2018/1 SGS Borçlar Hukuku Soruları ve Çözümleri

Bu soruda doğru cevap olan B şıkkı, Türk Borçlar Kanunu'nun genel işlem koşullarıyla ilgili yorumlama kuralını tam tersine çevirdiği için yanlıştır; çünkü kanun, bir hüküm açık değilse veya birden çok anlama geliyorsa, bu durumu düzenleyenin lehine değil, karşı tarafın lehine yorumlanmasını öngörür. Diğer şıkların neden yanlış olduğunu inceleyelim: A şıkkı doğrudur çünkü sözleşmenin niteliğine aykırı olan ve karşı tarafın beklentisine uymayan koşullar yazılmamış sayılır; C şıkkı doğrudur çünkü sadece "tartışıldı" diye yazmak, koşulların genel işlem koşulu olma niteliğini ortadan kaldırmaz; D şıkkı doğrudur çünkü koşulların metinde yer alması, yazı tipi veya şekli gibi teknik detaylar, onların genel işlem koşulu olup olmadığını belirlemez; E şıkkı ise genel işlem koşullarının tanımını doğru bir şekilde vermektedir. Bu soruyu çözebilmek için 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 20. maddesindeki "genel işlem koşullarının yorumlanması" ve "yazılmamış sayılma" kurallarını bilmek gerekir. Sonuç olarak, genel işlem koşullarında belirsizlik olduğunda yasa koyucu, güçsüz tarafı korumak adına yorumu her zaman karşı tarafın lehine yapmayı emretmiştir.

Bu soruyu bir SMMM stajı öğrencisi gibi düşünerek, sanki bir ders anlatıyormuşuz gibi adım adım çözelim. Sorunun doğru cevabı A şıkkıdır.

Öncelikle sorunun temelini oluşturan 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (TBK)'ndaki "Kusursuz Sorumluluk" kavramına bakalım. Genelde bir zarardan dolayı sorumlu olmak için "kusur" (hata) aranır. Ancak kanun, bazı özel durumlarda, kişi hata yapmamış olsa bile zararı önleyememişse veya zararı doğuran durumun kontrolü elindeyse, kusursuz sorumluluk getirir. Yani "Ben hata yapmadım" derseniz bile, kanun size "Bu durumdan sen sorumlusun" der.

Şimdi madde madde bakalım:

• Adam Çalıştıranın Sorumluluğu (I): Doğru. Kanun, işverenlerin çalışanlarının iş sırasında başkalarına verdiği zararlardan, işveren kusurlu olmasa bile sorumludur. (TBK m. 66).
• Hayvan Bulunduranın Sorumluluğu (II): Doğru. Bir hayvanın başkalarına verdiği zarardan, hayvanın sahibi kusursuz olsa bile sorumludur. (TBK m. 70).
• Yapı Malikinin Sorumluluğu (III): Doğru. Bir binanın veya yapının yıkılması veya bir parçasının düşmesi sonucu başkalarına zarar verilirse, bina sahibi kusursuz sorumludur. (TBK m. 71).

Gördüğün gibi, I, II ve III maddeleri TBK'da açıkça düzenlenmiş kusursuz sorumluluk halleridir. Bu yüzden doğru cevap A şıkkıdır.

Peki diğer şıklar neden yanlış?

• IV. Ev Başkanının Sorumluluğu: Kanunda "Ev sahibi" veya "Ev yöneticisi" gibi genel bir kusursuz sorumluluk maddesi yoktur. Evde bir kaza olsa bile, evin sahibi zararı önleyememiş olsa bile otomatik olarak kusursuz sorumluluk taşımaz; bunun için genellikle kusur aranır. Bu madde kanunda yer almaz.
• V. Motorlu Araç İşletenin Sorumluluğu: Bu madde Türk Borçlar Kanunu'nda değil, Trafik Kanunu'nda düzenlenmiştir. Soru özellikle "6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nda hangileri düzenlenmiştir?" diye sorduğu için, trafik kazalarındaki sorumluluk bu kanun kapsamında değerlendirilmez. Bu yüzden V maddesini seçen şıklar (B, C, E) yanlıştır.

Özetle ve Dikkat Edilmesi Gereken Konu: Bu soruyu çözmek için 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun "Kusursuz Sorumluluk" başlıklı bölümünü (özellikle maddeler 66, 70 ve 71) iyi bilmelisin. Ayrıca, kusursuz sorumluluk kurallarının hangi kanunda (Borçlar Kanunu mu, Trafik Kanunu mu) yer aldığını ayırt edebilmek çok önemlidir. Sınavlarda "Trafik Kanunu"ndaki kuralları "Borçlar Kanunu" sorusuna karıştırmak en sık yapılan hatadır.

Başarılar dilerim!

SMMM staja giriş sınavına hazırlanırken hukuk kurallarını ezberlemek yerine mantığını kavramak çok daha önemlidir. Sorunu seninle birlikte adım adım çözelim.

🎯 Doğru Cevap Neden B?

Doğru Cevap: B) Takas borcu sona erdiren bir nedendir.

Bunu şöyle hayal et: Sen ve ben birbirimize borçluyuz. Ben sana 1000 TL borçluyum, sen de bana 1000 TL borçlusun. Eğer aramızda bir anlaşma yaparsak ve "Hadi bu borçları birbirimizle kapatalım" dersek, bu işleme Takas denir.

Türk Borçlar Kanunu'na (TBK) göre takasın en temel özelliği şudur: Karşılıklı borçlar birbirini yok eder ve borçlar sona erer. Yani takas, borcun ödenmesi, bağışlanması veya benzeri gibi borcu bitiren bir sebeptir. Bu yüzden B şıkkı doğrudur.

❌ Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Şimdi diğer şıkların neden hatalı olduğunu kısaca inceleyelim:

• A Şıkkı (Çekişmeli Alacak): "Alacaklardan biri çekişmeli olduğu takdirde takas ileri sürülemez" ifadesi yanlıştır. Çekişmeli bir alacak olsa bile, mahkeme kararıyla veya tarafların anlaşmasıyla takas yapılabilir. Çekişme olması takası engellemez, sadece takasın geçerliliği tartışılabilir.
• C Şıkkı (Zamanaşımı): "Zamanaşımına uğramış bir alacağın takası hiçbir şekilde ileri sürülemez" ifadesi yanlıştır. Zamanaşımına uğramış bir borç, hukuki olarak varlığını korur; sadece mahkeme tarafından istenmesi engellenir. Ancak borçlu, bu zamanaşımına uğramış borcu takas yoluyla ileri sürebilir. Yani borçlu, "Benim borcum zamanaşımına uğradı ama senin borcunu takasla kapatacağım" diyebilir.
• D Şıkkı (Sadece Para Borçları): "Sadece para borçları bakımından takas ileri sürülebilir" ifadesi yanlıştır. Takas sadece para borçları için değil, aynı zamanda aynı cinsten olan başka borçlar için de yapılabilir. Örneğin, sen bana 100 kg buğday borçluyken, ben de sana 100 kg buğday borçlu olabiliriz. Bu durumda takas yapılabilir. Sadece para borçları ile sınırlı değildir.
• E Şıkkı (Karşılıklılık): "Takas edilecek borçların karşılıklı olması gerekmez" ifadesi yanlıştır. Takasın temel şartı karşılıklılıktır. Yani en az iki tarafın birbirine borçlu olması gerekir. Tek taraflı bir borçla takas yapılamaz.

📚 Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için Türk Borçlar Kanunu (TBK) Madde 127-130 arasındaki "Takas" konusunu iyi bilmelisin.

Özellikle şunlara dikkat etmelisin:

• Takasın borcu sona erdiren bir neden olduğu.
• Takasın sadece aynı cinsten borçlarda (para veya aynı tür mal) yapılabileceği.
• Zamanaşımına uğramış borçların takas yoluyla ileri sürülebileceği.
• Karşılıklılık şartının zorunluluğu.

Başarılar dilerim! Bu mantığı oturtursan benzer soruları rahatça çözebilirsin.

SMMM staja giriş sınavına hazırlanan bir öğrenci olarak bu soruyu çok iyi analiz etmelisin. Soru, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (TBK)'nun sözleşmenin kurulması kurallarını sorguluyor.

Hadi gel, soruyu adım adım çözelim ve neden E şıkkının doğru cevap (yani yanlış olan ifade) olduğunu öğrenelim.

1. Neden E Şıkkı Doğru Cevaptır? (Yanlış İfade)

Soruda "hangisi yanlıştır?" diye sorulduğu için, yanlış olan ifadeyi bulmamız gerekiyor.

E şıkkı şunu diyor: "Telefon, bilgisayar gibi iletişim sağlayabilen araçlarla doğrudan iletişim sırasında yapılan öneri, hazır olmayanlar arasında yapılmış sayılır."

Bu ifade yanlıştır ve bu yüzden cevap budur. Çünkü TBK m. 14'e göre:

• Doğrudan İletişim: Telefon, bilgisayar ekranı üzerinden anlık konuşma gibi araçlarla yapılan teklifler, "hazır olanlar arasında" yapılmış sayılır.
• Hazır Olmayanlar Arası: Bu, mektup, e-posta (anlık olmayan) gibi gönderen ve alanın aynı anda konuşmadığı durumlardır.

Kural: Eğer telefonla konuşuyorsanız, karşı tarafın o an hazır olması gerekir. "Hazır olmayanlar arasında" kuralı, mektuplaşma gibi beklemeli iletişimler için geçerlidir. E şıkkı bu kuralı tersine çevirdiği için yanlıştır.

2. Diğer Şıklar Neden Doğru (Yanlış Cevap Olarak Seçilemez)?

Diğer şıkların TBK'ya göre doğru olduğunu bilmemiz gerekir, çünkü soru "yanlış olanı" istiyor:

• A ve B Şıkları (Kabul Süresi): TBK m. 14'e göre, bir teklif verici, kabul için bir süre belirleyebilir. Bu süre içinde cevap gelmezse teklif verici bağlılıktan kurtulur (A şıkkı doğru). Süre dolana kadar da teklif verici bağlı kalır (B şıkkı doğru). Yani bu iki madde birbirini tamamlayan ve doğru olan kurallardır.
• C Şıkkı (Sözleşmenin Kurulması): TBK m. 13'e göre sözleşme, tarafların iradelerini karşılıklı ve birbirine uygun açıklamalarıyla kurulur. Bu, sözleşme hukukunun en temel kuralıdır ve doğrudur.
• D Şıkkı (Esaslı Noktalar): TBK m. 15'e göre, taraflar sözleşmenin esaslı noktalarında (fiyat, malın cinsi, miktar vb.) uyuşmuşlarsa, sözleşme kurulmuş sayılır. İkinci derecedeki (örneğin paketleme şekli gibi) detaylar üzerinde anlaşılmasa bile sözleşme geçerlidir. Bu ifade de doğrudur.

3. Hangi Konuyu Bilmek Gerekiyor?

Bu soruyu çözmek için Türk Borçlar Kanunu Madde 13, 14 ve 15'i iyi bilmelisin. Özellikle şu kavramları ayırt etmelisin:

• Doğrudan İletişim (Hazır olanlar): Telefon, yüz yüze konuşma. (Kabul hemen beklenir).
• Doğrudan İletişim Olmayan (Hazır olmayanlar): Mektup, e-posta. (Kabul süresi vardır, gönderen sürenin bitimine kadar bağlıdır).
• Esaslı ve Esaslı Olmayan Noktalar: Esaslı noktalar uyuşursa sözleşme kurulur, esaslı olmayanlar uyuşmasa bile sözleşme bozulmaz.

Özetle: Sınavda "Telefonla konuşma" gördüğün an aklına "Hazır olanlar" gelmeli. Eğer soru "Telefonla yapılan teklif hazır olmayanlar arasında sayılır" diyorsa, bu ifade yanlıştır ve doğru cevaptır.

Başarılar dilerim!

Bu soruda doğru cevap D şıkkıdır çünkü Türk Borçlar Kanunu'na göre, borçlu faiz veya giderleri ödemede gecikse bile, yaptığı kısmi ödemeyi öncelikle bu gecikmiş faiz ve giderlere mahsup etmesi gerekir; ana borçtan düşme hakkı sadece faiz ve giderler tamamen ödenmişse veya borçlu bunu açıkça belirtirse doğar. Diğer şıkların neden yanlış olduğunu inceleyelim: A şıkkı doğrudur çünkü yabancı para ile borçlanma durumunda, sözleşmede aksi belirtilmedikçe ödeme günündeki kur üzerinden Türk Lirası ile ödeme yapılabilir; B şıkkı doğrudur çünkü makbuz verilmesi, önceki dönemlerin de ödendiği varsayımını doğurur; C şıkkı doğrudur çünkü alacaklı kısmi ifayı kabul ettiğinde, borçlu bu kabul edilen kısmı geri alamaz; E şıkkı doğrudur çünkü alacaklının yerini değiştirmesi borcun ifasını zorlaştırıyorsa, borç eski yerleşim yerinde ifa edilebilir. Bu soruyu çözebilmek için Borçların İfası, Ödeme Mahsubu ve Yer Değiştirme Durumları konularındaki Türk Borçlar Kanunu hükümlerini bilmek gerekir.

Sakin ol, konuyu basitleştirelim.

🎯 Doğru Cevap Neden E (İflas Etmek)?

Sorunun anahtarı "Temsil Yetkisi" ve "Hukuki İşlem" kavramlarıdır.

Bir şirketin veya tüzel kişiliğin temsilcisi (örneğin bir yönetici), o şirket adına sözleşme imzalama, borç alma, mal satma gibi işlemler yapabilir. Ancak bu yetki, temsil edilenin (şirketin veya kişinin) hukuki varlığını koruduğu sürece geçerlidir.

İflas (E seçeneği): Bir tüzel kişinin (şirketin) veya gerçek kişinin iflas etmesi, onun hukuki varlığının sona ermesi veya en azından yönetiminin tamamen elinden alınması demektir.

• Eğer temsil edilen kişi veya şirket iflas ederse, artık o kişi adına yeni bir işlemin yapılması mümkün değildir.
• İflas kararıyla birlikte, iflas edenin mal varlığına el konulur ve yönetimi İflas Müdürlüğüne geçer.
• Dolayısıyla, eski temsilcinin yetkisi otomatik olarak sona erer. Bu, Türk Borçlar Kanunu'nda ve Ticaret Kanunu'nda açıkça belirtilen en temel temsil yetkisi sona erme sebeplerinden biridir.

❌ Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Diğer şıkların neden temsil yetkisini sona erdirmeyeceğini şöyle düşünebiliriz:

• A) Adres Değiştirmek: Bir temsilcinin veya temsil olunanın adresi değişse bile, o kişinin hukuki varlığı ve yetkisi devam eder. Sadece adres değişikliği bildirimi gerekir, yetki biter.
• B) Evlenmek: Bir temsilcinin veya temsil olunanın evlenmesi, özel hayatıdır. Hukuki işlemler yapma yetkisini etkilemez.
• C) Temerrüde Düşmek: Temerrüt, borcunu zamanında ödememe halidir. Bu bir borç sorunudur, temsil yetkisini yok etmez. Borçlu olan kişi hala temsil yetkisine sahip olabilir.
• D) Boşanmak: Evlilik birliği sona erse bile, temsil olunanın (şirketin veya tüzel kişiliğin) hukuki varlığı devam eder. Boşanma, temsil yetkisini sona erdiren bir sebep değildir.

📚 Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için Türk Borçlar Kanunu (TBK)'nın "Temsil" başlıklı bölümünü ve Ticari Temsil ile İflas Hukuku arasındaki ilişkiyi bilmelisin.

Özetle şunu ezberlemelisin: > "Temsil olunanın ölümü, iflası veya tüzel kişiliğin sona ermesi hallerinde temsil yetkisi sona erer."

Diğer kişisel durumlar (evlilik, boşanma, adres değişikliği, borçluluk vb.) temsil yetkisini otomatik olarak bitirmez.

Başarılar dilerim, staj sınavında başarılar!