2019/1 SGS Maliyet Muhasebesi Soruları ve Çözümleri

Doğru cevap C. Dönemsel (tartılı) ağırlıklı ortalama yönteminde dönem içi tüketim ve dönem sonu stok aynı ortalama birim maliyetle değerlenir. Ortalama birim maliyet = 310.800 / 2.100 = 148 ₺ (kontrol: 59.200 / 400 = 148 ₺) Toplam kullanılabilir miktar = tüketim + dönem sonu stok = 2.100 + 400 = 2.500 birim Toplam kullanılabilir tutar = 2.500 × 148 = 370.000 ₺ Dönem içi alış miktarı = 2.500 − 500 (dönem başı) = 2.000 birim Dönem içi alış tutarı = 370.000 − 70.000 = 300.000 ₺ Alış birim maliyeti = 300.000 / 2.000 = 150 ₺ Kontrol: (70.000 + 300.000) / (500 + 2.000) = 370.000 / 2.500 = 148 ₺ ortalamayı verir. Dönem başı stokun birim maliyeti 140 ₺, ortalama 148 ₺ olduğuna göre alış fiyatı ortalamanın üzerinde olmalıdır; bu da 150 ₺ sonucuyla uyumludur.

Doğru cevap E. Katsayı (eşdeğer ürün) yönteminde her ürünün üretim miktarı katsayısıyla çarpılarak eşdeğer birime çevrilir, birleşik giderler bu eşdeğer birimlere göre dağıtılır. V: 8.000 × 2 = 16.000 eşdeğer birim Y: 10.000 × 3 = 30.000 eşdeğer birim Z: 1.000 × 4 = 4.000 eşdeğer birim Toplam = 50.000 eşdeğer birim Eşdeğer birim başına birleşik gider = 200.000 / 50.000 = 4 ₺ Y'nin payı = 30.000 × 4 = 120.000 ₺ Kontrol: V'nin payı 64.000 ₺, Z'nin payı 16.000 ₺; 64.000 + 120.000 + 16.000 = 200.000 ₺. 64.000 ₺ V ürününün payıdır. Katsayılar dikkate alınmadan yalnız üretim miktarlarına göre dağıtım yapılsaydı Y'nin payı 200.000 × 10.000 / 19.000 ≈ 105.263 ₺ olurdu; yöntem katsayıların kullanılmasını gerektirdiğinden doğru sonuç 120.000 ₺'dir.

Bu soruda doğru cevap C) 11.500'dür çünkü Ağırlıklı Ortalama Maliyet Yöntemi'nde, dönem başı yarı mamul stokları ile dönemin başında üretime yeni başlayan birimler tek bir havuzda toplanır ve sadece dönem içinde tamamlanan ürünler ile dönem sonu yarı mamul stoklarının tamamlanma oranı dikkate alınarak eşdeğer birim sayısı hesaplanır; bu yöntemde dönem başı stokların ne kadar tamamlanmış olduğu sorulmaz. Hesaplama yaparken, dönemin sonunda tamamlanıp aktarılan 2.500 birimi (bunlar %100 tamamlanmış sayılır) ve dönem sonu stoklarının 7.500 biriminin sadece %80'ini (çünkü direkt ilk madde ve malzeme açısından %80 tamamlanmışlar) alıp toplarsak: 2.500 + (7.500 × 0,80) = 2.500 + 6.000 = 11.500 eşdeğer birim elde ederiz.

Diğer şıkların neden yanlış olduğunu inceleyelim: A şıkkı (9.800) muhtemelen dönemin başındaki stokların eksik veya yanlış bir oranla hesaplanmasından kaynaklanıyor olabilirken, B şıkkı (10.000) sadece dönemin başında üretime yeni başlayan 9.000 birime dönem sonu stokların tamamını ekleyerek yapılan basit bir hatadır; D şıkkı (17.500) tüm stokları %100 tamamlanmış gibi sayarak yapılan bir hatadır ve E şıkkı (20.000) ise tüm birimleri (tamamlanan + yeni başlayan + son stok) toplarken tamamlanma oranlarını hiç dikkate almamaktan kaynaklanır.

Bu soruyu çözebilmek için Maliyet Muhasebesi dersinde işlenen Evre (Safha) Maliyet Yöntemi ve özellikle Ağırlıklı Ortalama Maliyet Yöntemi ile Eşdeğer Birim hesaplaması kurallarını bilmek gerekmektedir.

Sonuç olarak, Ağırlıklı Ortalama yönteminde dönem başı stokların tamamlanma durumu göz ardı edilerek sadece tamamlanan ürünler ve dönem sonu stoklarının o anki tamamlanma oranları kullanılarak 11.500 eşdeğer birim bulunmuştur.

Bu soruyu bir öğrenci arkadaşına anlatır gibi, adım adım ve çok basit bir dille çözelim. Sorunun doğru cevabı D) 11,5 seçeneğidir.

Öncelikle sorunun en kritik ipucuna bakalım: "Değişken Maliyet Yöntemi" kullanıldığı belirtilmiş. Bu yöntemde kural şudur: Sadece değişken maliyetler mamulün maliyetine dahil edilir. Sabit maliyetler (buradaki sabit genel üretim giderleri) ise dönem gideri olarak kabul edilir ve ürünün birim maliyetine eklenmez.

Gelin bu kuralı uygulayalım:

• Direkt İlk Madde ve Malzeme: Bu tamamen değişkendir.
• Tutar: 60.000 ₺
• Direkt İşçilik: Bu da tamamen değişkendir.
• Tutar: 110.000 ₺
• Genel Üretim Giderleri: Soruda bu kalemin 90.000 ₺ olduğu yazılmış ama hemen alt satırda detay verilmiş:
• Değişken kısmı: 60.000 ₺ (Bunu dahil edeceğiz)
• Sabit kısmı: 30.000 ₺ (Bunu dahil etmeyeceğiz, çünkü değişken maliyet yöntemi kullanıyoruz).

Şimdi sadece değişken olanları toplayalım: 60.000 (Malzeme) + 110.000 (İşçilik) + 60.000 (Değişken Genel Üretim) = 230.000 ₺

Bu toplam tutar, üretilen 20.000 adet mamule aittir. Birim maliyeti bulmak için toplam değişken maliyeti adete böleriz: 230.000 ₺ / 20.000 adet = 11,5 ₺

İşte bu yüzden doğru cevap 11,5'tir.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

• A, B ve C Şıkları: Bu şıklar, genellikle sabit giderlerin bir kısmını dahil etme hatası yapıldığında veya hesaplama karışıklığı olduğunda çıkan yanlış sonuçlardır. Örneğin, sabit giderlerin hiçbiri dahil edilmezse sonuç 10 olur (C şıkkı), ancak sabit giderlerin tamamı dahil edilirse sonuç 13 olur (E şıkkı).
• E Şıkkı (13 ₺): Eğer "Tam Maliyet Yöntemi" kullanılıyorsa (yani sabit genel üretim giderleri olan 30.000 ₺'yi de dahil ediyorsak), toplam maliyet 260.000 ₺ olur ve birim maliyet 13 ₺ çıkardı. Ancak soru Değişken Maliyet Yöntemi istediği için bu şık yanlıştır.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için "Maliyet Muhasebesi" dersindeki "Değişken Maliyet Yöntemi (Direct Costing)" konusunu iyi bilmelisin.

• Kural: Değişken maliyet yönteminde ürün maliyetine sadece Direkt Malzeme + Direkt İşçilik + Değişken Genel Üretim giderleri girer. Sabit Genel Üretim Giderleri ürün maliyetine dahil edilmez, doğrudan o dönemin gideri olarak kaydedilir.

Başarılar dilerim!

Öncelikle standart fiyatı bulalım: Soruda 1 birim mamul için 3 kg hammadde kullanılması gerektiği ve bunun maliyetinin 450 TL olduğu belirtilmiş. Buradan 1 kg hammadde için standart fiyatımız 450 TL / 3 kg = 150 TL/kg çıkar.

Şimdi fiyat farkını hesaplayalım. Fiyat farkı, "Gerçekleşen Miktar x (Gerçek Fiyat - Standart Fiyat)" formülüyle bulunur.

• Gerçekleşen toplam hammadde miktarı: 59.000 kg
• Gerçekleşen toplam maliyet: 9.440.000 TL
• Gerçek birim fiyat: 9.440.000 / 59.000 = 160 TL/kg
• Fiyat Farkı = 59.000 kg x (160 TL - 150 TL) = 59.000 x 10 = 590.000 TL.
• Gerçek fiyat (160 TL), standart fiyatımızdan (150 TL) yüksek olduğu için bu fark olumsuzdur (maliyeti artırır).

Daha sonra miktar farkını hesaplayalım. Miktar farkı, "Standart Fiyat x (Gerçek Miktar - Standart Miktar)" formülüyle bulunur.

• Gerçek üretim: 20.000 birim
• Standart üretimde kullanılması gereken hammadde miktarı: 20.000 birim x 3 kg/birim = 60.000 kg
• Gerçek kullanılan miktar: 59.000 kg
• Miktar Farkı = 150 TL x (59.000 kg - 60.000 kg) = 150 x (-1.000) = -150.000 TL.
• Gerçek kullanılan miktar (59.000 kg), standart miktarımızdan (60.000 kg) az olduğu için bu fark olumludur (maliyeti azaltır).

Sonuç olarak, işletme 590.000 TL olumsuz fiyat farkı ve 150.000 TL olumlu miktar farkı yaşamıştır.

Diğer şıkları inceleyelim: B şıkkı farkların yönünü (olumlu/olumsuz) ters gösterdiği için yanlıştır; C, D ve E şıkları ise hem fark tutarlarını hem de yönlerini yanlış hesapladığı için elenir. Bu soruyu çözebilmek için standart maliyet muhasebesindeki fiyat ve miktar farkı formüllerini ve olumlu/olumsuz farkların mantığını iyi bilmek gerekir.

Doğru cevap, hesaplamalarımıza uygun olarak A) 590.000 ₺ olumsuz fiyat farkı, 150.000 ₺ olumlu miktar farkı seçeneğidir.

Öncelikle, işletmenin tahminî yükleme oranı 100 ₺/dis olduğuna göre, Sipariş 1 için 100 dis ve Sipariş 2 için 200 dis çalışıldığından toplam 300 dislik bir üretim gerçekleşmiştir. Bu durumda, siparişlere yüklenen toplam gider 30.000 ₺ (300 dis x 100 ₺) olur. Ancak dönemin sonunda fiilen gerçekleşen genel üretim gideri 35.000 ₺ olarak kaydedilmiştir. Burada fiili gider (35.000 ₺), yüklenen giderden (30.000 ₺) 5.000 ₺ daha fazladır; yani işletme beklenenden daha fazla gider yapmıştır ve bu durum 5.000 ₺'lik bir eksik yansıtma (eksik yüklenme) anlamına gelir. Muhasebe kayıtlarında, yüklenen giderler "731 Genel Üretim Giderleri Yansıtma" hesabına alacak, fiili giderler ise "730 Genel Üretim Giderleri" hesabına borç yazılır. Dönem sonunda bu iki hesap arasındaki farkı kapatmak ve farkı "732 Genel Üretim Giderleri Bütçe Farkları" hesabına aktarmak için, eksik yansıtılan 5.000 ₺lik tutarın 732 hesabına borç yazılması gerekir (çünkü gider artışı borç tarafında gösterilir ve bu farkın gideri artırdığı anlamına gelir).

Diğer şıkları incelediğimizde: A şıkkı sadece yansıtma hesabını gösterir ve farkı hesaplamaz; C şıkkı fiili gideri gösterir ancak fark kaydı değildir; D şıkkı farkı doğru hesaplamış (5.000 ₺) ancak alacaklı yazmıştır ki bu giderin azaldığını gösterir, oysa gider artmıştır; E şıkkı ise yanlış tutar ve yanlış yön (alacak) kullanmıştır. Bu soruda çözülmesi gereken temel konu, sipariş maliyet yönteminde tahmini yükleme oranı ile fiili gider arasındaki farkın (bütçe farkının) nasıl hesaplanıp muhasebeleştirileceğidir.

Bu nedenle, fiili giderin yüklenen giderden fazla olması nedeniyle oluşan 5.000 ₺lik farkın gideri artırdığı için 732 Genel Üretim Giderleri Bütçe Farkları hesabına borç yazılması gerektiğinden doğru cevap B şıkkıdır.

Bu soruyu çözmek için önce işletmenin o dönem ürettiği ürünlerin toplam maliyetini bulmamız, ardından bu maliyeti birim başına düşen maliyete çevirmemiz ve en son "İlk Giren İlk Çıkar" (FIFO) kuralına göre satılan ürünlerin maliyetini hesaplamamız gerekir.

Öncelikle, dönem içinde üretilen Yarı Mamul Maliyetini hesaplayalım:

• Direkt İlk Madde ve Malzeme: 27.000 ₺
• Direkt İşçilik: 10.000 ₺
• Endirekt İşçilik: 13.000 ₺
• Fabrika Binası Sigorta: 4.000 ₺
• Fabrika Binası Amortismanı: 3.000 ₺
• Toplam Üretim Gideri: 57.000 ₺

Şimdi Dönem Sonu Mamul Maliyetini bulmak için yarı mamul stoklarını dikkate alalım. Üretim maliyeti, dönem başı yarı mamul stokuna eklenir ve dönem sonu yarı mamul stokundan çıkarılır:

• Dönem Başı Yarı Mamul: 8.000 ₺
• + Üretim Gideri: 57.000 ₺
• - Dönem Sonu Yarı Mamul: 5.000 ₺
• Tamamlanan Mamul Maliyeti (Üretim Maliyeti): 60.000 ₺

Bu 60.000 ₺'lik maliyet, dönem içinde tamamlanan 500 birim mamule aittir. Bu durumda birim başına maliyet:

• 60.000 ₺ / 500 birim = 120 ₺/birim

Şimdi Satılan Mamullerin Maliyetini (SMK) hesaplayalım.

• Dönem başı stok: 50 birim (Toplam maliyeti 5.000 ₺, yani birim maliyeti 100 ₺).
• Dönem içinde üretilen: 500 birim (Birim maliyeti 120 ₺).
• Toplamda eldeki stok: 550 birim.
• Dönem sonu stokta kalan: 200 birim.
• Satılan miktar: 550 - 200 = 350 birim.

İlk Giren İlk Çıkar (FIFO) kuralına göre, satılan 350 birim önce dönem başındaki stoktan, kalanı ise dönem içinde üretilen stoktan gider.

• Önce dönem başındaki 50 birim satılır: 50 birim x 100 ₺ = 5.000 ₺
• Geriye kalan 300 birim (350 - 50), dönem içinde üretilen stoktan satılır: 300 birim x 120 ₺ = 36.000 ₺
• Toplam Satılan Mamullerin Maliyeti: 5.000 + 36.000 = 41.000 ₺

Bu hesaplama sonucunda doğru cevap D) 41.000 seçeneğidir.

Diğer şıklar neden yanlıştır?

• A, B ve C şıkları: Genellikle birim maliyet hesaplamasında yarı mamul stoklarının eklenip çıkarılmaması veya satılan miktarın yanlış bulunması sonucu ortaya çıkan düşük hatalardır.
• E şığı (45.000): Bu hata, satılan tüm ürünlerin (350 birim) yeni üretilen birim maliyeti olan 120 ₺ üzerinden hesaplanmasıyla (350 x 120 = 42.000) veya dönem başı stok maliyetinin ihmal edilip sadece yeni maliyetin kullanılmasıyla ilgili bir karışıklıktan kaynaklanabilir; ancak 45.000 rakamı, satılan miktarın 375 birim gibi yanlış hesaplanması veya tüm stokların ortalama maliyetle değerlendirilmesi gibi farklı bir hata senaryosuna işaret edebilir, her halükarda FIFO kuralına uymaz.

Bu soruyu çözebilmek için Maliyet Muhasebesi konusundaki Üretim Maliyeti Hesaplama, Yarı Mamul Stoklarının Dönüşümü ve FIFO (İlk Giren İlk Çıkar) Stok Değerleme Yöntemi kurallarını bilmek gerekmektedir.

Doğru cevap, hesaplanan 41.000 ₺ maliyetle D seçeneğidir.

SMMM staja giriş sınavına hazırlanan bir öğrenci olarak bu soruyu çok iyi analiz etmen gerekiyor. Sorunun doğru cevabı E şıkkıdır. Gel, bu konuyu senin için adım adım, sanki bir ders çalışıyormuşuz gibi açıklayalım.

Bu sorunun temelinde "Doğrudan İşçilik" ve "Dolaylı (Endirekt) İşçilik" ayrımı yatar. Üretim maliyetlerini doğru hesaplamak için işçilerin ücretlerinin nereye yazılacağını bilmek şarttır.

Neden Doğru Cevap E (II, III ve IV) Şıkkıdır?

Soruda verilen maddeleri tek tek inceleyelim:

• I. Madde (Yanlış): "Esas üretim gider yerlerinde çalışan ve taşıma faaliyetlerini yerine getiren işçilerin aldıkları ücret direkt işçiliktir."
• Açıklama: Burada kilit kelime "taşıma faaliyetleri"dir. Ürünü üreten işçi (örneğin mobilya yapan marangoz) doğrudan işçidir. Ancak fabrikadaki işçilerin maddeleri bir yerden başka bir yere taşıyan işçiler, ürünün kendisini üretmezler; sadece taşıma hizmeti verirler. Bu yüzden taşıma işçilerinin ücreti doğrudan işçilik değil, dolaylı (endirekt) işçilik olarak kaydedilir. Bu madde yanlıştır.

• II. Madde (Doğru): "Mamul üretimi gerçekleştiren işletmelerde yer alan hizmet üretim bölümlerine (yemekhane, sosyal tesisler, bakım onarım gibi) ait ücretler endirekt işçiliktir."
• Açıklama: Yemekhane, sosyal tesisler veya bakım-onarım birimleri, doğrudan ürünü üretmezler. Ancak üretimi dolaylı olarak desteklerler. Bu birimlerde çalışanların ücretleri, üretim maliyetine dolaylı işçilik olarak eklenir. Bu madde doğrudur.

• III. Madde (Doğru): "Bir üretim işletmesi kapasite yetersizliği nedeniyle sürekli fazla mesai yapıyor ise, üretici işçiler için tahakkuk eden veya ödenen fazla mesai primleri endirekt işçiliktir."
• Açıklama: Bu, maliyet muhasebesindeki çok önemli bir kuraldır. Normal çalışma saatlerinde işçilerin ücreti doğrudan işçiliktir. Ancak, kapasite yetersizliği (yani işin çokluğu veya planlamanın bozukluğu) nedeniyle yapılan fazla mesai ücretleri, normal maliyetin bir parçası kabul edilmez. Bu ücretler, üretim maliyetine doğrudan yüklenmez; dolaylı işçilik (veya dönem gideri) olarak kaydedilir. Bu madde doğrudur.

• IV. Madde (Doğru): "Üretim bölümlerinde çalışan yönetici personelin bütün ücret ve maaşları endirekt işçiliktir."
• Açıklama: Fabrikada çalışan işçiler (üreticiler) doğrudan işçidir. Ancak fabrikadaki yöneticiler (şefler, müdürler vb.) doğrudan ürünü üretmezler, sadece işi yönetirler. Bu yüzden yöneticilerin ücretleri her zaman dolaylı (endirekt) işçilik olarak kaydedilir. Bu madde doğrudur.

Sonuç: Doğru olan maddeler II, III ve IV'tür. Bu da E şıkkını işaretler.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

• A, C ve D Şıkları: Bu şıkların hepsi I. maddenin doğru olduğunu varsayarak hazırlanmıştır. Ancak yukarıda açıkladığımız gibi, taşıma işçilerinin ücreti doğrudan işçilik değildir. Bu yüzden bu şıklar elenir.
• B Şıkkı: Bu şık da I. maddeyi doğru kabul ettiği için yanlıştır.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekiyor?

Bu soruyu çözmek için "Maliyet Muhasebesi" dersinin "Doğrudan ve Dolaylı İşçilik" konusunu iyi bilmelisin. Özellikle şu iki kuralı ezberlemelisin:

• Taşıma İşçileri: Ürünü üreten işçi değil, taşıyan işçi Dolaylı İşçiliktir.
• Fazla Mesai: Kapasite yetersizliği kaynaklı fazla mesai ücretleri Dolaylı İşçiliktir (Normal çalışma saatlerindeki fazla mesai ise farklı değerlendirilebilir, ancak soruda "kapasite yetersizliği" vurgusu yapıldığı için kural dolaylı işçiliktir).

Başarılar dilerim! Bu kuralı iyi kavradığında benzer soruları rahatlıkla çözebilirsin.