Soru 1 · 2020/1 · Türkçe
Arapçadan dilimize giren ve özgün biçimlerinde sonunda ikiz ünsüz bulunan sözcükler, Türkçede tek ünsüzle kullanılır. Bu sözcükler, ünlüyle başlayan ek veya yardımcı fiille kullanıldıklarında sondaki ünsüz ikizleşir.
Aşağıdaki sözcüklerden hangisi bu özellikte değildir?
- A)Şer
- B)His
- C)Hâl
- D)Haz
- E)Zam
Çözümü göster — doğru cevap C
Doğru cevap C. Parçada anlatılan ses olayı ünsüz türemesidir: Aslı ikiz ünsüzle biten Arapça sözcükler Türkçede tek ünsüzle yazılır, ünlüyle başlayan ek ya da yardımcı fiil aldıklarında sondaki ünsüz ikizleşir. 'şer' (şerri), 'his' (hissi, hissetmek), 'haz' (hazzı, hazzetmek) ve 'zam' (zammı, zammetmek) sözcükleri bu özelliği taşır. 'hâl' sözcüğü ise ek aldığında 'hâli', 'hâlinde' biçiminde tek ünsüzle kalır; aslında ikiz ünsüz bulunmadığı için ünsüz türemesine uğramaz. Bu nedenle verilen özelliği taşımayan sözcük 'hâl'dir.
Soru 2 · 2020/1 · Türkçe
Cümleye alay, kinaye veya küçümseme anlamı veren noktalama işareti, hangi seçenekte kullanılmıştır?
- A)Böylece hepimiz senin ne kadar becerikli (…) olduğunu gördük.
- B)Böylece hepimiz senin ne kadar “becerikli” olduğunu gördük.
- C)Böylece hepimiz senin ne kadar –becerikli- olduğunu gördük.
- D)Böylece hepimiz senin ne kadar becerikli (?) olduğunu gördük.
- E)Böylece hepimiz senin ne kadar becerikli (!) olduğunu gördük.
Çözümü göster — doğru cevap E
Doğru cevap E. TDK Yazım Kılavuzu'na göre ayraç içinde kullanılan ünlem işareti '(!)', bir sözün alay, kinaye ya da küçümseme amacıyla söylendiğini göstermek için kullanılır. E seçeneğinde 'becerikli (!)' söyleyişi, kişinin aslında hiç de becerikli olmadığını alaycı bir dille anlatır. Diğer işaretler bu görevi karşılamaz: Ayraç içindeki üç nokta '(…)' alıntılarda atlanan bölümleri gösterir (A). Tırnak işareti aktarılan sözleri ya da özellikle belirtilmek istenen ifadeleri gösterir (B). Kısa çizgi ya da ara söz çizgileri cümle içindeki açıklamaları ayırır (C). Ayraç içindeki soru işareti '(?)' ise bilinmezlik, kesin olmayan bir bilgi ya da kuşku bildirir (D).
Soru 3 · 2020/1 · Türkçe
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ünlü düşmesi yoktur?
- A)Makasçı, ayaküstü bana gayet basit sözcükler ile bir dram anlattı.
- B)Ellerini bu defa boynuna sıkıştırdığı beyaz peçeteye sildi.
- C)York kentinde, 2600 yıl öncesine ait bir insan beyni bulundu.
- D)Gözleri ateş gibi parlamaya, benzi limon gibi sararmaya başladı.
- E)Uzun yıllar olmuştu gurbetteki oğlundan haber almayalı.
Çözümü göster — doğru cevap A
Doğru cevap A. Ünlü düşmesi, ikinci hecesinde dar ünlü bulunan bazı iki heceli sözcüklere ünlüyle başlayan ek geldiğinde bu ünlünün düşmesidir. A seçeneğindeki sözcüklerin hiçbirinde bu olay görülmez: 'Makasçı', 'ayaküstü', 'sözcükler', 'dram', 'anlattı' sözcüklerinde kökteki ünlüler korunmuştur. Diğer cümlelerde ünlü düşmesine uğramış birer sözcük vardır: B'de 'boynuna' (boyun > boynu), C'de 'beyni' (beyin > beyni), D'de 'benzi' (beniz > benzi), E'de 'oğlundan' (oğul > oğlu). Bu sözcüklerin hepsinde ikinci hecedeki dar ünlü, iyelik ekiyle birlikte düşmüştür.
Soru 4 · 2020/1 · Türkçe
Aşağıdaki altı çizili sözcük ya da sözcük gruplarından hangisinin yazımı doğrudur?
- A)Bu konularda mahkeme, «bilir kişi» raporlarına dayanarak karar veriyor.
- B)Modern toplumlarda «işbölümü» kavramının özel bir önemi vardır.
- C)Belki size tuhaf gelecek, ilk kez «alinazik» kebabı yiyorum.
- D)Sabah mutlaka gün doğmadan burada ol, sakın «uyuya kalma»!
- E)Çocukken bıkmadan oynadığım oyunların başında «beş taş» gelirdi.
Çözümü göster — doğru cevap C
Doğru cevap C. TDK Güncel Türkçe Sözlük'te bir kebap türünün adı olan 'alinazik' sözcüğü bitişik yazılır; bu nedenle C seçeneğindeki yazım doğrudur. Diğer seçeneklerde birleşik kelime kuralına aykırılık vardır: A'da -r, -ır geniş zaman ekli sıfat-fiil ile kurulan ve kalıplaşan 'bilirkişi' bitişik yazılmalıdır. B'de 'iş bölümü' belirtisiz ad tamlaması yapısında olup anlam kaymasına uğramadığı için ayrı yazılır. D'de -a, -e zarf-fiil ekiyle 'kalmak' fiilinin birleşmesiyle oluşan tezlik bildiren birleşik fiil 'uyuyakalmak' bitişik yazılır: 'uyuyakalma'. E'de bir oyun adı olan 'beştaş' da kalıplaşmış birleşik kelime olarak bitişik yazılır.
Soru 5 · 2020/1 · Türkçe
Aşağıdaki altı çizili sözcük ya da sözcük gruplarından hangisinin yazımı doğrudur?
- A)İyiyi kötüden, doğruyu yanlıştan «ayırdedebilecek» yaşta değildin.
- B)Hakeme ve futbolculara «küfür edenlerin» sahaya sokulmaması gerekir.
- C)Patronumuz odamızdan dışarıya çıkmayı bize «menetmişti».
- D)Huysuzluğu yüzünden sonunda arkadaşları da onu «terketti».
- E)Gelir ve giderlerinizi bu deftere günü güne «kayıt etmelisiniz».
Çözümü göster — doğru cevap C
Doğru cevap C. Yardımcı fiillerle kurulan birleşik fiillerde, birleşme sırasında ünlü düşmesi ya da ünsüz türemesi gibi bir ses olayı olursa sözcükler bitişik yazılır. 'men' sözcüğü 'etmek' yardımcı fiiliyle birleşirken ünsüz ikizleşir (men > menn-); TDK'de bu fiil 'menetmek' biçiminde bitişik yazılır, dolayısıyla 'menetmişti' doğrudur. Diğer seçeneklerde yanlışlık vardır: A'da ses olayı olmadığından 'ayırt edebilecek' ayrı yazılmalıdır. B'de 'küfür' sözcüğü 'etmek' ile birleşirken ünlü düşmesine uğrar ve 'küfreden' bitişik yazılır. D'de ses olayı bulunmayan 'terk etti' ayrı yazılmalıdır. E'de 'kayıt' ünlü düşmesiyle 'kaydetmek' biçimini alır: 'kaydetmelisiniz'.
Soru 6 · 2020/1 · Türkçe
İnsan, bir müzik aleti çalmayı kendi kendine de öğrenebilir kuşkusuz. Yeterince sevgisi, isteği, kararlılığı ve merakı varsa bu mümkündür. Bu şekilde kendini yetiştirmiş ve adı tarihe geçmiş nice icracımız ve bestecimiz de vardır üstelik. Onlar, özel ders almadıkları gibi ne konservatuvarda ne de bir müzik kursunda öğrenmişlerdir enstrüman çalmayı. Bu eksikliklerini ise tamamen müzikle yoğrulup gece gündüz çalışarak ve kişisel deneyimlerini bir tür sezgisel bilgiye dönüştürerek gidermişlerdir.
Bu parçadan aşağıdaki yargılardan hangisi çıkarılabilir?
- A)Müzikte teknik ayrıntılara dalmak, zamanla yaratıcılığı öldürebilir.
- B)Müzikte başarılı olmak öğrenimle gerçekleşir.
- C)Müzik, yalnızca usta-çırak ilişkisiyle öğrenilebilen sanatların başında gelir.
- D)Müzik, ancak yetenekle icra edilebilecek bir sanat dalıdır.
- E)Müzikte ilerleme için istek, çalışma, deneyim ve bilgi gereklidir.
Çözümü göster — doğru cevap E
Doğru cevap E. Parçada bir çalgıyı kendi kendine öğrenmenin sevgi, istek, kararlılık ve merak bulunduğunda mümkün olduğu; kendini yetiştiren sanatçıların eksiklerini gece gündüz çalışarak ve kişisel deneyimlerini sezgisel bir bilgiye dönüştürerek giderdikleri anlatılır. Buna göre müzikte ilerlemek için istek, çalışma, deneyim ve bilginin gerektiği sonucu çıkar. Diğer yargılar parçaya dayanmaz: Teknik ayrıntıların yaratıcılığı öldürdüğünden söz edilmez (A). Parça, özel ders ya da okul eğitimi almadan da başarılı olunabileceğini gösterdiği için B ve 'yalnızca usta-çırak ilişkisiyle' diyen C onunla çelişir. Yetenekten hiç bahsedilmediği için D de çıkarılamaz.
Soru 7 · 2020/1 · Türkçe
Asıl iyi edebiyat, insana yorum imkânı veren, insanı konuşturan edebiyattır. Ders kitaplarında çoğu zaman yer verilen basit manzumeleri düşünün: Onları sadece okursunuz; yorumlanacak, açıklanacak bir yanını bulamazsınız. Oysa bir şiirde, hatta öyküde her kelime ince bir dikkat gerektiriyorsa, size yeni ufuklar açıyor, yeni sözler söyletiyorsa bir okur ve eleştirmen olarak sevinirsiniz.
Bu parçanın sonuna anlam akışı ve bütünlüğüne göre aşağıdakilerden hangisi getirilebilir?
- A)Bu yüzden ben düşündürücü şiirler, düşündürücü öyküler ararım.
- B)Bence eleştirmenin görevi, okuru yönlendirmek değildir.
- C)Şiir, düşünmek için değil haz almak için okunur.
- D)Edebiyatçı, yaşamla gerçekçi bağlar kurabildiği ölçüde başarılı olur.
- E)Edebiyat okuru, metinde kendi duygularının anlatıldığını görmek ister.
Çözümü göster — doğru cevap A
Doğru cevap A. Parçada iyi edebiyatın okura yorum imkânı veren, onu konuşturan edebiyat olduğu savunulur; yorumlanacak yanı olmayan basit manzumeler eleştirilir ve her kelimesi dikkat isteyen, yeni ufuklar açan şiir ve öykülerin okuru sevindirdiği söylenir. 'Bu yüzden ben düşündürücü şiirler, düşündürücü öyküler ararım.' cümlesi bu düşüncenin doğal sonucudur ve 'Bu yüzden' bağlacıyla önceki cümlelere bağlanır. Diğer cümleler akışı bozar: B eleştirmenin görevine, D edebiyatçının yaşamla ilişkisine, E okurun duygularına geçerek yeni bir konu açar. C ise şiirin düşünmek için okunmadığını söyleyerek parçanın savunduğu görüşle çelişir.