2020/3 SGS Borçlar Hukuku Soruları ve Çözümleri

SMMM staja giriş sınavına hazırlanan bir öğrenci olarak bu soruyu çok iyi anlamamız gerekiyor. Soru, Sebepsiz Zenginleşme kurumunu ve bunun temel şartlarını sorguluyor.

Öncelikle sorunun mantığını basitleştirelim: Sebepsiz zenginleşme, birinin haksız yere zenginleşip, bunun karşılığında başkasının malvarlığının azalması durumudur. Kanun, bu durumu düzeltmek için "o parayı geri ver" der.

Neden Doğru Cevap E Şıkkıdır?

Doğru cevap E şıkkıdır: "Zenginleşenin zenginleşmeyi bilmesi".

Neden? Çünkü sebepsiz zenginleşme hukukunda kasten veya ihmal (bilinçli olma) şartı aranmaz.

Bunu şöyle hayal edebiliriz:

• Sen yanlışlıkla hesabına 100.000 TL yattığını fark etmiyorsun.
• Bu parayı harcadın.
• Kanun, senin bu parayı aldığını bilip bilmediğine bakmaz.
• Önemli olan, senin bu parayı haklı bir sebebe dayanmadan almış olmandır.
• Sen parayı aldığını bilmesen bile, malvarlığın artmıştır ve başkasının malvarlığı azalmıştır. Bu durumda senin "bilinçli" olman gerekmez; sadece zenginleşmiş olman yeterlidir.

Yani, sebepsiz zenginleşmede iyi niyet veya kötü niyet ayrımı, sorumluluğun doğması için bir şart değildir. Sadece zenginleşmenin "haklı bir sebebi olmaması" yeterlidir. Bu yüzden "bilmesi" şartı yoktur. Soru "şartlardan biri değildir" dediği için E şıkkı doğru cevaptır.

Diğer Şıklar Neden Yanlış (Doğru Şartlar)?

Diğer şıkların hepsi sebepsiz zenginleşmenin olması için gerekli olan şartlardır. Eğer bunlardan biri eksikse, sebepsiz zenginleşme oluşmaz:

• A) Borçlunun malvarlığında bir zenginleşme gerçekleşmiş olması: Elbette ki birinin zenginleşmesi gerekir. Eğer kimse zenginleşmediyse, geri ödeme talebi doğmaz. Bu şart vardır.
• B) Zenginleşmenin bir başkasının malvarlığından veya emeğinden meydana gelmiş olması: Birinin zenginleşmesi, diğerinin fakirleşmesiyle olmalıdır. Sadece kendi emeğiyle zenginleşen biri sebepsiz zenginleşme yapmış sayılmaz. Bu şart vardır.
• C) Zenginleşme ile zenginleştirici olay arasında illiyet bağı olması: Yani zenginleşme, başkasının zararına olan olaydan kaynaklanmalıdır. Arada bir bağ olmalıdır. Bu şart vardır.
• D) Zenginleşmenin haklı bir sebebe dayanmaması: Bu en önemli şarttır. Eğer bir borç varsa, bir sözleşme varsa veya bir miras hakkı varsa, o zenginleşme "haklı" olur ve sebepsiz zenginleşme hükümleri uygulanmaz. Sebepsiz zenginleşme sadece haklı sebep yoksa uygulanır. Bu şart vardır.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için Türk Borçlar Kanunu (TBK) Madde 49-51 arası Sebepsiz Zenginleşme konusunu iyi bilmelisin.

Özetle ezberlemen gereken kural şudur: Sebepsiz zenginleşmenin 4 temel şartı vardır:

• Zenginleşme olmalı.
• Karşı tarafın malvarlığı azalmalı.
• Arada illiyet bağı (neden-sonuç) olmalı.
• Haklı bir sebep olmamalı.

Dikkat: "Bilme", "kasten olma", "kötü niyet" gibi unsurlar şart değildir. Sadece "haklı sebep yokluğu" ve "zenginleşme" yeterlidir.

Başarılar dilerim!

Bu soruyu bir SMMM stajı sınavı sorusu olarak ele alalım ve cevabı adım adım inceleyelim. Sorunun doğru cevabı D) Yenileme'dir.

Neden D Şıkkı Doğru?

Sözleşmeden doğan borçların sona ermesi demek, o borcun artık var olmaması ve tarafların artık birbirine karşı o borçtan dolayı bir yükümlülük taşımamaları demektir. Yenileme (Novasyon), Türk Borçlar Kanunu'na göre borçların sona ermesinin en temel sebeplerinden biridir.

Yenileme, eski bir borç ilişkisini, tarafların anlaşmasıyla tamamen yeni bir borç ilişkisi ile değiştirmektir. Bu işlem gerçekleştiğinde:

• Eski borç sona erer.
• Yerine yeni bir borç gelir.
• Eski borca bağlı olan kefaletler, rehinler gibi yan haklar da genellikle sona erer (taraflar aksi kararlaşmadıkça).

Örneğin; A kişisi B'ye 1000 TL borçludur. Sonra ikili anlaşarak bu borcu "1000 TL nakit ödeme" yerine "A kişisinin B'ye bir araba vermesi" şeklinde değiştirirler. Bu durumda eski "nakit borç" sona ermiş, yerine yeni bir "araba teslim borcu" gelmiştir. Dolayısıyla yenileme, borçların sona ermesinin en net ve doğrudan sebebidir.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Diğer şıkların neden borçların sona ermesi sebebi olmadığını kısaca açıklayalım:

• A) Borçlu temerrüdü: Borçlunun borcunu yerine getirmemesi (gecikmesi) durumudur. Bu, borcun sona ermesi değil, aksine borcun ihlal edilmesi ve alacaklının tazminat talep etme hakkı kazanmasıdır. Borç bu durumda da varlığını sürdürür.
• B) Alacaklı temerrüdü: Alacaklının borcu kabul etmemesi veya borcun ifasını kabul etmemesidir. Bu da borcun yok olmasını sağlamaz, sadece borcun ifa sürecinde bir sorun oluştuğunu gösterir. Borç varlığını korur.
• C) Sebepsiz zenginleşme: Bu bir borç kaynağıdır (nedeni), borcun sona erme sebebi değildir. Bir kişi haksız yere zenginleştiğinde, kanun ona borç yükler. Yani bu madde borcun "doğmasını" sağlar, bitmesini değil.
• E) Borçluya yasal temsilci atanması: Bu durum borçlunun kişisel durumundaki bir değişikliktir. Temsilci değişse bile borç, temsilcinin yerine geçen yeni temsilciye devredilir. Borcun kendisi sona ermez, sadece borçlunun temsilcisi değişmiş olur.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için Türk Borçlar Kanunu (TBK) Madde 121-130 arası konusundaki "Borçların Sona Ermesi" konusunu iyi bilmelisin.

Özellikle şunlara dikkat etmelisin:

• Borçların sona ermesinin genel sebepleri nelerdir? (İfa, yenileme, muvazaa, imkansızlık, vb.)
• Yenileme (Novasyon) nedir ve nasıl gerçekleşir?
• Temerrüt ile borcun sona ermesi arasındaki fark nedir?

Özetle: Soruda "borcun sona ermesi" sorulduğu için, borcu yok eden veya değiştiren mekanizma olan Yenileme'yi seçmek gerekir. Diğerleri borcun devam ettiğini veya borcun doğduğunu gösteren durumlardır.

Bu soruyu bir SMMM stajı öğrencisi gibi düşünerek, sanki bir hoca sana anlatıyormuş gibi adım adım açıklayalım. Sorunun doğru cevabı E şıkkıdır.

Neden Doğru Cevap E?

Öncelikle sorunun anahtar kelimesine dikkat et: "Kusursuz sorumluluk". Türk Borçlar Kanunu'nda (TBK) genel kural "kusur sorumluluğu"dur; yani bir zarar verdiğinde, senin hatan (kusurun) varsa sorumlusun. Ancak bazı özel durumlarda, senin hatan olmasa bile kanun senin sorumluluğunu kabul eder. Buna Kusursuz Sorumluluk denir.

6098 sayılı TBK'ya baktığımızda, kanunun açıkça düzenlediği ve kusursuz sorumluluk getirdiği hâller şunlardır:

• Hakkaniyet sorumluluğu (Madde 49): Zarar verenin kusuru olmasa bile, hakkaniyet gereği zarar görenin durumu göz önüne alınarak sorumluluk doğabilir. (A şıkkı kanunda vardır).
• Adam çalıştıranın sorumluluğu (Madde 66): İşveren, çalışanının iş sırasında verdiği zarardan, işverenin kendisi kusurlu olmasa bile sorumludur. (B şıkkı kanunda vardır).
• Hayvan bulunduranın sorumluluğu (Madde 70): Hayvanın verdiği zarardan, hayvanı bulunduran kişi sorumludur. (C şıkkı kanunda vardır).
• Yapı malikinin sorumluluğu (Madde 69): Bir binanın veya yapının yıkılması veya devrilmesi sonucu oluşan zarardan, malik sorumludur. (D şıkkı kanında vardır).

Peki E şıkkı olan "Motorlu araç işletenin sorumluluğu" neden listede yok? Çünkü 6098 sayılı TBK, motorlu araçlardan kaynaklanan zararlar için özel bir kusursuz sorumluluk maddesi düzenlememiştir. Motorlu araçlardan kaynaklanan zararlar, genel hükümlere (kusur sorumluluğu) tabidir. Eğer bir trafik kazası varsa, sürücünün veya aracın işleteninin kusuru kanıtlanmalıdır. Sadece araç sahibi olduğu için otomatik olarak kusursuz sorumluluk doğmaz. (Not: Motorlu araçlar için 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nda farklı bir sorumluluk rejimi olsa da, soru 6098 sayılı TBK'yı sormaktadır ve TBK'da bu madde yoktur).

Bu yüzden E şıkkı, TBK'da düzenlenen kusursuz sorumluluk hâlleri arasında yer almaz.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

• A, B, C ve D Şıkları: Bu şıkların hepsi 6098 sayılı TBK'nın ilgili maddelerinde (sırasıyla 49, 66, 70 ve 69. maddeler) açıkça kusursuz sorumluluk hâlleri olarak düzenlenmiştir. Yani bu maddeler kanunda vardır ve doğru tanımlamadır. Soru "hangisi yer almaz" diye sorduğu için bu şıklar sorunun cevabı olamaz.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'ndaki "Kusursuz Sorumluluk Halleri" konusunu iyi bilmelisin.

Özellikle şunları ezberlemelisin:

• Hangi maddeler kusursuz sorumluluk getiriyor? (İşveren, hayvan, yapı, hakkaniyet).
• Motorlu araçlar için TBK'da özel bir kusursuz sorumluluk maddesi yoktur (Bu en sık karıştırılan noktadır).

Özetle: Soru sana "Hangisi kanunda yok?" diye soruyor. Motorlu araç sorumluluğu TBK'da yok, diğerleri var. Doğru cevap E'dir.

Sorunun doğru cevabı E şıkkıdır.

Gelin bu durumu madde madde, sanki bir ders çalışıyormuşuz gibi açıklayalım.

Neden Doğru Cevap E Şıkkıdır?

Sorunun temelinde 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (TBK) Madde 43 yatar. Bu madde, birden fazla kişinin aynı zarara neden olduğu durumlarda (birlikte sorumluluk), zararı ödeyen kişinin diğerlerine karşı rücu (geri isteme) hakkını düzenler.

Kanun koyucu, rücu hakkının ne kadar sürede kullanılması gerektiğini belirlerken iki farklı zaman dilimi koymuştur:

• Kısa Zamanaşımı (Özel Süre): Rücu hakkı, tazminatı ödeyen kişinin, tazminatın tamamını ödediği ve birlikte sorumlu olan diğer kişiyi öğrendiği tarihten itibaren 2 yıl içinde kullanmalıdır. Bu, hakkın varlığını bildiğiniz an için geçerli olan süredir.
• Uzun Zamanaşımı (Mutlak Süre): Eğer 2 yıl içinde hakkınızı kullanmasanız bile, en geç tazminatın tamamının ödendiği tarihten itibaren 10 yıl geçerse, bu hak tamamen düşer. Yani 10 yılın sonunda artık kimse rücu edemez.

E şıkkı tam olarak bu iki kuralı (2 yıl ve 10 yıl) doğru bir şekilde ifade etmektedir.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Diğer şıklar, zamanaşımı sürelerini karıştırarak veya yanlış sayılar vererek sizi yanıltır:

• A Şıkkı: Süreleri 1 yıl ve 10 yıl olarak vermiştir. Borçlar Kanunu'nda rücu için özel süre 1 yıl değil, 2 yıldır. Bu şık, genel borç ilişkilerindeki 1 yıllık süreyi karıştırmış olabilir.
• B Şıkkı: Özel süreyi 2 yıl olarak doğru vermiş ancak mutlak süreyi 5 yıl olarak yanlış yazmıştır. Kanun, mutlak süreyi 10 yıl olarak belirlemiştir.
• C Şıkkı: Özel süreyi 5 yıl olarak vermiştir. Bu çok uzun bir süredir ve kanunda böyle bir hüküm yoktur. Mutlak süre 10 yıl olsa da, özel süre 2 yıldır.
• D Şıkkı: Özel süreyi 2 yıl olarak doğru vermiş ancak mutlak süreyi 20 yıl olarak abartmıştır. Borçlar Kanunu'nda rücu için mutlak süre 10 yıldır, 20 yıl değildir.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için Türk Borçlar Kanunu Madde 43'ü ve "Birlikte Sorumluluk" ile "Zamanaşımı" kavramlarını iyi bilmelisin.

Özetle ezberlemen gereken formül şudur:

• Başlangıç: Tazminat ödenen tarih + Sorumlu kişi öğrenildiği tarih.
• Süre: 2 Yıl (Özel) ve 10 Yıl (Mutlak).

Başarılar dilerim, bu konu sınavlarda sıkça karşına çıkacaktır!

Bu soruyu bir SMMM stajı öğrencisi gibi düşünerek, sanki bir hoca karşında oturuyormuşsun gibi adım adım açıklayalım. Sorunun doğru cevabı C şıkkıdır.

Öncelikle sorunun temelinde yatan konu Temsil Hukukudur. Özellikle Türk Borçlar Kanunu'nda (TBK) temsil yetkisinin doğuşu, sona ermesi ve tarafların hakları nasıl düzenlenmiş, bunu iyi anlamamız gerekiyor.

Neden C Şıkkı Doğru? (II ve IV Maddeleri)

Doğru cevabı bulmak için maddeleri tek tek inceleyelim:

• II. Madde Doğrudur: "Doğrudan temsilde, başkaca bir işleme gerek kalmaksızın yapılan işlem temsil olunan kişinin hukuki alanında hüküm ve sonuç doğurur."
• Açıklama: Bu, doğrudan temsilin en temel kuralıdır. Temsilci (örneğin bir avukat veya şirket yöneticisi), yetkisi çerçevesinde bir işlem yaptığında, bu işlemin sonuçları doğrudan temsil olunan kişiye (örneğin müşteriye veya şirkete) aittir. Arada başka bir onay veya işleme gerek yoktur. Kanun bunu açıkça kabul eder.

• IV. Madde Doğrudur: "Temsil olunan, temsil yetkisinin geri alınması hakkından önceden feragat edemez."
• Açıklama: Bu madde biraz daha ileri düzey bir kuraldır. Temsil olunan kişi (örneğin şirket sahibi), temsilciye verdiği yetkiyi istediği zaman geri alabilir. Ancak, bu geri alma hakkını önceden (henüz temsil başlamadan veya devam ederken) "hiçbir zaman geri alamam" diyerek feragat edemez. Yani, temsil olunan kişi, temsilcisinin işini yaparken veya yaparken bile olsa, yetkiyi geri alma hakkını sözleşme ile elinden alamaz. Bu hakkı, temsil olunanın lehine koruyan bir zorunludur.

Bu iki madde (II ve IV) doğru olduğu için cevap C şıkkıdır.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Şimdi diğer maddelerin neden hatalı olduğunu ve bu yüzden diğer şıkların neden elendiğini görelim:

• I. Madde Yanlış: "Bir kimsenin temsilci olarak atanabilmesi için, onunla vekâlet sözleşmesi yapılması gerekir."
• Neden Hatalı? Temsil yetkisi sadece "vekâlet sözleşmesi" ile doğmaz. Kanunla, ticaret kanunlarıyla veya mahkeme kararlarıyla da temsil yetkisi doğabilir. Örneğin, bir şirketin yöneticisi, ticaret sicilinde tescil edilen yetki ile temsilci olur; bu bir vekâlet sözleşmesi gerektirmez. Temsil ile vekâlet sözleşmesi farklı kavramlardır.

• III. Madde Yanlış: "Temsilcinin azledilmesi, onun onayına bağlıdır."
• Neden Hatalı? Temsil olunan kişi, temsilciyi her zaman ve tek taraflı olarak azledebilir. Temsilcinin onayına ihtiyacı yoktur. Tabii ki, temsilcinin tazminat hakkı doğabilir (haksız azil durumunda), ancak temsilcinin "hayır, beni azletemezsin" diyerek onay vermesi şart değildir. Azil, temsil olunanın iradesiyle gerçekleşir.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için Temsil Hukuku konusunu, özellikle Türk Borçlar Kanunu (TBK) Madde 57-60 arası hükümleri iyi bilmelisin.

Özetle şunları ezberlemelisin:

• Temsil yetkisi sadece sözleşme ile değil, kanunla da doğar.
• Doğrudan temsilde sonuçlar doğrudan temsil olunan üzerindedir.
• Temsil olunan, temsil yetkisini geri alma (azletme) hakkını önceden elinden alamaz (feragat edemez).
• Temsilcinin azledilmesi için onun onayı gerekmez.

Başarılar dilerim, bu konu SMMM stajı ve genel hukuk sınavlarında sıkça karşına çıkacaktır!

SMMM staja giriş sınavına hazırlanan bir öğrenci olarak bu soruyu çok iyi anlamamız gerekiyor. Soru, hukukun temel mantığına dayanıyor. Hadi adım adım, sanki bir ders çalışıyormuşuz gibi inceleyelim.

1. Neden Doğru Cevap "A" (Aşırı Yararlanma / Gabi)?

Bu sorunun özünde "Hükümsüzlük" ve "İptal Edilebilirlik" ayrımı yatar. Soru bize "Hangisinin yaptırımı diğerlerinden farklı?" diye soruyor.

• Aşırı Yararlanma (Gabi): Hukukta bu durum, bir sözleşmenin iptal edilebilir (geçerli ama iptal edilebilir) olmasına neden olur. Yani sözleşme kurulur, geçerlidir; ancak zarar gören taraf mahkemeye başvurarak sözleşmeyi feshedebilir. Eğer iptal edilmezse sözleşme geçerli kalır.
• Diğer Şıklar (B, C, D, E): Bu durumlar ise sözleşmenin hiç baştan geçersiz (hükümsüz) olmasına neden olur.
• Geçerlilik Şekline Aykırılık: Yasada istenen şekil (örneğin noter onayı) yoksa sözleşme hiç doğmamış sayılır.
• Kişilik Haklarına Aykırılık: Kişilik haklarına aykırı olan sözleşme kanunen geçersizdir.
• Tam Ehliyetsizlik: Ehliyeti olmayan (örneğin 7 yaşından küçük veya akıl hastası) kişinin yaptığı sözleşme hükümsüzdür.
• Konunun İmkânsız Olması: Yapılması imkansız bir işi sözleşme konusu yapmak, sözleşmeyi hükümsüz kılar.

Özetle: Diğer şıklar sözleşmeyi "hiç var olmamış" (hükümsüz) yaparken, A şıkkı sözleşmeyi "var olan ama iptal edilebilir" yapar. Bu yüzden yaptırımı farklıdır ve doğru cevap A'dır.

2. Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Diğer şıkların hepsi aynı "aileye" aittir: Hükümsüzlük (Hiçlik).

• B) Geçerlilik Şekline Aykırılık: Yasada belirtilen şekil (yazılı olması, noter onayı vb.) yerine getirilmezse sözleşme hiç hüküm ifade etmez.
• C) Kişilik Haklarına Aykırılık: Kişilik haklarına aykırı olan sözleşme hiç hüküm ifade etmez.
• D) Tam Ehliyetsizlik: Ehliyeti olmayan kişinin yaptığı işlem hiç hüküm ifade etmez.
• E) Sözleşme Konusunun İmkânsız Olması: Yapılması imkansız olan bir işin sözleşme konusu olması, sözleşmeyi hiç hüküm ifade etmez.

Gördüğün gibi B, C, D ve E şıkları "hiçlik" sonucunu doğururken, sadece A şıkkı "iptal edilebilirlik" sonucunu doğurur. Bu yüzden diğerleri bu sorunun cevabı olamaz.

3. Hangi Konuyu Bilmek Gerekiyor?

Bu soruyu çözmek için Hukukun Temel Kavramları ve Borçlar Hukuku'nun "Hükümsüzlük Türleri" konusunu iyi bilmelisin.

Özellikle şu iki kavram arasındaki farkı ezberlemelisin:

• Hükümsüzlük (Hiçlik): Sözleşme hiç doğmamıştır, hiçbir zaman geçerli olamaz. (B, C, D, E şıkları)
• İptal Edilebilirlik: Sözleşme geçerlidir, ancak belirli bir hak sahibi (zarar gören taraf) mahkemeye başvurarak iptal ettirebilir. İptal edilmezse sözleşme geçerli kalır. (A şıkkı)

Öğrenci Notu: Sınavda "yaptırımı farklı olan", "hiçlik ile iptal edilebilirlik arasındaki fark" veya "geçerli ama iptal edilebilir sözleşme" gibi ifadeler gördüğünde aklına hemen "Aşırı Yararlanma (Gabi)" gelmelidir. Bu, SMMM staj sınavlarının en klasik ve sık sorulan konularından biridir.

Başarılar dilerim!