2023/3 SGS Türkçe Soruları ve Çözümleri

Doğru cevap B. Örnek cümlede "Kültürel birikim ... bir ülke olan Türkiye'de" dolaylı tümleç (nerede?), "yazar müze evleri ve kütüphaneleri" özne, "her yıl" zarf tümleci, "artmaktadır" yüklemdir: Dolaylı tümleç – Özne – Zarf tümleci – Yüklem. B seçeneğinde "Türkiye'nin en önemli ... Aşiyan Müzesi'nde" dolaylı tümleç, "Tevfik Fikret'in eşya ve kitapları" (sözde) özne, "büyük bir titizlikle" zarf tümleci, "korunmaktadır" yüklemdir; diziliş aynıdır. A'da özne + yüklem ("İstanbul'dadır") vardır. C'de dolaylı tümleç – özne – yüklem sıralanır, zarf tümleci yoktur. D'de cümle zarf tümleciyle başlar, nesne içerir ve öznesi gizlidir. E'de de dolaylı tümleç, nesne, zarf tümleci ve yüklem bulunur; özne gizlidir.

Doğru cevap C. Türk Dil Kurumu yazım kurallarına göre kurum, kuruluş, kurul, birleşim, oturum ve iş yeri adlarına gelen ekler kesme işaretiyle ayrılmaz: Türkiye Büyük Millet Meclisine, Bakanlar Kurulunun, Millî Eğitim Bakanlığının. Bu nedenle C seçeneğindeki "Bakanlar Kurulu’nun" yazımı yanlıştır; doğrusu "Bakanlar Kurulunun" biçimidir. Diğer seçeneklerde kesme işareti doğru kullanılmıştır: "Kurtuluş Savaşı'nın" tarihî olay adı, "Kanunu'nun" kanun adı, "Esma Sultan Yalısı'nın" yapı adı, "Resmî Gazete'nin" ise süreli yayın adıdır. Bu özel adlara getirilen çekim ekleri kesme işaretiyle ayrılır.

Doğru cevap A. Metnin ilk cümleleri ana düşünceyi açıkça verir: Geçmişte yaşadıklarımız yalnızca kişilerle bütünleşmez, onları mekânlar tamamlar. Sonraki cümlelerdeki eski koltuk, yosun tutmuş duvar, kırık çerçeveli tablo, uzun zamandır gidilmeyen sokak ve çocukluk mahallesi bu yargıyı destekleyen örneklerdir. A seçeneği, anıların yalnız kişilerle sınırlı olmadığını, mekânların anıları bütünleyici bir işlevi bulunduğunu söyleyerek bu ana düşünceyi özetler. B, C ve D seçenekleri metindeki örneklerden yalnızca birine (sokak, mahalle, çocukluk izleri) dayanan yardımcı düşüncelerdir; bütün metni kapsamaz. E seçeneği ise mekânların önemsiz olduğunu söyleyerek metnin savunduğu görüşün tam tersini dile getirir.

Doğru cevap E. Anlamca soru cümlesi, gerçekten bir bilgi öğrenmek amacıyla sorulan ve karşıdakinden cevap bekleyen cümledir. E seçeneğinde konuşan kişi, karşısındakinin öğrenciyken sosyal etkinliklerde görev alıp almadığını öğrenmek istemektedir; "Evet, alırdım" ya da "Hayır" gibi bir cevap beklenir. Diğer seçenekler biçimce soru olsa da anlamca soru değildir: A'da "görmeyeyim mi?" şaşkınlık bildirir, yani "karşımda onu gördüm" demektir. B'de "konuşur musunuz?" bir rica ya da istektir. C'de "kim inanırdı?" cevap beklemeyen, "kimse inanmazdı" anlamında bir retorik sorudur. D'de "Ne diyeyim?" ise çaresizlik ve sitem bildirir; cevap beklenmez.

Doğru cevap D. Amaç-sonuç ilişkisinde bir eylem, henüz gerçekleşmemiş bir hedefe ulaşmak için yapılır; cümleye "ne amaçla?" sorusu sorulabilir. D seçeneğinde yabancı dil öğrenme eylemi, yurt dışında öğrenime devam etme hedefine ulaşmak için yapılmaktadır; "devam etmek için" ifadesindeki mastar + "için" yapısı amacı bildirir. A seçeneğinde "devam ettiğim için" ve C seçeneğinde "devam ettiğimden" ifadeleri, gerçekleşmiş bir durumu gerekçe olarak sunar; bunlar neden-sonuç ilişkisidir. B seçeneğinde "edersem" ile koşul-sonuç ilişkisi kurulmuştur. E seçeneğinde "ettiğim sürece" ifadesi de bir süre ve koşula bağlılık bildirir; amaç anlamı taşımaz.

Doğru cevap C. Paragraf, bilgisayar teknolojilerindeki gelişmelerden dijitalleşmeye, dijitalleşmeden çeşitli alanlardaki dönüşüme, bu dönüşümün bireylerin gündelik hayatına girmesine ve oradan dijital kültürün doğup gelişmesine uzanan bir neden-sonuç zinciri izler. II. cümlede anılan dijital dönüşüm IV. cümlede "bu dönüşüm" diye doğrudan sürdürülür; V ve VI. cümleler de dijital kültürün ortaya çıkışını ve gelişimini anlatır. III. cümle ise sosyal medya platformlarının kullanıcıya dijital benlik inşa etme olanağı sağladığını anlatarak konuyu daraltır ve "dijital kültür" kavramını daha tanıtılmadan kullanır. II ile IV arasındaki bağı kopardığı için akışı bozan cümle III'tür; öteki cümleler çıkarıldığında zincir kopar.

Doğru cevap B. "uygun" (uy- + -gun), "uydu" (uy- + -du), "uysal" (uy- + -sal) ve "uyak" (uy- + -ak) sözcüklerinin hepsi "birbirine denk gelmek, uyum sağlamak, birine veya bir şeye tabi olmak" anlamındaki "uy-" fiil kökünden türetilmiştir: uygun, bir şeye uyan; uydu, bir gezegene uyarak onun çevresinde dönen gök cismi; uysal, söz dinleyen, kolay uyan; uyak ise dize sonlarındaki ses uyumudur. "uyku" sözcüğü ise "uyumak, uykuya dalmak" anlamındaki "uyu-" fiilinden (uyu- + -ku) türemiştir. Yazılışları benzer olsa da "uy-" ile "uyu-" farklı anlamlara sahip ayrı köklerdir; bu nedenle farklı kökten gelen sözcük "uyku"dur.