2020/1 SGS Mali Tablolar Analizi Soruları ve Çözümleri

Bu soruyu çözmek için finansal analizdeki en temel iki oranı olan Cari Oran ve Asit-Test Oranı arasındaki farkı anlamamız gerekiyor. Sorunun doğru cevabı A) 40'tır.

Gelin bunu adım adım, sanki bir deftere not alıyormuşuz gibi açıklayalım:

1. Neden Doğru Cevap A (40) Şıkkıdır?

Öncelikle bu iki oranın formülünü hatırlayalım:

• Cari Oran = Dönen Varlıklar / Kısa Vadeli Yüklümler
• Asit-Test Oranı = (Dönen Varlıklar - Stoklar) / Kısa Vadeli Yüklümler

Soruda bize şu veriler verilmiş:

• Cari Oran = 2,5
• Asit-Test Oranı = 1,5

Buradaki en önemli ipucu şudur: Cari Oran ile Asit-Test Oranı arasındaki fark, sadece "Stoklar"dır. Çünkü Cari Oran'da stoklar dahil edilirken, Asit-Test Oranı'nda stoklar çıkarılır.

Bunu matematiksel olarak şöyle düşünelim:

• Cari Oran (2,5) ile Asit-Test Oranı (1,5) arasındaki farkı alalım:
• 2,5 - 1,5 = 1,0
• Bu 1,0'luk fark, stokların Kısa Vadeli Yükümlüklere oranıdır. Yani stoklar, kısa vadeli yükümlüklere eşittir.
• Şimdi Dönen Varlıkların Kısa Vadeli Yükümlüklere oranını (Cari Oran olan 2,5) kabul edelim.
• Eğer Kısa Vadeli Yükümlüklere 100 birim diyorsak:
• Dönen Varlıklar = 2,5 x 100 = 250 birim olur.
• Stoklar (fark olan kısım) = 1,0 x 100 = 100 birim olur.
• Soru bize "Stokların Dönen Varlıklar içindeki payı" soruyor.
• Hesap: (Stoklar / Dönen Varlıklar) x 100
• Hesap: (100 / 250) x 100 = %40

Gördüğün gibi, stoklar toplam dönen varlıkların %40'ını oluşturuyor.

2. Diğer Şıklar Neden Yanlış?

• B) 50, C) 60, D) 75, E) 80: Bu şıklar, öğrencinin Cari Oran ile Asit-Test Oranı arasındaki farkı (stok payını) doğrudan oran olarak okumasından veya stokları Dönen Varlıklara değil, Kısa Vadeli Yükümlüklere oranlamasından kaynaklanan hatalı hesaplamalardır. Örneğin, 1,5 (Asit-Test) oranını 2,5'e bölüp 60% gibi bir sonuç çıkarmaya çalışmak mantıksızdır çünkü bu iki oran doğrudan stok payını vermez.

3. Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için "Finansal Oran Analizi" konusundaki şu iki kuralı ezberlemen gerekir:

• Cari Oran formülü ve Asit-Test Oranı formülü arasındaki farkın sadece Stoklar olduğunu bilmek.
• İki oran arasındaki farkın, stokların Kısa Vadeli Yükümlüklere oranını verdiğini ve bunu Dönen Varlıkların toplamına bölerek stokun dönen varlıklar içindeki yüzdesini bulabileceğini bilmek.

Özetle: Cari Oran (2,5) eksi Asit-Test Oranı (1,5) = Stokların Yükümlüklere oranı (1,0). Bu oranı Cari Orana (2,5) böldüğümüzde stokun dönen varlıklar içindeki payını (%40) bulmuş oluruz.

Bu soruyu bir öğrenci arkadaşına anlatır gibi, adım adım ve çok basit bir dille açıklayalım. Sorunun doğru cevabı B şıkkıdır.

Neden Doğru Cevap B?

Soruda "işletmenin nakit kaynaklarından biri değildir" diye soruluyor. Yani, işletmenin kasasına veya banka hesabına para girmesini sağlayan işlemleri arıyoruz.

• Çıkarılan tahvillerin itfası ne demektir? Tahvil, işletmenin dışarıdan para borçlanmasıdır. "İtfa", bu borcun geri ödenmesi demektir.
• İşletme tahvili çıkardığında para girmişti (nakit kaynaktı). Ancak şimdi bu tahvili itfa ediyorsa, yani borcunu geri ödüyorsa, bu işlem sırasında işletmenin kasasından para çıkıyor.
• Para çıkışı olduğu için bu bir nakit kaynağı değil, nakit kullanım (kullanılan kaynak) durumudur.

Bu yüzden B şıkkı, nakit kaynağı olmayan tek seçenektir ve doğru cevaptır.

Diğer Şıklar Neden Yanlış (Doğru Değil)?

Diğer şıkların hepsi işletmenin kasasına para girmesini sağlar, yani hepsi birer "nakit kaynağı"dır:

• A) Bedelli sermaye artırımı: Ortaklardan yeni para alınır. Para giriş yapar. (Nakit kaynağıdır)
• C) Bankadan kredi alınması: Bankadan para borç alınır. Para giriş yapar. (Nakit kaynağıdır)
• D) Alacakların tahsili: Müşterilerden borç istenip para tahsil edilir. Para giriş yapar. (Nakit kaynağıdır)
• E) Demirbaşların peşin bedelle satışı: Eski bir makine veya eşya satılır ve para peşin olarak alınır. Para giriş yapar. (Nakit kaynağıdır)

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için "Nakit Akım Tablosu" (Cash Flow Statement) konusunu ve "Nakit Kaynakları ile Nakit Kullanımları" ayrımını iyi bilmelisin.

• Nakit Kaynağı: İşletmenin eline para giren işlemlerdir (Borçlanma, sermaye artırımı, satış vb.).
• Nakit Kullanımı: İşletmenin elinden para çıkan işlemlerdir (Borç ödeme, temettü dağıtma, borç geri ödeme/itfa vb.).

Özetle: Soruda "itfa" kelimesi geçtiği an, para çıkışı olduğunu hatırlaman ve bunu bir "kaynak" değil bir "kullanım" olarak işaretlemen yeterli.

Bu soruyu bir SMMM stajı öğrencisi gibi düşünerek adım adım çözelim. Sorunun mantığını kavramak için önce işlemin ne yaptığını, sonra da bu işlemin finansal oranlara nasıl yansıdığını inceleyelim.

1. İşlemin Analizi: Ne Oldu? İşletme, eski bir üretim hattını (bu bir Duran Varlık'tır) nakit olarak satmıştır.

• Varlık tarafı: Eski üretim hattı (Duran Varlık) azalır.
• Varlık tarafı: Nakit (Dönen Varlık) artar.

Bu işlemin iki temel finansal sonucunu görelim:

A) Net İşletme Sermayesi (NIS) Nasıl Etkilenir? Net İşletme Sermayesi formülü şöyledir: > NIS = Dönen Varlıklar - Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar

• İşletme üretim hattını sattığı için Dönen Varlıklar (Nakit) artar.
• Kısa vadeli borçlarda (Yabancı Kaynaklar) herhangi bir değişiklik olmaz.
• Dönen varlıklar artarken borçlar sabit kalırsa, Net İşletme Sermayesi artar.

B) Nakit Oranı Nasıl Etkilenir? Nakit Oranı formülü şöyledir: > Nakit Oranı = Nakit ve Nakit Benzerleri / Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar

• İşletme nakit elde ettiği için payda (Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar) değişmez, pay (Nakit) artar.
• Payın artıp paydanın sabit kalması, oranı yukarı çeker. Yani Nakit Oranı artar.

2. Doğru Cevap Neden E? Yukarıdaki analizimizde gördüğümüz gibi:

• Nakit satışıyla Net İşletme Sermayesi artar.
• Nakit satışıyla Nakit Oranı artar.

Bu iki durumun da artması, E şıkkını ("Nakit oranı ve net işletme sermayesi artar") doğru yapar.

3. Diğer Şıklar Neden Yanlış?

• A, B ve C Şıkları: Bu şıkların hepsi "azalır" veya "değişmez" gibi bir sonuç öngörüyor. Ancak işletme nakit elde ettiğinde, nakit ve buna bağlı olan oranlar (NIS ve Nakit Oranı) asla azalmaz. Bu şıklar işlemin yönünü ters okumuştur.
• D Şıkkı: Bu şık "Net İşletme Sermayesi değişmez" diyor. Bu yanlıştır çünkü Dönen Varlıklar (Nakit) arttığında, borçlar değişmediği sürece NIS kaçınılmaz olarak artar. Sadece Nakit Oranı'nın artması yetmez, NIS'ın da artması gerekir.

4. Hangi Konuyu Bilmek Gerekir? Bu soruyu çözmek için şu iki temel konuyu iyi bilmelisin:

• Dönen Varlıklar ve Duran Varlıklar Arasındaki Dönüşüm: Bir duran varlığın (üretim hattı) nakde çevrilmesinin bilanç üzerindeki etkisi. (Dönen varlıklar artar, Duran varlıklar azalır).
• Finansal Oran Formülleri: Özellikle Net İşletme Sermayesi ve Nakit Oranı formüllerinin pay ve paydalarının nasıl değiştiğini bilmek.

Özetle: Nakit elde etmek, hem eldeki nakit miktarını artırır hem de bu nakit, kısa vadeli borçlara bölündüğünde oranı yükseltir. Bu yüzden her iki oran da artar.

Doğru Cevap: E

Bu soruyu bir öğrenci arkadaşına anlatır gibi, adım adım ve çok basit bir dille açıklayalım. Sorunun doğru cevabı C şıkkıdır.

Önce neden C şıkkının doğru olduğunu, sonra diğerlerinin neden yanlış olduğunu inceleyelim.

1. İşlem Ne Anlama Geliyor? Öncelikle sorudaki durumu hayal edelim:

• İşletme kasadan (elindeki nakit paradan) para çıkardı.
• Bu parayla vadesi gelen borçları (kredi kartı borcu, tedarikçi borcu vb.) ödedi.

Bu işlemin muhasebe etkisi şudur:

• Varlık (Aktif) Azalır: Kasadaki nakit para azalır.
• Kısa Vadeli Borç (Pasif) Azalır: Ödenen borçlar hesabı azalır.

Yani; Nakit azalır, Borç azalır.

2. Neden Doğru Cevap "Stok Devir Hızı" (C Şıkkı)?

Stok Devir Hızı, bir işletmenin stoklarını ne kadar hızlı sattığını gösteren bir orandır. Formülü şöyledir:

> Stok Devir Hızı = Satışların Maliyeti / Ortalama Stok

Şimdi durumu kontrol edelim:

• İşletme kasadan para çıkardığı için Stok miktarı değişmedi. (Sadece borç ödedik, stok satmadık veya stok almadık).
• Satışların Maliyeti de değişmedi. (Borç ödeme işlemi, mal satışı ile ilgili değildir).

Formüldeki pay (Satışların Maliyeti) ve payda (Stok) hiçbir şekilde değişmediği için, bu oran değişmez.

3. Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Diğer oranların neden değiştiğini kısaca bakalım:

• A) Finansman Oranı: Bu oran, borçların toplam varlıklara oranını gösterir. Borçlar azaldığı için bu oran değişir (düşer).
• B) Aktif Devir Hızı: Bu oran, "Satışlar / Toplam Varlıklar" formülüyle bulunur. Kasadaki nakit azaldığı için Toplam Varlıklar azalır. Payda küçüldüğü için oran değişir (genelde artar).
• D) Cari Oran: Bu oran, "Dönen Varlıklar / Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar" formülüdür.
• Dönen Varlıklar (Nakit) azaldı.
• Kısa Vadeli Borçlar da azaldı.
• Ancak bu iki değişim oranı farklı oranda etkiler. Örneğin, 100 TL nakit ve 100 TL borcunuz varsa oran 1'dir. 10 TL ödeyip 90 TL nakit ve 90 TL borç kalırsa oran yine 1 kalabilir gibi görünse de, matematiksel olarak oran değişir (genelde düşer veya farklı bir değere kayar). Sınav mantığında bu oranın değiştiği kabul edilir.
• E) Asit Test Oranı: Bu oran, "Dönen Varlıklar - Stok / Kısa Vadeli Borçlar" formülüdür.
• Dönen Varlıklar (Nakit) azaldı.
• Kısa Vadeli Borçlar azaldı.
• Stok değişmediği için pay küçüldü. Payda da küçüldü. Bu durumda oran değişir.

Özet ve Dikkat Edilmesi Gereken Kural

Bu soruyu çözmek için şunları bilmelisin:

• İşlemin Etkisi: Nakit çıkışı ve Borç ödeme işleminin Stok üzerinde hiçbir etkisi olmadığını bilmek.
• Formül Analizi: Bir işlemin bir finansal oranı değiştirmesi için, o oranın formülünde yer alan kalemlerden en az birinin değişmesi gerekir.
• Kural: Eğer bir işlem Stok miktarını ve Satışların Maliyeti'ni etkilemiyorsa, Stok Devir Hızı değişmez.

Sonuç: İşlem sadece nakit ve borçları etkilediği için, sadece stokla ilgili olan Stok Devir Hızı değişmez. Doğru cevap C'dir.

Doğru cevap D. Tek Düzen Hesap Planında 15 Stoklar grubu şu hesapları kapsar: 150 İlk Madde ve Malzeme, 151 Yarı Mamuller, 152 Mamuller, 153 Ticari Mallar, 157 Diğer Stoklar, 158 Stok Değer Düşüklüğü Karşılığı (-) ve 159 Verilen Sipariş Avansları. Stoklar grubu toplamı: Ticari mallar: 200.000 Diğer stoklar: +70.000 Stok değer düşüklüğü karşılığı: −50.000 Verilen sipariş avansları: +15.000 Toplam = 235.000 ₺ Alınan sipariş avansları (340 veya 440) bir yükümlülüktür, kaynak tarafında yer alır; stoklardan düşülmez. Verilen depozito ve teminatlar ise 126 (kısa vadeli) veya 226 (uzun vadeli) hesaplarda, diğer alacaklar içinde izlenir; stoklara eklenmez. Karşılığı düşmeyen veya avansları dışarıda bırakan hesaplamalar 205.000, 220.000 ya da 335.000 gibi yanlış sonuçlar verir.

Bu soruyu bir öğrenci arkadaşına anlatır gibi, adım adım ve çok basit bir dille çözelim. Sorunun doğru cevabı D şıkkıdır.

Öncelikle Dikey Yüzdeler Analizi'nin en temel kuralını hatırlayalım: Gelir tablosunda her bir kalemin (brüt satış, giderler, kâr vb.) Net Satışlar üzerinden yüzdesi hesaplanır. Yani, soruda verilen tüm yüzdeler (104, 60, 25) "Net Satışlar"ın 100 birim olduğu varsayımıyla bulunmuştur.

Neden D Şıkkı Doğru?

Soruda bize şu veriler verilmiş:

• Brüt Satışların Net Satışlara Oranı: %104 (Bu, brüt satışların net satışların 104 birimi olduğunu gösterir).
• Satışların Maliyetinin Net Satışlara Oranı: %60.
• Faaliyet Kârının Net Satışlara Oranı: %25.

Gelir tablosu mantığı şöyledir: Brüt Satış Kârı = Brüt Satışlar - Satışların Maliyeti Faaliyet Kârı = Brüt Satış Kârı - Faaliyet Giderleri

Şimdi bu formülleri yüzdelerle oynayarak çözelim:

• Brüt Satış Kârı'nı bulalım:

Brüt Satış (%104) - Satışların Maliyeti (%60) = Brüt Satış Kârı %44.

• Faaliyet Giderleri'ni bulalım:

Brüt Satış Kârı (%44) - Faaliyet Kârı (%25) = Faaliyet Giderleri %19.

Şimdi D şıkkına bakalım: "İşletmenin faaliyet giderleri brüt satışların %35'i kadardır." Burada dikkat etmemiz gereken nokta, soruda verilen yüzdelerin Net Satışlar bazlı olmasıdır. D şıkkı ise Brüt Satışlar bazlı bir oran istiyor.

Hesaplayalım:

• Faaliyet Giderleri (Net Satışlar bazında) = %19
• Brüt Satışlar (Net Satışlar bazında) = %104

Faaliyet Giderlerinin Brüt Satışlara oranı: (19 / 104) * 100 ≈ %18.2

Doğru cevap: D

Bu soruyu çözmek için finansal analizdeki en önemli bağlantılardan birini, yani Özkaynak Kârlılık Oranı ile Net Kâr Marjı arasındaki ilişkiyi kullanacağız. Sorunun doğru cevabı C şıkkı (5)'tir.

Gelin bunu adım adım, sanki bir hesap makinesiyle birlikte çalışıyormuşuz gibi açıklayalım.

1. Neden C Şıkkı Doğru?

Bu soruda bize iki bilgi verilmiş:

• Özkaynak Devir Hızı: 4
• Özkaynak Kârlılık Oranı: %20

Burada akılda tutulması gereken temel formül şudur: > Özkaynak Kârlılık Oranı = Net Kâr Marjı × Özkaynak Devir Hızı

Bu formülü kullanarak Net Kâr Marjını bulmak için denklemi düzenleyelim: > Net Kâr Marjı = Özkaynak Kârlılık Oranı ÷ Özkaynak Devir Hızı

Verileri yerine koyalım:

• Özkaynak Kârlılık Oranı = 20 (Yüzde olarak %20 yazıyoruz ama hesapta 20 kullanırız)
• Özkaynak Devir Hızı = 4

Hesap: 20 ÷ 4 = 5

Sonuç %5 çıkar. Bu da C şıkkına tekabül eder.

Kavramı basitleştirelim: Özkaynak devir hızı, işletmenin sermayesini ne kadar hızlı döndürdüğünü gösterir (4 kez döndürüyor). Özkaynak kârlılığı ise bu döndürme sonucunda elde edilen toplam kârın sermayeye oranıdır (%20). Eğer bu toplam kârı, tek bir satıştan elde edilen kâr oranına (Net Kâr Marjı) bölersek, tek bir satıştan ne kadar kâr ettiğini buluruz.

2. Diğer Şıklar Neden Yanlış?

• A) 2: Bu cevap, muhtemelen formülde bölme yerine çıkarma işlemi yapılarak (20 - 4 = 16) veya oranların yanlış yerleştirilmesiyle elde edilmiş rastgele bir sayıdır. Mantıklı bir finansal hesaplamaya dayanmaz.
• B) 4: Bu cevap, soruda verilen Özkaynak Devir Hızı'nın aynısıdır. Öğrenciler bazen verilen sayıyı cevap sanabilirler. Ancak soru "Net Kâr Marjı"nı sormaktadır, devir hızını değil.
• D) 40: Bu cevap, formülde bölme yerine çarpma işlemi yapıldığında (20 × 4 = 80) veya oranların ters çevrilerek (4 ÷ 20) hatalı bir işlem yapıldığında ortaya çıkabilir. Ancak en yaygın hata, formülün tersine (20 × 4) çarpmak ve sonucu yanlış yorumlamaktır. (Not: Eğer 20'yi 4'e çarparsak 80 çıkar, bu E şıkkıdır. D şıkkı genellikle formül karışıklığından kaynaklanır).
• E) 80: Bu cevap, formülde çarpma işlemi yapılarak (20 × 4 = 80) bulunmuştur. Öğrenciler formülü "Çarpma" olarak ezberlerse bu hatayı yapar. Oysa formül Bölme işlemidir.

3. Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için "Finansal Oran Analizi" konusundaki DuPont Analizi'nin temel mantığını bilmek gerekir.

Özellikle şu formülün ezberlenmesi şarttır: > Özkaynak Kârlılık Oranı = Net Kâr Marjı × Varlık Devir Hızı (veya Özkaynak Devir Hızı bağlamında)

SMMM stajı giriş sınavlarında sıkça sorulan bu ilişkiyi hatırlamanız yeterli: Toplam Kârlılık (Özkaynak Kârlılığı), birim kâr marjı ile sermaye devir hızının çarpımıdır. Birini bulmak için diğerine bölmeniz gerekir.

Özetle: Formülü hatırla (Kâr Marjı = Kâr Oranı ÷ Devir Hızı), verileri yerine koy ve böl. Cevap 5'tir.

Bu soruda doğru cevap C şıkkı olan %100'dür, çünkü karşılaştırmalı analizde bir önceki dönemdeki tutar 50.000 ₺ iken cari dönemdeki tutar 0 ₺'ye düşmüşse, bu durum varlığın veya yükümlülüğün tamamen ortadan kalktığını gösterir ve bu tür bir sıfırlanma (tamamen yok olması) matematiksel olarak %100'lük bir azalış olarak kabul edilir. Diğer şıklara bakarsak; A şıkkı değişim olmadığını, B şıkkı ise sadece yarıya düştüğünü ifade eder ki bu verilerle uyuşmaz, D şıkkı genellikle önceki dönem sıfır olduğunda değişim yüzdesinin hesaplanamayacağını belirtir ancak burada önceki dönem sıfır değil, E şıkkı ise payda sıfır olduğunda (yani önceki dönem 0 iken cari dönem arttığında) sonsuzluk durumunu ifade eder. Bu soruyu çözebilmek için karşılaştırmalı finansal tablo analizinde değişim yüzdesi formülünün ve özellikle önceki dönem sıfır olmayan bir değerden cari dönemde sıfıra düşmesi durumunda bu değişimin nasıl yorumlandığının bilinmesi gerekir. Sonuç olarak, bir hesabın önceki dönemden sıfıra inmesi, o hesabın %100 oranında azaldığı anlamına gelir.