2020/1 SGS Maliyet Muhasebesi Soruları ve Çözümleri

Bu soruyu bir SMMM stajı öğrencisi gibi adım adım çözelim. Sorunun mantığını kavramak için önce "İlk Giren İlk Çıkar" (FIFO) yöntemini hatırlayalım.

1. Neden Doğru Cevap D (695.000 ₺) Şıkkıdır?

İlk Giren İlk Çıkar (FIFO) yönteminin temel kuralı şudur: "Stoktan çıkan ilk ürünler, en önce stokta olanlardır." Yani, elimizdeki ürünleri en eski tarihte aldığımız veya en başta bulundurduğumuz stoktan çıkarmaya başlarız.

Gelin sorudaki verileri bu kurala göre işleyelim:

• Başlangıç Stoku (Ocak 1): 100.000 ₺ değerinde 100 adet ürün var.
• Birim Maliyet: 100.000 / 100 = 1.000 ₺/adet.
• Alış (Ocak Ayı İçinde): 1.000 adet ürün 850.000 ₺'ye alınmış.
• Birim Maliyet: 850.000 / 1.000 = 850 ₺/adet.
• Üretime Sevk Edilen (Çıkan) Ürün: 800 adet.
• Kalan Stok: 300 adet.

Hesaplama Adımları: Üretime sevk edilen 800 adetlik ürünün maliyetini bulmak için, FIFO kuralına göre en eski stoktan başlar ve bitene kadar devam ederiz:

• İlk Kademede: Elimizdeki en eski stok olan 100 adetlik başlangıç stoku tamamen kullanılır.
• Maliyet: 100 adet x 1.000 ₺ = 100.000 ₺.
• Hala çıkarmamız gereken: 800 - 100 = 700 adet.

• İkinci Kademede: Kalan 700 adedi, en son aldığımız stoktan (850.000 ₺'lik alıstan) çıkarmamız gerekir.
• Maliyet: 700 adet x 850 ₺ = 595.000 ₺.

• Toplam Maliyet:
• 100.000 ₺ (Eski stoktan) + 595.000 ₺ (Yeni stoktan) = 695.000 ₺.

Sonuç olarak, üretime sevk edilen 800 adetlik maddenin maliyeti 695.000 ₺'dir. Bu da D şıkkını işaretler.

2. Diğer Şıklar Neden Yanlış?

• A, B, C ve E Şıkları: Bu şıklar genellikle Ağırlıklı Ortalama Maliyet yöntemiyle hesaplanan sonuçlardır veya FIFO kuralı uygulanırken birim maliyetlerin karıştırılmasıyla oluşur.
• Örneğin, tüm stokların ortalama maliyetini alırsak (Toplam Değer / Toplam Adet), birim maliyet yaklaşık 868-870 ₺ civarında çıkar ve bu da farklı bir sonuç verir. Ancak soru açıkça FIFO istediği için bu yöntemler yanlıştır.
• Eğer öğrenci "Stokta kalan 300 adet" üzerinden hesaplama yapmaya çalışırsa (yani geriye kalanın maliyetini bulup toplamdan çıkarmaya çalışırsa), mantık hatası yapabilir. Ancak en doğrudan yol, çıkan 800 adedi yukarıdaki gibi parçalı hesaplamaktır.

3. Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için "Stok Değerleme Yöntemleri" konusunu bilmelisin. Özellikle:

• İlk Giren İlk Çıkar (FIFO) yönteminin mantığını ve uygulama şeklini.
• Stok hareketlerinin (başlangıç, alış, çıkış) nasıl kronolojik olarak işlendiğini.
• Birim maliyetlerin (fiyatların) farklı dönemlerde farklı olabileceğini ve FIFO'da bunların ayrı ayrı hesaplanacağını.

Özetle: Soru sana "Hangi ürünleri çıkardık?" diye soruyor. Cevap: En eskisini bitir, sonra yenisini kullan. Bu mantıkla 695.000 ₺'yi buldun. Başarılar!

Bu soruyu bir SMMM stajı öğrencisi gibi adım adım çözelim. Sorunun mantığını kavramak için önce Tam Maliyet Sistemi'ni hatırlayalım. Bu sistemde, bir ürünün maliyeti sadece o üretilen ürünün değişken giderlerinden oluşmaz; aynı zamanda o dönemde üretilen ürünler üzerinden sabit genel üretim giderleri de dağıtılır.

İşte adım adım çözüm:

1. Adım: Birim Sabit Genel Üretim Giderini Hesapla Öncelikle, aylık sabit olan 200.000 ₺'lik genel üretim giderini, üretilen toplam birime bölerek birim başına düşen sabit maliyeti bulmalıyız.

• Aylık Sabit Gider: 200.000 ₺
• Üretilen Miktar: 40.000 birim
• Birim Sabit Gider: 200.000 / 40.000 = 5 ₺

2. Adım: Birim Üretim Maliyetini Bul Bir ürünün maliyeti (birim maliyet), değişken giderler ve dağıtılan sabit giderlerin toplamıdır.

• Direkt İlk Madde ve Malzeme: 5 ₺
• Direkt İşçilik: 9 ₺
• Değişken Genel Üretim: 2 ₺
• Dağıtılan Sabit Genel Üretim: 5 ₺ (Yukarıda hesapladığımız)
• TOPLAM BİRİM MALİYET: 5 + 9 + 2 + 5 = 21 ₺

3. Adım: Satılan Ürünlerin Toplam Maliyetini Hesapla İşletme 40.000 birim üretmiş ancak sadece 15.000 birim satmıştır. Brüt kârı bulmak için satılan ürünlerin maliyetini bilmemiz gerekir. Dönem başı stok olmadığı için satılan ürünler, üretilen ürünlerden gelir.

• Satılan Miktar: 15.000 birim
• Birim Maliyet: 21 ₺
• Satılan Ürünlerin Maliyeti (SMM): 15.000 x 21 = 315.000 ₺

4. Adım: Brüt Satış Kârını Hesapla Brüt kâr, satış gelirinden satılan ürünlerin maliyetinin çıkarılmasıyla bulunur.

• Satış Geliri: 450.000 ₺ (Soruda verilmiş)
• Satılan Ürünlerin Maliyeti: 315.000 ₺
• Brüt Satış Kârı: 450.000 - 315.000 = 135.000 ₺

Doğru cevap A) 135.000'dir.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

• B, C, D ve E şıkları, genellikle Sabit Giderin Dağıtılmaması hatasından kaynaklanır. Eğer sabit gideri (5 ₺) birim maliyete eklemeseydin, birim maliyet 17 ₺ olurdu. Satılan ürün maliyeti 15.000 x 17 = 255.000 ₺ olurdu. Brüt kâr da 450.000 - 255.000 = 195.000 ₺ çıkardı.

Doğru cevap: A

Bu soruyu çözmek için maliyet muhasebesindeki "Mamuller Hesabı" akışını ve "Satılan Mamuller Maliyeti" formülünü çok iyi anlamamız gerekiyor. Soru, 2. Dönem için iki farklı rakam bulmamızı istiyor:

• Dönemin Üretim Giderleri Toplamı (Yani bu dönemde üretime ne kadar para harcadık?)
• Dönemde Üretilen Mamullerin Maliyeti (Yani bu dönemde bitirip stoktan çıkardığımız ürünlerin toplam maliyeti nedir?)

Gelin adım adım çözelim.

1. Adım: Dönemde Üretilen Mamullerin Maliyetini Bulalım

Önce en kolay kısımdan başlayalım. Üretilen mamullerin maliyetini bulmak için "Satılan Mamuller Maliyeti" formülünü kullanırız. Bu formül şudur:

> Başlangıç Stoku + Dönem Üretim Maliyeti - Dönem Sonu Stoku = Satılan Mamuller Maliyeti

Ancak soruda bize "Dönem Üretim Maliyeti"ni vermiyor, biz onu bulmamız gerekiyor. Bu yüzden formülü biraz tersine çevirip mantığı şöyle kurabiliriz:

> Satılan Mamuller Maliyeti + Dönem Sonu Stoku - Başlangıç Stoku = Dönem Üretim Maliyeti

Verileri 2. Dönem için yerine koyalım:

• Satılan Mamuller Maliyeti: 250.000 ₺
• Dönem Sonu Stoku (Mamuller): 40.000 ₺
• Başlangıç Stoku (1. Dönem Sonu): 50.000 ₺

Hesap: 250.000 + 40.000 - 50.000 = 240.000 ₺

Sonuç 1: 2. Dönemde üretilen mamullerin maliyeti 240.000 ₺'dir. (Bu bilgiyi şıklarda aramaya başlıyoruz. C ve D şıklarında bu rakam var, diğerleri elenir.)

2. Adım: Dönemin Üretim Giderleri Toplamını Bulalım

Şimdi asıl soru olan "Dönemin Üretim Giderleri"ni bulalım. Bunu bulmak için "Yarı Mamuller" hesabını incelememiz gerekir. Üretim süreci şöyledir:

> Başlangıç Yarı Mamul Stoku + Dönem Üretim Giderleri - Dönem Sonu Yarı Mamul Stoku = Dönem Üretim Maliyeti

Burada dikkat etmemiz gereken nokta şudur: Daha önce bulduğumuz "Dönem Üretim Maliyeti" (240.000 ₺), aslında bu formülün sonucudur. Bizden istenen şey ise formülün içindeki "Dönem Üretim Giderleri" kısmıdır.

Formülü yeniden düzenleyelim: > Dönem Üretim Giderleri = Dönem Üretim Maliyeti + Dönem Sonu Yarı Mamul Stoku - Başlangıç Yarı Mamul Stoku

Verileri 2. Dönem için yerine koyalım:

• Dönem Üretim Maliyeti: 240.000 ₺ (Az önce bulduk)
• Dönem Sonu Yarı Mamul Stoku: 30.000 ₺
• Başlangıç Yarı Mamul Stoku: 20.000 ₺

Hesap: 240.000 + 30.000 - 20.000 = 250.000 ₺

Sonuç 2: 2. Dönem için üretim giderleri toplamı 250.000 ₺'dir.

Doğru Cevap ve Nedeni

Bulduğumuz iki sonuç:

• Dönem Üretim Giderleri: 250.000 ₺
• Üretilen Mamuller Maliyeti: 240.000 ₺

Bu iki veriyi birleştirdiğimizde C şıkkı ile tam olarak eşleşiyor.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

• A ve B Şıkları: Bu şıklarda "Üretilen Mamuller Maliyeti" 260.000 veya 250.000 olarak verilmiş. Oysa hesapladığımızda bu rakamın 240.000 olması gerektiğini gördük. Bu yüzden bu şıklar elendi.
• D ve E Şıkları: Bu şıklarda "Dönem Üretim Giderleri" 250.000 olarak doğru verilmiş, ancak "Üretilen Mamuller Maliyeti" kısmı hatalı (260.000 veya 250.000)

Bu soruyu bir SMMM stajı öğrencisi gibi düşünerek, sanki bir hoca karşında oturmuşsun gibi adım adım açıklayalım. Sorunun mantığını kavramak için önce grafiğin bize ne söylediğini anlamamız gerekiyor.

1. Doğru Cevap Neden A?

Öncelikle grafiğe bakalım:

• A Noktası: Ürün çeşidi az, ancak üretim miktarı çok.
• Ne anlama gelir? Bu, tek bir ürünün veya çok az çeşidin, büyük miktarlarda üretildiği durumdur. Örneğin, bir fabrikada sadece "ayakkabı" üreten ve bunu milyonlarca adet üreten bir yer gibi düşünebiliriz.
• Maliyet Sistemi: Böyle durumlarda ürünler birbirinden farklı değildir, sürekli aynı akışta üretilir. Bu yüzden Safha Maliyet Sistemi kullanılır. Ürünler bir safhadan diğerine akar ve maliyetler bu safhalara göre toplanır.

• B Noktası: Ürün çeşidi çok, ancak üretim miktarı az.
• Ne anlama gelir? Bu, müşterinin özel isteğiyle üretilen, her birinin farklı özelliklere sahip ürünler üreten bir durumdur. Örneğin, bir mobilya atölyesinin sadece 5 adet farklı tasarımda masa yapması gibi.
• Maliyet Sistemi: Her ürünün maliyeti ayrı ayrı hesaplanmalıdır çünkü her biri farklıdır. Bu durumda Sipariş Maliyet Sistemi kullanılır. Maliyetler her bir sipariş (ürün) için ayrı ayrı toplanır.

Sonuç: A noktası "Safha", B noktası "Sipariş" sistemi gerektirdiği için doğru cevap A şıkkıdır.

2. Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Diğer şıkların neden elendiğini kısaca özetleyelim:

• B ve C Şıkları: "Tam Maliyet Sistemi"ni içerirler. Tam maliyet sistemi, bir üretim yöntemi değil, maliyetlerin (doğrudan ve dolaylı) nasıl hesaplanacağına dair bir yöntemdir. Soru bizden "üretim türüne göre" sistem istiyor. Bu yüzden bu şıklar mantıksızdır.
• D Şıkları: "Normal Maliyet Sistemi"ni içerir. Bu da bir üretim yöntemi değil, maliyetlerin gerçekleştirmesi beklenenle karşılaştırıldığı bir yöntemdir. Üretim türü (az ürün çok üretim vs.) ile doğrudan eşleşmez.
• E Şıkkı: Sadece yerleri karıştırmıştır. A noktasını Sipariş, B noktasını Safha olarak vermiştir. Oysa A noktası çok üretimli olduğu için Safha olmalıydı.

3. Hangi Konuyu Bilmek Gerekiyor?

Bu soruyu çözmek için Maliyet Muhasebesi dersinin "Maliyet Hesaplama Yöntemleri" konusunu iyi bilmelisin.

Özellikle şunları ezberlemelisin:

• Safha Maliyet Sistemi: Hangi durumlarda kullanılır? (Tek tip ürün, büyük miktar, sürekli üretim).
• Sipariş Maliyet Sistemi: Hangi durumlarda kullanılır? (Farklı ürünler, küçük miktar, özel sipariş).
• Grafiği Okuma: X ve Y eksenlerinin neyi temsil ettiğini (Çeşitlilik ve Miktar) doğru yorumlayıp, bu iki kavramı yukarıdaki sistemlerle eşleştirebilmek.

Özetle: Soru sana "Az ürün, çok çeşit" dediğinde aklına Sipariş, "Çok ürün, az çeşit" dediğinde aklına Safha gelmeli. Bu kuralı bildiğin sürece bu soruyu rahatça çözersin.

Öncelikle Ücret Farkını bulmak için, işçilerin gerçek olarak ödediği saatlik ücret ile standart olarak belirlenen ücret arasındaki farkı, toplam gerçek çalışma saatiyle çarpmamız gerekir. Soruda toplam gerçekleşen gider 750.000 ₺ ve toplam çalışma süresi 60.000 saat olduğuna göre, gerçek saatlik ücretimiz 750.000 / 60.000 = 12,50 ₺'dir. Standart ücret ise 12 ₺ olarak verilmiş. Gerçek ücretin standart ücretten yüksek olması (12,50 > 12) işletme için bir kayıp demektir, yani bu fark 30.000 ₺ olumsuzdur (Hesap: (12,50 - 12) x 60.000 = 30.000 ₺).

Sonra Zaman Farkını hesaplayalım. Bunun için standart olarak harcanması gereken toplam süreyi bulmamız lazım. Birim başına 1/2 saat (0,5 saat) standart süre ve 125.000 birim üretim yapıldığına göre, standart süremiz 125.000 x 0,5 = 62.500 saattir. Ancak işçiler gerçekte sadece 60.000 saat çalışmışlar. Gerçek sürenin standart süreden az olması, işçilerin daha verimli çalıştığını gösterir ve bu durum işletme lehinedir, yani bu fark 30.000 ₺ olumludur (Hesap: (60.000 - 62.500) x 12 = -30.000 ₺, eksi işaret olumlu anlamına gelir).

Bu iki sonucu birleştirdiğimizde; ücret farkının 30.000 ₺ olumsuz, zaman farkının ise 30.000 ₺ olumlu olduğunu görürüz ve bu durum A şıkkı ile tam olarak örtüşmektedir. Diğer şıkların yanlış olmasının nedeni, ya gerçek saatlik ücretin yanlış hesaplanması ya da standart sürenin yanlış bulunması sonucu işaretlerin (olumlu/olumsuz) ters çevrilmiş olmasıdır. Bu soruyu çözebilmek için standart maliyet hesaplamalarında "fiyat/ücret farkı" ve "miktar/zaman farkı" formüllerini ve olumlu/olumsuz sapma mantığını iyi bilmek gerekir.

Doğru cevap, hesaplamalar sonucunda ücret farkının 30.000 ₺ olumsuz ve zaman farkının 30.000 ₺ olumlu olduğunu gösteren A seçeneğidir.

Sipariş 10 için birim başına üretim maliyetini bulmak için önce o siparişe düşen genel üretim giderini hesaplamamız gerekir; bu soruda genel giderler, toplam fiili direkt işçilik saatine (500 dis) bölünerek bir saatlik gider oranı bulunarak hesaplanır (100.000 ₺ / 500 dis = 200 ₺/dis). Sipariş 10, 300 direkt işçilik saati kullandığı için bu siparişe yüklenen toplam genel üretim gideri 60.000 ₺ (300 dis x 200 ₺) olur. Şimdi Sipariş 10'un toplam maliyetini toplayalım: Direkt malzeme (50.000 ₺) + Direkt işçilik (40.000 ₺) + Yüklenen genel üretim (60.000 ₺) = 150.000 ₺. Bu toplam maliyeti, sipariş kapsamında üretilen 100 birime böldüğümüzde birim başına maliyet 1.500 ₺ olarak bulunur.

Diğer şıkların neden yanlış olduğunu kısaca açıklayalım: A, B, C ve D şıkları, genel üretim giderlerinin yanlış bir oranda hesaplanması veya toplam maliyete eklenirken birim sayısına bölünürken bir hata yapılması sonucu ortaya çıkan hatalı sonuçlardır. Bu soruyu çözebilmek için sipariş maliyet sistemi, genel üretim giderlerinin dağıtılması (hacim bazlı yükleme) ve birim maliyet hesabı konularını bilmek gerekmektedir.

Sonuç olarak, verilen verilerle yapılan doğru hesaplamalar sonucunda Sipariş 10 için birim başına üretim maliyeti 1.500 ₺ olarak bulunmuştur.

Bu soruyu çözmek için önce Ortalama Maliyet Yöntemi'nin temel mantığını ve Doğrudan İlk Madde ve Malzeme maliyetlerinin nasıl dağıtıldığını anlamamız gerekiyor. Doğru cevap C) 40'tır.

Öncelikle neden C şıkkının doğru olduğunu adım adım inceleyelim. Soruda bize verilen en önemli ipucu, "ortalama maliyet yöntemine göre üretimi tamamlanan bir birim mamulün maliyetinin 20 ₺" olduğu ve bunun 12 ₺'lik kısmının şekillendirme maliyeti olduğudur. Buradan yola çıkarak, bir birim mamulün direkt ilk madde ve malzeme maliyetini bulabiliriz: Toplam birim maliyet (20 ₺) eksi şekillendirme maliyeti (12 ₺) = 8 ₺. Yani, tamamlanan her bir mamul için 8 ₺ malzeme maliyeti düşülmüştür.

Şimdi döneme ait toplam malzeme maliyetini hesaplayalım. Dönem başı yarı mamullerin malzeme maliyeti 1.000 ₺, dönemin malzeme maliyeti ise 7.000 ₺'dir. Bu iki tutarı topladığımızda toplam kullanılabilir malzeme maliyeti 8.000 ₺ olur. Ortalama maliyet yönteminde, bu toplam maliyet hem tamamlanan mamullere hem de dönem sonu yarı mamullere dağıtılır. Tamamlanan 800 birim mamulün toplam malzeme maliyeti: 800 birim x 8 ₺ = 6.400 ₺ eder.

Toplam malzeme maliyetinden (8.000 ₺), tamamlanan mamullere düşen maliyeti (6.400 ₺) çıkarırsak, geriye kalan ve dönem sonu stoklarında bulunan yarı mamullere düşen toplam malzeme maliyeti 1.600 ₺ olarak bulunur. Şimdi bu 1.600 ₺'nin kaç birime denk geldiğini bulmak için dönem sonu yarı mamul sayısını hesaplamalıyız. Dönem başı 100 + üretime başlanan 1.200 = 1.300 birim var. Bunlardan 800'ü tamamlandı, geriye 500 birim yarı mamul kaldı (soruda da bu sayı verilmiş).

Artık sorunun asıl sorusuna, yani "bu 500 birim yarı mamulün malzeme açısından tamamlanma derecesi nedir?" sorusuna gelelim. Eğer bu 500 birim %100 tamamlanmış olsaydı, toplam malzeme maliyeti 500 x 8 ₺ = 4.000 ₺ olurdu. Ancak elimizdeki gerçek maliyet 1.600 ₺. Bu durumda tamamlanma oranını bulmak için, yarı mamullere düşen toplam malzeme maliyetini (1.600 ₺), tamamlanmış olsalardı olması gereken toplam maliyet (500 birim x 8 ₺ = 4.000 ₺) oranına böleriz: 1.600 / 4.000 = 0,40 yani %40.

Diğer şıkları neden yanlış olduğunu kısaca açıklayalım: A) 20 ve B) 30 şıkları, malzeme maliyetinin tamamlanan mamullere değil de sadece dönem sonu stokuna veya yanlış bir toplam üzerinden hesaplanması sonucu ortaya çıkan hatalı oranlardır. D) 50 şıkkı, 1.600 ₺ maliyeti 500 birime bölüp 3,2 ₺ bulup bunu 8 ₺'ye oranlamak gibi mantıksız bir işlem yapılması veya 1.600'ün 3.200'e oranlanması gibi bir karışıklık sonucu oluşabilir. E) 100 şıkkı ise yarı mamullerin tamamen bittiği anlamına gelir ki bu durumda maliyet 4.000 ₺ olmalıydı, bu da verilere aykırıdır.

Bu soruyu çözmek için Maliyet Muhasebesi dersindeki Ortalama Maliyet Yöntemi (Weighted Average Method) ve Eşdeğer Üretim Birimi (Equivalent Units of Production) kavramlarını, özellikle malzeme ve dönüşüm maliyetlerinin ayrı ayrı nasıl hesaplandığını bilmek gerekmektedir.

Sonuç olarak, toplam malzeme maliyetinin tamamlanan ve bitmemiş ürünler arasında nasıl dağıtıldığını analiz ederek, dönem sonu stoklarının malzeme açısından %40 oranında tamamlandığını net bir şekilde görmüş olduk.