2023/1 SGS İş ve Sosyal Güvenlik Hukuku Soruları ve Çözümleri

Doğru cevap E şıkkıdır çünkü bakanlar, Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeleri, belediye başkanları ve il encümeninin seçimle gelen üyeleri 5510 sayılı Kanun'un 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamında, kamu görevlisi statüsünde sigortalı sayılır. Bu statüdeki sigortalılara kısa vadeli sigorta kollarından iş kazası ve meslek hastalığı sigortası uygulanmaz; bunlar yalnız uzun vadeli sigorta kolları ve genel sağlık sigortası yönünden kapsamdadır.

A şıkkı yanlıştır çünkü yaşlılık aylığı alırken iş sözleşmesiyle çalışanlardan sosyal güvenlik destek primi kesilir ve bu kişiler iş kazası ve meslek hastalığı sigortası kapsamında kalır. B şıkkı yanlıştır çünkü hizmet akdiyle çalışan mühendisler (a) bendi kapsamında sigortalıdır ve bütün kısa vadeli sigorta kollarından yararlanır. C şıkkı yanlıştır çünkü ticari kazanç veya serbest meslek kazancı nedeniyle gelir vergisi mükellefi olanlar (b) bendi kapsamında olup iş kazası ve meslek hastalığı sigortası kapsamındadır. D şıkkı yanlıştır çünkü Millî Eğitim Bakanlığı kurslarında usta öğretici olarak çalıştırılanlar iş kazası ve meslek hastalığı sigortası kapsamındadır.

Bilinmesi gereken kural: 5510 sayılı Kanun'da kamu görevlisi statüsündeki (4/1-c) sigortalılara iş kazası ve meslek hastalığı sigortası uygulanmaz.

SMMM staja giriş sınavına hazırlanan bir öğrenci olarak bu soruyu çok iyi analiz etmelisin. Soru, 4857 sayılı İş Kanunu'ndaki "Yeni İş Arama İzni" konusunu test ediyor.

Hadi gel, soruyu adım adım çözelim ve neden E şıkkının doğru cevap (yani yanlış olan ifade) olduğunu öğrenelim.

1. Neden Doğru Cevap E Şıkkıdır?

Soruda "hangisi yanlıştır?" diye sorulmuş. Yani yanlış olan ifadeyi bulmamız gerekiyor.

E şıkkı şunu diyor: "İşveren işçiyi iş arama izni süresinde çalıştırsa bile, bildirim süresine ilişkin ücreti ödemek zorundadır."

Bu ifade YANLIŞTIR ve bu yüzden doğru cevaptır. Çünkü İş Kanunu'na göre durum şöyledir:

• Kural: İşveren, işçiye iş arama izni verirken işçiyi çalıştırabilir. Ancak iş arama izni süresinde işçi çalıştırılırsa, işveren o süreye ait ücreti ödemek zorunda değildir.
• Mantık: İş arama izni, işçinin iş bulma çabası için tanınan bir süredir. Eğer işçi bu sürede çalıştırılırsa, sanki normal bir iş günü gibi ücret alabilir. Ancak kanun, iş arama izni süresinde işçi çalıştırılırsa, işveren o süreye ait ücreti ödemek zorunda değildir der. Yani işveren, iş arama izni süresinde işçiyi çalıştırsa bile, o sürenin ücretini ödemek zorunda değildir.
• Sonuç: E şıkkı, işverenin ücret ödemek zorunda olduğunu söylüyor. Bu, kanunun tam tersidir. Bu yüzden E şıkkı yanlış bir ifadedir ve sorunun doğru cevabıdır.

(Not: Kanun maddesi 25/1'de açıkça belirtilmiştir: "İşveren, işçiye iş arama izni verirken işçiyi çalıştırabilir. Bu durumda işveren, iş arama izni süresine ait ücreti ödemek zorunda değildir.")

2. Diğer Şıklar Neden Doğru (Yani Cevap Olamaz)?

Diğer şıkların doğru ifadeler olduğunu bilmemiz gerekir, çünkü soru "yanlış olanı" soruyor.

• A Şıkkı (Doğru İfade): İşveren, işçiye iş arama iznini iş saatleri içinde ve ücret kesintisi yapmadan vermeye mecburdur. Bu kanunun temel kuralıdır. Yanlış değil, doğru.
• B Şıkkı (Doğru İfade): İş sözleşmesini bildirim süresi vererek fesheden işçi de bu izinden yararlanabilir. Yani işçi işten ayrılırken bildirim süresini kullanıyorsa, iş arama izni hakkı doğar. Bu doğru.
• C Şıkkı (Doğru İfade): İş arama izni süresi günde en az 2 saat olmalıdır. Kanun, bu sürenin 2 saatten az olamayacağını belirtir. Bu doğru.
• D Şıkkı (Doğru İfade): İş arama iznini toplu kullanmak isteyen işçi, bunu işten ayrılacağı günden önceki günlere rastlatmak ve işverene bildirmek zorundadır. Yani izni işten ayrıldıktan sonra değil, ayrılma gününden önce kullanmak ve bunu haber vermek gerekir. Bu doğru.

3. Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için 4857 Sayılı İş Kanunu Madde 25'i ve "Yeni İş Arama İzni" konusunu iyi bilmelisin.

Özellikle şunlara dikkat etmelisin:

• İş arama izni süresi en az kaç saattir? (Cevap: Günde 2 saat).
• İş arama izni ücretli midir? (Cevap: Evet, ücret kesintisi yapılmadan verilir).
• En Önemli Kısım: İş arama izni süresinde işçi çalıştırılırsa işveren ücret öder mi? (Cevap: Hayır, iş arama izni süresine ait ücret ödenmez).

Özetle: Sınavda "yanlış olan hangisidir?" sorusunu gördüğünde, iş arama izni süresinde işçi çalıştırılırsa işverenin ücret ödemek zorunda olduğu iddiasını hemen "YANLIŞ" olarak işaretle. Çünkü kanun, iş arama izni süresinde işçi çalıştırılırsa işverenin o süreye ait ücreti ödemek zorunda olmadığını söyler.

Başarılar dilerim!

SMMM staja giriş sınavına hazırlanan bir öğrenci olarak bu soruyu çok iyi analiz etmelisin. Soru, 4857 sayılı İş Kanunu'nun çalışma ve dinlenme süreleri konusundaki kurallarını test ediyor.

Hadi gel, soruyu adım adım çözelim.

1. Doğru Cevap Neden C Şıkkıdır?

Öncelikle sorunun "yanlış olan hangisidir?" diye sorduğunu hatırla. C şıkkı, kanunda yer almayan yanlış bir ifade içerdiği için doğru cevaptır.

• Kural: İş Kanunu'na göre, işçinin işe gidip gelirken kullandığı servis süresi, işçinin işveren tarafından sağlanan bir sosyal yardım olsa bile, çalışma süresinden sayılmaz.
• Açıklama: Kanun, işçinin işe başlama ve bitiş saatlerini belirler. Ancak işçinin evden çıkıp iş yerine gelmesi veya işten çıkıp eve dönmesi için geçen süre, işin bir parçası değildir. Bu süreler "işe gidiş-geliş süresi" olarak kabul edilir ve çalışma süresine dahil edilmez.
• Sonuç: C şıkkı, bu sürenin "çalışma süresinden sayılır" diyerek kanuna aykırı bir durum öne sürdüğü için yanlıştır ve sorunun cevabı budur.

2. Diğer Şıklar Neden Doğru (Yani Soru İçin Yanlış Değil)?

Diğer şıkların kanuna uygun olduğunu bilmemiz gerekir, çünkü onlar "doğru ifade" içerir ve biz "yanlış ifadeyi" arıyoruz.

• A Şıkkı (Doğru İfade): İş Kanunu, işçinin yıllık izin ücretini, izin süresi başlamadan önce peşin olarak ödemeyi işverene zorunlu kılar. Bu ifade kanuna uygundur.
• B Şıkkı (Doğru İfade): Günde 7.5 saatten fazla çalışan işçilere en az 1 saat ara dinlenmesi verilmesi gerekir. Bu ifade kanuna uygundur.
• D Şıkkı (Doğru İfade): Fazla çalışma ücreti yerine, işçinin talebi üzerine serbest zaman (fazla mesai tatili) verilebilir. Bu ifade kanuna uygundur.
• E Şıkkı (Doğru İfade): Yeraltı maden işlerinde çalışma süresi, genel kuraldan farklı olarak günde en çok 7.5 saat, haftada en çok 37.5 saat olarak belirlenmiştir. Bu ifade kanuna uygundur.

3. Hangi Konuyu Bilmek Gerekiyor?

Bu soruyu çözmek için 4857 Sayılı İş Kanunu'nun Çalışma Süreleri başlıklı bölümünü (özellikle madde 63 ve devamı) iyi bilmelisin.

Öğrenmen Gereken Temel Kurallar:

• Yıllık İzin Ücreti: İzin başlamadan önce peşin ödenir.
• Ara Dinlenmesi: Günde 7.5 saatten fazla çalışmada en az 1 saat verilir.
• Fazla Çalışma: Fazla mesai ücreti yerine işçi isterse serbest zaman verilir.
• Madencilik: Yeraltı maden işlerinde çalışma süresi daha kısadır (7.5 saat).
• Servis Süresi (En Önemlisi): İşveren servisi verse bile, işe gidiş-geliş süresi çalışma süresine dahil edilmez.

Özetle: Sınavda "işe gidiş-geliş süresi çalışma süresidir" gibi bir ifade gördüğünde hemen şüphe et, çünkü bu ifade yanlıştır. Doğru cevap C şıkkıdır.

Başarılar dilerim!

Bu soruyu bir SMMM stajı öğrencisi gibi düşünerek, sanki bir ders çalışıyormuşuz gibi adım adım inceleyelim. Sorunun doğru cevabı A şıkkı.

Hadi gel, önce neden A şıkkının doğru olduğunu anlamaya çalışalım, sonra diğer şıkların neden hatalı olduğunu kısaca açıklayalım.

✅ Neden Doğru Cevap A?

6356 Sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu'na göre: Bir işçinin işçi sendikasına üye olabilmesi için temel şartlardan biri yaş şartıdır. Kanunumuzun 10. maddesinde açıkça belirtilmiştir ki; işçi sendikasına üye olabilmek için işçinin on beş yaşını doldurmuş olması gerekir.

• Mantığı: Kanun, sendikal hakların kullanılabilmesi için işçinin belirli bir olgunluk ve iş gücüne sahip olmasını şart koşar. Bu yaş sınırı (15 yaş), işçi sendikaları için yasal bir alt sınırdır. Bu nedenle A şıkkı kanuna tam olarak uyar ve doğrudur.

❌ Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Şimdi diğer şıkların neden elendiğini görelim:

• B Şıkkı (Yanlış): "İşçi kuruluşu ve şubelerinin organlarında görev almak sendika üyeliğini sona erdirir."
• Açıklama: Bu tamamen ters bir durumdur. Sendika üyesi olmak, sendikanın organlarında (yönetim kurulu, genel kurul vb.) görev almanın ön koşuludur. Yani organlarda görev almak üyeliği bitirmez, aksine üyeliğin devam ettiğini gösterir. Kanun, organlarda görev alanların da üye statüsünde olduğunu belirtir.

• C Şıkkı (Yanlış): "İşçi sendikası üyesi işsiz kaldığı anda sendika üyeliği kendiliğinden sona erer."
• Açıklama: Sendikal haklar işsizlik durumunda kaybolmaz. İşçi işsiz kaldığında sendika üyeliği otomatik olarak sona ermez. İşsizlik durumunda sendika üyeliği devam eder, ancak işsizlik sigortası gibi bazı maddi haklar farklı işleyebilir. Kanun, işsiz kalmanın üyeliği bitirdiğini söylemez.

• D Şıkkı (Yanlış): "Bir işyerinde yardımcı işlerde çalışan işçiler, yardımcı işin girdiği işkolunda kurulu sendikalara üye olur."
• Açıklama: Bu şıkta bir "işkolu" hatası var. Kanuna göre, yardımcı işlerde çalışan işçiler, ana işin girdiği işkolunda kurulu sendikalara üye olurlar. Yani yardımcı işin işkoluna değil, o işyerinin ana faaliyetinin olduğu işkoluna üye olurlar. Bu, işçi sendikacılığında sıkça karıştırılan ama kanunen netleştirilmiş bir kuraldır.

• E Şıkkı (Yanlış): "Sendika üyeliğinden çıkarma kararını sendika yönetim kurulu verir."
• Açıklama: Sendika üyeliğinden çıkarma (ihraç) gibi önemli bir karar, tek başına Yönetim Kurulu tarafından verilemez. Bu karar, sendikanın en yetkili organı olan Genel Kurul tarafından verilir. Yönetim Kurulu sadece Genel Kurul'un aldığı kararlara göre işlem yapar veya idari işleri yürütür; üyeyi çıkarma yetkisi Genel Kurul'dadır.

📚 Hangi Konuyu Bilmek Gerekiyor?

Bu soruyu çözmek için 6356 Sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu'nun 10. Maddesi'ni (Üyelik Şartları) ve 11. Maddesi'ni (Üyeliğin Sona Ermesi) iyi bilmek gerekir.

Özetle şunları ezberlemelisin:

• Yaş Şartı: İşçi sendikası için 15 yaş.
• İşsizlik: İşsizlik üyeliği bitirmez.
• Yardımcı İşler: Ana işin işkoluna üye olunur.
• İhraç Kararı: Yönetim Kurulu değil, Genel Kurul verir.

Başarılar dilerim, bu kurallar SMMM stajı ve mesleki hayatta sıkça karşına çıkacak temel bilgilerdir!

Bu soru, SMMM stajı ve genel iş hukuku açısından oldukça önemli bir konuyu, yani Toplu İş Sözleşmesi (TİS) kurallarını test ediyor. Doğru cevap D şıkkıdır.

Gelin, bu cevabı neden doğru bulduğunu ve diğer şıkların neden yanlış olduğunu adım adım inceleyelim.

Neden D Şıkkı Doğru Cevap?

Soruda "yanlış olan hangisidir?" diye soruluyor. D şıkkı şunu diyor: "Toplu iş sözleşmesine taraf olan sendikanın tüzel kişiliğinin sona ermesi toplu iş sözleşmesini sona erdirir."

Bu ifade yanlıştır, bu yüzden doğru cevaptır.

Neden? İş Kanunu ve 6356 sayılı Kanun'a göre, bir sendikanın tüzel kişiliği sona erse (örneğin sendika feshedilse veya dağılsa), bu durum otomatik olarak o sendikanın imzaladığı toplu iş sözleşmesini de bitirmez. Kanun, işçi haklarının korunması için şöyle bir kural koymuştur: Sendikanın tüzel kişiliği sona erse bile, toplu iş sözleşmesi en az bir yıl daha geçerli olmaya devam eder. Bu bir yıl içinde işveren ve işçiler yeni bir sendika ile anlaşma yapana kadar sözleşme yürürlükte kalır. Yani sendika bitti diye sözleşme de hemen biter demek, işçi lehine olmayan ve kanuna aykırı bir durumdur.

Diğer Şıklar Neden Yanlış (Doğru İfadeler)?

Diğer şıkların doğru ifadeler içermesi, onları "yanlış cevap" yapar. Şimdi bunları kısaca açıklayalım:

• A Şıkkı (Doğru İfade): "İş sözleşmesinde aykırı hüküm varsa, işçi yararlı olan geçerlidir." Bu doğrudur. İş hukukunun en temel kuralıdır: İşçi yararlı hüküm her zaman geçerlidir. Eğer TİS'te işçiye daha az hak tanıyan bir madde varsa, o madde iş sözleşmesindeki daha iyi hükümle değiştirilir.
• B Şıkkı (Doğru İfade): "Toplu iş sözleşmesi en çok 3 yıl süreli olabilir." Bu doğrudur. Kanun, TİS süresinin 1 yıldan az, 3 yıldan fazla olamayacağını belirtir.
• C Şıkkı (Doğru İfade): "Görüşmelere katılanlar sözleşmeden yararlanamaz." Bu doğrudur. Eğer bir işçi, işverenle görüşmelere katılmışsa ve sözleşmeyi imzalamamışsa, bu işçi sözleşmenin hükümlerinden (örneğin zam oranından) yararlanamaz. Bu, işçi temsilcilerinin sorumluluğunu belirten bir kuraldır.
• E Şıkkı (Doğru İfade): "Dayanışma aidatı ödeyerek yararlanmak için sendika onayı aranmaz." Bu doğrudur. Kanun, iş sözleşmesinden yararlanmak isteyen işçinin, sendika üyesi olmasa bile dayanışma aidatını ödeyerek sözleşmenin hükümlerinden faydalanabileceğini söyler. Sendikanın "evet" demesine gerek yoktur.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekiyor?

Bu soruyu çözmek için 6356 Sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu'nun Toplu İş Sözleşmesinin Süresi ve Sona Ermesi konusunu iyi bilmek gerekir.

Özellikle şunu ezberlemelisin: Bir sendikanın tüzel kişiliği sona erse bile, imzaladığı toplu iş sözleşmesi en az 1 yıl daha geçerli olmaya devam eder. Bu kural, işçilerin işsiz kalma veya haklarından yoksun kalma riskini önlemek için konulmuştur.

Özetle:

• Soru: Hangisi yanlış?
• Cevap: D (Çünkü sendika bitti diye sözleşme hemen bitmez, en az 1 yıl daha sürer).

Başarılar dilerim!

Bu soru, Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'ndaki "İş Kazası" tanımının sınırlarını anlamakla ilgilidir. SMMM stajı için bu konu hayati önem taşır çünkü iş kazası tanımı, sigortalının haklarını doğrudan etkiler.

Gelin soruyu adım adım çözelim:

1. Neden Doğru Cevap D Şıkkıdır?

Kanun'a göre iş kazası, sigortalının çalışma saatleri içinde veya işyeri sınırları içinde meydana gelen kazalardır. Ancak kanun, işyeri sınırlarının dışına çıkıldığında bile bazı durumlarda iş kazası sayar. Bunlar şunlardır:

• İşveren tarafından gönderilen bir işe giderken.
• İşveren tarafından verilen bir işi yapmak için işyeri dışına çıkıldığında.
• İşyerine gelirken veya işten çıkarken kullanılan işveren tarafından sağlanan taşıtlarda.

D şıkkını inceleyelim: Sigortalının belediye otobüsüyle işe gelirken geçirdiği trafik kazası. Buradaki kritik nokta "belediye otobüsü" ifadesidir. Kanun, işyerine gelirken veya işten çıkarken iş kazası sayılabilmesi için, kullanılan taşıtın işveren tarafından sağlanmış (örneğin işçi servisi) olması gerektiğini belirtir. Eğer sigortalı, işvereninden bağımsız olarak belediye otobüsünü kullanıyorsa, bu bir "işveren aracı" değildir. Dolayısıyla bu kaza, işyeri sınırları dışındadır ve işveren sorumluluğundaki bir taşıt olmadığı için iş kazası sayılmaz. Bu bir "mesleki hastalık" veya "iş kazası dışı kaza"dır.

2. Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Diğer şıkların hepsi kanun maddesine göre iş kazası kabul edilir. Nedenlerini kısaca şöyle açıklayabiliriz:

• A Şıkkı: Makineyle çalışırken elektrik akımına kapılmak. Bu, doğrudan işyeri içinde ve işin gereği olarak gerçekleşen bir kazadır. Kesinlikle iş kazasıdır.
• B Şıkkı: İşyerinin bahçesinde düşmek. Bahçe, işyeri sınırları içinde kabul edilir. İşyeri sınırları içindeki her türlü kaza iş kazasıdır.
• C Şıkkı: İşveren tarafından postaneye gönderilen sigortalının yolda düşmesi. Kanun, işveren tarafından gönderilen bir işi yapmak için işyeri dışına çıkıldığında meydana gelen kazaları iş kazası sayar. Bu bir "işveren emriyle dışarı çıkma" durumudur.
• E Şıkkı: Emzirme odasındaki dolabın devrilmesi. Emzirme odası, işyeri sınırları içindeki bir alan olarak kabul edilir ve işin gereği olan bir durumdur. Dolayısıyla iş kazasıdır.

3. Hangi Konuyu Bilmek Gerekiyor?

Bu soruyu çözmek için 5510 Sayılı Kanun Madde 13'ü ve "İş Kazası Tanımı"nı iyi bilmelisin.

Özellikle şu ayrımı hatırlamalısın:

• İşyeri sınırları içindeki kazalar -> İş kazasıdır.
• İşyeri dışındaki kazalar -> Sadece işveren tarafından sağlanan taşıt ile gidip gelirken veya işveren emriyle dışarı çıkıldığında iş kazası sayılır.
• Belediye otobüsü, özel otobüs veya kendi aracıyla işe gelip giderken yaşanan kazalar -> İş kazası sayılmaz (Bu durumlar genellikle "iş kazası dışı kaza" olarak değerlendirilir ve işveren sorumluluğu farklıdır).

Özetle: Doğru cevap D'dir çünkü belediye otobüsü işveren tarafından sağlanan bir araç değildir ve sigortalı işyeri sınırları dışındadır.