2022/1 SGS Türkçe Soruları ve Çözümleri

Doğru cevap E. "Yaz yağmuru" tamlamasında tamlayan (yaz) ek almamış, tamlanan (yağmur) iyelik eki almıştır; bu nedenle belirtisiz ad tamlamasıdır. Dizelerde aynı türden bir tamlama aranır. A'daki "Dağ başı" (dağ başındasın), B'deki "Gün ışığı" (gün ışığındaki), C'deki "sabah aydınlığı" (sabah aydınlığında) ve D'deki "yalnızlık hırkası" (yalnızlık hırkasını) tamlamalarında tamlayan eksiz, tamlanan iyelik ekli olduğundan hepsi belirtisiz ad tamlamasıdır. E'deki "Denizin üstü" tamlamasında ise tamlayan ilgi eki (-in) almıştır; bu belirtili ad tamlamasıdır. "Ahmet abi" ise bir unvan grubudur, tamlama değildir. Dolayısıyla belirtisiz ad tamlaması bulunmayan dizeler E'dedir.

Doğru cevap C. "Ben onu kendine özgü gülüşüyle anımsıyorum." cümlesinde sözcükler yerinde ve doğru anlamda kullanılmış, ögeler arasında uyumsuzluk yoktur; anlatım bozukluğu bulunmaz. A'da "Bu atasözünde" sözü ile "bir atasözüdür" yüklemi aynı bilgiyi yineler; gereksiz sözcük kullanımından doğan bir bozukluk vardır. B'de "maaş" ile "gelir" kavramları "yani" ile özdeş gösterilmiştir; oysa maaş gelirin yalnızca bir türüdür, mantık hatası vardır. D'de "sağlamak" fiili olumlu bir sonuç için kullanılır; olumsuz bir durum için "neden olmuştur" denmelidir. E'de iki ayrı tür (hikâye ve roman) özne yapılmışken yüklem tekil kullanılmıştır; "önemli yazım türleridir" olmalıdır.

Doğru cevap D. İkileme, anlamı güçlendirmek için aynı, yakın, karşıt anlamlı ya da biri anlamsız iki sözcüğün yan yana kullanılmasıyla oluşan kalıplaşmış söz öbeğidir. D'deki "İnsan insanın" sözünde sözcük tekrarlanmış gibi görünse de ikinci sözcük ilgi eki almıştır ve "insanın şeytanı" tamlamasının tamlayanıdır; iki sözcük kalıplaşmış bir öbek oluşturmaz, ayrı ögelerdir. Bu nedenle cümlede ikileme yoktur. A'daki "yavaş yavaş" aynı sözcüğün tekrarıyla, B'deki "aşağı yukarı" karşıt anlamlı sözcüklerle, C'deki "eski püskü" biri anlamsız sözcükle, E'deki "doğru dürüst" ise yakın anlamlı sözcüklerle kurulmuş ikilemelerdir.

Doğru cevap C. İki nokta, kendisinden sonra açıklama, örnek ya da alıntı gelecek sözden sonra konur. A'da "şunları söyler" sözünden sonra alıntı gelmiş, B'de terimin ardından tanımı verilmiş, D'de "sıralayalım" sözünden sonra örnekler sıralanmış, E'de "şu idi" sözünden sonra açıklama yapılmıştır; bu dört kullanım kurala uygundur. C'de ise önce ögeler sıralanmış, ardından bunları toplayan "Bunlar" sözü gelmiştir. Açıklama iki noktadan önce yer aldığından iki nokta işlevini yitirir; sıralanan ögelerden sonra onları özetleyen sözü ayırmak için iki nokta değil, kısa çizgi ya da uygun bir düzenleme gerekir. Bu nedenle iki nokta yanlış kullanılan cümle C'dir.

Doğru cevap B. TDK Yazım Kılavuzu'nda "ot, otu" sözüyle kurulan bitki adlarından tür adı niteliğindeki "ayrık otu" ayrı yazılır; buna göre B cümlesindeki "Ayrıkotu" yazımı kurala uymaz ve "Ayrık otu" olmalıdır. A'daki "öğretmenevi" TDK sözlüğünde bitişik yazılan, belirli bir kurum türünü karşılayan birleşik addır. C'deki "birkaç" belgisiz sıfatı kalıplaşmış olduğundan bitişik yazılır. D'deki "başhemşire" sözcüğünde "baş" ön ögesi rütbe ve görev bildiren birleşik sözcük kurar ve bitişik yazılır (başhekim, başkomutan gibi). E'deki "Yüzbaşı" da bitişik yazılan bir rütbe adıdır ve kişi adından önce geldiği için büyük harfle başlatılmıştır.

Doğru cevap E. Metin, düşüncesini güçlendirmek için Borges ile Montaigne'in sözlerini tırnak içinde aktarır; ünlü kişilerin görüşlerine başvurmak tanık gösterme ve alıntı yapmadır. Metnin temeli ise "ezberci eğitim - yaratıcı eğitim" karşıtlığıdır: Ezbercilik kalıplaşmaya ve düşünce körlüğüne yol açan, edebiyat tarihi öğretimi yaratıcılığı engelleyen yöntem olarak gösterilirken edebiyat okumanın yorumcu, çözümcü alışkanlıklar kazandırdığı vurgulanır; "ise" bağlacıyla iki yaklaşım karşılaştırılır. Metinde hiçbir sayısal veri kullanılmadığından B elenir. Tanımlama, benzetme ya da soyutlama ise yer yer görünse de (ör. "yaratıcılığın düşmanıdır") metne yön veren başlıca yollar değildir; bu nedenle A, C ve D uygun değildir.