2018/3 SGS İş ve Sosyal Güvenlik Hukuku Soruları ve Çözümleri

SMMM staja giriş sınavında karşına çıkabilecek bu soruyu, sanki bir sınıf arkadaşına anlatıyormuş gibi adım adım açıklayalım. Sorunun doğru cevabı E şıkkıdır.

Öncelikle neden E şıkkının doğru olduğunu anlamamız gerekiyor. 4857 sayılı İş Kanunu'nun 10. maddesinde, geçici iş ilişkisi ile ilgili çok önemli bir yasaklama kuralı vardır. Bu kural şudur: Eğer bir işveren, özel istihdam bürosu aracılığıyla çalıştırdığı bir işçiyi iş sözleşmesini feshederse (yani işten çıkarsa), o işçiyi 6 ay boyunca tekrar aynı geçici iş ilişkisi kapsamında çalıştıramaz.

Bu kuralın amacı, işverenlerin işçileri sürekli işten çıkarıp yeniden işe alarak iş güvencesini ve işçi haklarını zayıflatmasını engellemektir. Yani işveren, işçiyi işten çıkardıktan sonra en az 6 ay beklemek zorundadır. E şıkkı tam olarak bu 6 aylık bekleme süresini ve yasağı ifade ettiği için doğru cevaptır.

Şimdi diğer şıkların neden yanlış olduğunu kısaca inceleyelim:

• A Şıkkı Yanlış: Geçici işçi, işyerinde işe ilişkin bir kusur yaparsa, sorumluluk işverene aittir. Özel istihdam bürosuna karşı değil, işyeri yönetimine karşı sorumludur. Kanun, işçinin işyerindeki kusurlarından işvereni sorumlu tutar.
• B Şıkkı Yanlış: Geçici iş ilişkisi sadece özel istihdam bürosu aracılığıyla kurulmaz. İş Kanunu'na göre, işin niteliği gereği belirli bir süreyle veya işin bitmesiyle sona erecek işlerde, işverenler kendi işyerlerinde de geçici işçi çalıştırabilirler. Sadece büro ile sınırlı değildir.
• C Şıkkı Yanlış: Bu şık, geçici iş ilişkisinin tanımını verirken eksik ve yanlış bir ifade kullanıyor. Geçici iş ilişkisi, özel istihdam bürosu ile işveren arasında yapılan sözleşme ile kurulur, ancak işçi ile büro arasında bir sözleşme yapılmaz. İşçi, büro ile değil, işveren ile iş sözleşmesi yapar. Büro sadece aracıdır.
• D Şıkkı Yanlış: Geçici işçi, işvereninden asla avans veya borç alamaz. Bu durum işçiye karşı bir baskı unsuru oluşturabileceği için yasaktır. İşçi, işverenle olan iş sözleşmesi gereği çalışır, borçlanma hakkı yoktur.

Özetle ve Dikkat Etmen Gereken Konu: Bu soruyu çözmek için 4857 Sayılı İş Kanunu Madde 10'u ve özellikle "Geçici İş İlişkisi" konusunu iyi bilmelisin. Özellikle işten çıkarma sonrası 6 aylık bekleme süresi (işçiye yeniden işe alma yasağı) ve işçinin sorumluluğu gibi kritik noktaları ezberlemen sınavda işine çok yarayacaktır.

Başarılar dilerim!

Bu soru, SMMM stajı ve genel hukuk bilgisi açısından çok önemli olan İş Güvencesi konusunu test ediyor. Doğru cevap D şıkkıdır.

Gelin bu cevabı neden doğru olduğunu ve diğer şıkların neden hatalı olduğunu adım adım, sanki bir ders çalışıyormuşuz gibi inceleyelim.

Neden D Şıkkı Doğru?

Bu şık, 4857 sayılı İş Kanunu'nun 18. maddesinde yer alan en güncel ve kritik düzenlemeyi ifade eder.

• Kural: İş güvencesi kapsamında olan bir işçi, işten çıkarıldığında (iş sözleşmesi feshedildiğinde) hemen mahkemeye gitmek zorunda değildir.
• Zorunlu Süreç: İşçi, işten çıkarılma bildirimini tebliğ aldığı tarihten itibaren 1 ay içinde mutlaka bir Arabulucuya başvurmalıdır.
• Neden Önemli? Eğer işçi bu 1 aylık sürede arabulucuya başvurmadan doğrudan mahkemeye dava açarsa, mahkeme davayı dava şartı eksikliği nedeniyle reddeder. Yani, arabulucuya gitmek, işe iade davası açmanın bir ön koşuludur.

D şıkkı, bu "1 ay içinde arabulucuya başvurma zorunluluğunu" tam olarak doğru bir şekilde anlatmaktadır.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Şimdi diğer seçeneklerdeki hataları görelim:

• A Şıkkı (Hatalı): İş güvencesi için işyerinde en az 30 işçi çalışması gerekir. Bu şıktaki ayakkabı imalathanesinde 12 kişi, pastanede ise 20 kişi çalışmaktadır. Her iki işyeri de 30 işçi sınırının altındadır. Dolayısıyla bu işyerlerindeki işçiler iş güvencesinden yararlanamaz.
• B Şıkkı (Hatalı): İş sözleşmesi geçersiz sayılıp işçi işe başlatılmamışsa, işçiye ödenen tazminatın 18 aylık ücret olması kanunen mümkündür. Ancak bu şıktaki hata, "toplum sözleşmeleriyle geçerli olarak kararlaştırılabilir" kısmındadır. İş Kanunu'na göre, işçiye ödenen tazminatın 18 aylık ücret olması yasal bir sınırdır ve toplu iş sözleşmeleriyle bu sınırın aşılamaz. Yani 18 aydan fazla tazminat toplu iş sözleşmesiyle bile kararlaştırılamaz.
• C Şıkkı (Hatalı): İş güvencesi için gereken 30 günlük kıdem süresi, aynı işverene ait farklı işyerlerinde çalışılan süreler toplanır. Hastanede 5 ay + Otelde 4 ay = 9 ay çalışılmıştır. Bu süre 30 günden fazladır. Dolayısıyla işçi, iş güvencesinden yararlanabilir. Kıdem süreleri işyeri değiştirilse bile birleşir.
• E Şıkkı (Hatalı): İşin türünün değiştirilmesi nedeniyle iş sözleşmesi feshedildiğinde işverenin işçinin savunmasını alması zorunlu değildir. Savunma alma zorunluluğu, işçinin kıdemi veya iş güvencesi kapsamında olan işçilerin işten çıkarılması durumunda geçerlidir. İşin türü değiştirilerek işten çıkarma durumunda (İş Kanunu m. 25/ii), işveren işçinin savunmasını almak zorunda değildir.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için 4857 Sayılı İş Kanunu'nun şu maddelerini iyi bilmek gerekir:

• İş Güvencesi Kapsamı (Madde 18): İşyerinde en az 30 işçi çalışması ve işçinin en az 6 ay kıdeminin olması şartları.
• İşe İade Davası ve Arabuluculuk (Madde 18): Davayı açmadan önce 1 ay içinde arabulucuya başvurma zorunluluğu.
• Kıdem Birleştirme Kuralı: Aynı işverene ait farklı işyerlerinde çalışılan sürelerin kıdem hesabında toplanması.
• Tazminat Sınırı: İşe iade davasında işçi işe başlatılmamışsa ödenecek tazminatın 18 aylık ücret ile sınırlı olduğu.

Özetle: İş hukukunda "Arabulucuya gitmeden dava açılmaz" kuralını ve "30 işçi şartını" ezberlemek bu soruyu çözmen için yeterlidir.

SMMM stajı sınavına hazırlanan bir öğrenci olarak bu soruyu çok iyi analiz etmemiz gerekiyor. Soru, 4857 sayılı İş Kanunu'nun hangi iş kollarına uygulanmadığını soruyor.

Doğru cevap E şıkkıdır. Gelin, nedenini adım adım ve basit bir dille açıklayalım.

Neden Doğru Cevap E?

4857 sayılı İş Kanunu'nun 1. maddesi, kanunun hangi işlere uygulanacağını belirler. Kanun, genel olarak işçi ve işveren arasındaki ilişkileri düzenler. Ancak kanunun 1. maddesinin 2. fıkrasında bazı özel işler için İş Kanunu'nun uygulanmayacağı belirtilmiştir.

Bu istisnalar şunlardır:

• Ev işleri: Ev hizmetlerinde çalışan işçiler.
• Deniz ve hava taşıma işleri: Deniz ve hava taşıma işlerinde çalışan işçiler.
• Aile işleri: Aile işlerinde çalışan işçiler.

E şıkkındaki durum: "Bir havayolu şirketinde hostes olarak çalışan işçi". Burada anahtar kelime "Hava taşıma işleri"dir. Kanun, hava taşıma işlerinde çalışan işçilerin (pilotlar, hostesler, kabin memurları vb.) İş Kanunu'na tabi olmadığını, bunun yerine özel bir mevzuat (Hava Taşıma İşleri Kanunu vb.) ile düzenlendiğini açıkça belirtir. Bu yüzden hostesler İş Kanunu'na tabi değildir.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Diğer şıkların neden İş Kanunu'na tabi olduğunu kısaca inceleyelim:

• A Şıkkı (Limandaki işçi): Limanlarda yükleme ve boşaltma işleri, Deniz ve hava taşıma işleri istisnasına girmez. Liman işleri, İş Kanunu'nun 1. maddesinin 1. fıkrası kapsamında değerlendirilir ve İş Kanunu'na tabidir. (Sadece gemi üzerinde çalışan işçiler hariçtir).
• B Şıkkı (Havaalanı körük operatörü): Burada "uçakların yanaşacağı körükler" (ramp) operatörü kastediliyor. Bu kişi uçakla seyahat etmiyor, uçakla ilgili bir yükleme/boşaltma veya teknik iş yapıyor. Bu iş, "hava taşıma işleri" istisnasının kapsamına giren uçak kaptanı veya hostes gibi bir statüde değildir. Bu işçiler İş Kanunu'na tabidir.
• C Şıkkı (Park işçisi): Parklarda çiçek ekim ve ağaç budama işleri, genel işçi statüsündedir. Kanunun istisna maddelerinde yer almaz. Dolayısıyla İş Kanunu'na tabidir.
• D Şıkkı (Çiftlik inşaatı): Çiftlikte çalışan işçiler genellikle tarım işçisi statüsündedir ve tarım işçileri için özel kurallar vardır. Ancak burada soru "yeni bir mandıra inşasında çalışan işçi"yi soruyor. İnşaat işi, tarım işi değil, inşaat işidir. İnşaat işlerinde çalışan işçiler İş Kanunu'na tabidir. (Tarım işçisi olanlar değil, inşaat işçisi olanlar).

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için 4857 sayılı İş Kanunu Madde 1'yi ezberlemeniz ve "İstisnalar" kısmını iyi bilmeniz gerekir.

Özetle şunu hatırlayın:

• İş Kanunu'na TABİ OLMAYANLAR: Ev işleri, Deniz ve Hava Taşıma İşleri, Aile işleri.
• İş Kanunu'na TABİ OLANLAR: Liman işleri, Havaalanı teknik işleri, Park işleri, İnşaat işleri.

Başarılar dilerim!

Bu soru, Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'na (5510 sayılı Kanun) göre emeklilik şartlarını sorgulayan klasik bir soru. Gel, bunu senin için adım adım, sanki bir ders çalışıyormuşuz gibi açıklayalım.

Neden Doğru Cevap D (7200) Gün?

Kanunumuza göre, ilk defa sigortalı olan bir işçi için emeklilik şartları, sigortalılık başlangıç tarihine göre değişir. Ancak soruda "ilk defa sigortalı olmuş" ifadesi geçtiği için, bu işçinin emeklilik için 7200 gün prim ödemesi gerektiğini bilmemiz gerekir.

Buradaki mantık şudur:

• İlk defa sigortalı olanlar: Emeklilik için 7200 gün prim ödemelidir.
• Eski sigortalılar (1999 öncesi): Daha farklı kurallara tabidirler.
• Yeni sigortalılar (2000 sonrası): 7200 gün kuralı bu gruba da uygulanır.

Yani, bir işçi hayatında hiç sigortalı olmamışken işe girerse ve emekli olmak istiyorsa, kanun ona 7200 gün (yaklaşık 20 yıl) prim ödemeyi şart koşar. Bu sayıyı ezberlemek, SMMM staj sınavlarında en kritik kurallardan biridir.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Diğer şıkların neden geçersiz olduğunu kısaca inceleyelim:

• A) 3600 Gün: Bu sayı, 1999 öncesi sigortalı olanlar için emeklilik şartıydı (eski kanun dönemi). İlk defa sigortalı olanlar için geçerli değildir.
• B) 4500 Gün: Bu sayı, 1999 öncesi sigortalı olanlar için emeklilik şartıydı (eski kanun dönemi). İlk defa sigortalı olanlar için geçerli değildir.
• C) 5400 Gün: Bu sayı, 1999 öncesi sigortalı olanlar için emeklilik şartıydı (eski kanun dönemi). İlk defa sigortalı olanlar için geçerli değildir.
• E) 9000 Gün: Bu sayı, 5510 sayılı Kanun'da emeklilik için bir prim günü sayısı olarak yer almamaktadır. Dikkat dağıtıcı bir şıktır.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için "5510 Sayılı Kanun'da Emeklilik Şartları" konusunu iyi bilmelisin. Özellikle şu ayrımı yapmalısın:

• İlk defa sigortalı olanlar için gereken prim günü sayısı kaçtır? (Cevap: 7200)
• 1999 öncesi sigortalı olanlar için kurallar nasıldır? (Bunlar farklıdır ve genellikle daha az prim ister).

Özetle: Soruda "ilk defa sigortalı" ibaresi varsa, aklına hemen 7200 gün gelmeli. Bu kuralı ezberlersen, benzer sorularda hatasız cevap vermiş olursun.

Doğru cevap E şıkkıdır çünkü 4857 sayılı İş Kanunu, belirli süreli iş sözleşmelerinde işçinin en az bir yıl çalışmış olması şartını arar; mevsimlik işlerde ise işçi, işin bittiği tarihte iş sözleşmesinin feshedildiği için bir yıl dolmadan işten ayrılmış sayılır ve yıllık izin hakkı doğmaz.

A şıkkı yanlıştır çünkü inşaat işlerinde takım sözleşmesiyle çalışan işçiler, bir buçuk yıl çalıştıkları için izin hakkını kazanmışlardır. B şıkkı yanlıştır çünkü geçici işçi, farklı işverenlerde aralıksız bir buçuk yıl çalıştığı için izin hakkını elde etmiştir. C şıkkı yanlıştır çünkü kısmi süreli iş sözleşmesiyle çalışan işçiler de bir yıl çalıştıkları takdirde yıllık izin hakkına sahiptir. D şıkkı yanlıştır çünkü belirli süreli iş sözleşmesinin ilk yılını dolduran işçi, kanunen izin hakkını kazanmıştır.

Bilinmesi gereken kural: Mevsimlik işlerde iş sözleşmesi işin bitiminde sona erdiği için, işçi bir yıl dolmadan işten ayrıldığından yıllık ücretli izin hakkı doğmaz.

Doğumdan önce ve sonra toplam 16 haftalık yasal doğum iznini kullanan kadın işçi, bu süre bittikten sonra 4857 sayılı İş Kanunu'na göre en fazla 6 ay süreyle ücretsiz izin talep edebilir. Kanun, doğum iznini takiben işçiye bu ek süreyi tanıyarak aile ve çocuk bakımı ihtiyacını karşılamayı amaçlar. Bu hak, işçinin isteği üzerine ve işverenle anlaşma sağlanarak kullanılabilir.

Diğer şıkların neden yanlış olduğu ise şöyledir: 3 ay süresi kanunda belirtilen azami limitin altındadır. 1 yıl, 18 ay ve 2 yıl süreleri ise yasal olarak öngörülen 6 aylık üst sınırı aşmaktadır.

Bilinmesi gereken kural: Doğum izni bittikten sonra kadın işçiler, 4857 sayılı İş Kanunu hükümlerine göre en fazla 6 ay süreyle ücretsiz izin kullanma hakkına sahiptir.