2018/1 SGS Türkçe Soruları ve Çözümleri

Doğru cevap B. Fiilden fiil yapma ekleri (-dır, -t, -ıl, -ış, -ın, -la vb.) bir fiil köküne gelip yeni bir fiil türetir. Parçadaki fiiller geç-, çık-, yat-, kırp-, bak-, düşün-, dur- gibi kök ya da yerleşik fiillerdir; ettirgen, edilgen, dönüşlü veya işteş çatı eki almış bir fiil bulunmaz. Diğer ögeler parçada vardır: 'Heyecanım geçmişti.' yalnızca özne ve yüklemden oluşur (A). 'kaybolmak' (kayıp + olmak) ve 'sırtüstü' birleşik kelimedir (C). 'Korku ve telaşın sebep olduğu' söyleyişinde 'korkunun' ve 'telaşın' tamlayanları aynı tamlananı paylaşır; bu, tamlananı ortak ad tamlamasıdır (D). 'öylece' ve 'kırpmadan' eylemin nasıl yapıldığını bildiren durum zarflarıdır (E).

Doğru cevap D. Ünsüz türemesi, bazı Arapça kökenli sözcüklerde ünlüyle başlayan ek geldiğinde sondaki ünsüzün ikizleşmesi (his > hissi, af > affetmek) ya da pekiştirmelerde araya ünsüz girmesidir. Parçada bu türden bir sözcük yoktur. Diğer ses olaylarının örnekleri vardır: 'küçücük' sözcüğünde küçük + -cük birleşirken k ünsüzü düşmüştür (ünsüz düşmesi). 'Mutfakta' sözcüğünde sert ünsüzle biten köke gelen -da eki -ta olmuştur (ünsüz benzeşmesi). 'ayrılmıştır' sözcüğünde ayır- köküne -ıl eki gelince ikinci hecedeki ı düşmüştür (ünlü düşmesi). 'ocağa' sözcüğünde ocak + -a birleşiminde k, ğ'ye dönüşmüştür (ünsüz yumuşaması). 'pırıl pırıl' ikilemesi ise türeme değil, pekiştirme amaçlı bir tekrardır.

Doğru cevap C. İyelik ekleri (-(ı)m, -(ı)n, -(s)ı, -(ı)mız, -(ı)nız, -ları) bir varlığın kime ya da neye ait olduğunu bildirir. III. cümledeki sözcükler (Bir, yandan, çocuğa, bugün, kanoyla, yapılacak, gezintiden, söz, ediyordu) yalnızca hâl, yapım ya da çekim eki taşır; hiçbirinde iyelik eki yoktur. 'yandan' sözcüğündeki -dan ayrılma hâli ekidir. Öteki cümlelerde iyelik eki alan sözcükler vardır: I'de 'yeleğinin' ve 'düğmelerini', II'de 'Babası' ve 'başında', IV'te 'dilimlerini' (ekmek dilimleri), V'te 'gölgesi' iyelik eki almıştır. Bu nedenle iyelik ekli sözcük bulunmayan tek cümle III'tür.

Doğru cevap C. Parçanın ilk bölümü bahçeye giren çocukları konu edinir: çocuklar delikten sürünerek girmiş, ağaçlara tırmanıp dallara oturmuşlardır (I) ve pencereden görülen her ağacın dalında bir çocuk vardır (II). III. cümleyle birlikte odak çocuklardan ağaçlara kayar: ağaçlar baharın gelişini kutlamak için çiçeklerle donanmıştır, dallarını sevinçle sallamaktadır (IV) ve bu durum bol meyvenin işaretidir (V). Konu değişikliği III. cümlede gerçekleştiği için ikinci paragraf bu cümleyle başlamalıdır. I ve II çocuklarla ilgili ilk düşünceyi sürdürdüğü, IV ve V ise III. cümlede başlayan ağaç anlatımını devam ettirdiği için paragraf başı olamaz.

Doğru cevap C. TDK Yazım Kılavuzu'na göre 'ya … ya', 'ne … ne', 'hem … hem' gibi tekrarlı bağlaçlarla kurulan cümlelerde bağlaçtan önce virgül kullanılmaz. Bu nedenle doğru yazım 'Ya bu deveyi gütmeli ya bu diyardan gitmeli.' biçimindedir. Diğer cümlelerde virgül kurala uygundur: A'da virgül, sıralı cümleleri ayırmıştır. B'de 'Bu' zamiri özne olarak kullanıldığından, sonraki 'benim' sözcüğüyle karışmasın diye virgülle ayrılmıştır. D'de tekrarlanan sözcükler virgülle ayrılmıştır. E'de virgül, 'Bu gece' zaman söz grubunun sonraki sözcükle yanlış bağlanmasını önleyerek anlam karışıklığının önüne geçmektedir.

Doğru cevap B. Ünlü değişimi, 'ben' ve 'sen' zamirlerine yönelme hâli eki (-a) geldiğinde kökteki e ünlüsünün a'ya dönüşmesidir: ben + e > bana, sen + e > sana. B seçeneğindeki 'bana' sözcüğü bu ses olayının örneğidir; beklenen 'bene' biçimi yerine 'bana' kullanılır. Aynı cümledeki 'beni' ise belirtme hâli eki almış olup kökte değişme yoktur. Diğer seçeneklerde böyle bir değişim bulunmaz: A'daki 'başım', C'deki 'ağaçları', 'arkasında', D'deki 'sevdaya', 'dâhildir' ve E'deki 'yollarına', 'dilleri' sözcüklerinde kök ünlüsü korunmuştur. 'ye-' ve 'de-' fiillerinde görülen ünlü daralması (diyor, yiyecek) da bu seçeneklerde yer almaz.