2019/3 SGS İş ve Sosyal Güvenlik Hukuku Soruları ve Çözümleri

SMMM staja giriş sınavında karşına çıkabilecek bu soruyu, sanki bir sınıf arkadaşına anlatıyormuş gibi adım adım açıklayalım. Sorunun doğru cevabı D şıkkıdır.

Öncelikle bu sorunun temelinde 4857 sayılı İş Kanunu'nun 22. maddesi yatar. Madde, işveren ile işçi arasındaki çalışma koşullarının (maaş, mesai saati, iş yeri vb.) nasıl ve ne zaman değişebileceğini düzenler.

Neden D Şıkkı Doğru? (II, III ve V Maddeleri)

Doğru cevabı bulmak için maddeleri tek tek inceleyelim:

• II. Madde Doğrudur: Kanun, işveren bir değişiklik yaparsa bunu işçiye yazılı olarak bildirmelidir. İşçi de bu değişikliği 6 iş günü içinde yazılı olarak kabul etmezse, bu değişiklik işçiyi bağlamaz. Yani işçi sessiz kalırsa veya sözlü kabul ederse bile, kanun 6 günlük yazılı kabul süresini şart koşar. Bu madde kanuna tam uygundur.
• III. Madde Doğrudur: İş Kanunu'na göre taraflar karşılıklı anlaşarak çalışma koşullarını istedikleri zaman değiştirebilirler. Bu, işverenin tek taraflı karar vermesinden farklıdır; ikisi de mutabık kalırsa değişiklik geçerlidir.
• V. Madde Doğrudur: Bu madde, işçinin değişikliği kabul etmediği durumdaki işverenin haklarını anlatır. Eğer işçi değişikliği kabul etmezse, işveren iş sözleşmesini feshetebilir. Ancak bunu yapabilmek için iki şartı yerine getirmelidir:
• Değişikliğin geçerli bir nedene dayandığını yazılı olarak açıklamak.
• İş sözleşmesini fesih süresine (ihbar süresi) uymak suretiyle feshetmek.

Bu üç madde (II, III ve V) kanun hükümleriyle birebir örtüşmektedir. Bu yüzden doğru cevap D seçeneğidir.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Şimdi hatalı olan maddeleri ve şıkları neden elendiğini görelim:

• I. Madde Yanlış: Bu madde, işverenin değişikliği "sözlü olarak bildirmek suretiyle" yapabileceğini söylüyor. Bu yanlıştır. İş Kanunu'na göre işveren, çalışma koşullarındaki değişikliği mutlaka yazılı olarak bildirmek zorundadır. Sözlü bildirim geçerli değildir. Bu yüzden I. maddeyi içeren A, B ve C şıkları elenir.
• IV. Madde Yanlış: Bu madde, değişikliklerin geçmişe etkili olabileceğini iddia eder. Bu da yanlıştır. İş hukukunda değişiklikler geleceğe etki eder. Geçmişe dönük bir değişiklik yapılamaz. Örneğin, bugünkü maaşı düşürüp geçen ayki maaşı da düşüremezsiniz. Bu yüzden IV. maddeyi içeren A, B ve E şıkları da elenir.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için 4857 Sayılı İş Kanunu Madde 22'yi (Çalışma Koşullarının Değiştirilmesi) ezberlemeniz ve şu 3 temel kuralı aklınızda tutmanız yeterlidir:

• Yazılı Bildirim Şartı: Değişiklik mutlaka yazılı olmalı, sözlü olamaz.
• Kabul Süresi: İşçi değişikliği 6 iş günü içinde yazılı olarak kabul etmezse değişiklik işçiyi bağlamaz.
• Geleceğe Etki: Değişiklikler sadece gelecekte uygulanır, geçmişe dönük olamaz.

Başarılar dilerim!

SMMM staj sınavına hazırlanan bir öğrenci olarak bu soruyu çok iyi anlamamız gerekiyor. Soru, Kıdem Tazminatını hangi durumlarda almayacağınızı soruyor. Doğru cevap A şıkkıdır.

Gelin bunu adım adım, sanki bir derste anlatıyormuş gibi inceleyelim.

Neden Doğru Cevap A Şıkkıdır?

Kıdem tazminatı, işçinin işten ayrılma sebebine göre değişir. İş Kanunu'na (4857 sayılı Kanun) göre, işçi iş sözleşmesini kendi isteğiyle (süreli fesih) sona erdirmişse, kıdem tazminatına hak kazanmaz.

• 4857 sayılı İş Kanunu Madde 17: Bu madde, işçinin iş sözleşmesini kendi isteğiyle (süreli fesih) sona erdirmesi durumunu düzenler.
• Kural: Eğer işçi, işverenle olan sözleşmesini kendi isteğiyle bitirirse (istifa ederse), kıdem tazminatı alamaz. Bu, kıdem tazminatı alabilmenin en temel şartlarından biridir: İşçinin işten ayrılma sebebinin "işveren tarafından haklı bir nedenle fesih" veya "işçinin ölümü, askerlik, emeklilik" gibi işçinin elinde olmayan veya kanunen öngörülen sebepler olması gerekir.

Bu nedenle, işçinin kendi isteğiyle (Madde 17'ye göre) işten ayrılması, kıdem tazminatı almayan durumlardan biridir. Soru "hangisi değildir" diye sorduğu için cevap A'dır.

Diğer Şıklar Neden Yanlış (Doğru Durumlar)?

Diğer şıklar (B, C, D ve E), işçinin kıdem tazminatına hak kazandığı durumlardır. Soru bunların hangisinin hak kazanmadığını sorduğu için bu şıklar sorunun cevabı olamaz.

• B Şıkkı (Evlenme): Evlenen kadın işçi, evlendiği tarihten itibaren 1 yıl içinde kendi isteğiyle işten ayrılırsa kıdem tazminatı alır. (Kanun, kadın işçiyi korumak için bu özel bir istisna getirmiştir).
• C Şıkkı (Ölüm): İşçi ölürse, mirasçıları kıdem tazminatını almaya hak kazanır. Bu bir hak kazanma sebebidir.
• D Şıkkı (Askerlik): Muvazzaf askerlik hizmeti dolayısıyla işten ayrılan işçi, kıdem tazminatına hak kazanır.
• E Şıkkı (Emeklilik): İşçi emeklilik, yaşlılık veya malullük aylığı almak için işten ayrılırsa, kıdem tazminatını alır.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için 4857 Sayılı İş Kanunu Madde 14'ü (Kıdem Tazminatı) ve Madde 17'yi (İşçinin Kendi İsteğiyle Sona Erdirme) iyi bilmelisiniz.

Özetle:

• İşçi kendi isteğiyle (istifa) ayrılırsa -> Kıdem Tazminatı YOK. (Cevap A)
• İşçi evlendiği için (kadınlar için), askere gittiği için, öldüğü için veya emekli olduğu için ayrılırsa -> Kıdem Tazminatı VAR.

Başarılar dilerim!

Bu soru, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun en temel ve sıkça sorulan konularından biri olan "Sigortalı Sayılmayanlar" listesini ölçüyor. SMMM stajı ve mesleki hayatta bu konu çok önemlidir çünkü hangi işin sigortalı sayılıp hangisinin sayılmadığını bilmek, SGK işlemlerini doğru yapmanın anahtarıdır.

Gelin soruyu adım adım çözelim ve doğru cevabı (C şıkkını) neden bulduğunu açıklayalım.

1. Neden Doğru Cevap C Şıkkıdır?

Kanunun 11. maddesi, 4/a (Bağ-Kur) kapsamında sigortalı sayılmayanları ve 14. maddesi ise 4/b (Emekli Sandığı'na tabi olmayanlar) kapsamında sigortalı sayılmayanları detaylıca listeler. Soruda verilen maddeleri tek tek inceleyelim:

• I. İşverenin işyerinde ücretsiz çalışan eşi: Kanun gereği, işverenle birlikte çalışan eşler, işverenle olan akrabalık bağına bakılmaksızın, ücretsiz çalışıyorlarsa sigortalı sayılmazlar. Bu, aile işlerinde sıkça karşılaşılan bir durumdur. (Bu madde sigortalı sayılmaz).
• III. Aynı konutta yaşayan hısımlar: Kanun, aynı evde yaşayan ve üçüncü dereceye kadar olan hısımların (aile üyelerinin), aralarına dışarıdan başka kimse katılmadan kendi aralarında yaptıkları işlerde çalışanları sigortalı saymaz. Örneğin, babanın dükkanında oğlunun ücretsiz çalışması gibi. (Bu madde sigortalı sayılmaz).
• IV. Hastalar veya malûller: Sağlık hizmet sunucuları tarafından işe alıştırılmakta olan veya rehabilite edilen hasta ve malûller, bu süreçte çalışsalar bile sigortalı sayılmazlar. Bu, rehabilitasyon sürecini desteklemek için getirilmiş bir istisnadır. (Bu madde sigortalı sayılmaz).

Gördüğün gibi I, III ve IV numaralı maddeler, 5510 sayılı Kanun'a göre sigortalı sayılmayan durumlardır. Bu nedenle doğru cevap C şıkkıdır.

2. Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Diğer şıklarda yer alan maddelerin neden sigortalı sayıldığını veya listede olmadığını kısaca inceleyelim:

• II. Köy ve mahalle muhtarları: Muhtarlar, belediyeler veya köyler tarafından çalıştırılsalar bile, sigortalı sayılırlar. Yani SGK'lı çalışırlar. Bu madde "sigortalı sayılmaz" listesine girmez. Bu yüzden A, B ve D şıkları yanlıştır.
• V. Tarımsal faaliyette bulunanlar: "Hizmet akdine bağlı olmaksızın kendi adına ve hesabına bağımsız olarak tarımsal faaliyette bulunanlar", sigortalı sayılırlar (ancak bu sigortalılık 4/a kapsamında değil, özel bir düzenlemeyle 4/b kapsamında veya Bağ-Kur kapsamında değerlendirilir, ancak soru bağlamında "sigortalı sayılmaz" denilemez). Yani tarım işçisi veya kendi tarımını yapan kişi, kanun gereği sigortalı statüsündedir. Bu madde de "sigortalı sayılmaz" listesine girmez. Bu yüzden D ve E şıkları da yanlıştır.

3. Hangi Konuyu Bilmek Gerekiyor?

Bu soruyu çözmek için 5510 Sayılı Kanun'un 11. ve 14. Maddelerini iyi bilmelisin.

Özellikle şunlara dikkat etmelisin:

• Aile İstisnası: İşverenle birlikte çalışan eşler ve aynı evde yaşayan hısımların ücretsiz çalışması durumunda sigortalı sayılmaması.
• Rehabilitasyon İstisnası: Hastaların işe alıştırma sürecindeki statüsü.
• Muhtarların ve Tarım İşçilerinin Durumu: Bu grupların genellikle sigortalı sayıldığını (istisna olmadığını) hatırlamak.

Özetle: Soru sana "Hangileri sigortalı sayılmaz?" diye soruyor. Cevap, kanunun açıkça "sigortalı sayılmaz" dediği I, III ve IV maddeleridir. Bu kuralı ezberleyip, muhtar ve tarım işçilerinin sigortalı olduğunu hatırlarsan benzer soruları kolayca çözersin.

Başarılar dilerim!

Bu soru, SMMM stajı ve genel hukuk bilgisi açısından çok önemli bir konuyu, yani "Haciz Sınırı"nı test ediyor. Sorunun doğru cevabı D şıkkıdır. Gelin bunu adım adım, sanki bir derste anlatıyormuşuz gibi açıklayalım.

Neden Doğru Cevap D (Nafaka Alacağı)?

İş Kanunu'na göre, işçinin maaşının bir kısmı haczedilebilir (yani borçlulara ödenmek üzere mahkeme veya icra dairesi tarafından kesilir). Ancak bu kesinti, işçinin ve ailesinin geçimini sağlayacak kadar bir miktar olmalıdır.

Genel kural şudur: İşçinin aylık ücretinin 1/4'ünden (dörtte birinden) fazlası haczedilemez. Yani işçinin eline en az 3/4'ü geçmelidir.

Ancak! Kanun, işçinin ailesinin geçimini sağlayan nafaka alacakları için bu kuralı esnetmiştir. Nafaka, işçinin ve ailesinin temel ihtiyaçlarını karşılayan bir alacak olduğu için, nafaka alacağı bakımından işçinin ücretinin 1/4'ünden fazlası haczedilebilir. Hatta nafaka alacağı için bu sınır, işçinin maaşının tamamına kadar çıkabilir (işçinin kendi geçimi için gereken asgari tutar hariç).

Özetle: Nafaka, diğer borçlardan daha üstün bir hak olduğu için, işçinin maaşından diğer borçlarda izin verilenin (1/4) üzerinde bir kesinti yapılmasına izin verilir.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Diğer şıkların hepsi "Genel Haciz Sınırı"na tabidir. Yani işçinin maaşının 1/4'ünden fazlası bu alacaklar için haczedilemez.

• A) İşverenin işçiye verdiği borca karşılık alacağı: İşçi işverene borçluysa, işverenin bu borcu tahsil etmek için işçi maaşından en fazla 1/4'ü alabilir. Fazlası alınamaz.
• B) Tacirlerin ticari alacağı: Bir tacirin ticari alacağı için de genel sınır geçerlidir. Maaşın 1/4'ünden fazlası haczedilemez.
• C) Rehinle temin edilmiş banka alacağı: Banka borcu olsa bile, işçi maaşının 1/4'ünden fazlası bu borç için kesilemez. (Not: Rehinli alacaklar icra hukukunda önceliklidir ama haciz sınırını değiştirmez, sadece tahsil sırasını belirler).
• E) İşçinin üçüncü kişilere sözleşme sonucu borçlandığı alacak: Bu da normal bir ticari veya özel borçtur. Haciz sınırı yine 1/4'tür.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için "İş Kanunu'nda Haciz Sınırı ve İstisnalar" konusunu iyi bilmelisin.

• Kural: İşçi maaşının en fazla 1/4'ü haczedilebilir.
• İstisna: Nafaka alacakları için bu sınır kaldırılır, 1/4'ten fazlası haczedilebilir.

Bu kuralı ezberlersen, benzer sorularda hemen doğru şıkkı işaretleyebilirsin. Başarılar dilerim!

Bu soruyu bir öğrenci gibi düşünerek, sanki bir ders çalışıyormuşuz gibi adım adım inceleyelim. Sorunun doğru cevabı B şıkkı.

Öncelikle neden B şıkkının doğru olduğunu (yani neden bu sürenin borçlanılamadığını) net bir şekilde açıklayalım:

Neden B Şıkkı Doğru? 5510 sayılı Kanun'da "borçlanma" kuralları çok özeldir. Kanun, sigortalı olmadan önce doğum yapan bir kadının, doğum tarihinden sonraki en fazla iki yıllık süreyi borçlanmasına izin vermez.

Buradaki mantık şudur: Kanun, doğumdan önceki süreyi (çocuğun doğumundan önceki 1 yıl veya 2 yıl gibi) borçlanmaya izin verir. Ancak doğumdan sonraki süreyi, yani çocuğu dünyaya getirdikten sonra geçen ve sigortalı olmadan geçen süreyi borçlanma hakkı tanınmamıştır. Bu, kanunun açık bir yasaklama maddesidir. Yani, "doğumdan sonraki" süreyi borçlandıramazsınız.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Şimdi diğer seçeneklerin neden borçlanılabilir olduğunu kısaca görelim:

• A Şıkkı (Kısmi Süreli Çalışma): 4857 sayılı İş Kanunu'na göre kısmi süreli çalışanlar, çalıştıkları ayların eksik kalan kısmını (yani tam gün sayılmayan kısmı) borçlanabilirler. Bu bir haktır.
• C Şıkkı (Grev): Kanun, işçi sendikasının kararıyla grevde geçen süreleri borçlanmaya izin verir. Bu, grev hakkını kullanan işçilerin sosyal güvenlik haklarını korumak içindir.
• D Şıkkı (Askerlik): Askerlik süresi (erbaş olarak geçen süre dahil) borçlanılabilir. Bu, askerlik hizmetinin sosyal güvenlikte sayılması için yapılan en temel borçlanma türüdür.
• E Şıkkı (Avukatlık Stajı): Avukatlık stajını sigortalı olmadan yapanlar, staj süresini borçlanabilirler. Bu, mesleki stajların sosyal güvenlikte değerlendirilmesi kuralıdır.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekiyor?

Bu soruyu çözmek için 5510 Sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 4. Maddesi'ni (Borçlanma Hükümleri) iyi bilmek gerekir.

Özellikle "Doğumdan önceki ve sonraki süreler" ayrımını ezberlemeniz gerekir. Sınavlarda genellikle "doğumdan önceki" sürenin borçlanılabilir, "doğumdan sonraki" sürenin ise borçlanılamaz olduğu sorulur. Bu ayrımı hatırladığınızda, B şıkkındaki "doğum tarihinden sonraki" ifadesi sizi doğru cevaba götürür.

Özetle: Doğumdan sonraki süreyi borçlandırılamaz. Doğumdan önceki süreyi borçlandırırsınız. Soruda "sonraki" yazdığı için cevap B'dir.