2018/2 SGS Maliyet Muhasebesi Soruları ve Çözümleri

Doğru cevap D) 11.000 ₺'dir. FIFO'da yalnız bu dönemde yapılan iş için eşdeğer birim hesaplanır ve birim maliyetle çarpılır.

Tablodaki tamamlanma dereceleri:

• Direkt ilk madde ve malzeme (DİMM): dönem başı yarı mamul %20, dönem sonu yarı mamul %80
• Şekillendirme: dönem başı yarı mamul %30, dönem sonu yarı mamul %90

Soru DİMM maliyetini sorduğu için yalnız DİMM derecelerini (%20 ve %80) kullanırız.

1. FIFO'ya göre DİMM eşdeğer birimi

• Dönem başı yarı mamulün tamamlanması: 200 × (%100 − %20) = 200 × %80 = 160 birim
• Bu dönem başlanıp bitirilen: 900 − 200 = 700 birim
• Dönem sonu yarı mamul: 300 × %80 = 240 birim
• Toplam eşdeğer birim = 160 + 700 + 240 = 1.100 birim

2. Üretime yüklenen DİMM maliyeti Bir eşdeğer birimin DİMM maliyeti 10 ₺ olduğuna göre:

• 1.100 × 10 = 11.000 ₺

Dikkat: Dönem sonu yarı mamul için şekillendirme derecesi (%90) alınırsa eşdeğer birim 1.130 çıkar; bu DİMM için yanlış sütundur.

Doğru cevap: D

SMMM staja giriş sınavında karşına çıkabilecek bu maliyet muhasebesi sorusunu senin için adım adım, sanki bir ders çalışıyormuşuz gibi açıklayalım. Sorunun doğru cevabı C şıkkıdır.

Öncelikle sorunun mantığını anlamak için "Gider Yerleri Dağıtımı"nı bir evin temizlik işine benzetebiliriz. Temizlik personeli (yardımcı gider yerleri) önce kendi aralarında iş bölümü yapar, sonra temizlik işini bitirip ana odalara (esas üretim gider yerleri) gider ve en sonunda da o odaların kiracılarına (mamullere) fatura keser.

Neden C Şıkkı Doğru? (III ve IV Maddeleri)

Doğru cevap olan III ve IV maddeleri, maliyet dağıtımının en kritik iki aşamasını doğru tanımlar:

• III. Madde (İkinci Dağıtım): Bu madde doğrudur. Dağıtım sürecinde ilk aşamada yardımcı gider yerleri (örn: bakım-onarım, enerji) kendi aralarında veya doğrudan esas üretim yerlerine dağıtılır. Ancak ikinci dağıtımda amaç, artık temizlenmiş olan bu yardımcı gider yerlerinin ve hizmet üretim yerlerinin içindeki tüm maliyetleri, esas üretim gider yerlerine (örn: Makine Bölümü, Montaj Bölümü) aktarmaktır. Yani, yardımcı birimlerin maliyeti artık esas üretim birimlerinin omuzlarına yüklenir. Bu, maliyetin üretim birimlerine ulaşması için gereken doğru adımdır.
• IV. Madde (Üçüncü Dağıtım): Bu madde de doğrudur. Esas üretim gider yerlerine (Makine Bölümü vb.) tüm endirekt maliyetler toplandıktan sonra, bu maliyetler artık bitmiş mamullere yüklenmelidir. Bunun için uygun yükleme oranları (örneğin; makine saatine göre veya işçilik saatine göre) kullanılır. Bu aşama, maliyetin nihai ürün maliyetine dönüşmesidir.

Özetle: Yardımcı yerlerden esas yerlere geçiş (III) ve esas yerlerden mamule geçiş (IV) süreçleri doğru anlatılmıştır.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Şimdi diğer maddelerin neden hatalı olduğunu kısaca inceleyelim:

• I. Madde (Yanlış): "Doğrudan dağıtım yönteminde, hizmet üretim gider yerleri birbirine doğrudan dağıtım yapar" ifadesi yanlıştır. Doğrudan dağıtım yönteminde, yardımcı üretim gider yerleri birbirine hiç dağıtım yapmaz. Sadece doğrudan esas üretim yerlerine dağıtılır. Eğer bir yardımcı birim diğer bir yardımcı birime hizmet veriyorsa, bu yöntem kullanılmaz; kademeli dağıtım yöntemi gerekir.
• II. Madde (Yanlış): "Kademeli dağıtım yönteminde, hizmet üretim gider yerleri arasındaki ilişki dikkate alınmaz" ifadesi yanlıştır. Kademeli dağıtım yönteminin en önemli özelliği tam tersidir: Yardımcı gider yerleri arasındaki karşılıklı hizmet ilişkisi dikkate alınır ve birinci aşamada bir yardımcı yerin maliyeti diğer bir yardımcı yere dağıtılır.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için "Maliyet Muhasebesi" dersinin "Genel Üretim Giderlerinin Dağıtımı" konusunu iyi bilmelisin. Özellikle şu üç kavramın farkını ayırt etmen gerekir:

• Doğrudan Dağıtım Yöntemi: Yardımcı yerlerin birbirine dağıtım yapmadığı yöntem.
• Kademeli Dağıtım Yöntemi: Yardımcı yerlerin birbirine dağıtım yaptığı, ancak geriye dönüşün olmadığı yöntem.
• Dağıtım Aşamaları:
• 1. Aşama: Yardımcı yerlerin dağıtımı.
• 2. Aşama: Yardımcı yerlerin esas üretim yerlerine aktarılması.
• 3. Aşama: Esas üretim yerlerinin mamullere yüklenmesi.

Doğru cevap: C

Soruda, işletmenin fiili genel üretim maliyetlerini (20.000 ₺) direkt işçilik saatleri üzerinden dağıttığı belirtilmiş. Bu durumda ilk adımımız, toplam direkt işçilik saatini bulmak ve bu süreye düşen bir saatlik maliyet oranını (yükleme oranını) hesaplamaktır. Üç siparişin direkt işçilik saatlerini topladığımızda (1.000 + 2.500 + 1.500) toplam 5.000 saat elde ederiz. Genel üretim maliyetini bu toplam saate böldüğümüzde (20.000 ₺ / 5.000 saat), her bir direkt işçilik saati için 4 ₺'lik bir yükleme oranı buluruz. Şimdi Sipariş 2'ye bakalım; bu sipariş 2.500 direkt işçilik saati kullanmıştır, bu süreyi bulduğumuz 4 ₺'lik saatlik oranla çarptığımızda Sipariş 2'ye yüklenen toplam genel üretim maliyeti 10.000 ₺ olur. Soruda Sipariş 2'nin üretim miktarının 500 birim olduğu verilmiş, bu yüzden toplam maliyeti (10.000 ₺) birim sayısına (500 br) böldüğümüzde birim başına maliyetin 20 ₺ olduğunu görürüz. Bu nedenle doğru cevap D seçeneğidir.

Diğer şıkları neden yanlış yaptığımızı kısaca inceleyelim: A şıkkı (5 ₺), toplam maliyeti toplam birime bölerek veya oranı yanlış hesaplayarak bulunmuş olabilir; B şıkkı (10 ₺), toplam maliyeti doğrudan Sipariş 2'nin saatine bölmek gibi bir hata sonucu çıkabilir; C şıkkı (15 ₺) ve E şıkkı (40 ₺) ise yükleme oranı veya birim sayısı ile ilgili temel bölme/çarpma hatalarından kaynaklanmaktadır. Bu soruyu çözebilmek için Maliyet Muhasebesi dersindeki "Sipariş Maliyet Sistemi" konusunu ve özellikle genel üretim maliyetinin dağıtım oranının (yükleme oranının) hesaplanması ile birim maliyetin bulunması kuralını bilmek gerekir. Sonuç olarak, doğru hesaplama adımları uygulandığında birim başına genel üretim maliyetinin 20 ₺ olduğu kesinleşir.

Bu soruyu bir öğrenci arkadaşına anlatır gibi, adım adım ve çok basit bir dille çözelim. Sorunun doğru cevabı D şıkkıdır.

Önce sorunun mantığını kuralım, sonra diğer şıkların neden hata olduğunu görelim.

1. Neden D Şıkkı Doğru? (Adım Adım Çözüm)

Bu sorunun en kritik kısmı "Normal Maliyet Sistemi" kavridir. Normal maliyet sistemine göre üretim maliyetini bulmak için şu formülü kullanırız:

> Toplam Üretim Maliyeti = (Birim Değişken Maliyet × Üretilen Miktar) + (Birim Sabit Maliyet × Üretilen Miktar)

Ancak burada bir tuzak var: Soruda bize gerçekleşen üretim miktarı (1.000 birim) verilmiş, ama soru "işletme tam kapasite çalışsaydı" ne olurdu diye sormuş. Normal maliyet sistemlerinde sabit maliyetler, üretim miktarına göre değil, kapasiteye göre dağıtılır.

Gelin adım adım hesaplayalım:

Adım 1: Sabit Maliyeti Bulalım Soruda bize iki farklı birim maliyet verilmiş:

• Tam Maliyet: 45 ₺ (Bu, değişken + sabit maliyetin toplamıdır).
• Değişken Maliyet: 35 ₺ (Bu, sadece değişken maliyettir).

Buradan birim sabit maliyeti bulabiliriz:

• Birim Sabit Maliyet = Tam Maliyet - Değişken Maliyet
• Birim Sabit Maliyet = 45 ₺ - 35 ₺ = 10 ₺

Adım 2: Toplam Sabit Maliyeti Hesaplayalım Normal maliyet sistemlerinde sabit maliyetler, üretim kapasitesine göre dağıtılır. Soruda işletmenin aylık kapasitesi 4.000 birim olarak verilmiş.

• Toplam Sabit Maliyet = Birim Sabit Maliyet × Kapasite
• Toplam Sabit Maliyet = 10 ₺ × 4.000 birim = 40.000 ₺

(Not: Gerçekleşen 1.000 birim üretimle sabit maliyet hesaplanmaz, çünkü sabit maliyetler kapalı olsa bile ödenir ve kapasiteye göre planlanır.)

Adım 3: "Tam Kapasite Çalışsaydı" Senaryosunu Kur Sorunun son cümlesi çok önemli: "İşletme tam kapasite çalışsaydı..." Eğer tam kapasite çalışsaydı, üretilen miktar 4.000 birim olurdu.

Şimdi toplam maliyeti bulalım:

• Değişken Maliyet: 4.000 birim × 35 ₺ = 140.000 ₺
• Sabit Maliyet: Yukarıda bulduğumuz gibi 40.000 ₺ (Bu sabit kalır, kapasiteye göre hesaplanmıştır).

Toplam Maliyet = 140.000 + 40.000 = 180.000 ₺

Doğru cevap: D

Bu soruyu çözmek için Maliyet Muhasebesi'ndeki en temel formül olan "Satılan Mamul Maliyeti Hesaplaması" formülünü kullanacağız. Soruda verilenleri birbiriyle ilişkilendirerek adım adım gidelim.

1. Doğru Cevabın (D) Mantığı Nedir?

Öncelikle elimizdeki verileri bir mantık akışıyla düzenleyelim:

• Brüt Satışlar: 500.000 ₺
• Brüt Satış Zararı: 40.000 ₺ (Bu, satışların maliyetinden fazla olduğunu gösterir. Yani Satışlar, Satılan Mamul Maliyeti'nden 40.000 ₺ azdır.)
• Dönem Başı Mamul Stok: 110.000 ₺
• Üretilen Mamul Maliyeti: 600.000 ₺

Adım 1: Satılan Mamul Maliyetini Bulalım Bir işletme zarar ediyorsa, sattığı ürünlerin maliyeti, sattığı ürünlerin satış fiyatından daha yüksektir. Formül: Satışlar - Satılan Mamul Maliyeti = Brüt Kar/Zarar Burada zarar var, bu yüzden: 500.000 - Satılan Mamul Maliyeti = -40.000 Buradan Satılan Mamul Maliyeti = 540.000 ₺ çıkar.

Adım 2: Dönem Sonu Stok Formülünü Kur Muhasebede stok değişimini gösteren temel denklem şudur: Dönem Başı Stok + Üretilen Mamul Maliyeti - Satılan Mamul Maliyeti = Dönem Sonu Stok

Verileri yerine koyalım:

• Dönem Başı Stok: 110.000
• Üretilen Mamul Maliyeti: 600.000
• Satılan Mamul Maliyeti: 540.000 (Adım 1'de bulduk)

Hesap: 110.000 + 600.000 - 540.000 = ? 710.000 - 540.000 = 170.000

Sonuç 170.000 ₺'dir. Bu da D şıkkını işaretler.

2. Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Diğer şıkların yanlış olmasının temel nedeni, "Satılan Mamul Maliyeti"nin doğru hesaplanamaması veya formülde işlemlerin sırasının karıştırılmasıdır.

• A, B, C ve E şıkları: Genellikle öğrenciler "Brüt Satış Zararı"nı doğrudan stok hesabına ekler veya çıkarmaya çalışır. Örneğin, 500.000 satıştan 40.000 zararı çıkarıp 460.000'i "satılan maliyet" sanmak veya formülde toplama ve çıkarma işlemlerini karıştırmak sonucu 140.000, 150.000 veya 160.000 gibi hatalı sonuçlara götürür.
• Önemli Hata: Soruda "Üretilen Mamul Maliyeti" verilmiştir.

Doğru cevap: D

Bu soruda doğru cevap D) 20'dir çünkü hareketli ortalama maliyet yönteminde, her yeni alım yapıldığında mevcut stok ile yeni alınan malın toplam maliyeti, toplam miktarına bölünerek yeni bir birim maliyet hesaplanır; soruda 25 Temmuz'da 200 adet malın toplam maliyetinin 2.800 ₺ olduğu verilmiştir, bu da o anki birim maliyetin 14 ₺ (2.800 / 200) olduğunu gösterir. Ancak dikkat etmemiz gereken nokta, 25 Temmuz'daki bu maliyetin, 20 Temmuz'da alınan 100 adetlik malzeme dahil edilmiş yeni bir ortalama maliyet olmasıdır. 7 Temmuz'daki stok 200 adet ve birim maliyeti 11 ₺ idi (toplam 2.200 ₺). 20 Temmuz'da alınan 100 adetlik malzemenin birim maliyetine "X" diyelim. Hareketli ortalama formülüne göre: (2.200 + 100X) / (200 + 100) = 14 (25 Temmuz'daki birim maliyet). Bu denklemi çözersek: 2.200 + 100X = 14 × 300, yani 2.200 + 100X = 4.200. Buradan 100X = 2.000 çıkar ve X = 20 bulunur.

Diğer şıkların neden yanlış olduğunu kısaca açıklayalım: A, B, C ve E şıkları, denklem kurarken toplam miktarı veya toplam maliyeti yanlış hesaplayarak veya ortalama formülünü yanlış uygulayarak elde edilen hatalı sonuçlardır; örneğin 20 Temmuz'daki alımın birim maliyetini doğrudan 25 Temmuz'daki birim maliyetle (14) karıştırmak B şıkkını, 200 adetlik eski stoğu hesaba katmamak ise diğer şıkları doğurabilir. Bu soruyu çözebilmek için Hareketli Ortalama Maliyet Yöntemi'nin temel kuralını, yani her alım sonrası birim maliyetin yeniden (Toplam Maliyet / Toplam Miktar) hesaplanması gerektiğini ve bu yeni birim maliyetin sonraki sevk işlemlerinde kullanıldığını bilmek gerekir.

Sonuç olarak, 20 Temmuz tarihinde alınan 100 adetlik malzemenin birim maliyeti, 25 Temmuz'daki sevk maliyetinden yola çıkılarak tersine hesaplandığında 20 ₺ olarak bulunur.

Bu soru, Maliyet Muhasebesi'ndeki "Birleşik Maliyet Dağıtımı" konusunu ölçüyor. Soruyu adım adım, sanki bir sınıfta anlatıyormuş gibi çözelim.

1. Neden Doğru Cevap A (13.500 ₺)?

Bu sorunun en kritik kuralı şudur: Yan mamullerin (atık veya ikinci ürün) beklenen satış değeri, ortak maliyetten düşülmelidir. Yani, ortak maliyeti dağıtmadan önce, yan mamuldan elde edilecek parayı toplam maliyetten çıkarıp "gerçekleşen ortak maliyeti" bulmamız gerekir.

İşlem adımları şöyledir:

Adım 1: Yan Mamulün Değerini Hesapla Soruda 4.000 kg yan mamul var ve birim fiyatı 1 ₺.

• Yan Mamul Değeri = 4.000 kg × 1 ₺ = 4.000 ₺

Adım 2: Gerçekleşen Ortak Maliyeti Bul Toplam ortak maliyet 34.000 ₺ idi. Yan mamul değerini buradan çıkarıyoruz.

• Dağıtılacak Net Maliyet = 34.000 ₺ - 4.000 ₺ = 30.000 ₺

Adım 3: Ana Mamullerin Toplam Satış Değerini Hesapla Maliyeti dağıtırken mamullerin satış değerine oranla pay veriyoruz.

• A Mamulü: 6.000 br × 3,00 ₺ = 18.000 ₺
• B Mamulü: 4.000 br × 5,50 ₺ = 22.000 ₺
• Toplam Satış Değeri: 18.000 + 22.000 = 40.000 ₺

Adım 4: Dağıtım Oranını Bul ve A Mamulüne Pay Ver Şimdi elimizdeki 30.000 ₺'lik net maliyeti, A ve B mamullerinin satış değerleri oranında paylaştıracağız.

• A Mamulü'nün Pay Oranı: 18.000 / 40.000 = 0,45 (veya %45)
• A Mamulüne Düşen Maliyet: 30.000 ₺ × 0,45 = 13.500 ₺

Sonuç olarak A mamulünün payı 13.500 ₺'dir. Bu yüzden doğru cevap A şıkkıdır.

2. Diğer Şıklar Neden Yanlış?

• B (15.300) ve D (18.700): Bu şıklar genellikle yan mamul değeri düşülmeden hesaplandığında ortaya çıkar. Eğer 34.000 ₺'lik toplam maliyeti doğrudan dağıtırız:
• A'nın payı: 34.000 × 0,45 = 15.300 ₺ olur. Bu, öğrencilerin en sık yaptığı hatadır. Yan mamul değeri düşülmezse B şıkkı bulunur.
• C (18.000): Bu, A mamulünün satış değeridir (6.000 × 3). Öğrenci maliyet dağıtımı formülünü unutup sadece satış değerini yazmış olabilir.
• E (20.400): Bu da muhtemelen yanlış bir oranlama veya toplam maliyetin (34.000) doğrudan dağıtılmasıyla B mamulüne düşen payın yanlış hesaplanması sonucu oluşabilir.

3. Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için "Birleşik Maliyet Dağıtımı" ve "Yan Mamul Muhasebesi" konularını iyi bilmelisin.

Unutma: Birleşik maliyet dağıtılırken, yan mamullerin emsal değeri (satış değeri) mutlaka toplam maliyetten düşülmelidir. Yan mamul satılmadan önce maliyetten düşülürse, ana mamullere düşen maliyet haksız yere artar. Bu kuralı ezberle, sınavda işini kolaylaştırır!

Doğru cevap olan A) 10.000 şıkkını bulmak için, standart maliyet muhasebesindeki "Direkt İlk Madde ve Malzeme Miktar Sapması" formülünü kullanmamız gerekir; bu formül, Standart Miktar ile Gerçek Kullanılan Miktar arasındaki farkın, Standart Birim Fiyatına çarpılmasıyla hesaplanır.

Öncelikle soruda verilenlere göre standart miktarı bulalım: İşletme 14.000 birim mamul üretmiş ve her birim için standart olarak 4 kg hammadde kullanması öngörülmüştür, bu durumda toplam standart miktar 56.000 kg (14.000 x 4) eder. Soruda ise bu dönemde 55.000 kg hammadde kullanıldığı belirtilmiştir. Standart miktar ile gerçek miktar arasındaki fark 1.000 kg'dır (56.000 - 55.000). Bu farkı, standart birim fiyat olan 10 ₺ ile çarptığımızda 10.000 ₺ tutarında bir sapma elde ederiz. Bu sapma olumlu (favorable) bir sapmadır çünkü işletme planlanan miktardan daha az hammadde kullanmıştır, ancak soru sadece sapma tutarını sorduğu için cevap 10.000 ₺ olur.

Diğer şıkların neden yanlış olduğunu inceleyelim: B) 12.000 şıkkı, standart fiyat yerine gerçek fiyatın (12 ₺) kullanılmasıyla veya yanlış bir miktar farkı hesaplanarak bulunmuş olabilir; C) 48.000 şıkkı, fiyat sapması veya toplam maliyet farkı gibi başka bir hesaplamaya işaret eder; D) 110.000 ve E) 112.000 şıkları ise satın alınan toplam miktar (60.000 kg) ile standart miktarın karıştırılması veya fiyat farkının da hesaba katılmasıyla oluşan hatalı sonuçlardır.

Bu soruyu çözebilmek için Standart Maliyet Yöntemi altında Miktar Sapması (Quantity/Usage Variance) kavramının ne olduğunu ve formülünün (Standart Miktar - Gerçek Miktar) x Standart Fiyat şeklinde olduğunu bilmek gerekir.

Sonuç olarak, doğru hesaplama sonucunda direkt ilk madde miktar sapması 10.000 ₺ olarak bulunur.