2020/2 SGS Maliyet Muhasebesi Soruları ve Çözümleri

Bu soruyu bir öğrenci arkadaşına anlatır gibi, adım adım ve çok basit bir dille çözelim. Sorunun doğru cevabı D) 63.000 TL'dir.

Hadi gel, bu hesabı birlikte yapalım.

1. Neden D Şıkkı Doğru? (Adım Adım Çözüm)

Bu soruda bize "Sipariş Maliyet Yöntemi" ve "Genel Üretim Giderlerinin Tahmini Yüklenmesi" konusunu soruyor. Yapmamız gereken tek bir şey var: Sipariş 5'in toplam maliyetini bulmak.

Toplam Maliyet = Direkt İlk Madde + Direkt İşçilik + Yüklenen Genel Üretim Giderleri

Gelin bu parçaları tek tek bulalım:

Adım 1: Bilinenleri Toplayalım Sipariş 5 için tabloda şunlar verilmiş:

• Direkt İlk Madde: 30.000 TL
• Direkt İşçilik: 15.000 TL

Adım 2: Genel Üretim Giderlerini Hesaplayalım (En Önemli Kısım!) Soruda bize genel üretim giderlerinin fiili direkt işçilik saati (dis) üzerinden dağıtılacağı söylenmiş. Önce birim başına ne kadar genel gider düşeceğini bulmalıyız.

• Toplam Fiili Genel Üretim Gideri: 24.000 TL
• Toplam Fiili Direkt İşçilik Saati:
• Sipariş 5: 1.500 dis
• Sipariş 6: 500 dis
• Toplam: 1.500 + 500 = 2.000 dis

Şimdi, her bir işçilik saati başına kaç TL genel gider düşüyor bulalım: $$ \text{Dağıtım Oranı} = \frac{\text{Toplam Genel Gider}}{\text{Toplam İşçilik Saati}} = \frac{24.000}{2.000} = \mathbf{12 \text{ TL/dis}} $$

Yani, her bir işçilik saati için 12 TL genel gider yüklenir.

Adım 3: Sipariş 5'e Düşen Genel Gideri Bulalım Sipariş 5, 1.500 dis harcamış. $$ 1.500 \text{ dis} \times 12 \text{ TL/dis} = \mathbf{18.000 \text{ TL}} $$ Bu, Sipariş 5'e yüklenen genel üretim gideridir.

Adım 4: Sonuç Artık tüm parçalar elimizde. Sipariş 5'in toplam maliyetini toplayalım:

• Direkt İlk Madde: 30.000 TL
• Direkt İşçilik: 15.000 TL
• Yüklenen Genel Üretim Gideri: 18.000 TL

$$ 30.000 + 15.000 + 18.000 = \mathbf{63.000 \text{ TL}} $$

Cevap 63.000 TL olduğu için doğru şık D seçeneğidir.

2. Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Diğer şıklar genellikle şu hatalardan kaynaklanır:

• A) 41.000 ve B) 48.000: Bu şıklar, genel üretim giderlerini hiç hesaplamamış veya çok düşük bir oranla hesaplamış kişilerden gelir. Sadece madde ve işçiliği toplayıp (45.000 TL) üzerine çok az bir eklemişler.
• C) 52.000: Bu şık, genel gider dağıtım oranını yanlış hesaplamaktan (örneğin sadece Sipariş 5'in saatine bölerek) kaynaklanır.
• E) 70.000: Bu şık, genel giderleri tüm işçilik saatine değil, doğrudan Sipariş 5'in saatine bölerek veya oranı yanlış bulup çok yüksek bir rakam çıkarmaktan kaynaklanır.

Özetle, diğer şıklar dağıtım oranını veya toplam işçilik saatini yanlış kullanarak yapılan hesap hatalarıdır.

3. Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için "Maliyet Muhasebesi" dersinin "Sipariş Maliyet Yöntemi" ve "Genel Üretim Giderlerinin Tahmini Yüklenmesi" konusunu iyi bilmelisin.

Unutma: Genel üretim giderlerini siparişlere yüklerken, önce toplam genel gideri, toplam tahmini veya fiili dağıtım bazına (burada işçilik saati) bölerek bir oran bulursun. Sonra bu oranı, ilgili siparişin kendi baz miktarı ile çarparsın.

Başarılar dilerim!

Bu soru, Maliyet Muhasebesi'nin en önemli konularından biri olan "Fazla Mesai Ücretlerinin Sınıflandırılması" konusunu ölçüyor. Doğru cevap A şıkkıdır.

Gelin bu durumu bir öğrenci gibi adım adım inceleyelim.

1. Neden Doğru Cevap A Şıkkı?

Soruda bize iki farklı fazla mesai durumu verilmiş. Muhasebede fazla mesai ücretlerinin normal ücreti ile zamlı kısmı (fazladan ödenen ek ücret) farklı işlemlere tabi tutulur. Kural şudur:

• Normal Ücret: Her zaman Direkt İşçilik Gideri'ne gider. Çünkü bu, ürünü üretmek için harcanan temel işçilik bedelidir.
• Zamlı Kısım (Ek Ücret): Bu kısmın nereye gideceği, fazla mesaiyi neden yaptığımıza bağlıdır.

Şimdi tablodaki iki durumu inceleyelim:

Durum 1: Özel bir siparişi yetiştirmek için yapılan fazla mesai

• Miktar: 15.000 ₺ normal ücret + 7.500 ₺ zam = 22.500 ₺ toplam.
• Sebep: Bu iş, belirli bir müşteri siparişi için yapılmıştır. Yani bu işçilik doğrudan o ürüne mal edilebilir.
• Kural: Eğer fazla mesai, belirli bir ürünü veya siparişi üretmek için yapıldıysa, hem normal ücreti hem de zamlı kısmı o ürüne yüklenir. Yani Direkt İşçilik Gideri'ne kaydedilir.
• Sonuç: 7.500 ₺'lik zamlı kısım Direkt İşçilik Gideri'ne gider.

Durum 2: Kapasite yetersizliği ile yapılan fazla mesai

• Miktar: 25.000 ₺ normal ücret + 12.500 ₺ zam = 37.500 ₺ toplam.
• Sebep: Burada özel bir sipariş yok. İşletme genel olarak iş yükü fazla olduğu için (kapasite yetersizliği) fazla mesai yapmış. Bu durum, tüm ürünleri etkileyen genel bir durumdur.
• Kural: Eğer fazla mesai, belirli bir ürüne değil, genel üretim kapasitesini artırmak için yapıldıysa, zamlı kısmı o ürüne doğrudan yüklenemez. Bu nedenle zamlı kısım Genel Üretim Gideri'ne kaydedilir.
• Sonuç: 12.500 ₺'lik zamlı kısım Genel Üretim Gideri'ne gider.

Bu iki durumu birleştirdiğimizde:

• 7.500 ₺ -> Direkt İşçilik Gideri
• 12.500 ₺ -> Genel Üretim Gideri

Bu da A şıkkını doğru yapar.

2. Diğer Şıklar Neden Yanlış?

• B Şıkkı: İkinci durumu (kapasite yetersizliği) yanlış yorumlayıp zamlı kısmı da direkt işçilik gibi düşünerek ikisini de "Genel Üretim Gideri" yapmış. Oysa özel sipariş için yapılan fazla mesai zammı direkt gider olmalıdır.
• C ve D Şıkları: "Çalışmayan Kısım Gider ve Zararları" kavramı, işçilerin işsiz kalması veya makine arızası gibi üretim yapılamayan durumlar için kullanılır. Soruda işçiler çalışmış, sadece fazla mesai yapılmış. Bu yüzden bu şıklar tamamen yanlıştır.
• E Şıkkı: İkinci durumu (kapasite yetersizliği) yanlış yorumlayıp zamlı kısmı da direkt işçilik yapmış. Kapasite yetersizliği zammı genel gider olmalıdır.

3. Hangi Konuyu Bilmek Gerekiyor?

Bu soruyu çözmek için "Maliyet Muhasebesi" dersinde "Fazla Mesai Ücretlerinin Maliyetlendirilmesi" konusunu iyi bilmelisin.

Özet Kural:

• Belirli bir ürüne/siparişe ait fazla mesai zammı -> Direkt İşçilik Gideri.
• Genel üretim kapasitesi (kapasite yetersizliği) nedeniyle yapılan fazla mesai zammı -> Genel Üretim Gideri.

Başarılar dilerim!

Doğru cevap B şıkkıdır çünkü 720 hesabının borcunda fiili direkt işçilik gideri 80.000 ₺, 721 yansıtma hesabının alacağında standart direkt işçilik gideri 90.000 ₺ yer alır. Toplam fark 90.000 − 80.000 = 10.000 ₺ olumludur (fiili gider standardın altında). Ücret farkı 13.000 ₺ olumlu olduğuna göre zaman farkı: 10.000 − 13.000 = −3.000 ₺, yani 3.000 ₺ olumsuzdur. Kapanış kaydı: 721 borç 90.000, 723 borç 3.000 / 720 alacak 80.000, 722 alacak 13.000. Borç toplamı 93.000, alacak toplamı 93.000 olup kayıt dengelidir.

A şıkkı yanlıştır çünkü olumsuz zaman farkı 723 hesabın alacağına değil borcuna yazılır. C şıkkı yanlıştır çünkü olumlu ücret farkı borca değil alacağa kaydedilir. D şıkkı yanlıştır çünkü iki farkın yönünü tersine çevirmiştir. E şıkkı yanlıştır çünkü ücret farkı 10.000 değil 13.000 ₺'dir; 10.000 ₺ toplam farktır.

Bilinmesi gereken kural: Standart maliyet sisteminde olumlu farklar fark hesaplarının alacağına, olumsuz farklar borcuna kaydedilir.

Doğru cevap A şıkkıdır çünkü kademeli dağıtımda yardımcı gider yeri, kendisi dışındaki ve henüz dağıtılmamış tüm gider yerlerine dağıtılır; yemekhane kendi çalışanlarına pay ayırmaz.

Hesap: Dağıtılacak tutar = 3.000 ₺ (yemekhane) Çalışan sayısı (yemekhane hariç) = Pres 18 + Montaj 23 + Bakım 1 + Genel Yönetim 3 + Pazarlama 5 = 50 kişi Kişi başı pay = 3.000 / 50 = 60 ₺ Pres payı = 18 × 60 = 1.080 ₺ Sonuç A şıkkıyla tutmaktadır.

B şıkkı yanlıştır çünkü 1.100 ₺ çalışan sayısına göre yapılan dağıtımla elde edilemez. C şıkkı yanlıştır çünkü 1.380 ₺ (23 × 60) Montaj'ın payıdır, Pres'in değil. D şıkkı yanlıştır çünkü 1.800 ₺ yalnız esas üretim gider yerleri arasında dağıtım yapılırsa bulunur; kademeli dağıtımda diğer gider yerleri de pay alır. E şıkkı yanlıştır çünkü 2.300 ₺ Montaj'ın yalnız esas üretim yerleri arasındaki payına karşılık gelir.

Bilinmesi gereken kural: Kademeli dağıtımda her yardımcı gider yeri, kendisi hariç sonraki tüm gider yerlerine seçilen dağıtım ölçüsü oranında dağıtılır.

Bu soruyu çözmek için önce "Direkt İlk Madde ve Malzeme Gideri"nin ne olduğunu ve stok değerleme yöntemlerinin bu gideri nasıl etkilediğini anlamamız gerekiyor. Soruda bize verilen en önemli ipucu, işletmenin satın alınan toplam miktar ile dönem sonunda kalan stok miktarı arasındaki farkın, yani satılan miktarın hesaplanmasıdır.

Öncelikle elimizdeki verileri toplayalım:

• Başlangıç Stoku: 100 lt
• Satın Alımlar: 200 + 300 + 400 = 900 lt
• Toplam Mevcut Stok: 100 + 900 = 1000 lt
• Dönem Sonu Sayım: 300 lt kaldı.
• Satılan Miktar: 1000 lt (toplam) - 300 lt (kalan) = 700 lt.

Şimdi bu 700 lt'lik satılan miktarın maliyetini iki farklı yöntemle hesaplayıp aradaki farkı bulacağız.

1. Durum: İlk Giren İlk Çıkar (FIFO) Yöntemi Bu yöntemde, en eski stoklar önce satılmış sayılır. Bizim 700 lt'lik satılan miktarımız için en eski birimlerden başlayarak maliyeti hesaplayacağız:

• 01 Haziran başındaki 100 lt (10 ₺/lt) = 1.000 ₺
• 10 Haziran'daki 200 lt (15 ₺/lt) = 3.000 ₺
• 18 Haziran'daki 300 lt (20 ₺/lt) = 6.000 ₺
• 24 Haziran'daki 100 lt (25 ₺/lt) = 2.500 ₺ (Toplam 700 lt'ye ulaşmak için buradan 100 lt daha alıyoruz).
• FIFO ile Satılan Maliyet (Gider): 1.000 + 3.000 + 6.000 + 2.500 = 12.500 ₺.

2. Durum: Tartılı Ağırlıklı Ortalama Maliyet Yöntemi Bu yöntemde ise tüm stokların (başlangıç ve satın alımların) toplam maliyeti, toplam miktarına bölünerek tek bir ortalama birim maliyet bulunur:

• Toplam Maliyet:
• 100 lt * 10 ₺ = 1.000 ₺
• 200 lt * 15 ₺ = 3.000 ₺
• 300 lt * 20 ₺ = 6.000 ₺
• 400 lt * 25 ₺ = 10.000 ₺
• Toplam: 20.000 ₺
• Toplam Miktar: 1.000 lt
• Ortalama Birim Maliyet: 20.000 ₺ / 1.000 lt = 20 ₺/lt.
• Ortalama Yöntemi ile Satılan Maliyet (Gider): 700 lt * 20 ₺ = 14.000 ₺.

Sonuç ve Karşılaştırma: İşletme FIFO'dan Ortalama Maliyet'e geçerse, direkt ilk madde ve malzeme gideri (satılan maliyet) 12.500 ₺'den 14.000 ₺'ye çıkar. Fark: 14.000 - 12.500 = 1.500 ₺ artış.

Diğer şıkları neden yanlış yaptığımızı kısaca özetleyelim:

• A ve C Şıkları: Hesaplanan artış tutarı (1.500 ₺) ile uyuşmadığı için yanlıştır.
• B ve E Şıkları: Ortalama maliyet (20 ₺), FIFO'daki satılan birimlerin ortalama maliyetinden (yaklaşık 17,8 ₺) daha yüksek olduğu için giderin azalması değil, artması gerekir; bu yüzden "azalır" diyen şıklar mantıksızdır.

Bu soruyu çözmek için Stok Değerleme Yöntemleri (FIFO ve Tartılı Ortalama) konusunu ve bu yöntemlerin Satılan Maliyet Hesabı üzerindeki etkisini bilmek gerekir.

Doğru cevap, direkt ilk madde ve malzeme giderinin 1.500 ₺ artacağını gösteren D şıkkıdır.

Bu soru, SMMM stajı ve maliyet muhasebesi derslerinin en önemli konularından biri olan "Ortak Maliyet Dağıtımı" ile ilgilidir. Soruyu adım adım, sanki bir sınıfta anlatıyormuş gibi basitleştirelim.

1. Neden C Şıkkı Doğru? (Adım Adım Çözüm)

Soruda bize "Satış Değeri Yöntemi" kullanıldığını ve "Yan Mamulün satış değerinin ortak maliyetten düşüleceğini" söylüyor. Bu iki kuralı uygulayarak A mamulünün birim maliyetini bulalım:

Adım 1: Yan Mamulün (C) Satış Değerini Hesapla Yan mamul, ana mamullerle birlikte üretilir ama değeri daha düşüktür. Kurallar gereği, bu yan mamulün toplam satış geliri, ortak maliyetten düşülecektir.

• C Yan Mamul Miktarı: 100 kg
• C Yan Mamul Satış Fiyatı: 2 ₺/kg
• Toplam Satış Değeri: 100 kg x 2 ₺ = 200 ₺

Adım 2: Dağıtılacak Net Ortak Maliyeti Bul Toplam ortak maliyet 6.200 ₺ idi. Ancak yan mamulden elde edilen 200 ₺'lik gelir, bu maliyetten düşülmelidir. Yani aslında ana mamullere (A ve B) yüklenmesi gereken gerçek maliyet şudur:

• Net Maliyet = Toplam Maliyet - Yan Mamul Satış Değeri
• Net Maliyet = 6.200 ₺ - 200 ₺ = 6.000 ₺

Adım 3: Ana Mamullerin Toplam Satış Değerini Hesapla Maliyeti dağıtmak için önce A ve B mamullerinin toplam satış değerini bulmalıyız.

• A Mamulü: 600 kg x 10 ₺ = 6.000 ₺
• B Mamulü: 300 kg x 20 ₺ = 6.000 ₺
• Toplam Satış Değeri (A+B): 6.000 + 6.000 = 12.000 ₺

Adım 4: Dağıtım Oranını Bul ve A'ya Yüklenen Maliyeti Hesapla Şimdi elimizdeki 6.000 ₺'lik net maliyeti, A ve B'nin toplam satış değeri (12.000 ₺) üzerinden dağıtacağız.

• Dağıtım Oranı: Net Maliyet / Toplam Satış Değeri = 6.000 / 12.000 = 0,5 (veya %50)

Bu oranı A mamulünün satış değerine uygularsak, A'ya düşen toplam maliyet bulunur:

• A'ya Düşen Toplam Maliyet = A'nın Satış Değeri x Dağıtım Oranı
• A'ya Düşen Toplam Maliyet = 6.000 ₺ x 0,5 = 3.000 ₺

Adım 5: Birim Maliyeti Hesapla Soruda A mamulünün kg başına maliyeti soruluyor.

• A Mamulü Miktarı: 600 kg
• A'ya Düşen Toplam Maliyet: 3.000 ₺
• Birim Maliyet: 3.000 ₺ / 600 kg = 5 ₺/kg

Sonuç olarak doğru cevap C) 5 ₺/kg'dir.

2. Diğer Şıklar Neden Yanlış?

• A) 2 ₺/kg: Bu cevap, muhtemelen yan mamulün birim fiyatı ile karıştırılmış veya dağıtım oranı hesaplanırken hata yapılmış bir sonuçtur. Yan mamulün maliyete etkisi göz ardı edilirse veya yanlış oran bulunursa bu şık çıkabilir.
• B) 3 ₺/kg: Bu cevap, genellikle yan mamulün satış değerinin düşülmediği durumlarda ortaya çıkar. Eğer 6.200 ₺'lik toplam maliyeti doğrudan dağıtır ve 600 kg'a bölerseniz (6200/1000 = 6.2) veya dağıtım oranını yanlış kurarsanız bu şık çıkabilir. Ancak en yaygın hata, yan mamulü düşmeden 6.200 ₺'yi 12.000 ₺'lik satış değerine bölmektir.
• D) 8 ₺/kg ve E) 10 ₺/kg: Bu şıklar, maliyet dağıtım mantığının tamamen tersine işlenmesinden veya satış fiyatının doğrudan maliyet kabul edilmesinden kaynaklanır. Örneğin,

Bu soru, Maliyet Muhasebesi'nin en önemli konularından biri olan "Eşdeğer Birim Hesaplaması" ve "İlk Giren İlk Çıkar (FIFO)" yöntemini bir arada kullanmayı gerektiriyor. Soruyu adım adım çözelim ve mantığını kavrayalım.

1. Neden Doğru Cevap A (800 Birim) Şıkkıdır?

Öncelikle soruda bize verilen en kritik ipucunu bulalım: "Eşdeğer Birim Sayısı 960 birim" ve "Direkt İlk Madde ve Malzeme (DİM)" için hesaplandığı belirtilmiş.

FIFO yönteminde eşdeğer birim hesabı şu mantıkla yapılır:

• Dönem başı yarı mamullerin tamamlanması: Dönem başında 100 birim yarı mamul vardı. Bunların DİM açısından tamamlanma derecesi %60 idi. Demek ki bu dönem içinde bu 100 birimin %40'ı (100 - 60) tamamlanmak zorundaydı.
• Hesap: 100 birim x %40 = 40 birim (Dönem başı yarı mamullerin bu dönemdeki eşdeğer birimi).

• Tamamlanan Mamuller: Bu dönem içinde üretime başlanıp tamamlanan mamuller, DİM açısından %100 tamamlanmış sayılır. Bunların sayısına "X" diyelim.

• Dönem sonu yarı mamulleri: Dönem sonu 200 birim yarı mamul var ve bunların DİM açısından tamamlanma derecesi %60.
• Hesap: 200 birim x %60 = 120 birim (Dönem sonu yarı mamullerin eşdeğer birimi).

Formülümüz: Eşdeğer Birim Sayısı = (Dönem Başı Yarı Mamulün Tamamlanma Kalanı) + (Tamamlanan Mamul Miktarı) + (Dönem Sonu Yarı Mamulün Eşdeğer Miktarı)

Verilenleri yerine koyalım:

• Toplam Eşdeğer Birim = 960
• Dönem Başı Tamamlanma Kalanı = 40
• Dönem Sonu Eşdeğer Miktarı = 120

Denklem: 960 = 40 + X + 120 960 = 160 + X X = 960 - 160 X = 800

Yani, bu dönem içinde üretime başlanıp tamamlanan mamul miktarı 800 birimdir.

2. Diğer Şıklar Neden Yanlış?

• B, C, D ve E Şıkları: Bu şıklar, ya dönem başı yarı mamullerin tamamlanma oranını (%40) hesaba katmamış, ya da dönem sonu yarı mamullerin tamamlanma derecesini (%60) yanlış hesaplamış, ya da "Eşdeğer Birim" ile "Gerçek Birim" kavramlarını karıştırmışlardır.
• Örneğin, eğer dönem başı yarı mamulleri hiç hesaba katmasaydınız (960 - 120 = 840) veya sadece dönem sonu yarı mamullerini 100 birimlik birim olarak kabul etseydiniz, sonuç 800 çıkamazdı.
• En sık yapılan hata, "Eşdeyer Birim" sayısını doğrudan "Tamamlanan Mamul" sanmaktır. Ancak FIFO'da dönem başı stokların da bu dönem içinde işlenmesi gerekir, bu yüzden eşdeğer birim sayısı, tamamlanan mamul sayısından daha fazladır.

3. Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için şu iki temel konuyu iyi bilmelisiniz:

• Eşdeğer Birim Kavramı: Yarı mamullerin ne kadarının tamamlandığını % olarak ifade edip, bu yüzdelik kısmı birim sayısıyla çarparak "tamamlanmış birim" karşılığı bulmak.
• FIFO (İlk Giren İlk Çıkar) Yöntemi: FIFO'da eşdeğer birim hesabı yaparken, dönem başı stokların bu dönem içinde ne kadar işlendiğini (100% - %Tamamlanma) mutlaka hesaba katmanız gerektiğini bilmek. (WMA veya Ortalama Maliyet yönteminden farkı buradadır).

Özetle: Soru, "Eşdeğer birim toplamı 960 ise, bunun içinden dönem başı kalan işi (40) ve dönem sonu kalan işi (120) çıkarırsak, geriye ne kalır?" diye soruyor. Cevap 800'dür.

Doğru cevap E şıkkıdır çünkü tam maliyet ile değişken maliyet arasındaki fark sabit genel üretim giderini, normal maliyetle değişken maliyet arasındaki fark ise kullanılan kapasiteye düşen sabit gideri verir.

Adım 1: Sabit GÜG = 400.000 − 300.000 = 100.000 ₺.

Adım 2: Normal maliyete giren sabit GÜG = 380.000 − 300.000 = 80.000 ₺.

Adım 3: Kapasite kullanım oranı = 80.000 / 100.000 = %80. Sonuç "%80 ve 100.000 ₺" olup E şıkkıyla tutar.

A şıkkı yanlıştır çünkü sabit gider doğru olsa da kapasite kullanım oranı %90 değil %80'dir.

B şıkkı yanlıştır çünkü hem oran %90 değil hem de 80.000 ₺ toplam sabit gider değil, maliyete giren kısımdır.

C şıkkı yanlıştır çünkü oran doğru olsa da 80.000 ₺ yalnızca kullanılan kapasiteye düşen sabit giderdir; toplam sabit gider 100.000 ₺'dir.

D şıkkı yanlıştır çünkü sabit gider 90.000 ₺ değil 100.000 ₺'dir.

Bilinmesi gereken kural: Normal maliyet yönteminde sabit GÜG'ün yalnızca kapasite kullanım oranı kadarı maliyete girer, kalan kısım atıl kapasite gideri olarak dönem gideri yazılır.