2023/2 SGS Maliyet Muhasebesi Soruları ve Çözümleri

Bu soruyu bir SMMM stajı öğrencisi gibi düşünerek, sanki sınıfın önündeyiz ve konuyu anlatıyorum gibi açıklayalım. Sorunun doğru cevabı E şıkkıdır.

Hadi gel, mantığını adım adım çözelim.

Neden Doğru Cevap E?

Öncelikle soruda geçen "7/A seçeneği" ifadesine dikkat et. Bu, Maliye Bakanlığı'nın belirlediği Gider Yansıtma Yöntemleri'nden biridir. Bu yöntemde, fabrikadaki genel üretim giderleri (fabrika genelinde harcanan ama doğrudan tek bir ürüne ait olmayan giderler), üretim yerlerine (kesme, kaynak, boya vb.) işçilik saatleri veya işçilik maliyeti üzerinden dağıtılır.

Şimdi şıklara bakalım:

• E Şıkkı (Yemekhane personelinin sosyal güvenlik primleri): Fabrikadaki yemekhane, üretim yapan makineler gibi doğrudan ürün üretmez. Ancak fabrikadaki tüm çalışanların (işçilerin, mühendislerin, yöneticilerin) yemek yemesi için çalışır. Bu nedenle yemekhane personelinin maaşları ve sosyal güvenlik primleri, doğrudan bir ürüne ait değildir. Bu giderler, fabrikadaki Genel Üretim Giderleri hesabında toplanır ve daha sonra 7/A yöntemiyle üretim yerlerine dağıtılır. Bu yüzden bu şık doğrudur.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Diğer şıkları neden eliyoruz? Çünkü bunlar ya "Doğrudan Gider" ya da "Dönem Gideri"dir:

• A Şıkkı (Pazarlama müdürünün kıdem tazminatı): Pazarlama müdürü fabrikada ürün üretmez, ürün satar. Bu gider bir Dönem Gideri'dir (Satış Gideri). Üretim maliyetine dahil edilmez.
• B Şıkkı (Kesimhanede tüketilen ilk madde): Bu, doğrudan ürünün yapımında kullanılan ham maddedir. Bu gider Doğrudan Malzeme Maliyeti'dir. Genel üretim gideri değil, doğrudan esas üretim gideridir.
• C Şıkkı (Fabrika müdürlüğünde tüketilen kırtasiye): Fabrika müdürü fabrikayı yönetir. Ancak soruda "7/A seçeneği" denildiği için, fabrika yönetimi giderleri genellikle Genel Üretim Giderlerine dahil edilir. Ancak burada bir nüans var: Eğer fabrika müdürü sadece üretim yönetimi yapıyorsa bu genel üretim gideri olabilir. Ancak E şıkkı (yemekhane) daha belirgin bir "fabrika genel hizmet gideri"dir ve SMMM sınavlarında yemekhane giderleri klasik bir "Genel Üretim Gideri" örneğidir. C şıkkı bazen tartışmalı olabilir ama E şıkkı kesin ve net bir genel üretim gideridir. (Not: Bazı kaynaklarda fabrika yönetimi giderleri de genel üretim gideri sayılır, ancak sınav mantığında "yemekhane" en tipik örnektir).
• D Şıkkı (Boyahane personelinin esas işçilikleri): Boyahane personeli doğrudan ürüne işçilik veriyor. Bu gider Doğrudan İşçilik Maliyeti'dir. Genel üretim gideri değil, esas üretim gideridir.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekiyor?

Bu soruyu çözmek için şu iki temel konuyu iyi bilmelisin:

• Maliyet Muhasebesi - Üretim Maliyeti Hesapları: Hangi giderin "Doğrudan Malzeme", hangisinin "Doğrudan İşçilik", hangisinin "Genel Üretim Gideri" ve hangisinin "Dönem Gideri" olduğunu ayırt etmek.
• 7/A Seçeneği (Gider Yansıtma Yöntemi): Bu yöntemde, Genel Üretim Giderleri'nin (yemekhane, fabrika yönetimi, fabrika genel aydınlatma vb.) üretim yerlerine nasıl dağıtıldığını bilmek.

Özetle: Ürüne doğrudan işçilik veya malzeme verenler (B ve D) esas giderdir. Satış yapanlar (A) dönem gideridir. Fabrikayı genel olarak ayakta tutan ve tüm işçilere hizmet verenler (E) ise Genel Üretim Gideri'dir.

Başarılar dilerim!

Doğru cevap B) 10.000 ₺.

Mamul hareketinin temel eşitliği:

• Satılabilir Mamuller Maliyeti = Satılan Mamuller Maliyeti + Dönem Sonu Mamul
• Dönem Sonu Mamul = 135.000 − 125.000 = 10.000 ₺

Verilerle sağlama:

• Dönem üretim maliyeti = 20.000 (DİMM) + 25.000 (DİŞ) + 60.000 (GÜG) = 105.000 ₺
• + Dönem başı yarı mamul 10.000 − dönem sonu yarı mamul 0 → Üretilen Mamul Maliyeti = 115.000 ₺
• + Dönem başı mamul 20.000 → Satılabilir Mamuller Maliyeti = 135.000 ₺ (soruda verilenle aynı)
• − Satılan Mamuller Maliyeti 125.000 → Dönem Sonu Mamul = 10.000 ₺

Dikkat: Dönem başı yarı mamul (10.000 ₺) bu dönemde tamamlanıp mamule dönüştüğü için üretilen mamul maliyetine eklenir; dışarıda bırakılırsa hesap tutmaz.

Doğru cevap: B

Bu soruyu çözmek için önce Genel Üretim Giderlerinin (GÜG) yüklenme oranını bulmamız, sonra bu oranı A siparişinin EÜ20'deki makine saatine uygulayarak toplam yüklenen tutarı hesaplamamız ve en sonunda bunu A siparişinin adet sayısına bölerek birim maliyeti bulmamız gerekir.

Öncelikle, genel üretim giderleri makine saatleri üzerinden dağıtıldığı için, tüm siparişlerin toplam makine saatini ve toplam fiili genel üretim giderini bilmemiz gerekir. Soruda verilenlere göre; A siparişi EÜ10'da 50, EÜ20'de 60 makine saati kullanmış; B siparişi ise EÜ10'da 100, EÜ20'de 40 makine saati kullanmıştır. Bu durumda toplam makine saati: (50 + 60) + (100 + 40) = 250 makine saati olur. İşletmede gerçekleşen toplam fiili genel üretim gideri 100.000 ₺ olduğuna göre, makine saati başına düşen yüklenme oranı 400 ₺/MS (100.000 / 250) olarak bulunur.

Şimdi sorunun sorduğu spesifik kısma, yani A no.lu siparişin EÜ20'deki birim maliyetine gelelim. A siparişi EÜ20'de 60 makine saati kullanmıştır. Bu saate yüklenen toplam genel üretim gideri: 60 MS x 400 ₺/MS = 24.000 ₺ eder. A siparişinden 500 adet üretildiği için, bu tutarı adede böldüğümüzde birim başına düşen maliyet: 24.000 ₺ / 500 adet = 48 ₺ bulunur. Bu nedenle doğru cevap C seçeneğidir.

Diğer şıkların neden yanlış olduğunu kısaca inceleyelim:

• A (20) ve B (40) şıkları, muhtemelen toplam makine saatlerinin sadece bir kısmı dikkate alınarak veya yükleme oranının yanlış hesaplanmasıyla elde edilen hatalı sonuçlardır.
• D (50) şığı, A siparişinin toplam makine saatlerinin (110 MS) kullanılmasıyla veya toplam maliyetin sadece A siparişine yüklenip bölünmesi gibi mantık hatalarıyla bulunmuş olabilir.
• E (128) şığı ise, genel üretim giderlerinin direkt işçilik veya direkt malzeme gibi diğer maliyet kalemleriyle karıştırılması sonucu ortaya çıkan çok yüksek bir hatadır.

Bu soruyu çözebilmek için Sipariş Maliyet Sistemi altında Genel Üretim Giderlerinin Yüklenme Oranının Hesaplanması ve Makine Saatleri Üzerinden Dağıtım konularını iyi bilmek gerekir.

Sonuç olarak, EÜ20 esas üretim gider yerinde A no.lu sipariş için yüklenen genel üretim giderleri birim başına 48 ₺'dir.

Bu soruyu bir öğrenci arkadaşına anlatır gibi, adım adım ve çok basit bir dille çözelim. Sorunun doğru cevabı A şıkkı (12 ₺)'dir.

Hadi gel, mantığını birlikte kuralım:

1. Neden Doğru Cevap A (12 ₺)?

Bu sorunun en kritik noktası "Normal Maliyet Yöntemi" ve "Sabit Genel Üretim Giderleri" kavramlarıdır.

• Sabit Giderler Ne Demektir? Sabit giderler, üretim miktarı artsa da azalsa da toplamda değişmeyen giderlerdir. Soruda bize "Sabit Genel Üretim Giderleri"nin toplam tutarının 120.000 ₺ olduğu verilmiştir.
• Normal Maliyet Yöntemi Nedir? Bu yöntemde, sabit üretim giderlerini birim başına dağıtmak için tahmini üretim kapasitesini (normal kapasiteyi) kullanırız. Üretim miktarı ne kadar olursa olsun, sabit giderin toplam tutarı değişmez; sadece birim başına düşen pay, üretim miktarına göre değişir.
• Hangi Üretim Miktarını Kullanacağız? Soruda işletmenin aylık üretim kapasitesi 10.000 birim olarak belirtilmiştir. Normal maliyet yönteminde, sabit giderleri dağıtmak için gerçek üretilen miktarı (8.000 birim) değil, kapasiteyi (10.000 birim) kullanırız.

Hesaplama Şu Şekilde Yapılır:

• Toplam Sabit Genel Üretim Gideri: 120.000 ₺
• Normal Kapasite (Dağıtma Tabanı): 10.000 birim
• Birim Başına Sabit Gider Payı = Toplam Sabit Gider / Normal Kapasite
• Hesap: 120.000 ÷ 10.000 = 12 ₺

Gördün mü? Üretim miktarının 8.000'e çıkması, sabit giderin toplam tutarını değiştirmez. Sadece bu 120.000 ₺'nin 10.000 birime bölünmesi gerekir. Sonuç 12 çıkar.

2. Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Diğer şıklar, genellikle öğrencilerin "Tam Maliyetleme" ile "Normal Maliyet" arasındaki farkı karıştırmalarından veya hangi sayıyı kullanacaklarını yanlış seçmelerinden kaynaklanır:

• B (16) ve D (30): Bu şıklar, sabit giderleri gerçek üretilen miktar olan 8.000 birime bölerek bulunmuştur.
• 120.000 ÷ 8.000 = 15 (B şıkkına yakın bir hata) veya 120.000 ÷ 4.000 gibi başka bir yanlış oranlama.
• Hata: Normal maliyet yönteminde sabit giderleri dağıtmak için gerçek üretim değil, kapasite kullanılır. 8.000 birimle bölerseniz bu yöntem hatası olur.
• C (28) ve E (35): Bu şıklar, soruda verilen diğer değişken giderleri (ilk madde, işçilik vb.) veya birim maliyetin 120 ₺'lik kısmını da hesaba katarak karmaşık ve gereksiz hesaplamalar yapmaktan kaynaklanır. Soru sadece "birim başına sabit genel üretim giderlerinin payını" sormaktadır. Diğer maliyetlere dokunmaya gerek yoktur.

3. Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için şu iki temel konuyu iyi bilmen gerekir:

• Normal Maliyet Yöntemi: Sabit üretim giderlerinin birim başına dağıtılmasında, normal üretim kapasitesinin kullanılması gerektiğini bilmelisin. (Gerçek üretim miktarı değil).
• Sabit Giderlerin Doğası: Sabit giderlerin toplam tutarının üretim miktarından bağımsız olduğunu ve sadece birim başına düşen payın değiştiğini hatırlamalısın.

Özetle: Soru sana "Sabit giderin toplamı 120.000, kapasite 10.000 birim. Birim başına kaç düşer?" diye soruyor. Cevap: 120.000 / 10.000 = 12.

Başarılar dilerim!

Bu soru, SMMM stajı ve maliyet muhasebesi derslerinin en önemli konularından biri olan "Ortak Maliyet Dağıtımı" konusunu ölçüyor. Soruyu adım adım, sanki bir sınıfta anlatıyormuş gibi çözelim.

1. Neden Doğru Cevap C (180 ₺) Şıkkıdır?

Soruda işletmenin "Satış Değeri Yöntemi"ni kullandığı belirtilmiş. Bu yöntemde, ortak maliyetler (180.000 ₺), mamullerin satış değerlerine oranlanarak dağıtılır. Yani, ne kadar çok satsa, o kadar çok maliyet yüklenir.

Adım adım hesaplama şu şekilde yapılır:

Adım 1: Her bir mamulün toplam satış değerini bulalım.

• A Mamulü: 500 kg x 30 ₺ = 15.000 ₺
• B Mamulü: 400 kg x 60 ₺ = 24.000 ₺
• C Mamulü: 300 kg x 70 ₺ = 21.000 ₺

Adım 2: Tüm mamullerin toplam satış değerini bulalım. 15.000 + 24.000 + 21.000 = 60.000 ₺

Adım 3: B Mamulünün toplam satış değerinin, toplam satış değerine oranını (payını) hesaplayalım. B Mamulü payı = 24.000 / 60.000 = 0,4 (Yani %40'lık bir paya sahip).

Adım 4: Toplam ortak maliyeti (180.000 ₺) bu orana göre dağıtalım. B Mamulüne düşen toplam maliyet = 180.000 ₺ x 0,4 = 72.000 ₺

Adım 5: Soru bizden "kg başına" düşen maliyeti istiyor. B Mamulü 400 kg üretilmiş. 72.000 ₺ / 400 kg = 180 ₺/kg

Sonuç olarak, B mamulünün kg başına alacağı pay 180 ₺'dir. Bu da C şıkkını işaretlememizi sağlar.

2. Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Diğer şıklar genellikle mantık hatası veya formül karışıklığından kaynaklanır:

• A) 90 ve B) 150: Bu değerler, muhtemelen mamullerin miktarına (kg sayısına) göre dağıtım yapıldığında veya satış fiyatı ile miktarın çarpımı yanlış hesaplandığında çıkan hatalı sonuçlardır. Örneğin, sadece kg sayısına göre dağıtırsak (500:400:300), B'ye 400/1200 = 1/3 oranı düşer. 180.000 / 3 = 60.000 ₺ toplam maliyet, 60.000 / 400 kg = 150 ₺ çıkar. Bu, B şıkkını oluşturur. Ancak soru "Satış Değeri" yöntemini istediği için bu yöntem yanlıştır.
• D) 210 ve E) 240: Bu değerler, satış fiyatlarının doğrudan maliyetle çarpılması veya oranların tamamen tersine çevrilmesi gibi mantıksız işlemler sonucu ortaya çıkan rastgele hatalardır.

3. Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için "Ortak Maliyet Dağıtma Yöntemleri" konusunu iyi bilmelisin. Özellikle:

• Satış Değeri Yöntemi: Maliyetin, mamullerin piyasa satış değerine göre dağıtılması.
• Miktar Yöntemi: Maliyetin, üretilen miktar (kg, adet vb.) oranında dağıtılması.

Özetle: Soruda "Satış Değeri" yazıyorsa, mutlaka önce (Miktar x Fiyat) işlemini yapıp toplam satış değerini bulmalı, sonra bu değere göre oranı bulup maliyeti dağıtmalısın. Sadece kg sayısına bakmak en sık yapılan hatadır.

Bu soruyu bir SMMM stajı öğrencisi gibi adım adım çözelim. Maliyet muhasebesinde "Standart Maliyet Sistemi" ve "Fark Analizi" (sapma analizi) en önemli konulardan biridir. Sorunun mantığını kavramak için önce elimizdeki verileri düzenleyelim.

1. Doğru Cevap Neden C Şıkkıdır? (Adım Adım Çözüm)

Öncelikle soruda bize fiili (gerçekleşen) ve standart (planlanan) veriler verilmiş. Bizden Fiyat Farkı (Fiyat Sapması) isteniyor.

Verileri Toplayalım:

• Standart Fiyat: 1 kg için 12 TL.
• Fiili Miktar: 25.000 kg (Üretimde gerçekten kullanılan miktar).
• Fiili Toplam Maliyet: 250.000 TL.

Buradan Fiili Fiyatı bulmamız gerekiyor:

• Fiili Fiyat = Toplam Maliyet / Fiili Miktar
• Fiili Fiyat = 250.000 TL / 25.000 kg = 10 TL/kg

Formül: Standart maliyet sistemlerinde Fiyat Farkı şu formülle hesaplanır: > Fiyat Farkı = (Standart Fiyat - Fiili Fiyat) x Fiili Miktar

• Standart Fiyat: 12 TL
• Fiili Fiyat: 10 TL
• Fiili Miktar: 25.000 kg

Hesaplayalım:

• (12 - 10) x 25.000 = 2 x 25.000 = 50.000 TL

Yön Belirleme (Olumlu mu Olumsuz mu?):

• Standart fiyatımız 12 TL iken, işimizde 10 TL'ye malzeme aldık.
• Yani malzemeyi daha ucuza aldık.
• İşletme için bu bir kâr durumudur, yani OLUMLU farktır.

Sonuç: 50.000 TL Olumlu Fark. Bu da C şıkkını işaretler.

2. Diğer Şıklar Neden Yanlış?

• A ve B Şıkları (40.000 TL): Bu şıklar, muhtemelen standart miktar ile fiili miktar arasındaki farkın yanlışlıkla fiyat farkı formülüne dahil edilmesiyle veya standart miktar hesabının (5.000 birim x 4 kg = 20.000 kg) yanlış kullanılmasıyla oluşmuş hatalı bir hesaplamadır. Eğer standart miktar (20.000 kg) ile standart fiyat (12 TL) çarpılıp fiili maliyetten çıkarılırsa 40.000 TL çıkabilir ama bu "Miktar Farkı"nın bir parçasıdır, fiyat farkı değildir.
• D ve E Şıkları (50.000 TL Olumsuz / 10.000 TL):
• D Şıkkı: Hesaplamayı doğru yapmışlar (50.000 TL) ancak yönü yanlış belirlemişler. Daha ucuza aldıkları için "olumsuz" (zarar) yazmışlar. Oysa ucuz almak olumludur.
• E Şıkkı: Standart miktar (20.000 kg) ile fiili miktar (25.000 kg) arasındaki farkı (5.000 kg) standart fiyatla çarparak 60.000 TL gibi bir sonuç çıkarmaya çalışmış olabilirler veya farklı bir karışıklık yapmışlardır. 10.000 TL rakamı bu senaryoda mantıklı bir sapma çıkarmıyor.

3. Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için "Standart Maliyet Sistemi" ve "Maliyet Fark Analizi" konularını iyi bilmelisin.

Özellikle şunlara dikkat etmelisin:

• Fiyat Farkı vs. Miktar Farkı: Soru "Fiyat Farkı" istiyorsa, fiili miktar ile fiili fiyat arasındaki farkı standart fiyatla karşılaştır. Miktar farkı istenirse, standart miktar ile fiili miktar arasındaki farkı standart fiyatla çarp.
• Olumlu ve Olumsuz Yorumu:
• Standart > Fiili ise (Planlanan pahalı, gerçek ucuz) -> Olumlu (Kâr).
• Standart < Fiili ise (Planlanan ucuz, gerçek pahalı) -> Olumsuz (Zarar).

Özetle: Soruda "daha ucuza aldık" dediği için fark olumlu olmalı ve formülde fiili miktar kullanılarak fiyat farkı hesaplanmalıdır. Doğru cevap C

Doğru cevap B) 12.500 ₺'dir. Kademeli dağıtımda önce, diğer yardımcı gider yerine daha fazla hizmet veren (burada aynı zamanda gideri daha yüksek olan) yardımcı gider yeri dağıtılır. Yemekhane Enerji'ye 10/50 × 15.000 = 3.000 ₺ hizmet verirken Enerji Yemekhane'ye 80/380 × 12.000 ≈ 2.526 ₺ hizmet vermektedir. Bu nedenle dağıtıma Yemekhane ile başlanır; dağıtılan gider yeri bir daha pay almaz.

1. Yemekhane'nin dağıtımı (personel sayısına göre)

• Pay alacaklar: Enerji 10, Kesim 15, Dikim 25 → toplam 50 kişi (Yemekhane'nin kendi 5 kişisi dahil edilmez)
• Kişi başı: 15.000 ÷ 50 = 300 ₺
• Enerji'ye: 10 × 300 = 3.000 ₺
• Kesim'e: 15 × 300 = 4.500 ₺
• Dikim'e: 25 × 300 = 7.500 ₺

2. Enerji'nin dağıtımı (kilovatsaate göre)

• Enerji'nin yeni toplamı: 12.000 + 3.000 = 15.000 ₺
• Yemekhane artık dağıtıldığı için pay almaz; pay alacaklar: Kesim 200, Dikim 100 → toplam 300 kWh
• kWh başı: 15.000 ÷ 300 = 50 ₺
• Kesim'e: 200 × 50 = 10.000 ₺
• Dikim'e: 100 × 50 = 5.000 ₺

3. Dikim'in aldığı toplam pay

• 7.500 + 5.000 = 12.500 ₺

Kontrol: Dağıtılan toplam 4.500 + 7.500 + 10.000 + 5.000 = 27.000 ₺ = 12.000 + 15.000 ₺.

Doğru cevap: B

Bu soruda doğru cevap B) 5'tir çünkü ortalama maliyet yöntemini kullanarak şekillendirme giderlerinin toplamını, şekillendirme açısından hesaplanan eşdeğer birim sayısına böldüğümüzde bu sonuca ulaşırız. Öncelikle şekillendirme için toplam maliyeti bulmamız gerekir; bu, dönem başı yarı mamulün şekillendirme maliyeti (4.000 ₺) ile dönemin yeni eklenen şekillendirme maliyetinin (20.000 ₺) toplamı olan 24.000 ₺'dir. Ardından eşdeğer birim sayısını hesaplamak için tamamlanan mamul miktarını (4.500 ton) ve dönem sonu yarı mamulün eşdeğer miktarını toplayacağız; burada dönem sonu yarı mamul miktarını bulmak için "Başlangıç + Başlanan - Tamamlanan" formülünü kullanırsak (1.500 + 4.000 - 4.500) 1.000 ton elde ederiz. Soruda dönem sonu yarı mamullerin şekillendirme açısından %30 tamamlanmış olduğu belirtildiği için, bu 1.000 tonun eşdeğer miktarı 300 ton (1.000 x %30) olur. Böylece toplam eşdeğer birim sayısı, tamamlanan 4.500 ton ile eşdeğer 300 tonun toplamı olan 4.800 birim olarak bulunur. Son adımda ise toplam şekillendirme maliyeti olan 24.000 ₺'yi toplam eşdeğer birim sayısına (4.800) böldüğümüzde 5 ₺ birim maliyet ortaya çıkar.

Diğer şıkların yanlış olmasının temel nedeni, ya eşdeğer birim sayısının yanlış hesaplanması (örneğin dönem sonu yarı mamulün %100 kabul edilmesi veya miktar hesabının hatası) ya da toplam maliyetin sadece döneme ait giderlerle sınırlı tutulmasıdır; örneğin A şıkkı genellikle eşdeğer birim sayısının 5.000 olarak yanlış hesaplanmasıyla, C şıkkı ise sadece döneme ait maliyetin (20.000 ₺) eşdeğer birime bölünmesiyle elde edilen hatalı bir sonuçtur. Bu soruyu çözebilmek için Ortalama Maliyet Yöntemi altında eşdeğer birim maliyetinin nasıl hesaplandığını, dönem başı stokların maliyetlerinin döneme eklenen maliyetlerle birleştirildiğini ve dönem sonu stokların tamamlanma derecelerine göre eşdeğer birime dönüştürülmesi gerektiğini bilmek şarttır.

Özetle, toplam şekillendirme maliyetini (24.000 ₺) toplam eşdeğer birim sayısına (4.800 birim) böldüğümüzde doğru birim maliyet olan 5 ₺'yi bulmuş oluruz.