2023/2 SGS İş ve Sosyal Güvenlik Hukuku Soruları ve Çözümleri

Bu soru, SMMM stajı için oldukça önemli olan İş Hukuku ve 6356 Sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu'nun sendika temsilcilerine sağladığı özel korumaları (güvenceleri) sorguluyor.

Sorunun doğru cevabı B) Yalnız II'dir. Şimdi bu cevabı neden bulduğunu adım adım açıklayalım.

1. Neden Doğru Cevap "Yalnız II" (B Şıkkı)?

Soruda bizden "güvencelerden olmayan" bir durumu bulmamız isteniyor. Yani, kanunun sendika yöneticilerine tanıdığı bir koruma olmayan veya yanlış anlatılan maddeyi işaretleyeceğiz.

II. Maddeyi İnceleyelim: > "Yönetici dilerse işten ayrıldığı tarihte iş sözleşmesini bildirim süresine uymaksızın veya sözleşme süresinin bitimini beklemeksizin feshedebilir, ancak bu hâlde kıdem tazminatına hak kazanamaz."

Bu ifade YANLIŞTIR ve dolayısıyla bir "güvence" değildir.

• Gerçek Kural: 6356 Sayılı Kanun'a göre, sendika yöneticisi iş sözleşmesini feshetse bile (istifa etse bile), kıdem tazminatına hak kazanır. Kanun, sendika yöneticilerinin işten ayrılma özgürlüğünü korur ve bu ayrılıktan dolayı maddi bir ceza (kıdem tazminatı almamaları) getirmez.
• Sonuç: "Kıdem tazminatına hak kazanamaz" diyen bu madde, kanunun getirdiği bir güvenceyi reddetmektedir. Bu yüzden bu madde bir güvence değildir ve doğru cevap II'dir.

2. Diğer Şıklar Neden Doğru (Güvence) Sayılır?

Diğer maddeler (I, III, IV ve V), kanunun sendika yöneticilerine ve üyelerine tanıdığı gerçek ve geçerli güvencelerdir. Soruda "güvencelerden olmayan" sorulduğu için bunları işaretlemememiz gerekir.

• I. Madde (Doğru Güvence): İşçi sendika yöneticisi işten ayrıldığında iş sözleşmesi askıda kalır. Yani işveren, yöneticinin sendika görevi nedeniyle işten ayrılmasını bekleyip iş sözleşmesini feshedemez. Bu bir korumadır.
• III. Madde (Doğru Güvence): İşveren, sendika temsilcisinin iş sözleşmesini haklı bir neden olmadan ve yazılı olarak açıklayarak feshedemez. Bu, işverenlerin sendika temsilcilerini keyfi olarak işten çıkarmasını engeller.
• IV. Madde (Doğru Güvence): Sendika temsilcisinin işyerini değiştirmek veya işinde esaslı değişiklik yapmak için yazılı rızası gerekir. Bu, temsilcinin işyeri değişikliği ile baskı altına alınmasını önler.
• V. Madde (Doğru Güvence): İşe alım veya işte kalma şartı olarak sendika üyeliği veya üyeden çekilme zorunlu tutulamaz. Bu, sendika özgürlüğünün temelidir.

3. Hangi Konuyu Bilmek Gerekiyor?

Bu soruyu çözmek için 6356 Sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu'nun Sendika Temsilcilerine Sağlanan Güvenceler başlıklı bölümünü (genellikle 15-17. maddeler arası) iyi bilmelisin.

Özellikle şunları ezberlemelisin:

• İş Sözleşmesinin Askıda Kalması: Yöneticinin işten ayrılması durumunda sözleşmenin askıda kalacağı.
• Fesih Koruması: Temsilcilerin haklı neden olmadan ve yazılı gerekçe olmadan işten çıkarılamayacağı.
• Kıdem Tazminatı: Sendika yöneticisi işten ayrıldığında (istifa ederse bile) kıdem tazminatı alacağı (Bu en sık karıştırılan noktadır).
• İşyeri Değişikliği: Temsilcinin rızası olmadan işyeri veya iş tanımı değiştirilemeyeceği.

Özetle: Soru, "Hangisi bir güvence değildir?" diye sorduğu için, kıdem tazminatını reddeden II. maddenin yanlış bir ifade olduğunu ve bu yüzden "güvence" kategorisine girmediğini fark etmelisin.

Başarılar dilerim!

SMMM staja giriş sınavına hazırlanan bir öğrenci olarak bu soruyu çok iyi analiz etmelisin. Soru 4857 sayılı İş Kanunu'ndaki "Bildirim Süresi" ve "Bildirim Tazminatı" konusunu ölçüyor.

Hadi gel, soruyu adım adım çözelim ve neden A şıkkının doğru cevap (yani yanlış olan ifade) olduğunu açıklayalım.

1. Neden A Şıkkı Doğru Cevaptır? (Yanlış İfade)

Soruda "hangisi yanlıştır?" diye soruluyor. A şıkkı şunu diyor: "Süreli fesihte, bildirim süresi içinde işçiye verilmesi gereken yeni iş arama izninde işçi ücrete hak kazanamaz."

Bu ifade yanlıştır, bu yüzden doğru cevaptır.

Neden? İş Kanunu'nun 25. maddesine göre, işveren iş sözleşmesini bildirim süresine uymadan feshetmezse veya feshettikten sonra bildirim süresini işçiye kullandırmazsa, işçiye "yeni iş arama izni" verilir.

• Kural: İşçi, bu yeni iş arama izni süresince işe gelmek zorunda değildir.
• Önemli Nokta: Ancak, işçi bu izin süresinde işe gelmese bile, ücretini almaya devam eder. Yani işçi, yeni iş arama izni süresinde işe gelmese bile, işveren ona o sürenin ücretini ödemek zorundadır.
• Sonuç: A şıkkı "ücrete hak kazanamaz" diyerek bu kuralı tersine çevirdiği için yanlış bir ifadedir.

2. Diğer Şıklar Neden Doğru (Yanlış Cevap Olmayan) İfadelerdir?

Diğer şıkların doğru olduğunu bilmemiz gerekir, çünkü onlar İş Kanunu'na uygundur ve soruda "yanlış olanı" istediğimiz için onları eleriz:

• B Şıkkı (Doğru İfade): İş sözleşmesi 3 yıldan fazla sürmüşse, bildirim süresi 8 haftadır. (Kanun: 1 yıl için 2 hafta, 1-3 yıl için 4 hafta, 3 yıldan fazla için 8 hafta). Bu ifade kanuna uygundur.
• C Şıkkı (Doğru İfade): Eğer işçi, işveren tarafından feshedilirse ve işveren bildirim süresine uymazsa, işçi işverene bildirim süresine ait ücreti tazminat olarak ödemek zorundadır. Bu, işçinin işveren karşısındaki yükümlülüğüdür ve kanuna uygundur.
• D Şıkkı (Doğru İfade): Kanunda belirtilen bildirim süreleri, iş sözleşmesi ile artırılabilir ancak azaltılamaz. Bu ifade doğrudur.
• E Şıkkı (Doğru İfade): İşveren, bildirim süresine ait ücreti işçiye peşin ödeyerek iş sözleşmesini feshedebilir. Bu, işverenin bir hakkıdır ve kanuna uygundur.

3. Hangi Konuyu Bilmek Gerekiyor?

Bu soruyu çözmek için 4857 Sayılı İş Kanunu Madde 25'i ve Bildirim Süresi ile Yeni İş Arama İzni kavramlarını iyi bilmelisin.

Özetle ezberlemen gereken kurallar şunlardır:

• Bildirim Süreleri: 1 yıl için 2 hafta, 1-3 yıl için 4 hafta, 3 yıldan fazla için 8 hafta.
• Yeni İş Arama İzni: İşçiye bu izin verildiğinde işçi işe gelmez ama ücretini almaya devam eder. (A şıkkının hatası burasıdır).
• Tazminat: İşçi işvereni feshederse ve bildirim süresine uymazsa, işverene ücret tazminatı öder.
• Peşin Ödeme: İşveren, bildirim süresini işçiye kullandırmak yerine, o sürenin ücretini peşin vererek işi bitirebilir.

Başarılar dilerim! Bu konu staj sınavında sıkça sorulan temel bir konudur.

Bu soru, SMMM stajı ve genel iş hukuku açısından çok temel ve önemli bir konuyu, yani "Ücret" kavramını ve 4857 sayılı İş Kanunu'ndaki kuralları ölçüyor. Doğru cevap A şıkkıdır.

Gelin bu konuyu adım adım, sanki bir derste anlatıyormuş gibi inceleyelim.

Neden Doğru Cevap A Şıkkıdır?

4857 sayılı İş Kanunu'nun 39. maddesi, ücretin ödeme süresini düzenler. Kanun, işçinin emeğinin karşılığını alabilmesi için ücretin düzenli ve sık aralıklarla ödenmesini şart koşar.

Kanuna göre:

• Ücret, en geç bir ay içinde ödenmelidir.
• Ancak, iş sözleşmesi veya toplu iş sözleşmesi ile bir haftaya kadar indirilebilir.

Bu madde, işçinin nakit akışını korumak ve işverenin işçiye olan borcunu sık sık yerine getirmesini sağlamak için konulmuştur. Dolayısıyla, "ücret ödeme süresi bir haftaya kadar indirilebilir" ifadesi kanunla tam olarak örtüşmektedir. Bu yüzden A şıkkı doğrudur.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Şimdi diğer seçeneklerin neden hatalı olduğunu kısaca açıklayalım:

• B Şıkkı (Yanlış): Asgari ücret, 4857 sayılı İş Kanunu'na tabi olan işçiler için zorunludur. Ancak kanun dışı işlerde (örneğin bazı özel hukuk hükümlerine tabi olanlar veya kanun dışı çalışanlar) da asgari ücret uygulaması yapılır. Asgari ücret, iş sözleşmesinin türüne bakılmaksızın tüm işçiler için en alt sınır olarak kabul edilir. Kanun dışı işlerde de asgari ücret uygulanır, bu şıktaki "uygulanmaz" ifadesi yanlıştır.
• C Şıkkı (Yanlış): Gününde ödenmeyen ücretler için faiz oranı Devlet Tahvilleri değil, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'nın belirlediği 1 aylık vadeli mevduat faiz oranıdır. Kanun, işçinin hak kaybına uğramaması için bu daha yüksek ve güncel oranı öngörmüştür.
• D Şıkkı (Yanlış): İşveren, işçiye ücretten kesme cezası veremez. Ancak bu kuralın mutlak bir istisnası vardır: İş Kanunu'nun 39. maddesinin 4. fıkrasına göre, işçi işverene zarar vermişse veya iş sözleşmesinden doğan yükümlülüklerini yerine getirmemişse, işveren yazılı izinle veya iş sözleşmesi/toplulu sözleşme ile ücretten kesinti yapabilir. Yani "hiçbir koşulda" ifadesi yanlıştır.
• E Şıkkı (Yanlış): İşçi ücretlerinin haczi (el konulması) konusunda limit %20'dir, %10 değil. Kanun, işçinin ve ailesinin geçimini sağlayacak bir kısmın haczedilemeyeceğini belirterek bu oranı %20 olarak sınırlamıştır.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için 4857 sayılı İş Kanunu'nun 39. Maddesi'ni (Ücretin Ödenmesi) iyi bilmek gerekir.

Özellikle şunlara dikkat etmelisin:

• Ücret ödeme süresi en fazla bir aydır, ancak sözleşme ile bir haftaya indirilebilir.
• Geç ödenen ücretler için 1 aylık vadeli mevduat faiz oranı uygulanır.
• Ücret haczi limiti %20'dir.
• Asgari ücret tüm işçiler için geçerlidir.

Başarılar dilerim! Bu kuralları ezberlemek yerine mantığını kavradığında benzer soruları rahatlıkla çözebilirsin.

SMMM staja giriş sınavına hazırlanan bir öğrenci olarak bu soruyu çok iyi analiz etmelisin. Sorunun doğru cevabı B şıkkıdır. Şimdi gel, nedenini adım adım açıklayalım ve diğer şıkların neden tuzağa düşürdüğünü görelim.

Neden Doğru Cevap B?

B) Emziren kadın işçinin süt izni esnasında kaza geçirmesi iş kazası sayılır.

Bu şıkkın doğru olmasının temel nedeni, 5510 sayılı Kanun'un 13. maddesindeki "iş kazası" tanımıdır. Kanun, iş kazasını sadece işyerinde veya işin yürütülmesi sırasında değil; işçinin süt izni (çocuğuna emzirmek için verilen izin) süresinde de geçirdiği kazaları iş kazası olarak kabul eder.

• Mantığı: Süt izni, işçinin iş sözleşmesinin bir parçası olan ve işveren tarafından verilen bir yasal hak süresidir. Bu süre içinde işçi işyerinde olmasa bile, bu izin süresi "işin bir uzantısı" gibi kabul edilir. Dolayısıyla bu sürede meydana gelen kaza, iş kazası sayılır ve sigorta kurumu tarafından karşılanır.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Şimdi diğer şıkların neden hatalı olduğunu kısaca inceleyelim:

• A) Aday çırak, çırak ve işletmelerde mesleki eğitim gören öğrenciler iş kazası ve meslek hastalığı sigortasından yararlanamaz.
• Hata: Bu ifade yanlıştır. Kanun, aday çıraklar, çıraklar ve mesleki eğitim gören öğrencileri de sigortalı sayar. Bu gruplar, iş kazası ve meslek hastalığı sigortasından yararlanırlar. Yani bu şıktaki "yararlanamaz" ifadesi kanuna aykırıdır.

• C) Kamu görevlileri iş kazası ve meslek hastalığı sigortasından yararlanır.
• Hata: Bu şıktaki en büyük tuzak burasıdır. Kamu görevlileri (memurlar, öğretmenler, polisler vb.) 5510 sayılı Kanun kapsamında iş kazası ve meslek hastalığı sigortasından yararlanmazlar. Onlar için iş kazası ve meslek hastalığı riski, 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu veya 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu gibi özel mevzuatlar çerçevesinde karşılanır. Yani 5510 sayılı Kanun'un iş kazası sigortası kapsamı, kamu görevlilerini dışarında bırakır.

• D) İş kazası veya meslek hastalığı sonucunda sigortalıya sürekli iş göremezlik geliri bağlanabilmesi için meslekte kazanma gücünün en az %20 azalmış olduğunun Kurum Sağlık Kurulu tarafından tespit edilmesi gerekir.
• Hata: Kanun, sürekli iş göremezlik geliri bağlanabilmesi için meslekte kazanma gücünün en az %10 azalmış olmasını şart koşar. %20 gibi bir oran kanunda yazmaz. Bu şıktaki oran hatası, cevabın yanlış olmasını sağlar.

• E) Bağımsız çalışan sigortalılar, geçici iş göremezlik ödeneğinden hiçbir şekilde yararlanamaz.
• Hata: Bu ifade de yanlıştır. Bağımsız çalışanlar (serbest meslek erbabı), iş kazası veya meslek hastalığı sonucu geçici iş göremezlik durumunda, geçici iş göremezlik ödeneğinden yararlanabilirler. "Hiçbir şekilde" ifadesi çok kesin ve hatalıdır.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekiyor?

Bu soruyu çözmek için 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 13. maddesini (İş Kazası Tanımı) ve 14. maddesini (Meslek Hastalığı Tanımı) iyi bilmelisin.

Özellikle şunlara dikkat etmelisin:

• İş Kazası Tanımı: Sadece işyerinde değil, işin yürütülmesi sırasında, işveren tarafından verilen izinler (süt izni, mola vb.) süresinde ve işe gidiş-geliş yollarında da iş kazası sayılır.
• Kamu Görevlileri İstisnası: Kamu görevlilerinin iş kazası sigortası 5510 sayılı Kanun ile değil, özel kanunlarla düzenlenir. Bu çok önemli bir istisnadır.
• Oranlar: Sürekli iş göremezlik için gereken azalma oranının %10 olduğunu ezberlemelisin.

Başarılar dilerim! Bu tür tanımlar ve istisnalar sınavlarda en çok sorulan konulardandır.

Bu soru, 4857 sayılı İş Kanunu'nun kapsam dışı bıraktığı işleri (yani iş kanununun uygulanmadığı durumları) sorguluyor. Doğru cevap D şıkkıdır.

Gelin bu durumu bir öğrenci gibi adım adım inceleyelim.

Neden D Şıkkı Doğru?

Soruda bize "İş Kanunu uygulanmaz" diyen durumları bulmamız isteniyor. Kanun'un 3. maddesinde, işçi ve işveren ilişkisi olsa bile bazı özel durumlarda bu kanunun hükümlerinin uygulanmayacağı belirtilmiştir. D şıkkındaki maddeler şunlardır:

• I. Madde (Aile ve Hısımlar): Kanun, bir ailenin üyeleri ve 3. dereceye kadar olan hısımları arasında, dışarıdan başka bir işçi katılmadan yapılan işleri (örneğin aile reisinin evinde veya el sanatları atölyesinde çalışan diğer aile üyeleri) İş Kanunu'ndan çıkarmıştır. Çünkü burada ticari bir işçi-işveren ilişkisinden ziyade ailevi bir dayanışma vardır. Bu madde İş Kanunu'na tabi değildir.
• IV. Madde (Profesyonel Sporcular): Kanun, profesyonel sporcuları da kapsama dışı bırakmıştır. Sporcuların sözleşmeleri genellikle spor federasyonlarının yönetmeliklerine ve özel spor sözleşmelerine tabidir, genel İş Kanunu hükümlerine doğrudan tabi değillerdir. Bu madde İş Kanunu'na tabi değildir.
• V. Madde (Rehabilitasyon): Kanun, rehabilitasyon (tedavi ve iyileştirme) amacıyla çalışanları da iş kanunu kapsamı dışına almıştır. Bu kişiler genellikle sağlık kurumlarında tedavi amaçlı çalışırlar. Bu madde İş Kanunu'na tabi değildir.

Gördüğün gibi I, IV ve V maddeleri İş Kanunu'nun kapsamı dışındadır. Bu yüzden doğru cevap D şıkkıdır.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Şimdi diğer maddelerin neden İş Kanunu'na tabi olduğunu (yani neden yanlış şıklarda yer aldıklarını) kısaca bakalım:

• II. Madde (Çağrı Üzerine Çalışma): Çağrı üzerine çalışma sözleşmesiyle çalışanlar, İş Kanunu'na tabidir. Sadece çalışma saatleri ve ücret ödemeleri konusunda özel kurallar vardır, ancak işçi statüsü ve kanun hükümleri geçerlidir. Bu madde yanlış çünkü kanun uygulanır.
• III. Madde (Havacılık): Havacılığın yer tesislerinde yürütülen işler (örneğin havalimanı personeli, yer hizmetleri vb.) İş Kanunu'na tabidir. Sadece uçak kaptanları ve yardımcıları gibi hava araçlarında çalışanlar için özel durumlar olabilir, ancak genel yer tesisleri iş kanununa tabidir. Bu madde yanlış çünkü kanun uygulanır.

Bu nedenle, "İş Kanunu uygulanmaz" diyen şıklarda II ve III'ü bulunduran B, C ve E şıkları elenir.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için 4857 Sayılı İş Kanunu Madde 3'ü (Kapsam) ezberlemen veya iyi anlaman gerekir.

Özellikle şunları hatırlamalısın:

• İş Kanunu aile içi işleri kapsamaz.
• İş Kanunu profesyonel sporcuları kapsamaz.
• İş Kanunu rehabilitasyon işlerini kapsamaz.
• Ancak çağrı üzerine çalışanları ve havacılık yer tesislerini kapsar.

Başarılar dilerim!

SMMM staj sınavında çıkabilecek bu soruyu senin için çok basit bir dille, sanki bir arkadaşına anlatıyormuş gibi açıklayalım. Sorunun doğru cevabı B şıkkıdır.

Hadi gel, önce neden B şıkkının "söylenemeyecek" (yani yanlış) olduğunu adım adım görelim, sonra diğer şıkların neden doğru olduğunu kısaca özetleyelim.

Neden B Şıkkı Yanlış? (Doğru Cevap)

Şıkkı şöyle okuyalım: "İş akdinin devirden sonra sona erdiği durumlarda kıdem tazminatı... toplamı üzerinden hesaplanır ve tamamından devralan işveren tek başına sorumlu olur."

Buradaki hata, sorumluluk kısmındadır. İşyeri devri durumunda kural şudur:

• Kıdem Hesabı: Evet, işçi devralan işverene geçse de, kıdem tazminatı hesaplanırken devreden işverendeki süresi de devralandaki süresiyle toplanır. Bu kısım doğrudur.
• Sorumluluk: Ancak, bu tazminatın tamamını devralan işveren tek başına ödemek zorunda değildir. Kanun (İş Kanunu md. 6), devir tarihinden önce doğmuş olan borçlar (kıdem tazminatı dahil) için devreden ve devralan işverenin birlikte (müteselsilen) sorumlu olacağını söyler.

Yani, işçi kıdem tazminatını isterse hem eski işverene hem de yeni işverene başvurabilir. Devralan işveren, eski işverenin borcunu tek başına üstlenmek zorunda değildir; bu iki işveren ortak sorumludur. Şıkkın "tek başına sorumlu olur" demesi yanlıştır.

Diğer Şıklar Neden Doğru? (Söylenemeyen tek B olduğu için bunlar doğrudur)

• A Şıkkı (Doğru): İşyeri devrinde iş sözleşmeleri otomatik olarak yeni işverene geçer. İşçiye "işten çıkıp yeniden işe gir" demezler, tüm hak ve borçlar (kıdem, izin vb.) yeni işverene devredilir. Bu kural doğrudur.
• C Şıkkı (Doğru): Devir tarihinden önce doğmuş borçlar için devreden ve devralan işveren 2 yıl boyunca birlikte sorumludur. Bu, işçinin haklarını korumak için getirilmiş çok önemli bir kuraldır. Doğrudur.
• D Şıkkı (Doğru): Sadece işyeri devredildiği için işçi işten çıkarılamaz. Devralan işveren, devri bir "haklı fesih sebebi" olarak gösteremez. İşçi işe devam etmek isterse devam edebilir. Doğrudur.
• E Şıkkı (Doğru): Eğer devir nedeniyle işçinin çalışma koşullarında (maaş, mesai, görev tanımı vb.) esaslı değişiklik olursa, işçi İş Kanunu'nun 22. maddesine dayanarak iş sözleşmesini feshedebilir ve kıdem tazminatını alabilir. Doğrudur.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekiyor?

Bu soruyu çözmek için İş Kanunu Madde 6'yı (İşyeri Devri) ve Madde 22'yi (Değişiklik Feshi) iyi bilmelisin.

Özetle Kural:

• İşyeri devrince iş sözleşmeleri otomatik olarak yeni işverene geçer.
• Kıdem toplanır (eski + yeni).
• Ancak eski işverenin borçlarından (kıdem dahil) 2 yıl boyunca devreden ve devralan işveren birlikte (müteselsilen) sorumludur. Devralan işveren tek başına sorumlu değildir.

Başarılar dilerim! Bu kuralı ezberlersen benzer sorularda hataya düşmezsin.