2022/2 SGS Maliyet Muhasebesi Soruları ve Çözümleri

Bu soruyu çözmek için önce "Genel Üretim Giderleri" (fabrika genel giderleri) kavramını netleştirmemiz gerekiyor. Genel üretim giderleri, doğrudan ürüne izlenebilen (ilk madde ve direkt işçilik) giderler hariç, üretim sürecini sağlayan tüm dolaylı maliyetlerdir. Soruda doğru cevap olan E şıkkı (34 ₺) çıkması için, önce bu genel üretim giderlerini toplamalıyız.

İşletmenin genel üretim giderleri şunlardır:

• İşletme Malzemesi: 5.000 ₺
• Endirekt İşçilik: 7.000 ₺
• Yardımcı Malzeme: 10.000 ₺
• Vergi, Resim ve Harç: 4.000 ₺
• Amortisman: 8.000 ₺

Bu kalemleri topladığımızda toplam genel üretim gideri 34.000 ₺ eder. Soruda "dönem başı ve dönem sonu mamul stoku bulunmadığı" belirtilmiş, ancak "yarı mamul" stokları var. Ancak soru bize "birim başına düşen pay"ı sorarken, genellikle bu giderlerin o dönemde üretilen mamullere (veya yarı mamullere) dağıtılması istenir. Burada dikkat etmemiz gereken nokta, sorunun "dönem başı ve dönem sonu mamul stoku bulunmadığı" ifadesidir; bu ifade, üretim maliyet hesaplamasında "Dönem Maliyeti"nin tamamının "Dönem Üretimi"ne (1.000 adet) atıldığını gösterir. Yani, 34.000 ₺'lik genel üretim gideri, 1.000 adet mamul üzerinden dağıtılır.

Hesaplama şu şekildedir: 34.000 ₺ / 1.000 adet = 34 ₺. Bu yüzden doğru cevap E şıkkıdır.

Diğer şıklar neden yanlış?

• A, B ve C şıkları: Bu şıklar, genel üretim giderlerine direkt maliyetleri (ilk madde veya direkt işçilik) ekleyerek veya yarı mamul stoklarını yanlış yorumlayarak yapılan hatalı hesaplamalardan kaynaklanır. Örneğin, direkt maliyetleri de eklerseniz rakam çok daha büyük çıkar.
• D şıkkı: Bu şık, muhtemelen yarı mamul stoklarının (9.000 ₺) genel üretim giderlerinden düşülmesi veya eklenmesi gibi yanlış bir işlem sonucu elde edilmiş bir sonuçtur; ancak genel üretim gideri birim maliyeti hesaplanırken, bu giderler doğrudan üretilen birim sayısına bölünür, yarı mamul stokları sadece "dönem maliyeti"nin tamamını bulurken kullanılır, birim başına dağıtım oranını değiştirmez çünkü soru bize "mamul" üzerinden birim maliyet sormaktadır ve mamul stoku sıfırdır.

Bu soruyu çözebilmek için "Genel Üretim Giderleri"n (dolaylı maliyetler) hangi kalemlerden oluştuğunu ve bunların "Dönem Üretim Miktarına" nasıl bölüneceğini bilmek gerekir.

Sonuç olarak, doğru birim başına genel üretim gideri payı, toplam dolaylı maliyetlerin (34.000 ₺) üretilen mamul miktarına (1.000 adet) bölünmesiyle elde edilen 34 ₺ değeridir.

Bu soruyu bir öğrenci arkadaşına anlatır gibi, adım adım ve çok basit bir dille çözelim. Sorunun doğru cevabı C) 75'tir.

Hadi gel, mantığı birlikte kuralım:

1. Neden C Şıkkı Doğru? (Adım Adım Çözüm)

Bu soruda "Satış Değeri Yöntemi" kullanılmış. Bu yöntemin mantığı şudur: Üretilen ürünlerin toplam satış değeri ne kadar yüksekse, o ürün ortak maliyetin o kadar büyük bir kısmını üstlenir. Yani, en çok para kazandıran ürün, en çok maliyeti de paylaşır.

İşlemi şu 3 adımda yapacağız:

Adım 1: Her bir mamulün toplam satış değerini bulalım. Bunu yapmak için "Üretim Miktarı"nı "Satış Fiyatı" ile çarparız.

• A Mamulü: 1.000 kg × 150 ₺ = 150.000 ₺
• B Mamulü: 2.000 kg × 125 ₺ = 250.000 ₺
• C Mamulü: 3.000 kg × 200 ₺ = 600.000 ₺

Adım 2: Tüm ürünlerin toplam satış değerini bulalım. Yukarıdaki üç rakamı toplayalım: 150.000 + 250.000 + 600.000 = 1.000.000 ₺ (Toplam Satış Değeri)

Adım 3: B Mamulünün pay oranını bulup, ortak maliyeti dağıtalım.

• Toplam satış değeri 1.000.000 ₺ idi.
• B Mamulünün payı 250.000 ₺ idi.
• Demek ki B mamulü, toplam satış değerinin %25'ini (250.000 / 1.000.000) oluşturuyor.

Şimdi elimizdeki 600.000 ₺'lik ortak maliyeti, bu orana göre dağıtıyoruz:

• B Mamulünün payı = 600.000 ₺ × %25 = 150.000 ₺ (B Mamulüne düşen toplam ortak maliyet).

Adım 4: Birim başına maliyeti bulalım (Sorunun istediği). Bize "B mamulünün birim başına alacağı pay" soruluyor.

• B Mamulüne düşen toplam maliyet: 150.000 ₺
• B Mamulü miktarı: 2.000 kg
• Hesap: 150.000 ₺ / 2.000 kg = 75 ₺/kg

Sonuç 75 olduğu için doğru cevap C şıkkıdır.

2. Diğer Şıklar Neden Yanlış?

• A) 30: Bu sayı, muhtemelen toplam maliyeti toplam üretime (600.000 / 6.000 kg) bölerek bulunmuş basit bir ortalama maliyettir. Soru "satış değeri yöntemi" istediği için bu yöntem kullanılmaz.
• B) 50: Bu sayı, belki de A mamulünün birim maliyetine benzer bir karışıklık sonucu çıkmış olabilir veya yanlış bir oran hesabıdır.
• D) 90 ve E) 100: Bu sayılar, maliyet dağıtımında yanlış oranlar (örneğin sadece miktar üzerinden dağıtma) kullanıldığında çıkabilecek hatalı sonuçlardır. Örneğin, maliyeti sadece miktar üzerinden dağıtırak (600.000 / 6.000 kg = 100 ₺) E şıkkını bulursunuz, ancak bu yöntem soruda istenmiyor.

3. Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için "Ortak Maliyet Dağıtım Yöntemleri" konusunu bilmelisin.

Özellikle "Satış Değeri Yöntemi"nin formülünü ezberlemelisin:

• Her ürünün satış değerini hesapla.
• Tüm ürünlerin satış değerlerini topla.
• İlgili ürünün satış değerini, toplam satış değerine bölüp oranı bul.
• Bu oranı toplam ortak maliyetle çarp.
• Sonucu ilgili ürünün miktarına bölerek birim maliyeti bul.

Unutma: SMMM stajında sorular genellikle "yöntem değişikliği" ile gelir. Soruda "satış değeri yöntemi" yazıyorsa, asla sadece miktar üzerinden dağıtma yapma!

Doğru cevap D) 12.000 ₺'dir. Basit (doğrudan) dağıtımda yardımcı gider yerinin gideri yalnız esas üretim gider yerlerine dağıtılır.

1. Tabloyu doğru okuyalım Sütunlar sırasıyla: I. dağıtım toplamı, işçi sayısı, kilowatt saat.

• Kesim: 32.500 ₺ · 20 işçi · 30 kWh
• Montaj: 38.000 ₺ · 10 işçi · 20 kWh
• Sosyal Tesis: 18.000 ₺ · 12 işçi · 25 kWh
• Enerji: 15.000 ₺ · 8 işçi · 16 kWh

2. Dağıtım anahtarı Sosyal tesis hizmeti çalışanlara verildiği için dağıtım anahtarı işçi sayısıdır. Basit dağıtımda yalnız esas üretim gider yerlerinin işçi sayısı alınır:

• Toplam = 20 (Kesim) + 10 (Montaj) = 30 işçi
• İşçi başına pay = 18.000 ÷ 30 = 600 ₺

3. Kesim'in payı

• 20 × 600 = 12.000 ₺

Diğer şıklar neden yanlış?

• A) 6.000: Bu, Montaj'ın sosyal tesisten aldığı paydır (10 × 600).

Doğru cevap: D

Bu soruda doğru cevabın E seçeneği olmasının nedeni, her iki sipariş için ayrı ayrı hesaplanan genel üretim giderlerinin (dolaylı maliyetlerin) doğru oranlarla çarpılıp toplanmasıdır; 10 no.lu sipariş için A üretim yerindeki 8 Direkt İşçilik Saati (DİS) ile 200 ₺/DİS oranı çarpılarak 1.600 ₺, B üretim yerindeki 2 Makine Saati (MS) ile 1.000 ₺/MS oranı çarpılarak 2.000 ₺ bulunur ve bunların toplamı 3.600 ₺ ederken, 11 no.lu sipariş için A üretim yerindeki 4 DİS ile 200 ₺/DİS oranı çarpılarak 800 ₺, B üretim yerindeki 12 MS ile 1.000 ₺/MS oranı çarpılarak 12.000 ₺ bulunur ve bunların toplamı 12.800 ₺ eder; bu iki siparişin toplam genel üretim gideri olan 3.600 ₺ ile 12.800 ₺ toplandığında sonuç 16.400 ₺ olarak çıkar. Diğer şıkların yanlış olmasının sebebi ise genellikle hesaplama hatası, yükleme oranlarının yanlış yerlerde kullanılması (örneğin DİS yerine MS ile çarpma) veya sadece bir siparişin maliyetinin hesaplanıp diğerinin atlanması gibi eksik işlemlerdir. Bu soruyu çözebilmek için "Sipariş Maliyet Sistemi"nde genel üretim giderlerinin (dolaylı maliyetlerin) önceden belirlenen yükleme oranları (DİS veya MS bazında) kullanılarak siparişlere nasıl tahsis edildiği konusunu bilmek gerekir.

Doğru cevap A) 37.500 ₺. Ücret (fiyat) farkı, fiili saat ücreti ile standart saat ücreti arasındaki farkın fiili çalışılan saatle çarpılmasıyla bulunur.

1. Adım: Fiili saat ücreti

• 675.000 ₺ ÷ 750 saat = 900 ₺/saat

2. Adım: Ücret farkı

• Ücret Farkı = (Fiili Ücret − Standart Ücret) × Fiili Süre
• (900 − 850) × 750 = 37.500 ₺
• Fiili ücret standarttan yüksek olduğu için fark olumsuzdur.

Not: Toplam işçilik farkı (675.000 − 1.000 × 0,5 × 850 = 250.000 ₺) ücret farkı ile süre farkının toplamıdır. Süre farkı = (750 − 500) × 850 = 212.500 ₺; ücret farkı ise 37.500 ₺'dir (212.500 + 37.500 = 250.000). Soru yalnız ücret farkını sormaktadır.

Sonuç: 37.500 ₺

Doğru cevap: A

Bu soruyu çözmek için maliyet muhasebesindeki "Direkt İlk Madde ve Malzeme" kavramını ve stok hareketlerini nasıl takip ettiğimizi adım adım inceleyelim.

Öncelikle soruda bize verilen en önemli bilgi, Mart ayı boyunca yapılan toplam alışın 50.000 ₺ olduğu ve bunun 20.000 ₺'lik kısmının endirekt malzeme olduğu bilgisidir. Buradan yola çıkarak, doğrudan üretimde kullanılan (direkt) malzeme alışının toplam alıştan endirekt olan kısmı çıkararak bulmamız gerekir: 50.000 ₺ - 20.000 ₺ = 30.000 ₺ (Dönem içi Direkt Malzeme Alışı).

Şimdi ise sorunun asıl püf noktasına gelelim: Maliyet hesaplamasında "Dönem Gideri"ni bulmak için sadece alış miktarına değil, stok durumuna da bakmamız gerekir. Formülümüz şudur: Başlangıç Stoku + Dönem İçi Alış - Bitiş Stoku = Dönem Gideri. Hesap tablosundaki "150.01 Direkt İlk Madde ve Malzeme" hesabına bakarsak; 1 Mart'taki başlangıç stoku 15.000 ₺, dönem içi alışımız yukarıda hesapladığımız gibi 30.000 ₺ ve 31 Mart'taki bitiş stoku ise 10.000 ₺'dir (Tabloda 150.01 satırının sağ tarafındaki 10.000 ₺ değeri bitiş stokunu temsil eder). Bu değerleri formüle yerleştirirsek: 15.000 (Başlangıç) + 30.000 (Alış) - 10.000 (Bitiş) = 35.000 ₺ sonucuna ulaşırız.

Diğer şıkları neden yanlış yaptığımızı kısaca açıklayalım:

• A Şıkkı (30.000): Sadece dönem içi alış miktarını hesaplayıp, başlangıç ve bitiş stoklarını dikkate almadığınız için bu hatayı yaparsınız.
• B Şıkkı (34.000): Muhtemelen bitiş stokunu yanlış okumuş veya hesaplama sırasında bir toplama hatası yapmış olabilirsiniz.
• D Şıkkı (35.500) ve E Şıkkı (36.500): Bu şıklar, endirekt malzemelerin (20.000 ₺) veya diğer yardımcı malzemelerin (150.02 ve 150.03) stok hareketlerinin direkt maliyete dahil edilmesiyle oluşan hatalı hesaplamalardır; çünkü soruda sadece "Direkt İlk Madde ve Malzeme" sorulmaktadır.

Bu soruyu çözebilmek için Maliyet Muhasebesi konusundaki "İlk Madde ve Malzeme Hesaplarının Takibi" ve "Dönem Gideri Hesaplama Formülü" (Başlangıç Stoku + Alış - Bitiş Stoku) kuralını iyi bilmeniz gerekmektedir.

Doğru cevap, başlangıç stokunun ve alışın toplamından bitiş stokunun çıkarılmasıyla bulunan 35.000 ₺ tutarındaki C şıkkıdır.

Bu soruyu bir SMMM stajı öğrencisi gibi adım adım inceleyelim. Sorunun doğru cevabı B şıkkıdır.

Öncelikle sorunun özünü anlamamız gerekiyor: İşletme şu an Değişken Maliyetleme kullanıyor. Soru ise, eğer Normal Maliyetleme (Tam Maliyetleme) yapsaydı birim maliyetin ne kadar değişeceğini soruyor.

1. Neden Doğru Cevap "B" (Birim başına 2 ₺ Artar)?

Bu soruyu çözmek için iki yöntem arasındaki temel farkı bulmamız gerekir.

• Değişken Maliyetleme: Sadece değişken maliyetleri (Direkt Malzeme, Direkt İşçilik ve Değişken Genel Üretim Giderleri) ürün maliyetine dahil eder. Sabit genel üretim giderlerini ise dönem gideri olarak yazar.
• Normal Maliyetleme: Değişken maliyetlerin yanı sıra Sabit Genel Üretim Giderlerini de ürün maliyetine dahil eder.

Yani, değişim sadece Sabit Genel Üretim Giderlerinin birim başına dağıtılmasıyla oluşur. Bu dağıtımı yaparken dikkat etmemiz gereken en önemli kural şudur: Sabit giderler, normal kapasiteye göre dağıtılır.

Hesaplamayı şöyle yapalım:

• Sabit Genel Üretim Gideri Toplamı: 10.000 ₺
• Dağıtım Tabanı: Normal Maliyetlemede sabit giderler, Normal Kapasiteye göre dağıtılır. Soruda Normal Kapasite 5.000 br olarak verilmiştir. (Dikkat: Üretilen miktar 3.600 br veya yarı mamul 800 br değil, normal kapasite 5.000 br'dır).
• Birim Sabit Gider Dağıtım Oranı:

$$10.000 ₺ / 5.000 \text{ br} = 2 ₺/\text{br}$$

Sonuç: Normal maliyetleme yöntemi kullanılsaydı, her birim üretime 2 ₺ daha fazla sabit gider eklenirdi. Bu da birim maliyetin 2 ₺ artmasına neden olurdu.

2. Diğer Şıklar Neden Yanlış?

• A, C, D ve E Şıkları: Bu şıklar, sabit gider dağıtım oranını yanlış bir üretim miktarına (örneğin tamamlanan 3.600 br'a veya yarı mamul miktarına) bölerek hesaplanmış olabilir.

Doğru cevap: B

Doğru cevap C. Önceki dönemin dönem sonu stokları, cari dönemin dönem başı stoklarına eşittir: Önceki dönem sonu yarı mamul = Cari dönem başı yarı mamul = 4.000 ₺ Önceki dönem sonu mamul = Cari dönem başı mamul = 5.000 ₺ Önceki dönem üretim maliyeti: 66.000 + 3.000 − 4.000 = 65.000 ₺ Önceki dönem satılan mamul maliyeti: 65.000 + 4.000 − 5.000 = 64.000 ₺ Cari dönem verileriyle kontrol: 74.000 + 4.000 − 3.500 = 74.500 ₺ ve 74.500 + 5.000 − 7.000 = 72.500 ₺; tablo kendi içinde tutarlıdır. 65.000 ₺ (D) üretilen mamul maliyetidir, 66.000 ₺ (E) ise üretim giderleri toplamıdır; satılan mamul maliyetine ulaşmak için stok değişimleri de dikkate alınmalıdır.