2021/1 SGS Türkçe Soruları ve Çözümleri

Doğru cevap B. "Yalan yanlış" ikilemesinde "yalan" gerçeğe aykırı söz, "yanlış" ise doğru olmayan şey anlamındadır; iki sözcük birbirinden farklı ama birbirine yakın anlamlar taşır, bu yüzden ikileme yakın anlamlı sözcüklerle kurulmuştur. A'daki "ses seda" ikilemesinde "seda" sözcüğü doğrudan "ses" demektir; ikileme anlamdaş (eş anlamlı) sözcüklerden oluşur, yakın anlamlılardan değil. C'deki "doya doya" aynı sözcüğün tekrarıyla kurulmuştur. D'deki "çat pat" ses taklidine dayanan yansıma sözcüklerden oluşur ve "ara sıra" anlamı kazanmıştır. E'deki "çarpık çurpuk" ikilemesinde ise ikinci öge anlamsızdır; biri anlamlı biri anlamsız sözcükle kurulmuş bir ikilemedir.

Doğru cevap A. Cümledeki sözcükleri tek tek incelediğimizde "Bu" işaret sıfatı, "tozlu" ise niteleme sıfatıdır; ikisi de "dosyaları" adını niteler (C). "Dosyaları" ve "eldiven" addır (D). "Eldivenle" sözcüğündeki "-le", "ile" edatının eklenmiş biçimidir ve araç anlamı kattığından edat görevindedir (B). "Tutmalısın" ise gereklilik kipiyle çekimlenmiş eylemdir (E). Cümlede sözcükleri ya da cümleleri birbirine bağlayan "ve, ama, fakat, de, ile (bağlaç görevli)" gibi bir öge yoktur; "ile" burada iki ögeyi eşitlik ilişkisiyle bağlamadığı için bağlaç sayılmaz. Bu nedenle cümlede bulunmayan tür bağlaçtır.

Doğru cevap C. TDK yazım kurallarına göre kurum, kuruluş ve iş yeri adlarına getirilen ekler kesme işaretiyle ayrılmaz. "Başbakanlık" bir kurum adı olduğundan bulunma eki doğrudan eklenmeli ve "Başbakanlıkta" yazılmalıdır; C'deki "Başbakanlık’ta" yazımı bu kurala aykırıdır. A'da daha önce adı geçen belirli bir yönetmelik kastedildiği için "Yönetmelik" özel ad gibi büyük harfle yazılmış ve eki kesmeyle ayrılmıştır; TDK bu kullanımı doğru kabul eder. B'de kişi adıyla birlikte kullanılan "Bey" unvanına gelen ek, D'de ise kişiyi karşılayan unvan olarak kullanılan "Başkanı" sözüne gelen ek kesmeyle ayrılmıştır. E'de de özel ad olarak kullanılan "Avrupa Birliği" adının eki kesme ile ayrılarak verilmiştir.

Doğru cevap B. Bağlaç olan "ki" kural olarak kendinden önceki sözcükten ayrı yazılır; "demek ki" de bu kurala uyar ve B cümlesindeki yazım doğrudur. Ancak TDK, kalıplaşmış bazı sözcüklerde "ki" bağlacının bitişik yazılmasını öngörür: belki, çünkü, hâlbuki, mademki, meğerki, oysaki, sanki. Buna göre A'daki "meğer ki" sözü "meğerki", C'deki "Oysa ki" sözü "Oysaki", D'deki "Madem ki" sözü "Mademki", E'deki "Hâlbu ki" sözü de "Hâlbuki" biçiminde bitişik yazılmalıdır. Bu seçeneklerde kalıplaşmış bağlaçlar ayrı yazıldığı için yazım yanlışı vardır.

Doğru cevap E. Yüklemin türüne göre cümleler, yüklemi çekimli fiil olan fiil cümleleri ve yüklemi ad soylu sözcüğe ek-fiil getirilerek kurulan isim cümleleri olarak ayrılır. E cümlesinin yüklemi "biriyim"dir; "biri" adıl olarak ad soyludur ve ek-fiille yüklem olmuştur, dolayısıyla cümle isim cümlesidir. Öbür seçeneklerin yüklemleri çekimli fiildir: A'da "olamadım" (olmak fiili), B'de devrik cümlenin başında yer alan "Biliyordu", C'de emir kipiyle çekimlenmiş "öğren", D'de ise "edinmişti". Bu dört cümle fiil cümlesi olduğundan yüklem türü bakımından farklı olan E'dir.

Doğru cevap B. Gerekçeli yargıda bir yargı, dayandığı neden ya da gerekçeyle birlikte verilir. B cümlesinde "günlük kullanım miktarını hekiminize danışarak belirleyin" yargısı, noktalı virgülden önce gelen "Aşırı bitkisel çay tüketimi karaciğere zarar verir" gerekçesine dayandırılmıştır; önerinin nedeni açıkça belirtilmiştir. A cümlesi bir varsayıma dayanan soru cümlesidir ve okuru düşünmeye yöneltir. C'de bir yargının neyle anlaşıldığı (belirti, kanıt) söylenir; neden-gerekçe ilişkisi kurulmaz. D, bir kişinin zamanla değişen yaşayışını betimleyen olay anlatımıdır. E ise insanı tanımlayan bir karşılaştırma içerir ve herhangi bir yargıyı gerekçelendirmez.

Doğru cevap E. Dolaylama, tek sözcükle karşılanabilecek bir kavramı daha çok sözcükle, dolaylı biçimde anlatmaktır (ör. "aslan" yerine "hayvanlar kralı"). E cümlesinde "hayat arkadaşı" sözüyle "eş" kavramı dolaylı yoldan anlatılmıştır; bu nedenle cümlede dolaylama vardır. A'da uzmanların görüşü doğrudan aktarılmıştır. B'de zamanın hızla geçmesi "bir kuş gibi" benzetmesiyle anlatılır; bu bir benzetme ve kişileştirme örneğidir. C'deki "gün doğmadan neler doğar" bir atasözüdür ve umut aşılar. D'deki "sıcak renkler" ise resim sanatında kırmızı, turuncu, sarı gibi renkler için kullanılan terim niteliğinde bir sözdür; bir kavramın yerine geçen dolaylı anlatım değildir.