2020/1 SGS İş ve Sosyal Güvenlik Hukuku Soruları ve Çözümleri

Bu soruyu bir öğrenci arkadaşına anlatır gibi, adım adım ve çok basit bir dille açıklayalım.

Öncelikle sorunun anahtarı şudur: 4857 sayılı İş Kanunu, işçi ve işveren arasındaki en temel ilişkiyi düzenler. Ancak kanun, bazı özel durumlarda bu kuralları uygulamaz. Bu soruda aradığımız şey, "İş Kanunu'nun uygulanmadığı" durumdur.

Neden Doğru Cevap B?

Doğru cevap B şıkkıdır: "Aile ekonomisi sınırları içinde kalan tarımla ilgili her çeşit yapı işleri".

Bunu şöyle düşün: İş Kanunu, ticari bir işletmede, işçi ile işveren arasında bir sözleşme varsa devreye girer. Ancak B şıkkında geçen durum, bir ailenin kendi tarlasını veya bahçesini kendi imkanlarıyla, kendi aile bireyleri ile işleyip yönetmesidir.

Burada bir "işçi" ve "işveren" ayrımı yoktur; herkes aile içinde çalışır. Kanun koyucu, devletin bu kadar küçük ve aile içi işlere müdahale etmesini istememiştir. Bu yüzden, aile ekonomisi sınırları içinde kalan tarım işlerinde İş Kanunu hükümleri uygulanmaz. Bu, kanunun en önemli istisnalarından biridir.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Diğer şıkların neden iş kanununa tabi olduğunu kısaca inceleyelim:

• A Şıkkı (Tarım atölyeleri): Eğer bir atölye veya fabrikada tarım aletleri yapılıyorsa, bu bir sanayi veya ticari iştir. Burada işçi ve işveren vardır, dolayısıyla İş Kanunu uygulanır.
• C Şıkkı (Park ve Bahçeler): Halka açık parklar veya işyeri bahçeleri, ticari bir amaçla veya kamu hizmeti kapsamında yönetilir. Burada çalışanlar işçi statüsündedir ve İş Kanunu uygulanır.
• D Şıkkı (Tarım işletmelerinde yapı işleri): Tarım işletmesinde yapılan "yapı işleri" (örneğin bir sera inşa etmek veya bina yapmak), tarımın kendisinden farklı bir inşaat/işletme işidir. Bu işler İş Kanunu'na tabidir.
• E Şıkkı (Su ürünleri üreticileri): Deniz İş Kanunu'na girmeyen su ürünleri üretimi, ticari bir faaliyet olarak kabul edilir ve İş Kanunu uygulanır.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için 4857 Sayılı İş Kanunu'nun "Kapsamı ve İstisnaları" konusunu iyi bilmelisin.

Özellikle Madde 2'yi ezberlemen gerekir. Bu madde, İş Kanunu'nun kimlere uygulanacağını ve kimlere uygulanmayacağını (istisnaları) listeler.

• Hatırlaman gereken kural: "Aile ekonomisi sınırları içinde kalan tarım işleri" ve "Ev hizmetleri" gibi durumlar İş Kanunu'na tabi değildir.

Özetle: Soruda "aile ekonomisi sınırları içinde" ve "tarım işleri" ibarelerini gördüğünde, hemen aklına İş Kanunu uygulanmaz gelmeli ve doğru cevap B olmalıdır.

SMMM staja giriş sınavına hazırlanan bir öğrenci olarak bu soruyu çok iyi analiz etmelisin. Soru, İş Kanunu'ndaki "İşveren Vekili" kavramını ve onun sorumluluklarını sorguluyor.

Doğru cevap C şıkkıdır. Şimdi gel, madde madde nedenini açıklayalım, sanki bir derste anlatıyormuşuz gibi.

Neden C Şıkkı Doğru? (I, III ve IV)

Bu şıkkın doğru olmasının temel nedeni, İş Kanunu'nun işveren vekiline yüklediği sorumlulukların işverenle aynı olduğu gerçeğidir.

• I. Madde Doğrudur: Tanım doğrudur. İşveren vekili, işverenin yerine işin, işyerinin ve işletmenin yönetiminde görev alan kişidir. (Örneğin; bir fabrikada işveren değil, fabrika müdürü işveren vekili olabilir).
• III. Madde Doğrudur: Bu çok önemli bir kuraldır. İşveren vekili işçiye karşı bir işlem yaptığında veya yükümlülük altına girdiğinde, doğrudan işveren sorumludur. Yani işçi, "Müdür bana hak ettiğimi vermedi" dediğinde dava açacaksa, davanın karşı tarafı işveren firmadır. İşveren vekili aracıdır, sorumluluk işverene aittir.
• IV. Madde Doğrudur: Kanun, işveren için öngörülen her türlü sorumluluğu ve zorunluluğu işveren vekilleri için de geçerli kılar. Yani işveren vekili, işverenin yerine geçerek aynı yükümlülüklere tabi tutulur.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

• II. Madde Yanlıştır: "İşveren vekilliği sıfatı, işçilere tanınan hak ve yükümlülükleri ortadan kaldırır" ifadesi yanlıştır. İşveren vekili atandığında işçilerin hakları (ücret, izin, iş güvenliği vb.) hiçbir şekilde kaybolmaz veya ortadan kalkmaz. Sadece işverenle olan hukuki ilişkiyi yöneten kişi değişir, işçinin hakları korunmaya devam eder. Bu maddeyi doğru kabul eden şıklar (A, B ve E) elenir.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için 4857 Sayılı İş Kanunu'nun 1. ve 2. maddelerindeki "İşveren ve İşveren Vekilleri" konusunu iyi bilmelisin.

Özetle Kural: İşveren vekili, işverenin yerine işi yönetir, ancak işçilerin hakları korunur ve işveren vekili üzerinden işveren sorumludur. İşveren vekili, işverenin sorumluluklarını üstlenir; işçilerin hakları ise işveren vekili değişse bile işçilerde kalır.

Başarılar dilerim, bu konu staj sınavında sıkça gelir, iyi çalış!

4857 sayılı İş Kanunu'nun 41. maddesine göre, işçinin eşinin doğum yapması durumunda işçiye 5 gün ücretli mazeret izni verilir; bu nedenle doğru cevap A şıkkıdır. Diğer şıkları incelediğimizde, evlat edinme durumunda (B) 10 gün, çocuğun ölümü (C) ve evlenme (D) hâllerinde 3 gün, ana veya babanın ölümü (E) durumunda ise 5 gün değil, 3 gün ücretli izin verildiği için bu seçenekler yanlıştır. Bu soruyu çözebilmek için İş Kanunu'ndaki ücretli mazeret izinlerinin sürelerini ve hangi hâllerde verildiğini ezberlemeniz gerekmektedir.

Bu soruyu bir SMMM stajı öğrencisi gibi düşünerek, sanki bir hoca karşında oturuyormuşsun gibi adım adım açıklayalım. Sorunun doğru cevabı E şıkkıdır.

Neden Doğru Cevap E?

5510 sayılı Kanun, sigorta kollarını ikiye ayırır: Uzun Vadeli ve Kısa Vadeli sigorta kolları. Bu ayrımı yapmak, soruyu çözmenin en önemli anahtarıdır.

Kanun'a göre Kısa Vadeli Sigorta Kolları şunlardır:

• İş Kazası ve Meslek Hastalığı Sigortası
• Hastalık Sigortası
• Analık Sigortası

E şıkkı tam olarak bu üç kolu bir arada ve doğru şekilde listeler. Bu yüzden doğru cevap budur.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Diğer şıklardaki hatalar, genellikle "Uzun Vadeli" sigorta kollarını "Kısa Vadeli" olanlarla karıştırmaktan kaynaklanır. Gelir bu kolları inceleyelim:

• A Şıkkı (Yanlış): "Malûllük" ve "Yaşlılık" sigortaları Uzun Vadeli sigorta kollarıdır. Sadece "hastalık" kısa vadeli olduğu için bu liste yanlıştır.
• B Şıkkı (Yanlış): "Malûllük" ve "Ölüm" sigortaları Uzun Vadeli sigorta kollarıdır. Sadece "hastalık" kısa vadeli olduğu için bu liste de yanlıştır.
• C Şıkkı (Yanlış): "Malûllük" sigortası Uzun Vadeli bir koldur. Bu yüzden listede yer almamalıdır.
• D Şıkkı (Yanlış): "Ölüm" sigortası Uzun Vadeli bir koldur. Bu yüzden listede yer almamalıdır.

(Not: Uzun vadeli sigorta kolları şunlardır: Malûllük, Yaşlılık, Ölüm ve İşsizlik sigortaları.)

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için 5510 Sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 1. Maddesi'ni ve Sigorta Kollarının Sınıflandırılması konusunu iyi bilmelisin.

Özetle ezberlemen gereken kural şudur:

• Kısa Vadeli: İş Kazası, Meslek Hastalığı, Hastalık, Analık.
• Uzun Vadeli: Malûllük, Yaşlılık, Ölüm, İşsizlik.

Sınavda bu ayrımı yapabildiğin sürece benzer soruları rahatlıkla çözebilirsin. Başarılar dilerim!

Bu soruyu bir SMMM stajı öğrencisi gibi ele alalım. Soru, 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu'na dayanıyor ve grev ile lokavt süreçlerinde işçi ve işveren arasındaki hakları sorguluyor.

Hadi şıkları tek tek inceleyelim:

✅ Doğru Cevap Neden A Şıkkıdır?

Soruda "yanlış olan" ifadeyi bulmamız isteniyor. A şıkkı yanlıştır ve bu yüzden doğru cevaptır.

Neden? Kanun, grev sürecinde işverene "grev kırıcı işçi" (grev yapmayan veya grevden vazgeçen işçi) çalıştırmak gibi bir zorunluluk vermez. Aksine, grev bir işçi eylemi olduğu için, grev yapan işçilerin yerine işverenin başka işçiler bulması veya mevcut grev dışı işçileri zorla çalıştırması yasal olarak mümkün değildir. İşveren, grev süresince işyerini kapatma veya grev kırıcı işçi bulma zorunluluğu altında değildir; grev süresince işyeri durur. Bu şıktaki "çalıştırmak zorundadır" ifadesi, grev hakkının temel mantığına ve kanuna aykırıdır.

❌ Diğer Şıklar Neden Doğru (Yani Soru İçin Yanlış Değil)?

Diğer şıklar kanuna uygundur, bu yüzden onları "yanlış" olarak işaretleyemeyiz:

• B Şıkkı (Doğru): İşçiler grev yapma konusunda tamamen serbesttir. Hiçbir işçi grev yapmaya zorlanamaz. Bu, grev hakkının temelidir.
• C Şıkkı (Doğru): Grev yapmayan veya grevden vazgeçen işçilerin işyerine girmesi ve çalışması engellenemez. Ancak işveren bunları çalıştırmak zorunda değildir (A şıkkındaki fark buradadır). Sadece işyerine girmeleri engellenemez.
• D Şıkkı (Doğru): Grev yapan işçiler işyerinden ayrılmak zorundadır ve grev süresince işyerinde kalamazlar. Lokavta maruz kalan işçiler de işyerinden çıkarılır. Bu, grev ve lokavtın işyerini durdurma amaçlı bir eylem olmasından kaynaklanır.
• E Şıkkı (Doğru): Grev başlamadan önce üretilmiş olan malların satılması veya işyerinden çıkarılması engellenemez. Sadece grev süresince üretilenler durur, grevden önceki stoklar akışta kalabilir.

📚 Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için 6356 Sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu'nun Grev ve Lokavt başlıklı bölümünü (özellikle grev süresindeki işçi hakları ve işverenin yükümlülükleri) iyi bilmek gerekir.

Özetle Kural: Grev süresince işyeri durur. İşveren grev kırıcı işçi bulmak zorunda değildir. Grev yapmayan işçiler işyerine girebilir ama işveren onları çalıştırmak zorunda değildir. Grev süresince üretilen mallar satılamaz, ancak grevden önce üretilenler satılabilir.

Başarılar dilerim!

Bu soruyu çözerken 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu'nun "Toplu İş Sözleşmesinin İş Sözleşmesine Etkisi" başlıklı 30. maddesini hatırlaman gerekiyor. Doğru cevap B şıkkıdır çünkü kanun, toplu iş sözleşmesinin iş sözleşmesine göre daha üstün bir yasal güçte olduğunu ve işçi lehine olan durumların korunduğunu açıkça belirtir.

Öncelikle I, II ve IV maddelerinin neden doğru olduğunu inceleyelim:

• I. Madde Doğrudur: Kanuna göre, toplu iş sözleşmesinde "aksi belirtilmedikçe" denildiği sürece, iş sözleşmeleri toplu iş sözleşmesine aykırı olamaz; yani toplu iş sözleşmesi daha üstün bir kuraldır.
• II. Madde Doğrudur: Eğer bir iş sözleşmesinde toplu iş sözleşmesine aykırı bir madde varsa, o aykırı kısım geçersiz sayılır ve onun yerine toplu iş sözleşmesindeki hüküm geçerli olur.
• IV. Madde Doğrudur: Bu madde "İşçi Lehine Yorum" ilkesini ifade eder. Eğer toplu iş sözleşmesi ile iş sözleşmesi çelişirse ve çelişen hükümlerden hangisinin işçiye daha fazla hak sağladığı belli değilse veya her ikisi de farklıysa, işçinin yararına olan hüküm uygulanır.

Peki III. madde neden yanlıştır?

• III. Madde Yanlıştır: Toplu iş sözleşmesi sona erdiğinde, onun hükümleri otomatik olarak iş sözleşmesinin bir parçası olmaya devam etmez. Kanun, toplu iş sözleşmesinin sona ermesiyle birlikte, iş sözleşmesinde o hükümlerin yer almadığı sürece, o hükümlerin iş sözleşmesine dahil olmaya devam etmeyeceğini (yani "devam etmeyeceğini") belirtir. Bu madde, toplu iş sözleşmesinin süresi dolduktan sonra da iş sözleşmesinde varmış gibi davranılacağını iddia ettiği için yanlıştır.

Bu soruyu çözebilmek için 6356 sayılı Kanun'un 30. maddesindeki "Toplu İş Sözleşmesinin İş Sözleşmesine Etkisi" ve "İşçi Lehine Yorum" kurallarını bilmek gerekir.

Sonuç olarak, toplu iş sözleşmesinin üstünlüğü ve işçi lehine olan hükümlerin geçerliliği ilkesine dayanarak doğru seçenek I, II ve IV maddelerini içeren B şıkkıdır.