 ₺ ve primi 320 ₺ gösteren ifadeler yanlıştır.

Doğru cevap D şıkkıdır çünkü genel üretim giderleri makine saatine göre yüklendiğinde A mamulünün toplam maliyeti 28.000 ₺, birim maliyeti 140 ₺ çıkar.

Adım 1: Yükleme oranı = 22.000 / 1.000 makine saati = 22 ₺/saat.

Adım 2: A'ya yüklenen GÜG = 500 × 22 = 11.000 ₺.

Adım 3: A'nın toplam maliyeti = 13.000 + 4.000 + 11.000 = 28.000 ₺.

Adım 4: Birim maliyet = 28.000 / 200 = 140 ₺; D şıkkıyla tutar.

A şıkkı yanlıştır çünkü 11, maliyet unsurlarını birlikte göstermeyen ara bir değerdir; birim maliyet değildir.

B şıkkı yanlıştır çünkü 44, toplam GÜG'ün 500'e bölünmesi gibi yanlış bir işlemle bulunur ve direkt giderleri içermez.

C şıkkı yanlıştır çünkü 129, GÜG'ün makine saati yerine üretim miktarına göre yüklenmesiyle (22.000 × 200/500 = 8.800) elde edilir.

E şıkkı yanlıştır çünkü 149, doğru hesaplanan 28.000 ₺'lik toplam maliyetin 200 adede bölünmesiyle bulunan değerle tutmaz.

Bilinmesi gereken kural: Birim maliyet = (direkt ilk madde ve malzeme + direkt işçilik + seçilen iş ölçüsüne göre yüklenen GÜG) / üretilen miktar.

Doğru cevap B) 17 ₺.

Dikkat: soru normal maliyet yöntemini soruyor. Normal maliyette değişken GÜG tamamen, sabit GÜG ise yalnızca kapasite kullanım oranı kadar mamule yüklenir.

• Aylık normal kapasite = 720.000 / 12 = 60.000 birim
• Kullanım oranı = 45.000 / 60.000 = 0,75
• Yüklenecek sabit GÜG = 180.000 × 0,75 = 135.000 ₺

(kalan 45.000 ₺ çalışmama gideridir, mamul maliyetine girmez)

Toplam = 360.000 + 180.000 + 90.000 + 135.000 = 765.000 ₺ Birim maliyet = 765.000 / 45.000 = 17 ₺

Sabit giderin tamamını yüklerseniz (810.000 / 45.000 = 18 ₺) tam maliyet yöntemini uygulamış olursunuz — soru onu sormuyor. Pazarlama ve genel yönetim giderleri hiçbir yöntemde üretim maliyetine girmez.