2022/2 SGS İş ve Sosyal Güvenlik Hukuku Soruları ve Çözümleri

SMMM staj sınavına hazırlanan bir öğrenci olarak bu soruyu çok iyi anlamamız gerekiyor. Soru, 4857 sayılı İş Kanunu'ndaki "Yeni İş Arama İzni" konusunu soruyor.

Gelin, doğru cevabı (B şıkkını) neden bulduğunu adım adım inceleyelim:

Neden Doğru Cevap "B" (2 Saat)?

İş Kanunu'nun 24. maddesinin 4. fıkrasına göre, iş sözleşmesi feshedilen işçiye, işten ayrıldığı tarihten itibaren yeni iş arama izni verilir. Bu izin, işçinin işten ayrıldığı tarihten itibaren 1 ay içinde kullanılabilir.

Kanun, bu iznin süresini belirlerken işçinin işten ayrıldıktan sonra yeni bir iş bulabilmesi için makul bir süre tanımalıdır. Kanun koyucu, bu iznin günde en az 2 saat olmasını ve işçinin bu süreyi işverenle anlaşarak işyerinde veya işyeri dışında kullanabilmesini öngörmüştür.

Yani, işveren işçisine "Günde 1 saat izin veriyorum" diyemez; yasal asgari sınır 2 saattir. Bu nedenle doğru cevap B şıkkıdır.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

• A) 1 Saat: Kanun, bu iznin süresini 1 saatten az olamayacak şekilde belirlemiştir. 1 saat yasal asgari sınırın altındadır, bu yüzden yanlıştır.
• C) 3 Saat, D) 4 Saat ve E) 5 Saat: Bu şıklar, kanunun belirlediği asgari (en az) süreden fazladır. Kanun "en az 2 saat" demiştir. İşveren ve işçi anlaşarak günde 3, 4 veya 5 saat izin verebilirler, ancak soru "kaç saatten az olamaz" diye sorduğu için, yasal sınır olan 2 saat en doğru ve kesin cevaptır. 3, 4 veya 5 saat birer "olasılık"tır, yasal "asgari sınır" değildir.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için 4857 Sayılı İş Kanunu'nun İş Sözleşmesinin Feshi başlıklı bölümünü, özellikle Madde 24'ü ve İşten Ayrılma İzni (Yeni İş Arama İzni) kurallarını ezberlemeniz gerekir.

Özetle: İşten çıkarılan işçiye günde en az 2 saat yeni iş arama izni verilir. Bu kuralı aklınızda tutarsanız benzer soruları rahatça çözersiniz. Başarılar!

Bu soruyu bir SMMM staj öğrencisi gibi düşünerek, sanki bir hoca karşında oturuyormuşsun gibi adım adım açıklayalım. Sorunun doğru cevabı E şıkkıdır.

Neden E Şıkkı Doğru?

6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu'na göre bir sendika kurabilmek için temel şart "işçi" statüsünde olmaktır. Peki kim işçidir? Kanun, işçiyi; ücret karşılığı iş görmeyi taahhüt eden kişiler olarak tanımlar.

E şıkkında geçen "ücret karşılığı iş görmeyi taşıma sözleşmesine göre bağımsız mesleki faaliyet olarak yürüten gerçek kişiler" ifadesi, aslında işçi sendikası kurma hakkına sahip olanları kapsar. Kanun, sadece maaş alanları değil; ücret karşılığı iş yükümlülüğü altına giren ve bu yükümlülüğü yerine getiren herkesi (belirli istisnalar hariç) işçi statüsünde kabul eder. Bu grup, işverenle aralarında bir iş sözleşmesi veya benzeri bir yükümlülük ilişkisi kurarak ücret karşılığı çalıştıkları için sendika kurma hakkına sahiptirler.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Diğer şıkların neden elendiğini kısaca inceleyelim:

• A) Çıraklar: Mesleki Eğitim Kanunu'na tabi çıraklar, işçi statüsünde değildirler. Onlar eğitim almaktadırlar ve işçi sendikası kurma hakkı tanınmamıştır.
• B) Stajyer Öğrenciler: Yükseköğrenim sırasında staj yapan öğrenciler, henüz tam bir işçi statüsüne geçmemişlerdir ve bu statüde sendika kuramazlar.
• C) Emekliler: Emekli olup çalışma hayatından ayrılan kişiler artık işçi statüsünde değildirler. Emekli sendikaları farklı bir kanunla düzenlenir, işçi sendikası kuramazlar.
• D) Subaylar: Türk Silahlı Kuvvetleri'nde görev yapan subaylar, işçi statüsünde değil, kamu görevlisi statüsündedirler. Kamu görevlileri işçi sendikası kuramazlar.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için "İşçi Sendikası Kurma Hakkı ve İşçi Tanımı" konusunu iyi bilmelisin.

Özellikle 6356 sayılı Kanun'un 1. ve 2. maddelerindeki tanımları ve istisnaları (çıraklar, subaylar, emekliler gibi sendika kuramayan gruplar) ezberlemen gerekir. Sınavlarda genellikle "kim işçi sayılır, kim sayılmaz?" sorusu sorulur ve bu istisnaları bilmek doğru cevaba ulaşmanı sağlar.

Özetle: Sendika kurma hakkı, işçi statüsünde olanlara aittir. Çırak, subay ve emekli gibi gruplar bu statüde olmadığı için elenir; ücret karşılığı iş yükümlülüğü olanlar ise işçi sayılır ve sendika kurabilir.

Bu soru, 4857 sayılı İş Kanunu'ndaki ücretin ödenmesi ve ücretin haczedilmesi konularını ölçüyor. Doğru cevap A şıkkıdır.

Gelin, neden A şıkkının yanlış (yani sorunun doğru cevabı) olduğunu adım adım inceleyelim:

Neden A Şıkkı Doğru Cevap? Soruda "yanlış olan hangisidir?" diye soruluyor. A şıkkında "Toplu iş sözleşmesinde ücretin iki ayda bir ödeneceği kararlaştırılabilir" deniliyor.

İş Kanunu'nun 31. maddesine göre, ücret en geç ayda bir ödenmek zorundadır. Kanun, ücretin ödenme süresini en fazla bir ay olarak belirlemiştir. Toplu iş sözleşmesi ile bu süreyi iki aya çıkarmak yasaktır. Yani, kanun ne derse o geçerlidir; toplu iş sözleşmesiyle kanundan daha uzun bir ödeme süresi (iki ay) kararlaştırılamaz. Bu nedenle A şıkkındaki ifade yanlıştır ve sorunun doğru cevabıdır.

Diğer Şıklar Neden Yanlış (Doğru İfadeler)? Diğer şıkların doğru ifadeler olmasından dolayı bunlar sorunun cevabı olamaz:

• B Şıkkı (Doğru): İşçi ücretleri işveren dışındaki üçüncü kişilerden (örneğin işveren ailesi, başka bir şirket veya banka) sağlanabilir. Kanun bunu yasaklamamıştır.
• C Şıkkı (Doğru): Ücret, emre muharrer senetle ödenemez. Ücretin nakit veya banka hesabına geçiş gibi somut bir ödeme yöntemiyle ödenmesi gerekir. Senetle ödeme yapmak yasaktır.
• D Şıkkı (Doğru): Ücretin en fazla 1/4'lük kısmı haczedilebilir. Yani işçinin maaşının en fazla çeyreği alacaklılara verilebilir, geri kalanı işçinin geçimini sağlamak için korunur.
• E Şıkkı (Doğru): İş hukukunda ücret alacakları için zamanaşımı süresi 5 yıldır. (Genel hükümlerdeki 10 yıl yerine, işçi lehine 5 yıl uygulanır).

Hangi Konuyu Bilmek Gerekiyor? Bu soruyu çözmek için 4857 Sayılı İş Kanunu Madde 31'i (Ücretin Ödenmesi) ve Madde 32'yi (Ücretin Haczedilmesi) iyi bilmelisin.

Özetle:

• Ücret en geç ayda bir ödenir (iki ayda bir olamaz).
• Ücret senetle ödenemez.
• Haciz 1/4'ü geçemez.
• Zamanaşımı 5 yıldır.

Bu kuralları ezberlersen, benzer soruları rahatlıkla çözebilirsin. Başarılar!

Bu soruyu bir SMMM stajı sınavı sorusu gibi analiz edelim. Doğru cevap B şıkkıdır. Soruda "hangisi yanlıştır" diye sorulduğu için, B şıkkındaki ifadenin kanuna aykırı olduğunu bulmamız gerekiyor.

Hadi gel, madde madde inceleyelim:

Neden B Şıkkı Doğru Cevap (Yani Yanlış İfade)?

B şıkkı: "İşçilerin sendika üyesi olabilmek için 18 yaşını doldurmuş olmaları gerekir."

Bu ifade yanlıştır ve bu yüzden sorunun cevabıdır. 6356 sayılı Kanun'un 10. maddesine göre, işçi sendikalarına üye olabilmek için 15 yaşını doldurmuş olmak yeterlidir. Kanun, 15 yaşını dolduran işçilerin sendika üyesi olmasına izin vermiştir. Bu nedenle "18 yaşını doldurmuş olmaları gerekir" demek, kanundaki 15 yaş sınırını 18'e çıkarmış gibi bir hatadır.

> Öğrenmen Gereken Kural: İşçi sendikalarına üye olabilmek için 15 yaşını doldurmak yeterlidir. (18 yaş, genel iş sözleşmesi veya bazı özel durumlar için geçerli olsa da sendika üyeliği için asıl sınır 15'tir).

Diğer Şıklar Neden Doğru (Yani Cevap Olamaz)?

Şimdi diğer şıkların neden doğru olduğunu kısaca görelim, böylece onları elleyip atabiliriz:

• A Şıkkı (Doğru İfade): Kanun, iş sözleşmesi dışında ücret karşılığı iş görmeyen (örneğin serbest meslek erbabı olanlar) kişilerin işçi sendikalarına üye olmasına izin verir. Bu ifade kanuna uygundur.
• C Şıkkı (Doğru İfade): İşveren adına işletmenin bütününü yönetenler (örneğin Genel Müdürler), işveren sendikalarına üye olabilirler. Bu ifade de doğrudur.
• D Şıkkı (Doğru İfade): Bir işyerinde yardımcı işlerde çalışan işçiler, o işyerinde yürütülen asıl işin girdiği işkolunda kurulu sendikaya üye olabilirler. Yani yardımcı işçi, asıl işin sendikasına girebilir. Bu ifade doğrudur.
• E Şıkkı (Doğru İfade): Aynı işkolunda çalışan ve farklı işverenlere ait işyerlerinde çalışan işçiler, aynı işkolunda birden fazla sendikaya üye olabilirler. Kanun, işçilerin aynı işkolunda birden fazla sendikaya üye olmasına izin verir. Bu ifade de doğrudur.

Özetle Ne Bilmemiz Gerekiyor?

Bu soruyu çözmek için 6356 Sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu'nun 10. Maddesi'ni (Sendika Üyeliği) iyi bilmemiz gerekir.

• Anahtar Nokta: Sendika üyeliği için yaş sınırı 15'tir, 18 değil.
• İşçi Sendikaları: 15 yaşını dolduranlar ve iş sözleşmesi ile çalışanlar.
• İşveren Sendikaları: İşverenler ve işveren adına işletmenin bütününü yönetenler.

Başarılar dilerim! Bu kuralı ezberlersen benzer sorularda hataya düşmezsin.

Bu soru, SMMM stajı ve emeklilik mevzuatının en temel ve sıkça sorulan konularından biridir. Soruyu senin için adım adım, sanki bir ders anlatıyormuş gibi açıklayalım.

1. Neden Doğru Cevap "E" (9000 Gün)?

Bu sorunun anahtarı, "5510 sayılı Kanun" ve "Devlet Memurluğu" kavramlarının birleşimidir.

Eskiden (4/a maddesi altında) devlet memurları için emeklilik şartları farklıydı. Ancak 5510 sayılı Kanun (2006 yılından beri) yürürlüğe girdikten sonra, devlet memurları da diğer sigortalılar gibi "Uzun Vadeli Sigorta Kolları" (Emeklilik, Malullük, Yaşlılık) kapsamında değerlendirilmeye başlandı.

Kanunun 4/1-c maddesi, devlet memurlarını kapsar. Soruda belirtilen senaryo şudur:

• Kişi 5510 sayılı Kanun yürürlüğe girdikten sonra ilk kez 4/1-c'ye tabi olarak işe girdi.
• Bu durumda, emeklilik için gereken sigortalılık süresi ve prim ödeme günü sayısı şu şekilde belirlenir:

Kural: 5510 sayılı Kanun'a göre, 4/1-c maddesine tabi olanlar (devlet memurları), emeklilik için 9000 gün prim ödemelidir.

• Neden 9000? Kanun, 4/1-c kapsamında olanlar için emeklilik şartını "9000 gün prim ödeme" ve "55 yaşını doldurmak" (kadınlar için 50, erkekler için 55) şeklinde düzenlemiştir. Soruda "olağan şartlarda" denildiği için, özel bir erken emeklilik durumu veya farklı bir geçiş dönemi durumu söz konusu değildir. Dolayısıyla, emeklilik aylığına hak kazanmak için 9000 gün prim bildirilmesi zorunludur.

Bu yüzden doğru cevap E şıkkıdır.

2. Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Diğer şıklar, farklı sigorta kolları veya eski mevzuat kurallarına aittir ve bu sorunun senaryosuna uymaz:

• A) 3600 Gün: Bu, genellikle 4/a (Eski Bağ-Kur) veya 4/b (Bağ-Kur) kapsamında olanlar için eski emeklilik şartıydı. Ancak 5510 sayılı Kanun ile bu süreler değişmiştir ve devlet memurları için geçerli değildir.
• B) 4500 Gün: Bu sayı, 4/a kapsamında olanlar için 55 yaşını doldurmak şartıyla emeklilik için gereken prim gün sayısıdır (eski kural). Ancak 4/1-c (Devlet Memuru) için geçerli değildir.
• C) 6120 Gün: Bu sayı, 4/a kapsamında olanlar için 50 yaşını doldurmak şartıyla emeklilik için gereken prim gün sayısıdır. Yine devlet memurları için geçerli değildir.
• D) 7200 Gün: Bu sayı, 4/a kapsamında olanlar için 55 yaşını doldurmak şartıyla emeklilik için gereken prim gün sayısıdır (bazı geçiş dönemlerinde veya farklı branşlarda karışıklık yaratabilir). Ancak 4/1-c maddesi için gereken süre 9000'dür.

Özetle; A, B, C ve D şıkları genellikle 4/a (Eski Bağ-Kur) veya 4/b (Bağ-Kur) kapsamında olanlar için kullanılan eski veya farklı emeklilik şartlarıdır. Soruda Devlet Memuru (4/1-c) olduğu için bu şıklar elenir.

3. Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için şu iki temel konuyu iyi bilmelisin:

• 5510 Sayılı Kanun'un Uygulama Alanları: Kanunun hangi maddelerinin (4/a, 4/b, 4/c) kime uygulandığını bilmek.
• 4/a: Eski Bağ-Kur (Esnaflar ve Serbest Meslek Sahipleri)
• 4/b: Bağ-Kur (Bağımsız çalışanlar)
• 4/c: Devlet Memurları (Bu sorunun konusu budur).
• Emeklilik Şartları (Prim Gün Sayısı): 5510 sayılı Kanun'a göre, 4/c maddesine tabi olanlar için emeklilik şartının 9000 gün prim olduğunu ezberlemek.

Kısa Özet: Devlet memuruysan ve 5510 sayılı Kanun'a tabiysen, emeklilik için 9000 gün prim ödemelisin. Cevap E'dir.