2019/1 SGS İş ve Sosyal Güvenlik Hukuku Soruları ve Çözümleri

SMMM stajına hazırlanan bir öğrenci olarak bu soruyu çözmen çok önemli. Sorunun doğru cevabı B şıkkıdır. Şimdi gel, bu konuyu senin için adım adım, sanki bir derste anlatıyormuşuz gibi açıklayalım.

Neden Doğru Cevap B Şıkkıdır?

Soruda "yanlış olan" ifadeyi bulmamız isteniyor. B şıkkı şunu diyor: "Sadece işletmenin bütününü yönetenler işveren vekilidir."

Bu ifade yanlıştır çünkü 4857 sayılı İş Kanunu'na göre işveren vekili olmak için işletmenin bütününü yönetmek şart değildir. Kanun, işveren adına işyerini veya işin bir kısmını yönetenleri de işveren vekili kabul eder.

• Örnek: Büyük bir fabrikada genel müdür "işletmenin bütününü" yönetir ve işveren vekilidir. Ancak, sadece bir şubedeki veya bir departmandaki işleri yöneten şube müdürü de, işveren adına o şubeyi yönettiği için işveren vekilidir. Dolayısıyla "sadece işletmenin bütününü yönetenler" ifadesi, kanunun öngördüğü geniş kapsamlı işveren vekilliği tanımını daralttığı için hatalıdır.

Diğer Şıklar Neden Doğru (Yani Yanlış Değil)?

Diğer şıkların neden doğru olduğunu kısaca hatırlayalım ki, hangisinin yanlış olduğunu daha iyi ayırt edebilesin:

• A Şıkkı (Doğru): İşveren vekili işçilere karşı bir işlem yaptığında, hukuki sorumluluk doğrudan işverene aittir. Vekil ne yaparsa yapsın, işveren bunu kabul etmek zorundadır. Bu ifade doğrudur.
• C Şıkkı (Doğru): Kanun, işveren için öngördüğü tüm sorumlulukları ve yükümlülükleri, işveren vekilleri için de geçerli kılar. Yani vekil, işveren gibi sorumludur. Bu ifade doğrudur.
• D Şıkkı (Doğru): İşveren vekili, işyerinde işveren adına hareket etmelidir. Kendi şahsi çıkarları için değil, işveren adına hareket etmesi gerekir. Bu ifade doğrudur.
• E Şıkkı (Doğru): İşveren vekili atansa bile, işçilere tanınan haklar (ücret, izin, sigorta vb.) ve işçilerin yükümlülükleri kaybolmaz. Vekillik, işçi haklarını ortadan kaldırmaz. Bu ifade doğrudur.

Hangi Konuyu Bilmemiz Gerekiyor?

Bu soruyu çözmek için 4857 Sayılı İş Kanunu Madde 4'te yer alan "İşveren Vekilleri" konusunu iyi bilmelisin.

Özetle Kural Şudur: İşveren vekili, işveren adına işyerini veya işin bir kısmını yöneten kişidir. Sadece "işletmenin tamamını" yönetenler değil, işin bir kısmını yönetenler de işveren vekilidir. Bu kişiler, işveren adına hareket ettikleri için işverenle aynı sorumluluğu taşır ve işçilere karşı işveren sorumluluğu doğar.

Başarılar dilerim!

SMMM staja giriş sınavına hazırlanan bir öğrenci olarak bu soruyu çok iyi analiz etmelisin. Soru, 4857 sayılı İş Kanunu'nun en temel ve sıkça sorulan konularından biri olan "Çalışma Süreleri"ni sorguluyor.

Gelin şıkları tek tek inceleyelim ve neden doğru cevabın C olduğunu adım adım görelim.

✅ Neden Doğru Cevap C Şıkkıdır?

C Şıkkı: "Çocuk emziren kadın işçilerin çocuklarına süt vermeleri için belirtilecek süreler, günlük çalışma süresinden sayılır."

Bu ifade tamamen doğrudur ve İş Kanunu'nun 72. maddesinde açıkça düzenlenmiştir. Kanun, emziren kadın işçilere günde en fazla 1,5 saat süt verme izni vermektedir. Bu sürenin çalışma süresinden sayılması (yani bu sürede çalışıyormuş gibi ücret alması ve işe devam etmiş sayılması) kuraldır.

• Öğrenmen Gereken Kural: Emziren kadın işçiye tanınan süt verme süresi, işe devam etmiş sayılır ve ücretli çalışılmış gibi değerlendirilir. Bu süre, işçinin günlük çalışma süresinden düşülmez.

❌ Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Diğer şıkların neden hatalı olduğunu kısaca açıklayalım ki benzer sorularda şaşırmayasın:

• A Şıkkı (Yanlış): "Ara dinlenmeleri çalışma süresinden sayılır."
• Neden Hatalı? Ara dinlenmeleri (örneğin öğle arası veya çay molası) çalışma süresinden sayılmaz. Kanun, ara dinlenmelerinin çalışma süresine dahil olmadığını, işçinin bu sürede iş yerinden ayrılma özgürlüğü olduğunu belirtir. Sadece işveren tarafından işyerinde kalması zorunlu olan ara dinlenmeleri hariçtir, genel kural "sayılmaz"dır.

• B Şıkkı (Yanlış): "Haftalık çalışma süresinin... eşit ölçüde bölünerek uygulanması kuralının aksi kararlaştırılamaz."
• Neden Hatalı? Bu ifade çok katı ve yanlıştır. İş Kanunu, haftalık çalışma süresinin eşit dağılmasını esas alsa da, işçi ile işveren arasında yazılı anlaşma ile haftanın çalışılan günlerine eşit olmayan şekilde dağılmasına izin verir. Yani "aksi kararlaştırılamaz" ifadesi yanlıştır, kararlaştırılabilir.

• D Şıkkı (Yanlış): "Yer altı maden işlerinde çalışan işçilerin çalışma süresi; günde en çok altı, haftada en çok otuz saattir."
• Neden Hatalı? Yer altı maden işlerinde çalışma süresi günde en çok 7,5 saat, haftada en çok 45 saattir. Sorudaki 6 saat ve 30 saatlik limitler çok düşük ve yanlıştır. (Not: Yerüstü maden işleri ve yer altı maden işleri farklı limitlere sahiptir, bu ayrımı iyi bilmelisin).

• E Şıkkı (Yanlış): "Genel bakımdan çalışma süresi haftada en çok kırk saattir."
• Neden Hatalı? Bu şık, 4857 sayılı İş Kanunu'na göre değil, Avrupa Sosyal Şartı veya bazı özel mevzuatlar için geçerli olabilir. Ancak Türkiye'deki genel İş Kanunu'na göre haftalık çalışma süresi 45 saattir. (40 saatlik çalışma süresi, 4857 sayılı Kanun'un 41. maddesindeki "45 saat" kuralı ile çelişir ve eski bir kuraldır veya özel bir durum değildir). Doğru genel kural haftalık 45 saattir.

📚 Hangi Konuyu Çalışmalısın?

Bu soruyu çözmek için 4857 Sayılı İş Kanunu'nun 4. Bölümü (Çalışma Süreleri)'nı, özellikle şu maddeleri ezberlemen veya iyi kavraman gerekir:

• Haftalık Çalışma Süresi: Genel kuralın 45 saat olduğu.
• Ara Dinlenmeleri: Bunların çalışma süresinden sayılmadığı.
• Gece Çalışması ve Özel İşler: Yer altı maden işlerindeki farklı limitler (7,5 saat).
• Emziren Kadın İşçiler: Süt verme süresinin çalışma süresinden sayılması (72. Madde).

Özetle: Sınavda "çalışma süresi" denildiğinde akla ilk gelen 45 saat genel kuralıdır. Ancak özel durumlarda (emzirme, maden işleri, gece çalışması) kanunun getirdiği istisnaları iyi ayırt etmelisin. Doğru cevap C şı

Doğru cevap B şıkkıdır.

Gelin bu kuralı adım adım, sanki bir derste anlatıyormuşuz gibi inceleyelim.

Neden Doğru Cevap B?

6356 sayılı Kanun'un 10. maddesine göre, toplu iş sözleşmesi süresi bittiğinde veya feshedildiğinde, sözleşme ile ilgili hükümler (özellikle ücret, izin, çalışma süresi gibi iş sözleşmesini doğrudan ilgilendiren maddeler) yeni bir toplu iş sözleşmesi yürürlüğe girinceye kadar iş sözleşmesi hükümleri olarak devam eder.

Bunu şöyle hayal edebiliriz: Eski sözleşme bitti, yeni sözleşme henüz imzalanmadı. Bu arada işçi işe devam ediyor. İşveren, "Sözleşme bitti, artık eski ücreti ödemiyorum" diyemez. Kanun, işçinin haklarını korumak için "Eski sözleşmedeki kurallar, yeni sözleşme gelene kadar sanki iş sözleşmesinin bir parçasıymış gibi geçerli kalır" der. Bu durum, işçi ve işveren arasındaki hukuki boşluğu kapatır.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Şimdi diğer şıkları neden elendiğini kısaca açıklayalım:

• A Şıkkı Yanlış: Grup toplu iş sözleşmesi, birden çok işyerini kapsayabilir ancak bunlar aynı işkolunda olmalıdır. Şıktaki "farklı işkolunda kurulu işyerleri" ifadesi hatadır. Farklı işkolları bir arada grup sözleşmesi yapamaz.
• C Şıkkı Yanlış: Bu, iş hukukunun en temel kuralı olan "İşçi yararına olan hüküm uygulanır" ilkesine aykırıdır. Eğer iş sözleşmesinde işçi lehine daha iyi bir hüküm varsa, toplu iş sözleşmesindeki daha düşük hüküm uygulanmaz. İş sözleşmesi hükümleri işçi yararına olsa bile uygulanır.
• D Şıkkı Yanlış: Toplu iş sözleşmesi sadece bir işyerini değil, birden fazla işyerini de kapsayabilir. Hatta tek bir işyerini kapsayan sözleşmelere "İşyeri toplu iş sözleşmesi", birden fazla işyerini kapsayanlara ise "Grup toplu iş sözleşmesi" denir. Sadece bir işyerini kapsayabilir demek, bu sözleşme türlerinin çeşitliliğini inkar eder.
• E Şıkkı Yanlış: Yeni sözleşme için yetki başvurusu, mevcut sözleşme süresi bitmeden önceden yapılabilir. Hatta kanun, mevcut sözleşme süresinin bitiminden en az 60 gün önce yetki başvurusu yapılmasını öngörür. Süre bitmeden başvuru yapılamaz demek, toplu iş sözleşmesi sürecini imkansız kılar.

Hangi Konuyu Bilmemiz Gerekiyor?

Bu soruyu çözmek için 6356 Sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu'nun 10. Maddesi'ni (Toplu iş sözleşmesinin süresi ve devamı) ve İş Hukuku'ndaki "İşçi yararına olan hüküm uygulanır" ilkesini (İş Kanunu md. 14) iyi bilmemiz gerekir.

Özetle; sözleşme bittiğinde boşluk kalmaması için eski hükümlerin devam etmesi (B şıkkı) ve işçi lehine olanın uygulanması (C şıkkının hatası) en önemli iki noktadır.

Başarılar dilerim!

SMMM staja giriş sınavında karşına çıkabilecek bu soruyu, sanki bir ders çalışıyormuşuz gibi adım adım inceleyelim. Sorunun doğru cevabı D şıkkıdır.

Öncelikle bu sorunun temelinde yatan 4857 sayılı İş Kanunu'nun 18. maddesini (İş Güvencesi) hatırlamamız gerekiyor. Bu madde, işçi işten çıkarıldığında işveren, işçiye işe iade davası açma hakkı vererek onu korur. Ancak bu koruma her işçi için geçerli değildir; bazı şartların aynı anda gerçekleşmesi gerekir.

Neden D Şıkkı Doğru?

Doğru cevap olan D şıkkındaki durumu şu üç şartın bir arada gerçekleştiği için iş güvencesi kapsamına girer:

• İşyeri Büyüklüğü: İş Kanunu'na göre iş güvencesi hükümleri, en az 30 işçi çalıştıran işyerlerinde uygulanır. Soruda Ankara bürosunda 20 kişi çalıştığı belirtilmiş. Ancak dikkat etmemiz gereken nokta şudur: Televizyon kuruluşu ülke genelinde 120 çalışanı olan bir kuruluştur. İş güvencesi, işyerinin toplam işçi sayısına bakılarak belirlenir. 120 kişi, 30 işçi sınırının üzerindedir. Dolayısıyla bu işyeri iş güvencesi hükümlerine tabidir.
• İşçi Sayısı ve Niteliği: İşçi, işveren temsilcisi veya işveren vekili olmamalıdır. D şıkkında "teknik personel" olduğu belirtilmiştir. Bu, işveren temsilcisi olmadığını gösterir.
• Çalışma Süresi: İşçi, işyerinde en az 6 ay çalışmış olmalıdır. Soruda işçinin 2 yıldır çalıştığı yazıyor. Bu şart da sağlanmıştır.

Özetle: İşyeri 30'dan fazla işçi çalıştırıyor, işçi işveren temsilcisi değil ve 6 aydan fazla çalışıyor. Bu üç şart bir arada olduğu için işçi iş güvencesi kapsamındadır.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Şimdi diğer şıkların neden iş güvencesi dışına çıktığını kısaca bakalım:

• A Şıkkı (Yanlış): İşyerinde 45 işçi var (30 üzeri) ve işçi 6 aydan fazla çalışıyor. Ancak burada "belirli süreli iş sözleşmesi" var. İş güvencesi hükümleri, belirsiz süreli iş sözleşmesiyle çalışan işçileri korur. Belirli süreli sözleşmelerde iş güvencesi uygulanmaz.
• B Şıkkı (Yanlış): İşyeri 150 işçi ile çok büyük. Ancak bu kişi "işe alma ve işten çıkarma yetkisine sahip genel müdür" olarak tanımlanmış. İş Kanunu'na göre işveren temsilcileri ve işveren vekilleri iş güvencesi kapsamı dışındadır.
• C Şıkkı (Yanlış): İşçi 4 yıldır çalışıyor ve muhasebe servisinde. Ancak işyerinde sadece 28 işçi var. İş güvencesi için en az 30 işçi şartı vardır. 28 kişi bu sınırın altındadır, dolayısıyla iş güvencesi hükümleri uygulanmaz.
• E Şıkkı (Yanlış): İşyerinde 30 işçi var (sınırın üzerinde). Ancak işçi sadece 4 aydır çalışıyor. İş güvencesi için en az 6 ay çalışma süresi şartı vardır. 4 ay bu süreyi karşılamaz.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için 4857 Sayılı İş Kanunu Madde 18'i (İş Güvencesi) eksiksiz bilmelisin. Özellikle şu üç şartın aynı anda sağlanması gerektiğini ezberlemelisin:

• İşyerinde en az 30 işçi çalışıyor olmalı.
• İşçi, işveren temsilcisi veya işveren vekili olmamalı.
• İşçi, işyerinde en az 6 ay çalışmış olmalı.

Ayrıca "belirli süreli iş sözleşmesi" olan işçilerin iş güvencesi kapsamı dışında olduğunu da hatırlaman gerekir.

Başarılar dilerim!

Bu soru, 4857 sayılı İş Kanunu'ndaki "Çalışma İzni ve Yasaklı İşler" konusunu ölçüyor. Sanki bir sınıf arkadaşına anlatıyormuş gibi, madde madde açıklayalım.

✅ Doğru Cevap Neden A Şıkkı?

A Şıkkı: "Okulların tatil olduğu dönemde çocuk ürünlerinin tanıtımının yapıldığı reklam filmi serisinde ebeveyninin izniyle belirli süreli iş sözleşmesiyle çalıştırılan on yaşındaki çocuğun durumunda."

Bu durum hukuka uygundur ve doğru cevaptır. Neden mi?

İş Kanunu'na göre 15 yaşını doldurmamış çocuklar çalıştırılamaz. Ancak kanun, 15 yaşını doldurmamış çocuklar için istisnalar öngörmüştür. Bu istisnalar şunlardır:

• Eğitim ve Öğretim Yılı Dışı: Okulların tatil olduğu dönemlerde çalışabilirler. (Soru metninde "okulların tatil olduğu dönemde" deniyor).
• İşin Niteliği: Eğitime engel olmamalı ve çocukların gelişimine zarar vermemelidir. Reklam filmi çekimi genellikle bu kriterlere uyar.
• İzin: Ebeveynin (veya velinin) yazılı izni ve Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'nın izni şarttır. Soruda "ebeveyninin izniyle" ifadesi geçtiği için, diğer şartların da sağlandığı varsayımıyla bu durum yasal bir istisnadır.

Özetle: 10 yaşındaki bir çocuk, okul tatilinde, ebeveyni izin verirse ve işin çocuk gelişimine zarar vermiyorsa yasal olarak çalışabilir.

❌ Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Şimdi diğer seçeneklerin neden yasak olduğunu kısaca inceleyelim:

• B Şıkkı (17 yaşında gece çalıştırılan genç işçi):
• Hata: İş Kanunu, 18 yaşını doldurmamış genç işçilerin gece çalıştırılmasını kesinlikle yasaklar. Sadece istisnai hallerde (örneğin sağlık bakanının izniyle) ve çok özel koşullarda izin verilebilir. Ancak genel kural olarak 17 yaşındaki birinin sanayide gece çalıştırılması yasaktır.

• C Şıkkı (Yer altı maden işyerinde 28 yaşındaki kadın işçi):
• Hata: İş Kanunu, kadınların yer altı maden işlerinde çalıştırılmasını yasaklar. Bu yasak, işçinin yaşı 28 olsun, 40 olsun değişmez. Kadın işçilerin yer altı madenlerinde çalışması yasaktır.

• D Şıkkı (Kaçakçılık işinde çalışan 25 yaşındaki erkek):
• Hata: Bu en temel mantık hatasıdır. Kaçakçılık suçtur. Hiçbir iş sözleşmesi suç teşkil eden bir eylemi (kaçakçılık) meşrulaştıramaz. Suç işlenmesine dayalı iş ilişkisi hiçbir hukuki geçerliliği yoktur ve doğrudan suçtur.

• E Şıkkı (Çalışma izni olmadan ev hizmetlerinde çalışan yabancı):
• Hata: Türkiye'de yabancıların çalışabilmesi için Çalışma ve Göç İdaresi'nden çalışma izni alması zorunludur. İzni olmadan çalışan bir yabancı, yasal olarak çalışamaz. Bu durum kaçak işçi statüsündedir ve iş ilişkisi hukuka aykırıdır.

📚 Hangi Konuyu Bilmek Gerekiyor?

Bu soruyu çözmek için 4857 Sayılı İş Kanunu'nun 4. ve 71. Maddeleri ile ilgili yönetmelikleri iyi bilmelisin. Özellikle şu başlıklara dikkat etmelisin:

• Çocuk ve Genç İşçilerin Çalıştırılması: 15 yaş altı için istisnalar, 18 yaş altı için gece çalışma yasağı.
• Kadınların Çalıştırılması: Yer altı maden işlerinde kadın çalıştırma yasağı.
• Yabancıların Çalışma İzni: Yabancıların Türkiye'de çalışabilmesi için zorunlu çalışma izni şartı.
• Hukuka Aykırı İşler: Suç teşkil eden işlerde iş sözleşmesinin geçersizliği.

Başarılar dilerim! Unutma, iş hukukunda "yasaklar" ve "istisnalar" çok önemlidir; istisnalar genellikle çok özel şartlara bağlıdır.

Sorunun doğru cevabı C şıkkıdır. Gelin, nedenini adım adım inceleyelim.

Neden C Şıkkı Doğru?

Kanunumuza göre, dul eşler ve çocuklar için ölüm aylığı kesilme şartları farklıdır. Soruda boşanmış olan 40 yaşındaki kız çocuğunun evlenmesi durumu soruluyor.

Buradaki temel kural şudur: Evli olan dul eşlerin ölüm aylığı kesilir. Ancak çocukların durumu farklıdır. Çocukların aylık alabilmesi için genellikle 18 yaşını doldurmamış olmaları veya 18 yaşını doldurduktan sonra öğrenim görmeye devam etmeleri gerekir.

Ancak kanunda özel bir istisna vardır: Evli olan çocukların (kız veya erkek fark etmeksizin) ölüm aylığı kesilir. Bu kural, çocuğun kendi ailesini kurmuş olması ve ekonomik bağımsızlık kazanmış sayılması mantığına dayanır.

C şıkkındaki kız çocuğu 40 yaşında ve boşanmış olsa bile, evlendiği an kanunen "evli çocuk" statüsüne girer ve ölüm aylığı kesilir. Yaşı veya boşanmış olması durumu, evlilik nedeniyle aylığın kesilmesi kuralını değiştirmez. Bu nedenle C şıkkı en doğru cevaptır.

Doğru cevap: C