2018/3 SGS Maliyet Muhasebesi Soruları ve Çözümleri

Doğru cevap C şıkkıdır çünkü ilk giren ilk çıkar yönteminde önce dönem başı mamul stoku, sonra bu dönem tamamlanan mamuller satılmış sayılır. Dönem üretim giderleri 25.000 + 15.000 + 20.000 = 60.000 ₺'dir. Dönem başında yarı mamul olmadığından dönem sonu yarı mamul stoku düşülerek tamamlanan mamullerin maliyeti 60.000 - 10.000 = 50.000 ₺, birim maliyeti 50.000 / 5.000 = 10 ₺ bulunur. Satılan 4.000 birimin 1.000'i dönem başı stoktan (8.000 / 1.000 = 8 ₺ birim maliyetle) karşılanır: 8.000 ₺. Kalan 3.000 birim yeni üretimden gelir: 3.000 x 10 = 30.000 ₺. Satılan mamuller maliyeti 8.000 + 30.000 = 38.000 ₺ olup C şıkkıyla tutar.

A şıkkı yanlıştır çünkü 20.000 ₺ yalnız genel üretim giderleridir. B şıkkı yanlıştır çünkü 28.000 ₺ satılan birimlerin bir kısmını hesaba katmaz. D şıkkı yanlıştır çünkü 42.000 ₺ dönem başı stokun daha düşük birim maliyetini dikkate almayan bir tutardır. E şıkkı yanlıştır çünkü 50.000 ₺ satılan değil, tamamlanan mamullerin toplam maliyetidir.

Bilinmesi gereken kural: İlk giren ilk çıkar yönteminde satılan mamuller maliyeti önce dönem başı stokun maliyetinden, sonra dönemde tamamlanan mamullerin birim maliyetinden hesaplanır.

Bu soruyu bir öğrenci arkadaşına anlatır gibi, adım adım ve çok basit bir dille çözelim. Sorunun doğru cevabı E şıkkıdır.

🎯 Neden Cevap E (200.000 ₺) Doğru?

Öncelikle soruda bize iki önemli bilgi vermiş:

• Sipariş Verme Maliyeti: Bir sipariş verildiğinde harcanan para 50.000 ₺.
• Ekonomik Sipariş Miktarı (ESM): Her seferinde 1.000 birim sipariş veriyoruz.

Ayrıca yıllık toplam ihtiyacımız 4.000 birim olarak belirtilmiş.

Burada yapmamız gereken tek bir işlem var: Yılda kaç kez sipariş veriyoruz?

• Yıllık toplam ihtiyaç: 4.000 birim
• Bir seferde sipariş edilen miktar: 1.000 birim
• Sipariş Sayısı: 4.000 / 1.000 = 4 kez (Yılda 4 kere sipariş veriyoruz).

Şimdi toplam maliyeti bulalım:

• Yılda 4 kez sipariş veriyoruz.
• Her siparişin maliyeti 50.000 ₺.
• Toplam Sipariş Maliyeti: 4 x 50.000 = 200.000 ₺.

Gördüğün gibi, hesap çok basit. Sadece "Yıllık Talep / Ekonomik Sipariş Mikkatı"nı bulup, bunu "Sipariş Başına Maliyet" ile çarpmamız yeterli.

❌ Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Diğer şıklar genellikle mantık hatası veya formül karışıklığından kaynaklanır:

• A) 25.000: Bu cevap, muhtemelen 50.000 TL'yi 2'ye bölerek veya 4.000 birimi yanlış bir şekilde işleyerek bulunmuş. Mantığı yok.
• B) 75.000: Bu da benzer bir çarpım hatası veya 3 kez sipariş verilmiş gibi düşünülerek bulunmuş olabilir.
• C) 150.000: Eğer kişi 3 kez sipariş vermiş gibi düşünürse (4.000 / 1.000 yerine başka bir bölme hatası) bu sonucu bulur.
• D) 175.000: Bu sayı genellikle rastgele bir çarpım hatası veya formülde bir eksiklikten kaynaklanır.

Önemli Not: Bu soruda "Stokta tutma maliyeti" veya "Birim maliyet" gibi başka veriler yok. Sadece "Sipariş verme maliyeti" sorulduğu için, stokta tutma maliyetini hesaplamaya çalışmak veya formülde karışıklık yapmak bizi yanlış şıklara götürür.

📚 Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için Muhasebe ve Maliyet Muhasebesi derslerinin "Stok Yönetimi" veya "Ekonomik Sipariş Miktarı (ESM)" konusunu bilmek yeterlidir.

Özellikle şunu akılda tutmak gerekir: > Toplam Sipariş Maliyeti = (Yıllık Talep / Ekonomik Sipariş Miktarı) x Sipariş Başına Maliyet

Formül ezberlemek yerine, mantığını anlamak (Yılda kaç sipariş veriyorsun? x Bir siparişin bedeli) bu tür soruları çözmeni kolaylaştırır.

Başarılar dilerim!

Bu soruda doğru cevap D şıkkıdır çünkü standart maliyet sisteminde, dönem sonunda hesaplanan maliyet farkları (sapmalar) "Satılan Mamuller Maliyeti" hesabına yansıtılarak kapatılır. İşletmede toplam olumsuz sapma (1.400.000 ₺), olumlu sapmadan (500.000 ₺) büyük olduğu için net bir olumsuz sapma vardır; bu durum gerçek maliyetin standart maliyetten yüksek olduğunu gösterir. Bu farkı kapatmak için, maliyeti artıran olumsuz sapmaların olduğu hesaplar alacaklanmalı, maliyeti düşüren olumlu sapmaların olduğu hesaplar ise borçlanmalıdır. Ayrıca, toplam maliyeti artırmak amacıyla "Satılan Mamuller Maliyeti" hesabı da borçlandırılmalıdır. Bu mantıkla, olumlu fark veren hesaplar ve Satılan Mamuller Maliyeti hesabı borçlandırılırken, olumsuz fark veren hesaplar alacaklandırılır. Diğer şıklar bu mantıkla çelişir: A ve B şıkları hesapları yanlış yönde (alacak/borç) gösterirken, C şıkkı maliyeti düşürmeye çalışır ve E şıkkı ise tüm fark hesaplarını alacaklayarak mantıksız bir denge kurar. Bu soruyu çözmek için standart maliyet muhasebesinde sapmaların nasıl kapatılacağı ve maliyet hesabının nasıl etkilenmesi gerektiği konusunu bilmek gerekir. Sonuç olarak, net olumsuz sapmayı yansıtmak için Satılan Mamuller Maliyeti ve olumlu fark veren hesaplar borçlandırılır.

Bu soruyu bir öğrenci arkadaşına anlatır gibi, adım adım ve çok basit bir dille açıklayalım. Sorunun doğru cevabı C şıkkıdır.

Neden C Şıkkı (Yalnız III) Doğru?

Öncelikle sorunun anahtar kelimesine bakalım: "Evre (Safha) Maliyet Sistemi". Bu sistem, genellikle tek bir ürün değil, sürekli akış halinde üretilen ve bir sonraki işleme aktarılan ürünler için kullanılır (örneğin; kağıt fabrikası, çimento fabrikası veya tekstil boyama atölyesi gibi).

Soruda aradığımız şey şudur: "Hem doğrudan hem de dağıtım yoluyla yüklenen giderler".

• I. Direkt İlk Madde ve Malzeme Giderleri: Bunlar doğrudan ürünün kendisine aittir. Örneğin, bir mobilya fabrikasında kullanılan odun miktarını ölçmek çok kolaydır ve doğrudan o ürüne yüklenir. Dağıtım gerektirmez. Bu yüzden bu şık sorudaki tanıma uymaz.
• II. Direkt İşçilik Giderleri: Bunlar da doğrudan ürünle ilişkilidir. Ürüne ne kadar işçi saati harcadıysanız, o kadar doğrudan yüklenir. Dağıtım gerektirmez.
• III. Genel Üretim Giderleri (Dolaylı Giderler): İşte aradığımız yer burasıdır! Fabrikadaki elektrik faturası, su, ısıtma, makine bakımı gibi giderlerdir. Bu giderler tek bir ürüne doğrudan bağlanamaz. Örneğin, bir makinenin elektriği hem A ürününü hem de B ürününü üretirken harcanır. Bu yüzden bu giderler önce "Dağıtım" yoluyla (örneğin makine saatine veya işçi saatine oranlayarak) ürünlere yüklenir. Ancak bazı durumlarda bu giderlerin bir kısmı doğrudan o işleme ait olabilir.

Özetle: Evre maliyet sistemlerinde, doğrudan izlenebilen madde ve işçilik giderleri dışındaki, genel üretim giderleri (III) hem doğrudan hem de dağıtım yoluyla ürüne yüklenir. Bu yüzden doğru cevap Yalnız III'tür.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

• A ve B Şıkları (Yalnız I ve Yalnız II): Bu şıklar yanlış çünkü "Direkt İlk Madde" ve "Direkt İşçilik", doğrudan izlenebilir giderlerdir. Soruda istenen "kısmen doğrudan kısmen dağıtım" yapısı, bu doğrudan giderler için geçerli değildir.
• D ve E Şıkları (I ve II veya II ve III): Bu şıklar da yanlıştır çünkü I ve II numaralı kalemler doğrudan giderlerdir ve dağıtım gerektirmezler. Soruda sadece III numaralı kalemin bu özelliği taşıdığı belirtilmiştir.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekiyor?

Bu soruyu çözmek için "Maliyet Muhasebesi" dersinin "Evre (Safha) Maliyet Sistemi" ve "Gider Türleri" konularını iyi bilmelisin.

Özellikle şunları ayırt etmelisin:

• Doğrudan Giderler: Ürüne doğrudan bağlanabilenler (Madde ve İşçilik).
• Dolaylı (Genel Üretim) Giderler: Ürüne doğrudan bağlanamayıp, dağıtım anahtarları (makine saati, işçi saati vb.) ile ürüne yüklenenler.

Başarılar dilerim!

Bu soruda doğru cevap E) 30.000'dir çünkü ortalama maliyet yönteminde, dönem başındaki yarı mamullerin tamamlanma oranı dikkate alınmaz; sadece tamamlanan ürünler ile dönem sonundaki yarı mamullerin o anki tamamlanma oranları toplanarak eşdeğer birim miktarı bulunur.

Öncelikle, direkt ilk madde ve malzeme açısından eşdeğer birim miktarını hesaplamak için iki adımı izlememiz gerekir:

• Tamamlanan ürünler: Üretimi tamamlanan 28.000 birim, malzeme açısından %100 tamamlanmış sayılır, yani 28.000 eşdeğer birimdir.
• Dönem sonu yarı mamuller: Soruda belirtildiği üzere, dönem sonu yarı mamulleri (2.000 birim) direkt ilk madde ve malzeme açısından %100 tamamlanmıştır. Bu durumda 2.000 birim x %100 = 2.000 eşdeğer birim olur.

Bu iki değeri topladığımızda (28.000 + 2.000) toplam 30.000 eşdeğer birim miktarına ulaşırız.

Diğer şıkların neden yanlış olduğunu şu şekilde açıklayabiliriz:

• A, B ve C şıkları: Bu değerler, hesaplamada eksik kalan dönem sonu yarı mamulleri veya dönem başı stokları yanlış yorumlayarak elde edilmiş hatalı toplamlardır.
• D şığı (29.200): Bu cevap, muhtemelen şekillendirme maliyetlerinin %60 tamamlanma oranını yanlışlıkla malzeme maliyetine de uygulayarak (2.000 x %60 = 1.200 ekleyip 28.000 + 1.200 = 29.200) yapılan bir hesap hatasıdır; ancak soru sadece "direkt ilk madde ve malzeme"yi sorduğu için bu oran %100 olmalıdır.

Bu soruyu çözebilmek için Ortalama Maliyet Yöntemi (Weighted Average Method) kuralını bilmek gerekir; bu kurala göre dönem başı stokların tamamlanma durumu ihmal edilir ve sadece tamamlanan ürünler ile dönem sonu stoklarının o anki tamamlanma oranları baz alınarak hesaplama yapılır.

Sonuç olarak, doğru eşdeğer birim miktarı 30.000 birimdir.

Bu soru, Maliyet Muhasebesi'ndeki "Ortak Ürünler ve Yan Ürünler" konusunu ölçüyor. Soruyu adım adım, sanki bir sınıfta anlatıyormuş gibi çözelim.

1. Doğru Cevap Neden A (19.200 ₺)?

Bu sorunun mantığı şudur: Ortak maliyet, ana ürünlerin satış değerine göre dağıtılırken, yan ürünün getirisinden (net değeri) düşülmelidir.

İşletme, yan ürünün (Z) satış değerinden, onu satılabilir hale getirmek için harcanan ek maliyeti düşerek "Net Gerçekleşebilir Değer"i bulmuş. Bu net değeri, toplam ortak maliyetten düşer. Kalan maliyet, ana ürünlerin (K ve L) satış değerleri oranında aralarında bölünür.

Adım Adım Hesaplama:

• Yan Ürün (Z) Net Değerini Bulalım:
• Yan ürünün piyasa değeri: 1.200 ₺
• Ek maliyet (işleme maliyeti): 200 ₺
• Net Değer = 1.200 - 200 = 1.000 ₺

• Dağıtılacak Toplam Maliyeti Hesaplayalım:
• Toplam ortak maliyet: 41.000 ₺
• Yan ürünün net değeri (bunu maliyetten düşüyoruz): 1.000 ₺
• Dağıtılacak Maliyet = 41.000 - 1.000 = 40.000 ₺

• Ana Ürünlerin Toplam Satış Değerini Bulalım:
• K Mamulü: 24.000 ₺
• L Mamulü: 26.000 ₺
• Toplam Satış Değeri = 24.000 + 26.000 = 50.000 ₺

• K Mamulünün Pay Oranını Hesaplayalım:
• K Mamulü, toplam satış değerinin ne kadarını oluşturuyor?
• Oran = 24.000 / 50.000 = 0,48 (veya %48)

• K Mamulüne Düşen Maliyeti Hesaplayalım:
• Dağıtılacak maliyet (40.000 ₺) x K'nın oranı (0,48)
• Sonuç = 40.000 x 0,48 = 19.200 ₺

Bu yüzden doğru cevap A şıkkıdır.

2. Diğer Şıklar Neden Yanlış?

• B, C ve D Şıkları: Bu şıklar, muhtemelen yan ürünün net değerinin (1.000 ₺) toplam maliyetten düşülmemesi hatasından kaynaklanır.

Doğru cevap: A

Doğru cevap B) 60.000 ₺'dir. Normal maliyet yönteminde değişken maliyetlerin tamamı, sabit genel üretim maliyetlerinin ise yalnızca normal kapasiteye göre düşen payı mamule yüklenir.

1. Değişken üretim maliyetleri (tamamı yüklenir)

• Direkt ilk madde ve malzeme: 25.000 ₺
• Direkt işçilik: 5.000 ₺
• Değişken genel üretim maliyeti: 20.000 ₺
• Toplam değişken maliyet: 50.000 ₺

2. Sabit GÜM'ün yüklenecek kısmı

• Yıllık normal kapasite 6.000 birim → aylık normal kapasite: 6.000 ÷ 12 = 500 birim
• Eylül ayı sabit GÜM'ü 12.500 ₺ → yükleme oranı: 12.500 ÷ 500 = 25 ₺/birim
• Eylülde 400 birim üretildi → yüklenen sabit GÜM: 400 × 25 = 10.000 ₺
• Kalan 2.500 ₺ (100 birimlik kullanılmayan kapasitenin payı) mamule yüklenmez, dönem gideri olur.

3. Normal maliyete göre toplam üretim maliyeti

• 50.000 + 10.000 = 60.000 ₺

Not: Satılan miktar (300 birim), satış fiyatı ve sabit pazarlama-yönetim giderleri üretim maliyetini etkilemez; bu soruda dikkat dağıtıcıdır.

Diğer şıklar neden yanlış?

• C) 62.500 ₺: Sabit GÜM'ün tamamı (12.500 ₺) mamule yüklenirse bulunur; bu fiili (tam) maliyet yaklaşımıdır, normal maliyet değildir.

Doğru cevap: B

Doğru cevap C şıkkıdır çünkü ilk giren ilk çıkar yönteminde üretime ilk önce en eski partiler verilir ve dönem sonunda en son alınan partiler stokta kalır. Toplam mevcut miktar 100 + 120 + 110 + 105 = 435 birimdir. Sayımda 115 birim kaldığına göre kullanılan miktar 435 - 115 = 320 birimdir. Bu 320 birim sırayla şöyle çıkar: dönem başı 100 x 10 = 1.000 TL, 5 Eylül alışı 120 x 12 = 1.440 TL, 14 Eylül alışından 100 x 13 = 1.300 TL. Toplam 1.000 + 1.440 + 1.300 = 3.740 TL olup C şıkkıyla tutar. Kontrol: kalan stok 10 x 13 + 105 x 15 = 1.705 TL; toplam değer 5.445 - 1.705 = 3.740 TL.

A şıkkı (1.360) yanlıştır çünkü kullanılan malzemenin maliyetini yansıtmaz. B şıkkı (1.705) yanlıştır çünkü bu tutar dönem sonu stok değeridir. D şıkkı (4.085) yanlıştır çünkü FIFO ile bulunan kullanılan malzeme maliyetinden farklıdır; 5.445 - 4.085 = 1.360 TL'lik stok, FIFO'da kalan son partilerin değeriyle (1.705 TL) uyuşmaz. E şıkkı (5.445) yanlıştır çünkü bu tutar dönem başı stok ile alışların toplam değeridir.

Bilinmesi gereken kural: Aralıklı envanterde kullanılan miktar, toplam mevcuttan sayım stoku çıkarılarak bulunur ve FIFO'da en eski partilerin maliyetiyle değerlenir.