2019/2 SGS Maliyet Muhasebesi Soruları ve Çözümleri

Kaydı taraflarına ayıralım:

| Taraf | Hesap | Tutar | |---|---|---| | Borç | 711 Yansıtma (standart maliyet) | 152.000 ₺ | | Borç | 712 Miktar farkı | 8.000 ₺ | | Alacak | 710 Gerçek gider | 156.000 ₺ | | Alacak | 713 Fiyat farkı | 4.000 ₺ |

Borç 160.000 = Alacak 160.000 → kayıt dengeli.

Sapmanın yönü, fark hesabının hangi tarafta durduğundan okunur:

• Fark hesabı borçta ise → olumsuz (aleyhte) sapma
• Fark hesabı alacakta ise → olumlu (lehte) sapma

Buna göre miktar farkı 8.000 olumsuz, fiyat farkı 4.000 olumlu.

Toplam sapma = 8.000 olumsuz − 4.000 olumlu = 4.000 ₺ olumsuz

Çapraz kontrol: standart maliyet 152.000 ₺, gerçek maliyet 156.000 ₺ → 4.000 ₺ fazla harcanmış, yani olumsuz. Aynı sonuç.

Diğer şıklar: A yönü ters çeviriyor · B fiyat sapmasını olumsuz sayıyor (oysa alacakta, olumlu) · C 156.000'i standart maliyet sanıyor (o gerçek maliyet) · E miktar sapmasını olumlu sayıyor (oysa borçta, olumsuz).

Doğru cevap: D

Doğru cevap E) 53.000 ₺'dir. Önce normal maliyet sistemindeki satılan mamul maliyetinden satış tutarı bulunur, sonra değişken maliyet sistemine göre brüt kâr yeniden hesaplanır.

1. Normal maliyet sisteminde sabit GÜG'ün yüklenen kısmı Normal maliyet sisteminde sabit genel üretim giderleri kapasite kullanım oranında mamule yüklenir; kullanılmayan kapasitenin payı dönem gideri olur.

• Kapasite kullanım oranı: 60 / 100 = %60
• Mamule yüklenen sabit GÜG: 6.000 × %60 = 3.600 ₺
• Atıl kapasite gideri: 6.000 – 3.600 = 2.400 ₺ (satılan mamul maliyetine girmez)

2. Normal maliyet sisteminde satılan mamul maliyeti ve satış tutarı

• Direkt ilk madde ve malzeme + direkt işçilik: 18.000 ₺
• Değişken GÜG: 4.000 ₺
• Yüklenen sabit GÜG: 3.600 ₺
• Satılan mamul maliyeti: 25.600 ₺ (mamullerin tamamı satıldı)
• Satışlar = Brüt kâr + SMM = 49.400 + 25.600 = 75.000 ₺

3. Değişken maliyet sisteminde brüt satış kârı Değişken maliyet sisteminde sabit GÜG'ün tamamı dönem gideridir; mamul maliyetine yalnız değişken giderler girer.

• Satılan mamul maliyeti: 18.000 + 4.000 = 22.000 ₺
• Brüt satış kârı: 75.000 – 22.000 = 53.000 ₺

Doğru cevap: E

Bu soruyu bir öğrenci arkadaşına anlatır gibi, adım adım ve çok basit bir dille çözelim. Sorunun doğru cevabı D şıkkıdır.

Hadi gel, mantığı birlikte kuralım:

1. Doğru Cevap Neden D? (KL Mamulü Hesabı)

Öncelikle soruda bize KL mamulü için verilen bilgileri bulalım:

• Normal çalışma süresi: 200 saat
• Fazla çalışma süresi: 50 saat
• Normal boş geçen süre: 20 saat (Bu süre işçiye ücret ödenmez, maliyete dahil edilmez).
• Saatlik ücret: 20 ₺
• Fazla çalışma primi: %100 (Bu çok önemli! Fazla çalışılan her saat için normal ücretin üzerine %100 eklenir, yani 2 katı ödenir).

Hesaplama Mantığı: Maliyet hesabında sadece üretilecek iş için harcanan saatler dikkate alınır. "Normal boş geçen süre" (20 saat) işçiye ücret ödenmez ve maliyete dahil edilmez.

• Normal Çalışma Maliyeti:
• 200 saat x 20 ₺ = 4.000 ₺

• Fazla Çalışma Maliyeti:
• Fazla çalışma prim %100 olduğu için, fazla çalışılan saat başına ödenen ücret normal ücretin 2 katı olur.
• Fazla çalışma ücreti = 20 ₺ + (%100 prim) = 40 ₺/saat.
• 50 saat x 40 ₺ = 2.000 ₺

• Toplam KL Mamulü İşçilik Gideri:
• Normal Maliyet (4.000) + Fazla Çalışma Maliyeti (2.000) = 6.000 ₺

Gördün mü? Sonuç tam olarak 6.000 ₺ çıkıyor. Bu da D şıkkını doğru yapıyor.

2. Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Şimdi diğer şıkların neden hatalı olduğunu kısaca bakalım:

• A ve C Şıkları (KL için): Bu şıklar, fazla çalışma primini hesaba katmamış veya yanlış hesaplamış.
• A şıkkı sadece normal ücreti (200x20) almış, fazla çalışmayı ihmal etmiş.
• C şıkkı ise fazla çalışmayı normal ücretle (50x20) hesaplayıp normal ücretle toplamış (4000+1000=5000 değil, 4000+1400 gibi bir karışıklık olmuş). Oysa fazla çalışmada prim %100'dür, yani 2 katı ödenir.
• B ve E Şıkları (ZK için): Bu şıklar ZK mamulü için hesap yapmış ama soruda doğru cevap KL mamulü ile ilgili olduğu için bu şıklar sorunun cevabı olamaz. Ayrıca ZK için de hesaplama şu şekilde olmalıydı:
• Normal: 800 x 20 = 16.000 ₺
• Fazla: 100 x 40 = 4.000 ₺
• Toplam ZK: 20.000 ₺.
• Not: B şıkkı ZK için 20.000 ₺ demiş, bu rakam doğru çıkıyor ama soru KL mamulünü soruyor. Bu yüzden B şıkkı sorunun cevabı olamaz. E şıkkı ise 22.000 diyerek yanlış bir rakam veriyor.

3. Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için "Doğrudan İşçilik Maliyetleri" ve "Fazla Çalışma Primlerinin Maliyet Hesabına Etkisi" konusunu iyi bilmelisin.

Altın Kural:

• Normal boş geçen süre (işçi dururken geçen zaman) maliyete dahil edilmez.
• Fazla çalışma varsa, o saatler için normal ücretin üzerine prim oranı eklenir. Eğer prim %100 ise, fazla çalışılan saat başına 2 kat ücret ödenir.

Özetle: Soruda KL mamulü sorulduğu için sadece KL'in normal ve fazla çalışma saatlerini alıp, fazla çalışmaya %100 prim ekleyerek toplamı buldun ve cevap D oldu.

Bu soruyu bir SMMM stajı sınavı sorusu gibi adım adım çözelim. Sorunun doğru cevabı D) 47,5'tir.

Hadi bu maliyet hesabını birlikte yapalım.

1. Neden D Şıkkı Doğru? (Adım Adım Çözüm)

Bu soruda "Sipariş Maliyet Sistemi" ve "Yükleme Anahtarı" kavramları var. Soruda bize en kritik ipucu şudur: "Yükleme anahtarı, Direkt İlk Madde ve Malzeme Giderleri olarak belirlenmiştir."

Bu ne demek? Genel üretim giderlerini (endirekt giderler) siparişlere dağıtırken, siparişlerin ne kadar malzeme harcadığına bakacağız.

Adım 1: Genel Üretim Giderlerini Toplayalım Önce tüm endirekt (dolaylı) üretim giderlerini bir araya getirmemiz gerekiyor. Bunlar siparişlere özel değil, genel olanlardır:

• Endirekt Malzeme: 2.000 ₺
• Endirekt İşçilik: 3.000 ₺
• Amortisman: 15.000 ₺
• Bakım Onarım: 1.000 ₺
• Diğer Endirekt Giderler: 4.000 ₺

Toplam Genel Üretim Gideri = 2.000 + 3.000 + 15.000 + 1.000 + 4.000 = 25.000 ₺

Adım 2: Yükleme Oranını Hesaplayalım Yükleme anahtarı "Direkt İlk Madde ve Malzeme" olduğu için, önce tüm siparişlerin toplam direkt malzeme maliyetini bulmalıyız:

• Sipariş 11: 10.000 ₺
• Sipariş 12: 25.000 ₺
• Sipariş 13: 15.000 ₺

Toplam Direkt Malzeme = 10.000 + 25.000 + 15.000 = 50.000 ₺

Şimdi yükleme oranını bulalım:

• Yükleme Oranı = (Toplam Genel Üretim Gideri / Toplam Direkt Malzeme) x 100
• Yükleme Oranı = (25.000 / 50.000) x 100 = %50

Bu ne demek? Her 1 TL'lik direkt malzeme harcanan siparişe, 0,50 TL (veya %50'si kadar) genel üretim gideri yüklenir.

Adım 3: Sipariş 12'ye Yüklenen Genel Gideri Hesaplayalım Sipariş 12'nin direkt malzeme maliyeti 25.000 ₺'dir.

• Yüklenen Genel Gider = 25.000 ₺ x %50 = 12.500 ₺

Adım 4: Sipariş 12'nin TOPLAM Maliyetini Bulalım Sipariş 12'nin toplam maliyeti şunların toplamıdır:

• Direkt Malzeme: 25.000 ₺
• Direkt İşçilik: 10.000 ₺ (Soruda verilmiş)
• Yüklenen Genel Üretim Gideri: 12.500 ₺ (Yukarıda hesapladık)

Toplam Sipariş 12 Maliyeti = 25.000 + 10.000 + 12.500 = 47.500 ₺

Adım 5: Birim Maliyeti Hesaplayalım Sipariş 12'nin üretim miktarı 1.000 br'dir.

• Birim Maliyet = Toplam Maliyet / Miktar
• Birim Maliyet = 47.500 ₺ / 1.000 = 47,5 ₺

Sonuç 47,5 olduğu için doğru cevap D şıkkıdır.

2. Diğer Şıklar Neden Yanlış?

• A) 25: Bu sadece Sipariş 12'nin direkt malzeme birim maliyetidir (25.000 / 1.000). Genel giderler ve işçilikler eklenmediği için çok eksik.
• B) 30,5: Muhtemelen yükleme oranı yanlış hesaplanmış veya genel giderler dağıtılmadan sadece işçilik eklenmiş.
• C) 37,5: Bu cevap, genel üretim giderlerinin miktar (1.000 br) üzerinden dağıtıldığını varsayarak bulunmuş olabilir. Eğer yükleme anahtarı "miktar"

Bu soruda, Eşdeğer Üretim Birimi hesaplamasında kullanılan Ortalama Maliyet yöntemi ile İlk Giren İlk Çıkar (FIFO) yöntemi arasındaki farkı anlamanız gerekiyor. Doğru cevap E şıkkıdır çünkü FIFO yönteminde, dönem başında zaten kısmen tamamlanmış olan stoklar (200 birim) bu dönemdeki üretim maliyetine dahil edilmez; sadece bu dönem içinde tamamlanan kısmı (yani %20'lik ek iş) dikkate alınır. Buna karşılık, Ortalama Maliyet yönteminde dönem başı stoklar, sanki bu dönem üretilmiş gibi kabul edilir ve %100 tamamlanmış sayılır.

Hesaplama mantığını şöyle kurabiliriz:

• Ortalama Maliyet Yöntemi: Dönem başı 200 birimlik yarı mamul stok, direkt malzeme açısından %80 tamamlanmış olsa bile, bu yöntemde bu stoklar "tamamlanmış" sayılır ve eşdeğer birim hesabına 200 birim olarak eklenir.
• FIFO Yöntemi: Dönem başı 200 birimlik stok, sadece bu dönemde yapılan işi (yani %80'e tamamlanmış olan kısmı değil, eksik kalan %20'lik kısmı) dikkate alır. Ancak soruda "direkt ilk madde ve malzeme" açısından sorulduğu için, malzeme genellikle üretim başında eklenir.
• Düzeltme ve Detay: Sorudaki tabloya dikkatli bakmalıyız. Dönem başı yarı mamul stokun malzeme tamamlanma oranı %80.
• Ortalama Maliyet: Dönem başı 200 birim + Bu dönem üretilen 1.100 birim = Toplam 1.300 birim üzerinden hesaplanır. Tamamlanan 1.000 birim + Dönem sonu 300 birim (malzeme %60) = 1.000 + 180 = 1.180 eşdeğer birim. (Not: Ortalama maliyette dönem başı stoklar tamamlanmış sayıldığı için, tamamlanan 1.000 birim içinde dönem başı 200 birim de vardır ve bunlar %100 sayılır).
• FIFO: Sadece bu dönemde yapılan işi hesaplarız.
• Dönem başı 200 birim: Malzeme %80 tamamlanmış, yani bu dönemde %20 daha malzeme eklenmesi gerekir. (200 x %20 = 40 birim).
• Bu dönemde başlatılan ve tamamlananlar: (1.000 tamamlanan - 200 dönem başı) = 800 birim. Bunlar %100 tamamlanmıştır. (800 birim).
• Dönem sonu 300 birim: Malzeme %60 tamamlanmıştır. (300 x %60 = 180 birim).
• FIFO Toplam Eşdeğer Birim = 40 + 800 + 180 = 1.020 birim.

Şimdi farkı bulalım:

• Ortalama Maliyet Eşdeğer Birimi: 1.180
• FIFO Eşdeğer Birimi: 1.020
• Fark: 1.180 - 1.020 = 160 birim.

Görüldüğü gibi, FIFO yöntemi benimsenirse eşdeğer birim sayısı Ortalama Maliyet yöntemine göre 160 birim daha düşük olur. Bu durumun temel nedeni, Ortalama Maliyet yönteminde dönem başı stokların (200 birim) malzeme açısından %100 tamamlanmış gibi sayılması, FIFO'da ise sadece eksik kalan %20'lik kısmın (40 birim) eklenmesidir; ancak asıl fark, tamamlanan 1.000 birim içindeki dönem başı 200 birimin FIFO'da sadece 40 birim olarak sayılması, Ortalama'da ise 200 birim olarak sayılmasından kaynaklanan 160 birimlik farktır (200 - 40 = 160).

Diğer şıkların neden yanlış olduğunu kısaca özetleyelim:

• A, B, C ve D şıkları: Hesaplamalarda yapılan hata (örneğin dönem başı stokun tamamlanma oranını yanlış okumak, dönem sonu stokun oranını kullanmamak veya tamamlanan birim sayısını yanlış çıkarmak) sonucu 60, 80, 100 veya 120 gibi farklı sayılar elde edilmiştir; ancak doğru matematiksel işlem 160 birimlik bir azalmayı göstermektedir.

Bu soruyu çözebilmek için Maliyet Muhasebesi dersinde Evre Maliyet Sistemi, Eşdeğer Üretim Birimi kavramı ve özellikle Ortalama Maliyet ile FIFO yöntemlerinin eşdeğer birim hesaplamasındaki temel farkını (dönem başı stokların nasıl değerlendirildiği) bilmek gerekmektedir.

Sonuç olarak, doğru cevap E şıkkıdır çünkü FIFO yöntemi uygulandığında, dönem başı stokların bu dönemdeki katkı payı Ortalama Maliyet yöntemine göre daha az hesaplandığından eşdeğer birim sayısı 160 birim azalır.

Doğru cevap olan C şıkkı (49.000 ₺) şu mantıkla bulunur: Öncelikle üretim maliyetine dahil edilmesi gereken giderleri hesaplayıp dönem başı ve sonu yarı mamul stoklarını dikkate alarak toplam üretilen mamul maliyetini bulmalıyız. Bu aşamada sadece üretimle ilgili giderler (direkt ilk madde, direkt işçilik, endirekt malzeme, endirekt işçilik ve üretimle orantılı sigorta ve amortismanlar) dikkate alınır; yönetim giderleri maliyet hesaplamasına dahil edilmez. Hesaplamayı yaparsak: Direkt giderler (20.000 + 25.000) + Endirekt üretim giderleri (8.000 + 6.000) + Üretim payı sigorta (4.000 × %75 = 3.000) + Üretim payı bina amortismanı (5.000 × %80 = 4.000) + Üretim payı makine amortismanı (10.000 × %90 = 9.000) toplamı 75.000 ₺ üretim maliyetini verir. Bu tutara dönem başı yarı mamul stokunu ekleyip (75.000 + 2.000 = 77.000 ₺), dönem sonu yarı mamul stokunu çıkarırsak (77.000 - 7.000 = 70.000 ₺) dönem içinde tamamlanan mamullerin toplam maliyeti 70.000 ₺ olur. 10.000 adet mamul üretilmiş ve 3.000 adet stokta kalmışsa, 7.000 adet satılmış demektir; ortalama maliyet yönteminde birim maliyet 70.000 / 10.000 = 7 ₺ olur ve satılan 7.000 adet için maliyet 7.000 × 7 = 49.000 ₺ bulunur.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri şunlardır: A şıkkı (21.000) sadece bazı giderleri toplayıp yanlış birim maliyetle çarpılmış olabilir; B şıkkı (35.000) satılan miktarın yarısını veya yanlış birim maliyetle hesaplanmış olabilir; D şıkkı (56.000) muhtemelen stokların dikkate alınmaması veya yönetim giderlerinin yanlışlıkla dahil edilmesi sonucu oluşmuş olabilir; E şıkkı (70.000) ise satılan değil, üretilen tüm mamullerin toplam maliyetidir.

Bu soruyu çözebilmek için Maliyet Muhasebesi konusundaki "Üretim Maliyet Hesaplama", "Giderlerin Üretim ve Yönetim Bölümlerine Ayrıştırılması" ve "Ortalama Maliyet Yöntemi" kurallarını bilmek gerekir.

Sonuç olarak, üretim maliyetlerinin doğru ayrıştırılması ve stok hareketlerinin dikkate alınmasıyla satılan mamullerin maliyeti 49.000 ₺ olarak hesaplanır.