2018/2 SGS Ticaret Hukuku Soruları ve Çözümleri

Doğru cevap B şıkkıdır çünkü Türk Ticaret Kanunu'na göre, ticari bir işletmeyi kendi adına ve kendi riskiyle, izinsiz de olsa işleten her gerçek kişi tacir sayılır; bu durumda devlet memuru olmasının tacirlik sıfatını ortadan kaldırmadığını, sadece memuriyet statüsüyle çelişen bir durum yarattığını bilmelisin. Diğer şıkların yanlış olmasının nedeni ise A, D ve E seçeneklerindeki kişilerin ticari işletmeyi doğrudan kendi adına değil, şirket adına işletmesi veya şirketin tüzel kişiliği altında faaliyet göstermesi, C seçeneğindeki belediyenin ise kamu tüzel kişiliği taşıdığı için ticari işletme işletme yetkisinin sınırlı olması ve genellikle ticari tacir sayılmamasıdır. Bu soruyu çözebilmek için "Tacir" kavramının tanımı, gerçek kişi ile tüzel kişi arasındaki fark ve ticari işletme işletme yetkisi konularını iyi bilmek gerekir. Sonuç olarak, ticari işletmeyi kendi adına ve kendi riskiyle işleten her gerçek kişi, mesleki statüsü ne olursa olsun tacir sıfatını kazanır.

SMMM staj sınavına hazırlanan bir öğrenci olarak bu soruyu çok iyi anlamamız gerekiyor. Soru, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (TTK)'na göre bono senedinin geçerliliği için gerekli olan unsurları sorguluyor.

Sorunun doğru cevabı A şıkkıdır. Şimdi gel, nedenini adım adım açıklayalım.

Neden A Şıkkı Doğru Cevap? (Yani Neden "Yanlış" İfadesi Bu Şıkta?)

Soru bize "Hangisi yanlıştır?" diye soruyor. Yani, kanuna aykırı olan veya senedi geçersiz kılan bir durumu işaret etmemiz gerekiyor.

A şıkkı: "Vadesi gösterilmemiş bono geçersizdir." ifadesi YANLIŞTIR, bu yüzden doğru cevaptır.

Neden? Çünkü TTK'ya göre bono için vade gösterilmesi zorunlu bir unsur değildir. Eğer bonoda vade yazılmamışsa, senet "görünürde ödenir" (yani istendiği anda ödenir) kabul edilir. Kanun, vade yazılmamış olsa bile bononun geçersiz olacağını söylemez; sadece ödeme tarihini "görünürde" olarak belirler. Dolayısıyla "vadesi gösterilmemiş bono geçersizdir" demek kanuna aykırıdır.

Diğer Şıklar Neden Doğru (Yani Cevap Olamaz)?

Diğer şıklar kanuna uygundur, yani bunlar bono için gerekli olan doğru kurallardır. Soru "yanlış olanı" sorduğu için bunları işaretleyemeyiz:

• B Şıkkı (Doğru Kural): Bono, kayıtsız ve şartsız bir ödeme vaadi olmalıdır. Bu bononun en temel özelliğidir. Eğer bir şart eklenirse senet bono olmaz. Bu ifade doğrudur.
• C Şıkkı (Doğru Kural): Eğer bonoda düzenlendiği yer yazılmamışsa, kanun düzenleyenin (bono çıkaranın) adresini düzenleme yeri olarak kabul eder. Bu bir "tamamlayıcı hükümdür", senedi geçersiz kılmaz. Bu ifade doğrudur.
• D Şıkkı (Doğru Kural): Eğer senette açık bir yer gösterilmemişse, kanun senedin düzenlendiği yeri, ödeme yeri ve düzenleyenin yerleşim yeri olarak kabul eder. Bu da bir tamamlayıcı kuraldır ve doğrudur.
• E Şıkkı (Doğru Kural): Bononun kime ödeneceği belirtilmelidir. Eğer kime ödeneceği yazılmamışsa senet geçersizdir. Bu ifade kanuna uygundur, dolayısıyla "yanlış olan" şık değildir.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için Ticari Senetler konusundaki "Bono" başlığını iyi bilmelisin. Özellikle şunlara dikkat etmelisin:

• Zorunlu Unsurlar: Bononun geçerli olması için nelerin yazılması şarttır? (Örn: "Bono" ibaresi, ödeme vaadi, imza, kime ödeneceği, tarih, düzenleme yeri vb.)
• Eksik Unsurların Sonucu: Eğer bir unsur eksikse senet geçersiz mi olur, yoksa kanun bunu tamamlayıcı bir hükümle mi düzenler?
• Örnek: Vade eksikse -> Senet geçersiz değil, "görünürde ödenir".
• Örnek: Kime ödeneceği eksikse -> Senet geçersizdir.

Özetle: Sınavda "geçersizlik" ile "tamamlayıcı hüküm" arasındaki farkı ayırt etmen gerekir. Vade eksikliği senedi geçersiz kılmaz, sadece ödeme tarihini değiştirir. Bu yüzden A şıkkı kanuna aykırıdır ve doğru cevaptır.

Başarılar dilerim!

Bu soruda bononun arka yüzünde yer alan ciro zincirinin mantığını anlamamız gerekiyor. Bono, başlangıçta düzenleyeni (Mehmet Merdoğlu) tarafından lehtarına (Demir Sert) verilmiştir. Ancak soruda bononun şu an Zeynep Şahinsoy'da olduğu belirtilmiştir; yani bono, Demir Sert'ten Ceylin Canoğlu'na, oradan da Zeynep Şahinsoy'a geçmiştir. Ciro zincirinin düzgün olması için her ciro, önceki elden gelen bonoyu alan kişiye (lehtara) yazılmalı ve ciro eden kişi imzalamalıdır. Bu nedenle (1) boşluğuna bonoyu devralan ilk kişi olan Ceylin Canoğlu'na yazılmalıdır. (2) boşluğuna ise bu ciroyu yapan kişinin imzası atılmalıdır; bonoyu Ceylin'e devreden kişi Mehmet Merdoğlu'nun imzasıdır. Son olarak (3) boşluğuna bonoyu devralan son kişi olan Zeynep Şahinsoy'a yazılmalıdır. Diğer şıklar bu akışı bozduğu için yanlıştır; örneğin A şıkkı ilk ciroda lehtarı yanlış gösterirken, D şıkkı bononun akışını tamamen tersine çevirmektedir. Bu soruyu çözebilmek için "emre yazılı senetlerde ciro zincirinin nasıl kurulması gerektiği" ve "ciro eden ile ciro edilen arasındaki ilişki" konularını bilmek gerekir. Doğru cevap, bononun akışına ve imza zincirine tam olarak uyan C seçeneğidir.

Bu soru, Ticaret Hukuku'nun en temel ve önemli ayrımını, yani "Ticari İş" ile "Ticari Olmayan İş" arasındaki farkı ölçüyor. Doğru cevap A şıkkıdır.

Gelin bu durumu bir öğrenci gibi adım adım inceleyelim:

Neden Doğru Cevap A Şıkkıdır?

Ticari İş Kanunu'na göre bir işin "ticari iş" sayılabilmesi için iki temel şart vardır:

• Ticarî İşletme: İşin bir ticari işletme tarafından yapılması gerekir.
• Ticarî İşletmenin Faaliyeti: İşin, o işletmenin ticari faaliyet alanına girmesi gerekir.

A şıkkını inceleyelim:

• Durum: Memur (A), işçi (Y)'den otomobil satın alıyor.
• Analiz: Burada iki taraf var. Bir taraf Memur (A), diğer taraf ise işçi (Y). Soruda işçi (Y)'nin bir ticari işletme sahibi olduğu belirtilmemiştir. Sadece "işçi" olduğu yazıyor. Bir işçi, kendi şahsı adına otomobil satıyorsa bu bir ticari faaliyet değildir; bu ticari olmayan bir iş (hukuki bir işlem) olarak kabul edilir.
• Sonuç: Karşı tarafın ticari işletme olmaması nedeniyle bu işlem Ticaret Kanunu'na göre "ticari iş" sayılmaz. Bu yüzden doğru cevap budur.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Diğer şıklarda, işlemin tarafı olan kişi veya kurumun bir ticari işletme olduğu ve işin de o işletmenin faaliyet alanına girdiği açıkça belirtilmiştir:

• B Şıkkı: Market işleten bir Limited Şirketi var. Ekmek satmak, bir marketin temel ticari faaliyetidir. Bu bir ticari iştir.
• C Şıkkı: Mağaza işleten bir tacir var. Kıyafet satmak, bir mağazanın ticari faaliyetidir. Bu bir ticari iştir.
• D Şıkkı: Banka Anonim Şirketi var. Kredi kartı vermek, bankaların temel ticari faaliyetidir. Bu bir ticari iştir.
• E Şıkkı: Burada ev sahibi öğretmen (Z) lehine bono düzenleniyor gibi görünse de, sorunun mantığı genellikle "ticari iş" tanımını test etmektir. Ancak burada dikkat edilmesi gereken nokta şudur: Eğer bono ticari bir işlemin ifası için düzenlenmişse ticari iştir. Ancak sorunun ana odağı A şıkkındaki "işçi"nin ticari işletme olmamasıdır. Diğer şıklarda (B, C, D) açıkça "Limited Şirket", "Mağaza", "Banka" gibi ticari işletmelerin olduğu belirtilmiştir. E şıkkı genellikle ticari iş sayılabilir (örneğin ticari bir borç için bono düzenlenmişse) veya en azından A şıkkı kadar açık bir "ticari olmayan iş" örneği değildir. Sınav mantığında, karşı tarafın açıkça ticari işletme olmadığı en belirgin örnek A şıkkıdır.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için Ticaret Kanunu'nda "Ticari İş" Tanımı ve "Ticarî İşletme" kavramını iyi bilmelisin.

• Kural: Bir işin ticari iş sayılabilmesi için, işin ticari bir işletme tarafından yapılması veya ticari bir işletmenin faaliyetine girmesi gerekir.
• İpucu: Soruda karşı tarafın "işçi", "memur", "öğretmen" gibi ticari işletme sahibi olmayan gerçek kişiler olduğu belirtiliyorsa, o işlem genellikle ticari iş sayılmaz. Karşı tarafın "Limited Şirket", "Anonim Şirket", "Mağaza", "Banka" gibi ticari işletme olduğu belirtiliyorsa, o işlem ticari iştir.

Özetle: Karşı taraf ticari işletme değilse, o işlem ticari iş değildir. Bu kuralı ezberlersen bu tür soruları kolayca çözersin.

Bu soruyu bir SMMM stajı öğrencisi gibi ele alalım. Sorunun doğru cevabı C şıkkıdır. Hadi bunu adım adım, sanki bir ders anlatıyormuşuz gibi inceleyelim.

Neden C Şıkkı Doğru? (Doğru Cevap Analizi)

Soruda bizden "iptal davası açma hakkı OLMAYAN" kişiyi bulmamız isteniyor. Yani, genel kurulun aldığı bir karara karşı mahkemeye başvuramayan kim?

Türk Ticaret Kanunu'na (TTK) göre, anonim şirketlerde genel kurul kararları aleyhine dava açma hakkı, şirketin menfaatine zarar veren veya hukuka aykırı olan kararlara karşı, pay sahibi olanlar ve yönetim kurulu üyeleri (belirli şartlarla) ile denetçiler arasında düzenlenmiştir.

Ancak burada çok kritik bir ayrım var: Denetçi (C şıkkı) genel kurul kararlarını denetleyen ve onaylayan bir makam değildir. Denetçinin görevi, şirketin işlemlerini ve genel kurul kararlarını denetlemektir. Eğer denetçi, genel kurul kararının hukuka aykırı olduğunu düşünüyorsa, bunu yönetim kuruluna bildirmekle yükümlüdür. Denetçinin doğrudan genel kurul kararına karşı mahkemeye başvurarak iptal davası açma yetkisi yoktur. Bu yetki, denetçinin görev tanımının dışındadır.

Dolayısıyla, denetçi iptal davası açamaz; bu yüzden "iptal davası açma hakkına sahip olmayan" kişi Denetçidir.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Şimdi diğer seçeneklerin neden iptal davası açma hakkına sahip olduğunu (yani sorunun cevabı olamayacağını) kısaca görelim:

• A ve D Şıkları (Yönetim Kurulu Üyeleri): Yönetim kurulu üyeleri, genel kurul kararının yerine getirilmesi durumunda kişisel sorumluluklarına (örneğin tazminat ödemek zorunda kalmalarına) sebep olacaksa, pay sahibi olmasalar bile (A şıkkı) veya pay sahibi olsalar bile (D şıkkı) iptal davası açabilirler. Kanun, yöneticilerin haksız bir karardan dolayı zarar görmemesi için onlara bu hakkı tanır.
• B Şıkkı (Muhalefetteki Pay Sahibi): Genel kurulda bir karara karşı oy veren ve bu muhalefetini tutanağa geçiren pay sahibi, o karara karşı dava açabilir. Bu, pay sahibinin temel haklarından biridir.
• E Şıkkı (Yönetim Kurulu): Yönetim kurulu, genel kurul kararının şirketin menfaatine aykırı olduğunu düşünürse, şirket adına iptal davası açabilir. Yani yönetim kurulu da dava açma hakkına sahiptir.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için Türk Ticaret Kanunu (TTK) Madde 157'yi bilmemiz gerekir.

• Kural: Genel kurul kararlarının iptali davası açma hakkı kimlere tanınmıştır?
• Pay sahipleri (özellikle muhalefettekiler).
• Yönetim kurulu üyeleri (kişisel sorumluluk riski varsa).
• Yönetim kurulu (şirket adına).
• Denetçiler (Burada dikkat: Denetçiler kararın iptali için dava açamazlar, sadece bildirim yaparlar ve yönetim kurulunun dava açmaması durumunda mahkemeye başvurabilirler, ancak doğrudan "denetçi olarak dava açma" yetkisi sorudaki gibi bir seçenekle karıştırılmamalıdır. Soru kökü "hakka sahip olmayan" dediği için en net cevap denetçidir).

Özetle: Denetçi, kararın iptali için dava açamaz, sadece ihbar eder. Bu yüzden C şıkkı doğru cevaptır.

Başarılar dilerim!

Bu soruyu bir SMMM stajı öğrencisi gibi düşünerek, sanki bir hoca karşında oturuyormuşsun gibi adım adım açıklayalım. Sorunun doğru cevabı B şıkkıdır.

Neden Doğru Cevap B?

Anonim şirketlerin en temel özelliği, yönetim ve denetim mekanizmalarının yasal olarak belirli organlar üzerinden yürütülmesidir. Türk Ticaret Kanunu'na (TTK) göre bir anonim şirketin temel ve zorunlu organları şunlardır:

• Genel Kurul: Şirketin en yüksek karar organıdır. Ortakların temsilcisi olarak şirketin kaderini belirler.
• Yönetim Kurulu: Şirketi yöneten ve temsil eden organdır. Genel kurulun aldığı kararları uygular.

Bu iki organ, anonim şirketin varlığı için olmazsa olmazdır. Soruda "Anonim şirketin organları aşağıdakilerden hangisidir?" diye sorulduğunda, kanunun tanıdığı temel ve zorunlu organların listesini istemektedir. Bu nedenle, sadece "Yönetim Kurulu" ve "Genel Kurul"u içeren B şıkkı en doğru ve eksiksiz temel tanımdır.

(Not: Sorunun hazırlanış biçimine göre, bazı kaynaklarda "Denetçi" de bir organ olarak sayılabilir, ancak denetçi her zaman zorunlu değildir. Küçük anonim şirketlerde denetçi atanması zorunlu değildir. Bu yüzden en temel ve her zaman geçerli olan kombinasyon Yönetim Kurulu ve Genel Kurul'dur.)

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

• A Şıkkı (Yönetim kurulu-Denetçi-Genel kurul-Ticari vekil): Buradaki en büyük hata "Ticari Vekil" ifadesidir. Ticari vekil bir "organ" değildir; şirketin dışarıdan atadığı bir temsilcidir. Organlar şirketin kendi iç yapısıdır, vekiller ise dışarıdan görevlendirilir. Ayrıca, denetçi her şirket için zorunlu değildir.
• C Şıkkı (Yönetim kurulu-Ticari vekil): Yine "Ticari Vekil" hatası var. Daha da önemlisi, Genel Kurul eksik. Genel Kurul olmadan anonim şirketin en önemli karar organı yok demektir. Bu şık eksik ve hatalıdır.
• D Şıkkı (Yönetim kurulu-Denetçi-Genel kurul): Bu şık çok yakındır ancak D şıkkı genellikle "temel organlar" sorularında B şıkkının önüne geçmez. Neden? Çünkü Denetçi her anonim şirket için zorunlu değildir. Küçük anonim şirketlerde denetçi atanmaz. Soru "Anonim şirketin organları" derken, kanunen her zaman var olan organları sorduğu için, zorunlu olmayan denetçiyi listede sabit bir organ gibi göstermek yanıltıcı olabilir. Ancak en kritik nokta şudur: Eğer soru "zorunlu organlar" derse B doğrudur. Eğer soru "organlar ve denetçi" derse D de olabilir. Ancak standart SMMM sorularında, temel ve zorunlu olanlar (Yönetim ve Genel Kurul) istenir. B şıkkı en saf ve doğru tanımdır.
• E Şıkkı (Denetçi-Genel kurul): Yönetim Kurulu eksik. Yönetim kurulu olmadan şirket yönetilemez. Bu şık imkansızdır.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için Türk Ticaret Kanunu (TTK) Madde 370 ve devamı maddelerini, yani "Anonim Şirketin Organları" konusunu iyi bilmelisin.

Özetle şunları ezberlemelisin:

• Zorunlu Organlar: Genel Kurul ve Yönetim Kurulu. (Bunlar her zaman vardır).
• Zorunlu Olmayan Organ: Denetçi. (Sadece belirli şartları taşıyan şirketlerde zorunludur).
• Organ Olmayanlar: Ticari Vekil, Muhasebe Müdürlüğü vb. (Bunlar organ değil, görevli veya çalışan statüsündedir).

Başarılar dilerim!