2019/2 SGS İş ve Sosyal Güvenlik Hukuku Soruları ve Çözümleri

Bu sorunun doğru cevabı B şıkkıdır (II, IV ve V), çünkü 4857 sayılı İş Kanunu'na göre süreksiz iş tanımı "en çok üç ay" değil, "üç aydan az" süren işlerdir; yani üç ayı tam kapsayan işler de süreksiz iş sayılmaz, bu nedenle I. ifade yanlıştır. Ayrıca, uzaktan çalışma (III. ifade) işçinin işyerinde bulunmadan, teknolojik araçlarla evden veya başka bir yerden çalışmasıdır, sözleşmede sadece "ihtiyaç duyulduğunda çalışılacağı" kararlaştırılan ilişki ise "esnek çalışma" veya "görevli çalışma" gibi farklı bir kavramdır, bu yüzden III. ifade de yanlıştır. Doğru olanlar ise; belirli süreli iş sözleşmesi (II), süreye bağlı olmayan sözleşmelerin belirsiz süreli sayılması (IV) ve tam süreli işçiye göre önemli ölçüde az çalışma süresi olan kısmî süreli sözleşme (V) tanımlarıdır. Bu soruyu çözebilmek için İş Kanunu'nun iş sözleşmesi türlerine (süreksiz, belirli süreli, belirsiz süreli, kısmî süreli ve uzaktan çalışma) ilişkin maddelerini (özellikle 11, 12 ve 13. maddeleri) ve süre sınırlarını iyi bilmek gerekir. Sonuç olarak, sadece II, IV ve V numaralı ifadeler kanun hükümlerine tam olarak uymaktadır.

Doğru cevap C şıkkıdır çünkü 4857 sayılı İş Kanunu'nun 12. maddesi, özel istihdam büroları aracılığıyla kurulabilecek geçici iş ilişkisinin istisnaları arasında tarım işlerindekiler hariç mevsimlik işleri açıkça yasaklamıştır; yani kanun koyucu, tarım sektöründeki mevsimlik işçilerin bu yolla istihdam edilmesini doğrudan engellemiştir. Diğer şıklara bakıldığında ise A, D ve E şıklarında belirtilen durumlar (üretim kapasitesinin öngörülemeyen artışı, aralıklı işler ve acil durumlar) kanun tarafından geçici iş ilişkisi kurulmasına izin verilen geçerli sebepler olarak sayılmıştır. B şıkkındaki "ev hizmetleri" ise geçici iş ilişkisi kurulamayan bir diğer istisnadır ancak soruda "tarım işlerindekiler hariç mevsimlik işler" ifadesi, kanunun bu alana özel getirdiği yasaklama kuralını tam olarak karşıladığı için en doğru ve spesifik cevaptır. Bu soruyu çözebilmek için İş Kanunu'nun geçici iş ilişkisi konusundaki istisnaları ve hangi sektörlerin bu istisnalar kapsamında olduğunu ezberlemeniz gerekir.

Bu soruyu bir SMMM stajı öğrencisi gibi ele alalım. Sorunun doğru cevabı A şıkkıdır ve bu şıkkın neden "yanlış" olduğunu (yani sorunun doğru cevabını) anlamak için 6356 sayılı Kanun'un temel kurallarını inceleyelim.

Neden A Şıkkı Doğru Cevap?

Soruda "hangisi yanlıştır?" diye sorulduğu için, yanlış olan ifadeyi bulmamız gerekiyor. A şıkkı yanlıştır ve bu yüzden doğru cevaptır.

Kanunun 10. maddesine göre, toplu iş sözleşmesinin süresi sadece tarafların anlaşmasıyla kısaltılabilir. Ancak sözleşme süresi uzatılamaz ve süresinden önce sona erdirilemez.

• Neden? Kanun, işçi ve işveren arasındaki toplu iş sözleşmesinin belirlenen süresinin sonuna kadar geçerli olmasını ve tarafların keyfi olarak süreyi uzatıp kısaltmasını veya erken bitirmesini engellemek istemiştir. Bu, iş güvencesi ve istikrarı sağlamak içindir.
• Hata: A şıkkı, "sözleşme süresinden önce sona erdirilebilir" ve "uzatılabilir" diyerek kanuna aykırı bir durum yaratmaktadır. Bu ifade yanlıştır.

Diğer Şıklar Neden Doğru (Yani Cevap Olamaz)?

Diğer şıklar kanuna uygundur, dolayısıyla "yanlış olan" sorusu için elenirler:

• B Şıkkı (Doğru): Kanun, toplu iş sözleşmelerinin en az 1 yıl, en çok 3 yıl süreli olabileceğini belirtir. Bu ifade kanunla uyumludur.
• C Şıkkı (Doğru): Eğer işin süresi 1 yıldan azsa, o iş için yapılan sözleşmenin süresi de 1 yıldan az olabilir. Bu bir istisnadır ve doğrudur.
• D Şıkkı (Doğru): İşin süresi 1 yıldan az olsa bile, iş bitmeden sözleşme süresi dolarsa, sözleşme işin bitimine kadar değil, en fazla 1 yılın sonuna kadar uygulanır. Bu da kanunun getirdiği bir sınırlamadır ve doğrudur.
• E Şıkkı (Doğru): Yeni bir toplu iş sözleşmesi yapmak için yetki başvurusu, mevcut sözleşmenin bitiminden en az 120 gün (yüz yirmi gün) önce yapılabilir. Bu süre, işçi ve işverenlerin yeni bir anlaşma yapması için gerekli hazırlık süresidir ve doğrudur.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için 6356 Sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu'nun 10. Maddesi'ni (Toplu İş Sözleşmesinin Süresi) iyi bilmek gerekir.

Özetle: Toplu iş sözleşmesi uzatılamaz, erken sona erdirilemez, sadece kısaltılabilir. Bu kuralı ezberlerseniz, A şıkkının neden yanlış olduğunu ve dolayısıyla sorunun doğru cevabını hemen görebilirsiniz.

Bu soruyu bir SMMM stajı öğrencisi gibi düşünerek, sanki bir hoca karşında oturmuşsun gibi adım adım açıklayalım. Sorunun doğru cevabı D şıkkıdır.

Neden D Şıkkı Doğru?

Sorunun mantığı şudur: "Hangi işte grev ve lokavt YASAK DEĞİLDİR?" Yani, grev yapılabilecek işi bulmamız gerekiyor.

6356 sayılı Kanun'un 10. maddesi, grev ve lokavtın yasak olduğu işleri çok net bir şekilde saymıştır. Bu yasaklar, halkın can güvenliği, sağlık hizmetleri veya ülkenin temel ihtiyaçları (enerji, su, ulaşım vb.) ile doğrudan ilgilidir.

• Bankacılık hizmetleri (D şıkkı), Kanun'da grev yasağı olan işler listesinde yer almamaktadır. Elbette bankalar da çok önemli kurumlar olsa da, kanun koyucu grev yasağını sadece "hayat kurtarma", "temel enerji" veya "toplumsal huzuru bozan" durumlara özel olarak uygulamıştır. Bu nedenle bankalarda grev ve lokavt yapılabilir (tabii ki usulüne uygun olarak). Bu yüzden D şıkkı, "yasak olmayan iş" sorusunun doğru cevabıdır.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Diğer şıkların hepsi Kanun'un 10. maddesinde açıkça "Grev ve Lokavt Yasak İşler" listesinde yer alır. Yani bu işlerde grev yapılamaz:

• A) Hastaneler: Hasta bakımı ve acil sağlık hizmetleri halkın can güvenliği ile ilgilidir. Bu yüzden grev yasaktır.
• B) Can ve mal kurtarma işleri: Yangın söndürme, arama kurtarma gibi işler acil durum gerektirdiği için grev yapılamaz.
• C) Cenaze işleri: Toplumun vicdani ve dini hassasiyetleri ile ilgili olduğu için grev yasaklıdır.
• E) Petrol üretimi ve dağıtımı işleri: Enerji ve yakıt tedariki ülkenin temel ihtiyacı olduğu için grev yasaktır.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için 6356 Sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu'nun 10. Maddesini ezberlemeniz veya iyi bilmeniz gerekir.

Bu madde, "Grev ve Lokavtın Yasak Olduğu İşler" başlığını taşır. Sınavlarda genellikle bu maddede sayılan işlerden birini sorarlar ve "Hangisi yasak değildir?" diye sormak suretiyle, listede olmayan işi bulmanızı isterler.

Özetle:

• Hastane, can kurtarma, cenaze ve petrol işleri YASAKtır.
• Bankacılık işleri YASAK DEĞİLDİR (Grev yapılabilir).

Başarılar dilerim!

Bu soruyu bir SMMM stajı öğrencisi gibi düşünerek, sanki bir ders çalışıyormuşsun gibi adım adım açıklayalım. Sorunun doğru cevabı E şıkkıdır.

Neden Doğru Cevap E?

5510 sayılı Kanun'un temel mantığı, iş kazası veya meslek hastalığı durumunda sigortalıya veya ailesine düzenli bir gelir sağlamaktır. Kanun, bu tür durumlarda sigortalıya veya hak sahiplerine tek seferlik toptan ödeme yapma yolunu öngörmez.

Yani, iş kazası geçiren birine veya bu kazadan dolayı ölen bir sigortalının ailesine, kanun gereği aylık gelir bağlanır veya günlük geçici iş göremezlik ödeneği ödenir. Ancak, "Hadi seninle işi bitirip parayı tek seferde verelim" diyen bir toptan ödeme usulü bu kanunda yoktur. Bu nedenle, "Sigortalıya toptan ödeme yapılması" ifadesi, iş kazası sigortasından sağlanan haklar arasında yer almaz.

Diğer Şıklar Neden Yanlış (Doğru Haklar Nelerdir)?

Diğer şıkların neden doğru haklar olduğunu kısaca inceleyelim:

• A Şıkkı (Doğru Hak): Evlenmiş olan kız çocuklarına, belirli şartlar altında (genellikle 25 yaşını doldurmamış olmak ve evlenmemiş olmak gibi kuralların aksine, kanunda evlenme durumunda hakların sona ermesi veya belirli bir ödenek verilmesi gibi durumlar vardır. Ancak soru bağlamında, kanunun öngördüğü evlenme ödeneği gibi bir mekanizma veya hak sahiplerine verilen haklar listesinde bu tür ödemeler yer alabilir. Not: Burada dikkat edilmesi gereken nokta, kanunda evlenme durumunda hakların sona ermesi kuralı olsa da, soru kökü "sağlanan haklardan biri değildir" dediği için, diğer şıkların kesinlikle kanunda yer aldığını, E şıkkının ise kesinlikle olmadığını bilmek yeterlidir.
• B Şıkkı (Doğru Hak): İş kazası geçiren sigortalı, iyileşene kadar çalışamaz. Bu süre boyunca geçici iş göremezlik ödeneği (günlük ödeme) alması kanunen garanti edilmiştir.
• C Şıkkı (Doğru Hak): Eğer iş kazası veya meslek hastalığı sonucu sigortalının iş göremezlik oranı kalıcı olursa, sürekli iş göremezlik geliri bağlanır. Bu, aylık ödeme şeklinde devam eder.
• D Şıkkı (Doğru Hak): Sigortalı iş kazası veya meslek hastalığı sonucu vefat ederse, onun hak sahiplerine (eş, çocuk, anne, baba) ölüm geliri bağlanır. Bu da düzenli bir ödemedir.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için 5510 Sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun İş Kazası ve Meslek Hastalığı Sigortası bölümünü bilmelisin.

Özellikle şunlara dikkat etmelisin:

• İş kazası ve meslek hastalığı sigortasından sağlanan hakların düzenli gelir (aylık veya günlük) şeklinde olduğunu.
• Kanunun toptan ödeme (tek seferlik para verme) usulünü iş kazası ve meslek hastalığı sigortasında öngörmediğini.

Özetle: Sınavda "iş kazası" ve "toptan ödeme" kelimelerini yan yana gördüğünde, bunun yanlış bir ifade olduğunu hemen fark etmelisin. Doğru cevap E'dir.

Doğru cevap olan C şıkkı, 4857 sayılı İş Kanunu'nun 5. maddesinde belirtilen "eşit işlem yapma" ilkesine açıkça aykırıdır; çünkü kanun, iş sözleşmesinin süresi (belirsiz veya belirli) ne olursa olsun, aynı işyerinde çalışan işçilerin ikramiye gibi haklardan çalışma süreleri oranında eşit şekilde yararlanmasını zorunlu kılar ve bu şıktaki durum, belirli süreli işçinin bu orantılı haktan yoksun bırakılması anlamına geldiği için yasaya aykırıdır.

Diğer şıkları incelediğimizde ise: A şıkkı yanlıştır çünkü kıdem farkı, işçinin deneyim ve hizmet süresi gibi nesnel ve makul bir gerekçeye dayandığı için eşitlik ilkesinin istisnalarından biridir; B ve D şıkları da yanlıştır çünkü gebelik ve cinsiyet gibi biyolojik sebepler veya işin niteliği gereği yapılan farklılıklar, kanunen kabul edilen meşru ayırt etme sebepleridir; E şıkkı ise yanlıştır çünkü kısmi süreli işçiye, çalıştığı süreye orantılı olarak ücret ödenmesi, kanunun tam olarak öngördüğü ve eşitlik ilkesine uygun olan bir uygulamadır.

Bu soruyu çözebilmek için 4857 sayılı İş Kanunu'nun 5. maddesindeki "Eşit İşlem Yapma Borcu" ve bu borca aykırılık sayılan durumlar ile kabul edilen meşru ayırt etme sebepleri konusunu iyi bilmek gerekir.

Özetle, iş sözleşmesinin süresi ne olursa olsun çalışanların haklardan çalışma süreleri oranında eşit yararlanmasını sağlayan bu kurala aykırı davranan tek durum C şıkkında verilmiştir.