2023/3 SGS İş ve Sosyal Güvenlik Hukuku Soruları ve Çözümleri

Doğru cevap A şıkkıdır çünkü malullük aylığı, 5510 sayılı Kanun'daki uzun vadeli sigorta kollarından malullük sigortası kapsamında bağlanır. İş kazası veya meslek hastalığı sonucu çalışma gücünü kaybeden sigortalıya ise malullük aylığı değil, iş kazası ve meslek hastalığı sigortasından sürekli iş göremezlik geliri bağlanır.

B şıkkı yanlıştır çünkü geçici iş göremezlik süresince günlük geçici iş göremezlik ödeneği verilmesi, iş kazası ve meslek hastalığı sigortasının sağladığı haklardandır. C şıkkı yanlıştır çünkü iş kazası veya meslek hastalığı sonucu ölen sigortalının hak sahiplerine gelir bağlanması bu sigorta kolunun haklarındandır. D şıkkı yanlıştır çünkü iş kazası veya meslek hastalığı sonucu ölen sigortalı için cenaze ödeneği verilmesi de bu kapsamda sayılır. E şıkkı yanlıştır çünkü gelir bağlanmış kız çocuklarına evlenmeleri hâlinde evlenme ödeneği verilmesi iş kazası ve meslek hastalığı sigortasının haklarındandır.

Bilinmesi gereken kural: İş kazası ve meslek hastalığı sigortasında sigortalıya sürekli iş göremezlik geliri bağlanır; malullük aylığı ise malullük sigortasının konusudur.

Bu soruyu bir SMMM stajı öğrencisi gibi düşünerek, sanki bir hocanın sana anlatması gibi adım adım açıklayalım. Sorunun doğru cevabı D şıkkıdır.

Neden D Şıkkı Doğru Cevap?

Sorunun anahtarı şudur: "Hangisi İş Kanunu'nun KAPSAMININ DIŞINDA OLDUĞU AÇIKÇA ÖNGÖRÜLEN işlerden biri DEĞİLDİR?"

Burada iki önemli kelimeye dikkat etmemiz lazım: "Dışında" ve "Değildir".

• Soru bize, İş Kanunu'na tabi olmayan işleri listeliyor.
• Bizden ise bu listede olmayan (yani İş Kanunu'na tabi olan) işi bulmamız isteniyor.

D Şıkkını İnceleyelim: "Havacılığın bütün yer tesislerinde yürütülen işler" İş Kanunu'nun 2. maddesine göre, deniz ve hava taşıma işleri kanunun dışında bırakılmıştır. Ancak, havacılığın yer tesislerinde (örneğin; havaalanı terminalinde çalışan güvenlik görevlileri, temizlikçiler, bilet satıcıları, yemekhane personeli vb.) yapılan işler İş Kanunu'na tabidir. Yani bu işler kanunun kapsamı içindedir.

• Soru: "Hangisi dışarıda olanlardan biri değildir?"
• Cevap: "Havacılığın yer tesislerindeki işler" (Çünkü bunlar dışarıda değil, içeridedir).

Bu yüzden D şıkkı, sorunun mantığına en uygun ve doğru cevaptır.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Diğer şıklar (A, B, C ve E), İş Kanunu'nun 2. maddesi uyarınca açıkça iş kanununun dışında bırakılmış işlerdir. Yani bunlar "dışarıda olanlar" listesindedir. Soru ise "dışarıda olanlardan biri değildir" dediği için bu şıklar cevap olamaz.

• A) Ev hizmetleri: Ev işçileri İş Kanunu'na tabi değildir (4857 sayılı Kanun'un 2. maddesi).
• B) Aile ekonomisi sınırları içinde kalan tarım işleri: Küçük aile çiftlikleri ve tarım işleri kanun dışındadır.
• C) Deniz ve hava taşıma işleri: Gemide veya uçakta çalışan personelin iş ilişkisi İş Kanunu'na tabi değildir (Bunlar özel kanunlara tabidir).
• E) 50'den az işçi çalıştırılan tarım ve orman işleri: Tarım ve orman işyerlerinde 50'den az işçi varsa, bu işyerleri İş Kanunu'ndan muaf tutulmuştur.

Özetle: A, B, C ve E şıkları "İş Kanunu'na tabi olmayanlar" listesindedir. Soru ise "Bu listede olmayanı bul" dediği için bu şıklar elenir.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için 4857 Sayılı İş Kanunu'nun 2. Maddesi'ni (Kapsam) ezberlemeniz veya iyi bilmeniz gerekir.

Öğrenmen Gereken Kural: İş Kanunu, deniz ve hava taşıma işlerini genel olarak kapsam dışına alır. Ancak havacılığın yer tesislerindeki işler (havaalanı içindeki ofis, güvenlik, temizlik vb.) İş Kanunu'na tabidir. Bu ayrımı bilmek, soruyu çözmek için yeterlidir.

Başarılar dilerim!

Bu soru, Sosyal Sigortalar Kanunu'nda "Hizmet Akdine Tabi Olmayanlar" başlığı altında incelenen özel bir durumdur. Sanki bir arkadaşına anlatıyormuş gibi, adım adım açıklayalım.

🎯 Doğru Cevap Neden D (I, III ve IV)?

Sorunun anahtarı şudur: 5510 sayılı Kanun'un 4/I(a) bendi normalde "iş akdi ile çalışanları" kapsar. Ancak kanun, bazı özel durumlarda iş akdi olmasa bile bu bendin hükümlerini (yani sigortalı sayılmayı) bazı gruplara da genişletmiştir.

Doğru cevap olan D şıkkındaki gruplar şunlardır ve neden sigortalı sayılırlar:

• I. Toplum Yararına Çalışma Programı (TYCP): İşsizlik sigortasından yararlananlar, devlet tarafından organize edilen bu programlarda çalıştıkları sürece, sanki normal bir işçi gibi sigortalı sayılırlar. Bu, işsizlik sigortası ile ilişkilidir.
• III. Sendika Yöneticileri: İşçi sendikalarının başkanları ve yönetim kurulu üyeleri, sendika ile aralarında bir "hizmet akdi" olmasa bile, sendika yöneticisi olarak çalıştıkları için 4/I(a) bendi hükümlerine tabi tutulurlar.
• IV. Usta Öğreticiler: Milli Eğitim Bakanlığı'nın düzenlediği kurslarda usta öğretici olarak çalışanlar, normal bir işçi gibi sigortalı sayılırlar.

Özetle: Kanun, bu üç grubu (TYCP çalışanları, sendika yöneticileri ve usta öğreticiler) "iş akdine tabi olmayanlar" arasında saysa da, onları sigortalı kabul edip 4/I(a) bendi hükümlerini onlara da uygulamıştır.

❌ Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Diğer gruplar neden listede yok? Çünkü kanun onları bu bent kapsamında sigortalı saymamıştır:

• II. Köy ve Mahalle Muhtarları: Muhtarlar, belediyeler veya kaymakamlıklar tarafından atanan veya seçilen kamu görevlileridir. Onlar 4/I(b) bendi kapsamında (kamu görevlileri) sigortalı sayılırlar, 4/I(a) bendi hükümleri onlara uygulanmaz.
• V. Askerlik Hizmeti (Er ve Erbaş): Askerlik yapanlar, askerlik kanununa tabidirler. Onlar 4/I(c) bendi kapsamında (askerlik hizmetini yapanlar) sigortalı sayılırlar. Dolayısıyla 4/I(a) bendi hükümleri onlara uygulanmaz.

📚 Hangi Konuyu Bilmek Gerekiyor?

Bu soruyu çözmek için 5510 Sayılı Kanun'un 4. Maddesi'ni iyi bilmelisin. Özellikle:

• 4/I(a) Bendi: Hizmet akdine tabi olanlar.
• 4/I(b) Bendi: Kamu görevlileri.
• 4/I(c) Bendi: Askerlik hizmetini yapanlar.
• 4/I(d) Bendi: Esnaf ve sanatkarlar.
• 4/I(e) Bendi: Tarım işçileri.

Kritik Kural: Kanun, 4/I(a) bendi hükümlerini (iş akdine tabi olanlar için geçerli olanları), I, III ve IV numaralı gruplara da genişletmiştir. Bu genişletmeyi ezberlemek ve diğer grupların (muhtarlar, askerler) farklı bendlere ait olduğunu ayırt etmek sınavda kilit noktadır.

Başarılar dilerim!

Doğru cevap C şıkkıdır çünkü 4857 sayılı İş Kanunu'nun 30. maddesi, eski hükümlü çalıştırma zorunluluğunu yalnızca kamu kurum ve kuruluşları ile kamu iktisadi teşebbüslerine yükler; özel sektör işverenleri bu yükümlülükten muaf tutulmuştur.

A şıkkı yanlıştır çünkü özel sektörde engelli çalıştırma yükümlülüğü 30 işçiye değil, 50 işçiye ulaşan işyerlerinde başlar. B şıkkı hatadır çünkü kısmi süreli iş sözleşmesiyle çalışanlar işçi sayısının hesaplanmasında dikkate alınır. D şıkkı hatalıdır çünkü engelli işçiler yeraltı ve sualtı işlerinde çalıştırılamaz. E şıkkı da yanlıştır çünkü aynı il sınırlarındaki birden fazla işyerinin işçi sayıları toplanarak tek bir yükümlülük belirlenir.

Bilinmesi gereken kural: Eski hükümlü çalıştırma zorunluluğu sadece kamu sektöründe geçerlidir.

Bu soruyu bir SMMM stajı sınavı sorusu gibi ele alalım. Sorunun doğru cevabı B şıkkıdır. Şimdi nedenini adım adım, sanki bir derste anlatıyormuş gibi açıklayalım.

Neden Doğru Cevap B Şıkkıdır?

Soruda "sendika özgürlüğünün güvencelerinden biri değildir" diye soruluyor. Yani, kanunda olmayan veya yanlış bir ifadeyi bulmamız gerekiyor.

B şıkkını inceleyelim: "İşveren, bir sendikaya üye olan işçilerle sendika üyesi olmayan işçiler arasında ücret konusunda toplu iş sözleşmesinde hüküm olsa dahi herhangi bir ayrım yapamaz."

Bu ifade yanlıştır ve bu yüzden doğru cevaptır. Neden mi? Çünkü 6356 sayılı Kanun'un 10. maddesi, sendika üyesi olan ve olmayan işçiler arasında ayrımcılık yapılamayacağını söyler. Ancak bu kuralın çok önemli bir istisnası vardır: Eğer Toplu İş Sözleşmesi (TİS) varsa, sendika üyesi olan işçiler, sendika aidatı ödemeyen işçilere göre daha yüksek ücret veya daha iyi haklar alabilirler.

Yani, kanun şunu der: "Sendika üyesi olmayan işçiye, sendika üyesi olan işçiden daha fazla ücret veremezsiniz." Ancak TİS varsa, sendika üyesi olan işçiye TİS ile ek bir hak (örneğin sendika aidatı karşılığı ek ücret) verilebilir. B şıkkı, "TİS olsa dahi hiçbir ayrım yapılamaz" diyerek bu istisnayı yok sayıyor ve kanuna aykırı bir genelleme yapıyor. Bu yüzden bu madde bir "güvence" değil, yanlış bir yargıdır.

Diğer Şıklar Neden Doğru (Yani Cevap Olamaz)?

Diğer şıkların hepsi 6356 sayılı Kanun'un 10. ve 11. maddelerinde açıkça belirtilen sendika özgürlüğü güvenceleridir. Bu yüzden bunları "doğru olmayan" bir seçenek olarak işaretleyemeyiz:

• A Şıkkı (Doğru): İşe alım sırasında sendika üyeliği şartı konulamaz. Bu, işçiye iş bulma özgürlüğüdür. Kanunda vardır.
• C Şıkkı (Doğru): Sendika üyesi olduğu için işten atılamaz veya cezalandırılamaz. Bu, işten korunma hakkıdır. Kanunda vardır.
• D Şıkkı (Doğru): İşveren sendika özgürlüğüne aykırı hareket ederse, işçiye en az 1 yıllık ücret tutarında sendikal tazminat ödenir. Bu, işvereni caydırmak için bir yaptırımdır. Kanunda vardır.
• E Şıkkı (Doğru): İşçi "sendikal nedenle işten atıldım" derse, işveren "hayır, sendikal değil, performans sorunundan attım" diyerek bunu ispatlamak zorundadır. Yüklemlilik işverene aittir. Bu, işçi lehine bir prosedürdür. Kanunda vardır.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için 6356 Sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu'nun 10. Maddesi'ni (Sendika özgürlüğü ve güvenceleri) ve 11. Maddesi'ni (Sendikal tazminat ve ispat yükümlülüğü) iyi bilmek gerekir.

Özellikle Toplu İş Sözleşmesi (TİS) ile sendika üyeliği arasındaki ilişkiyi anlamak çok önemlidir. Kanun, sendika üyesi olmayan işçiye sendika üyesi olan işçiden daha fazla hak veremeyeceğini söyler, ancak TİS varsa sendika üyesi olan işçiye TİS ile ek hak verilebileceğini de kabul eder. B şıkkı bu ince farkı gözden kaçırmıştır.

Özetle: Sınavda "güvence değildir" sorulduğunda, kanunda olmayan veya kanunun istisnalarını görmezden gelen şıkkı işaretlemelisin. Bu soruda o şık B seçeneğidir.

SMMM staja giriş sınavına hazırlanan bir öğrenci olarak bu soruyu çok iyi analiz etmemiz gerekiyor. Soru, 6356 Sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu'na dayanıyor ve bizden "yanlış" olan ifadeyi bulmamızı istiyor.

Hadi gel, şıkları tek tek inceleyelim ve doğru cevabın neden A olduğunu adım adım açıklayalım.

1. Neden Doğru Cevap A Şıkkıdır?

A Şıkkı: "Çalışma ve sosyal güvenlik bakanı, teşmili yapılacak işyerinin kurulu bulunduğu işkolunda en çok üyeye sahip sendikanın yapmış olduğu bir toplu iş sözleşmesini, o işkolundaki diğer işyerlerine teşmil etmeye yetkilidir."

Bu ifade YANLIŞTIR ve bu yüzden sorunun doğru cevabıdır. Kanunun 10. maddesine göre, bir toplu iş sözleşmesinin "teşmil" (genel hüküm olarak tüm işyerlerine uygulanması) edilebilmesi için iki temel şart vardır:

• Sözleşmeyi yapan sendikanın, o işkolunda en çok üyeye sahip olması gerekir.
• Ancak bu sözleşmenin teşmil edilebilmesi için, sözleşmeyi yapan sendikanın en az 1000 üyesi olmalıdır.

A şıkkı, "en çok üyeye sahip sendika" şartını doğru belirtmiş olsa da, 1000 üye şartını hiç bahsetmemiştir. Bu eksiklik, ifadenin hukuki olarak hatalı olmasına neden olur. Yani, bir sendika işkolunda en çok üyeye sahip olsa bile, üye sayısı 1000'in altındaysa Bakanlık bu sözleşmeyi teşmil edemez. Bu eksiklik, şıkkın yanlış olmasını sağlar.

2. Diğer Şıklar Neden Doğru (Yani Soru İçin Yanlış Değil)?

Şimdi diğer şıkların neden doğru olduğunu kısaca görelim ki, sınavda bunları "doğru kabul edip" şaşırmayalım:

• B Şıkkı (Doğru): Kanun, toplu iş sözleşmelerinin en fazla 3 yıl süreyle yapılacağını belirtir. Bu ifade kanuna uygundur.
• C Şıkkı (Doğru): Eski sözleşme bittiğinde, yeni sözleşme imzalanana kadar eski sözleşmenin iş sözleşmesi hükümleri (ücret, izin vb.) otomatik olarak devam eder. Bu, işçiyi koruyan çok önemli bir kuraldır.
• D Şıkkı (Doğru): İşveren değişse veya işyeri başka bir işkoluna girse bile, o işkolunda geçerli olan toplu iş sözleşmesi sona ermez. Sözleşme, işyeri veya işveren değişse bile geçerliliğini korur.
• E Şıkkı (Doğru): İşçi, sendika üyesi olmasa bile, dayanışma aidatı ödeyerek toplu iş sözleşmesinden yararlanabilir. Bunun için sendikanın onayına gerek yoktur; sadece aidatı ödemek yeterlidir.

3. Hangi Konuyu Bilmek Gerekiyor?

Bu soruyu çözmek için 6356 Sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu'nun 10. Maddesi'ni (Teşmil) ve 11. Maddesi'ni (Süre) iyi bilmelisin.

Özellikle Teşmil işleminin şartlarını ezberlemelisin:

• İşkolunda en çok üyeye sahip sendika olmalı.
• En az 1000 üyesi olmalı. (Bu maddeyi unutursan A şıkkını yanlış sanabilirsin).
• İşyeri sayısı en az 500 olmalı.

Özetle: Sınavda "teşmil" ile ilgili bir soru çıkarsa, hemen aklına "1000 üye şartı" gelmeli. Eğer şıkta bu şart geçmiyorsa veya eksikse, o şık muhtemelen "yanlış" olan cevaptır.

Başarılar dilerim!