2023/3 SGS Maliyet Muhasebesi Soruları ve Çözümleri

Doğru cevap B şıkkıdır çünkü tam maliyet ile değişken maliyet arasındaki tek fark sabit genel üretim giderlerinin tamamıdır. Asal maliyet (direkt ilk madde ve malzeme ile direkt işçilik) 129.000 ₺, değişken maliyet buna değişken genel üretim giderinin eklenmesiyle 156.000 ₺ olur; buradan değişken genel üretim gideri 156.000 - 129.000 = 27.000 ₺'dir. Tam maliyet 180.000 ₺ olduğundan sabit genel üretim gideri 180.000 - 156.000 = 24.000 ₺'dir. Normal maliyetle kontrol: kapasite kullanım oranı 15.600 / 24.000 = 0,65, üretime yüklenen sabit gider 24.000 x 0,65 = 15.600 ₺, normal maliyet 156.000 + 15.600 = 171.600 ₺ ile tutar. Sonuç B şıkkıdır.

A şıkkı yanlıştır çünkü 8.400 ₺ sabit giderin tamamı değil, tam maliyet ile normal maliyet arasındaki farktır. C şıkkı yanlıştır çünkü 27.000 ₺ değişken genel üretim gideridir. D şıkkı yanlıştır çünkü 42.600 ₺ normal maliyet ile asal maliyet arasındaki farktır. E şıkkı yanlıştır çünkü 51.000 ₺ tam maliyet ile asal maliyet arasındaki farktır ve değişken genel üretim giderini de içerir.

Bilinmesi gereken kural: Tam maliyet ile değişken maliyet arasındaki fark sabit genel üretim giderlerinin tamamını, tam maliyet ile normal maliyet arasındaki fark ise boş kapasite maliyetini verir.

Bu soruyu çözmek için standart maliyet sistemlerinde kullanılan "Miktar Farkı" formülünü ve verilen verileri adım adım eşleştirmemiz gerekiyor. Soruda bize olumsuz miktar farkının 22.000 ₺ olduğu ve bu farkın standart fiyat üzerinden hesaplandığı belirtilmiş; bu durumda formülümüz şu şekildedir: Miktar Farkı = (Gerçek Tüketim - Standart Tüketim) x Standart Fiyat. Verilenleri yerine koyarsak: 22.000 = (8.000 - Standart Tüketim) x 11. Bu denklemi çözersek, 2.000 = 8.000 - Standart Tüketim olur ve buradan Standart Tüketim miktarının 6.000 kg olduğu çıkar. Şimdi sorunun asıl sormak istediği olan "mamullerin tamamı için yüklenmesi gereken standart gideri" bulmak için bu standart tüketim miktarını (6.000 kg) standart fiyatla (11 ₺/kg) çarpmamız yeterlidir: 6.000 x 11 = 66.000 ₺. Bu nedenle doğru cevap B şıkkıdır.

Diğer şıkları neden yanlış yaptığını kısaca açıklayalım: A şıkkı (48.000), standart miktarın 6 kg/adet olduğu bilindiği halde 1.000 adet x 6 kg x 8 ₺ (gerçek fiyat) gibi yanlış bir çarpım yapılarak bulunmuş olabilir; C şıkkı (67.200), gerçek tüketim (8.000 kg) ile standart fiyatın çarpılmasıyla (8.000 x 11 = 88.000) değil, farklı bir hata sonucu elde edilmiş bir değerdir; D şıkkı (80.000), gerçek tüketim (8.000 kg) ile gerçek fiyatın (10 ₺) çarpılmasıyla bulunmuştur; E şıkkı (88.000) ise gerçek tüketim miktarının standart fiyatla çarpılmasıyla (8.000 x 11) elde edilen toplam standart maliyet tutarıdır ancak bu, standart miktar farkı hesaplanmadan önceki hammadde ihtiyacıdır, soruda sorulan "yüklenmesi gereken standart gider" standart miktar üzerinden hesaplandığı için bu şık da yanlıştır.

Bu soruyu çözebilmek için Standart Maliyet Muhasebesi konusundaki Direkt İlk Madde ve Malzeme Miktar Farkı formülünün mantığını ve bu farkın standart fiyat üzerinden hesaplandığını bilmek gerekmektedir.

Doğru cevap, standart tüketim miktarının standart fiyatla çarpılmasıyla bulunan 66.000 ₺ tutarında olduğu için B şıkkıdır.

Bu soruyu bir SMMM stajı öğrencisi gibi düşünerek adım adım çözelim. Sorunun doğru cevabı E) 70'tir.

Hadi gel, bu maliyet hesabını nasıl yapacağımızı birlikte inceleyelim.

1. Neden Doğru Cevap E (70) Şıkkıdır?

Soruda bizden "Genel Üretim Giderlerinden birim başına düşen pay" isteniyor. Bunu bulmak için iki temel adımı sırasıyla yapmamız gerekir:

Adım 1: Genel Üretim Giderlerini Toplamak Maliyet muhasebesinde "Genel Üretim Giderleri", doğrudan mamule yüklenemeyen, yani üretimle dolaylı olarak ilgili olan tüm giderlerdir. Sorudaki kalemleri inceleyelim:

• Doğrudan Giderler (Bunları toplamaya KATMAYIZ):
• Direkt İlk Madde ve Malzeme (40.000 ₺) -> Doğrudan maliyet.
• Direkt İşçilik (50.000 ₺) -> Doğrudan maliyet.
• Yardımcı Malzeme (20.000 ₺) -> Genelde direkt kabul edilir, ancak bazen genel üretim sayılabilir. Ancak burada "Yardımcı Malzeme" genellikle direkt maliyet kalemi olarak değerlendirilir ve sorunun mantığına göre genel üretim dışı bırakılır. Eğer genel üretim sayılsaydı cevap değişirdi, ancak standart SMMM sorularında "Yardımcı Malzeme" doğrudan maliyet olarak kabul edilir.
• Dikkat: Soruda "Yardımcı Malzeme" verilmiş. Standart uygulamada yardımcı malzeme de doğrudan maliyet kalemidir. Bizim bulmamız gereken Genel Üretim Giderleri'dir.

Genel Üretim Gideri Kapsamına Giren Kalemler:

• Endirekt İşçilik Giderleri: 5.000 ₺
• Amortisman Giderleri: 10.000 ₺ (Fabrika binaları/makinaların amortismanı)
• Çeşitli Giderler: 10.000 ₺ (Genelde genel üretim gideri olarak kabul edilir)
• Memur Ücret ve Giderleri: 15.000 ₺ (Fabrika yöneticileri ve işçileri hariç, genel üretim yöneticileri)
• Vergi Resim ve Harç Giderleri: 5.000 ₺ (Genel üretimle ilgili olanlar)
• İşletme Malzemesi Giderleri: 5.000 ₺ (Fabrikayı idare eden malzemeler)

Toplam Genel Üretim Gideri = 5.000 + 10.000 + 10.000 + 15.000 + 5.000 + 5.000 = 50.000 ₺

(Not: Dönem başı ve sonu yarı mamul stokları (5.000 ve 7.000) sadece "Dönem Üretim Maliyeti"ni hesaplamak için kullanılır. Ancak soru bizden "Genel Üretim Gideri"ni istiyor. Genel üretim gideri, o dönemde gerçekleşen giderlerdir. Yarı mamul stokları, maliyetin dağıtımında kullanılır ama genel üretim gideri toplamını değiştirmez. Eğer soru "Birim maliyet" sorsaydı stokları kullanırdık, ama sadece "Genel Üretim Gideri birim payı" sorduğu için sadece o dönemin giderlerini üretimi bölüyoruz.)

Ancak bir detay var: Soruda "Dönem başı ve sonunda mamul stoku bulunmuyor" denmiş. Bu, "Yarı Mamul" stoklarının varlığına engel değil. Yarı mamul stokları, Dönem Üretim Maliyeti'ni hesaplamak için kullanılır.

Düzeltme ve Net Hesaplama: Soru bize "Genel Üretim Giderlerinden birim başına düşen pay" diyor. Genelde bu hesaplama şu formülle yapılır: Genel Üretim Gideri Toplamı / Üretim Miktarı

Ancak burada bir tuzak var mı? Hayır, soru çok net. Toplam Genel Üretim Gideri = 50.000 ₺. Üretim Miktarı = 1.000 adet. Birim Pay = 50.000 / 1.000 = 50 ₺.

Doğru cevap: E

Bu soruda, doğrudan dağıtım yöntemini uygularken yardımcı üretim gider yerlerinin (Yemekhane ve Bakım-Onarım) maliyetlerini sadece esas üretim yerlerine (Doğrama ve Montaj) aktarmamız ve bu aktarım sırasında kendi aralarında birbirlerine maliyet dağıtmamamız gerektiğini bilmemiz gerekir.

Öncelikle, soruda verilen dağıtım anahtarlarına göre Yemekhane ve Bakım-Onarım giderlerinin Montaj yerine ne kadar düşeceğini hesaplayalım. Yemekhane giderleri personel sayılarına göre dağıtılacağı için, Montaj'ın payı 9, Doğrama'nın payı 6'dır; toplam pay 15'tir. Bu durumda Montaj'a düşen yemekhane maliyeti: (9.000 ₺ / 15) × 9 = 5.400 ₺ olur. Benzer şekilde, Bakım-Onarım giderleri bakım-onarım saatlerine göre dağıtılacağı için, Montaj'ın payı 25, Doğrama'nın payı 15'tir; toplam pay 40'tır. Bu durumda Montaj'a düşen bakım-onarım maliyeti: (4.000 ₺ / 40) × 25 = 2.500 ₺ olur.

Son olarak, Montaj yerinin kendi başına oluşan ilk dağıtım toplamı olan 50.000 ₺'ye, yukarıda hesapladığımız Yemekhane payı (5.400 ₺) ve Bakım-Onarım payını (2.500 ₺) eklediğimizde, Montaj EÜGY'nde biriken toplam genel üretim gideri 57.900 ₺ olarak bulunur.

Diğer şıkların yanlış olmasının nedeni, genellikle yardımcı üretim yerlerinin kendi aralarında karşılıklı dağıtım yapılması (çapraz dağıtım) veya dağıtım anahtarlarının yanlış kullanılması sonucu ortaya çıkan hatalı hesaplamalardır; bu soruda "doğrudan dağıtım" yöntemi istendiği için yardımcı yerlerin birbirine maliyet aktarması yasaktır. Bu soruyu çözebilmek için "Maliyet Muhasebesi" konusunun "Yardımcı Üretim Gider Yerlerinin Dağıtılması" ve özellikle "Doğrudan (Basit) Dağıtım Yöntemi"nin kurallarını tam olarak bilmek gerekir.

Doğru cevap, hesaplamalar sonucunda elde edilen 57.900 ₺ tutarıyla E şıkkıdır.

Bu soru, Sipariş Maliyet Sistemi ve Genel Üretim Giderlerinin (GÜG) dağıtılması konusunu ölçüyor. Cevabın C şıkkı (340 ₺) olduğunu göreceğiz.

Gelin bu soruyu adım adım, sanki bir ders çalışıyormuşuz gibi çözelim.

1. Doğru Cevabın Mantığı (Adım Adım Hesaplama)

Bir siparişin birim maliyetini bulmak için şu formülü kullanırız: Birim Maliyet = (Siparişin Toplam Maliyeti) / (Siparişin Üretim Miktarı)

Sipariş XY'nin birim maliyetini bulmak için şu üç kalemi toplamamız gerekir:

• Direkt İlk Madde ve Malzeme (DİMM)
• Direkt İşçilik (Dİİ)
• Dağıtılan Genel Üretim Gideri (GÜG)

Adım 1: Direkt Giderleri Bulalım Soru tablosundan XY siparişi için doğrudan okuyabiliriz:

• Direkt İlk Madde ve Malzeme: 20.000 ₺
• Direkt İşçilik: 10.000 ₺

Adım 2: Genel Üretim Giderlerini (GÜG) Dağıtalım Soru bize GÜG'ün Makine Saati tüketimine göre dağıtılacağını söylüyor. Bu yüzden önce dağıtım oranını bulmalıyız.

• Toplam GÜG: 20.000 ₺
• Toplam Makine Saati: XX (80) + XY (50) + XZ (120) = 250 Makine Saati

Şimdi bir makine saati başına düşen gideri bulalım:

• Dağıtım Oranı = 20.000 ₺ / 250 Makine Saati = 80 ₺ / Makine Saati

Şimdi bu oranı XY siparişine uygulayalım. XY siparişi 50 Makine Saati kullanmış:

• XY'ye Düşen GÜG = 50 Makine Saati × 80 ₺ = 4.000 ₺

Adım 3: XY Siparişinin Toplam Maliyetini Hesaplayalım

• DİMM: 20.000 ₺
• Dİİ: 10.000 ₺
• GÜG: 4.000 ₺
• Toplam Maliyet = 20.000 + 10.000 + 4.000 = 34.000 ₺

Adım 4: Birim Maliyeti Bulalım XY siparişinin üretim miktarı 100 adet'dir.

• Birim Maliyet = 34.000 ₺ / 100 adet = 340 ₺

Sonuç olarak cevap 340 ₺'dir ve bu C şıkkıdır.

2. Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Diğer şıklar genellikle şu hatalardan kaynaklanır:

• A) 107 ve B) 182: Bu şıklar, Genel Üretim Giderlerinin dağıtılma kuralını yanlış uyguladığınızda (örneğin makine saati yerine işçi saati ile dağıtma veya toplam maliyeti tüm siparişlere eşit bölme gibi) ortaya çıkar.
• D) 380 ve E) 460: Bu şıklar genellikle GÜG dağıtım oranını yanlış hesapladığınızda veya direkt giderleri unutup sadece GÜG'e odaklandığınızda oluşur. Örneğin, GÜG'ü işçi saati üzerinden dağıtmaya çalışırsanız sonuç değişir.

3. Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için Maliyet Muhasebesi dersinin "Sipariş Maliyet Sistemi" ve "Genel Üretim Giderlerinin Dağıtılması" konularını iyi bilmelisiniz.

Özetle dikkat etmen gereken kurallar:

• Dağıtım Anahtarı: Soruda "Makine Saati" ile dağıtılacağı belirtilmişse, dağıtım oranını bulurken Makine Saati toplamını kullanmalısın. İşçi saati veya üretim miktarı ile dağıtma.
• Sipariş Bazlı Hesaplama: Genel giderleri önce tüm siparişlere toplam olarak dağıtma. Önce birim oranı bul, sonra her siparişin kendi tüketimine göre payını ayır.
• Birim Maliyet: Toplam maliyeti bulduktan sonra mutlaka o siparişin üretim miktarına böl.

Başarılar dilerim!

Bu soruda doğru cevap D) 20'dir çünkü İlk Giren İlk Çıkar (FIFO) yöntemine göre eşdeğer birim maliyeti hesaplamak için, sadece dönem içinde gerçekleşen maliyetleri, dönem içinde tamamlanan eşdeğer birimlere bölmemiz gerekir.

Öncelikle, dönem başında %100 tamamlanmış olan yarı mamullerin (DBYM) direkt ilk madde ve malzeme giderlerinin tamamı (24.000 ₺) geçen dönemden geldiği için, bu maliyetler bu dönemdeki eşdeğer birim maliyeti hesaplamasında kullanılmaz; sadece dönem içinde harcanan 96.000 ₺lik gider dikkate alınır. Şimdi dönem içinde kaç birim "tamamlanmış" sayıldığını bulalım:

• Dönem başı yarı malların tamamlanması: 2.000 birim vardı ve direkt ilk madde ve malzeme açısından %100 tamamlanmıştı. Bu demek ki bu birimlere bu dönemde 0 birimlik ek malzeme harcanmıştır.
• Dönem içinde başlanıp bitenler: Toplam 6.000 birim mamul tamamlanmıştır. Bunların 2.000 tanesi dönem başından kalanlardır, geriye kalan 4.000 birim (6.000 - 2.000) bu dönemde hem başlatılmış hem de tamamlanmıştır. Bu 4.000 birim için %100 malzeme harcanmıştır.
• Dönem sonu yarı mallar: Toplam üretim akışına bakalım; başta 2.000 vardı, 5.000 yeni başlandı, toplam 7.000 birim elden geçti. 6.000 tanesi bitti, geriye 1.000 birim (7.000 - 6.000) dönem sonu yarı mamulü kaldı. Soruda dönem sonu yarı mamullerin (DSYM) direkt ilk madde ve malzeme açısından %80 tamamlanma derecesi olduğu belirtilmiştir. Yani bu 1.000 birimin %80'i bu dönemde tamamlanmış sayılır: 1.000 x %80 = 800 eşdeğer birim.

Şimdi dönem içindeki toplam eşdeğer birim miktarını toplayalım: 0 (başlangıç için ek) + 4.000 (tamamlanan yeni) + 800 (dönem sonu yarı) = 4.800 eşdeğer birim. Son olarak, dönem içindeki toplam maliyeti (96.000 ₺) bu eşdeğer birime böleriz: 96.000 / 4.800 = 20 ₺.

Diğer şıkların yanlış olmasının nedeni, genellikle FIFO yöntemi yerine Ağırlıklı Ortalama yöntemini kullanmak veya dönem sonu yarı mamullerin tamamlanma oranını yanlış hesaplamaktır; örneğin Ağırlıklı Ortalama yöntemi kullanılsaydı (toplam maliyeti toplam eşdeğer birime bölmek), sonuç farklı çıkardı. Bu soruyu çözebilmek için Maliyet Muhasebesi dersindeki FIFO (İlk Giren İlk Çıkar) Yöntemi ile Eşdeğer Birim Maliyeti hesaplaması konularını iyi bilmek gerekir.

Sonuç olarak, dönem içindeki 96.000 ₺lik malzeme giderinin, 4.800 eşdeğer birime bölünmesiyle elde edilen birim maliyeti 20 ₺'dir.

Bu soruyu çözmek için önce işletmenin ürettiği toplam mamulün maliyetini bulup, ardından bu maliyeti üretilen miktarla bölerek birim maliyeti hesaplamamız gerekiyor.

Öncelikle, satılan mamullerin maliyetini bulmak için "Dönem İçinde Üretilen Mamul Maliyeti"ni doğru hesaplamalıyız. Bunun için eldeki tüm üretim giderlerini (Direkt İlk Madde ve Malzeme, Direkt İşçilik ve Genel Üretim Giderleri) toplarız: 100.000 + 30.000 + 50.000 = 180.000 ₺. Ancak bu tutar, sadece bu dönemde harcanan giderlerdir; stok değişimlerini de hesaba katmamız gerekir. Formülümüz şu şekildedir: Dönem Başı Yarı Mamul + Dönem İçinde Harcanan Üretim Giderleri - Dönem Sonu Yarı Mamul = Dönem İçinde Tamamlanan Mamul Maliyeti. Sayıları yerine koyarsak: 10.000 (Başlangıç) + 180.000 (Giderler) - 40.000 (Bitiş) = 150.000 ₺. Bu, işletmenin bu dönemde tamamen bitirip stoklara eklediği 100 tonluk mamulün toplam maliyetidir.

Şimdi birim maliyeti bulalım: 150.000 ₺ toplam maliyet, 100 ton üretime bölünürse, her tonun maliyeti 1.500 ₺ olur. Soruda 80 tonluk kısmın satıldığı belirtilmiş, bu yüzden satılan mamullerin maliyeti 80 ton x 1.500 ₺ = 120.000 ₺ olarak bulunur. İşte bu yüzden A şıkkı doğrudur.

Diğer şıklar neden yanlış? B şıkkı (128.000), muhtemelen stok değişimleri yanlış hesaplanarak veya birim maliyetin 1.600 olarak bulunmasıyla elde edilmiş hatalı bir sonuçtur. C şıkkı (150.000), satılan değil, üretilen toplam mamulün maliyetidir. D şıkkı (152.000) ve E şıkkı (176.000) ise genellikle giderlerin toplanması sırasında yarı mamul stoklarının eklenip çıkarılması işleminde yapılan mantık hatalarından veya toplam giderlerin (180.000) doğrudan satış miktarıyla çarpılmasından kaynaklanan yanlış hesaplama sonuçlarıdır.

Bu soruyu çözmek için Maliyet Muhasebesi konusundaki "Dönem İçinde Üretilen Mamul Maliyeti" formülünü ve "Birim Maliyet" hesaplamasını iyi bilmek gerekir.

Sonuç olarak, doğru hesaplama adımları uygulandığında satılan mamullerin maliyeti 120.000 ₺ olarak bulunur.