Soru 1 · 2024/3 · Türkçe
“Benim sana iyilikten başka / Kötülüğüm olmaz demiştim / Anımsar mısın / Dayanmak zordur buna... / Bir bir çıkıyor söylediklerim.”
Yukarıdaki şiirde aşağıdaki sözcük türlerinden hangisi yoktur?
- A)Ad
- B)Belirteç (zarf)
- C)İlgeç (edat)
- D)Sıfat
- E)Adıl (zamir)
Çözümü göster — doğru cevap D
Doğru cevap D. Şiirdeki sözcükleri türlerine göre ayıralım. Ad (isim): "iyilikten", "kötülüğüm", "dayanmak" (ad-fiil) ve adlaşmış "söylediklerim". Belirteç (zarf): "bir bir" sözcüğü "nasıl çıkıyor?" sorusunun cevabıdır; "zordur" da yükleme bağlanan bir niteleme bildirir. İlgeç (edat): "iyilikten başka" öbeğindeki "başka" sözcüğü çıkma hâli eki alan adla kullanılarak ilgeç görevi üstlenmiştir. Adıl (zamir): "Benim", "sana", "buna" sözcükleri zamirdir. Şiirde bir adın önüne gelip onu niteleyen ya da belirten, yani sıfat görevinde kullanılmış bir sözcük bulunmamaktadır. "Söylediklerim" sıfat-fiil ekini taşısa da nitelediği bir ad olmadığı için adlaşmıştır; sıfat görevinde değildir.
Soru 2 · 2024/3 · Türkçe
Altmışlık ünlü ressam bir gün kente iner, işlerini bitirdikten sonra karnını doyurmak üzere bir lokantaya girer. Cebinde yemek parasını ödeyecek miktarın olmadığını bilir ama aldırmaz. Karnını sevdiği yemekleri ısmarlayarak doyurur. Sonra garsondan büyük, temiz bir beyaz kâğıt rica eder. Garson kâğıdı getirdikten sonra, bir dakika gibi kısa bir sürede, kasada oturan patronun portresini çizer. Garsonu çağırıp resmi verir. “Bunu patronuna götür, hesaba saysın.” der. Garson resmi patrona götürüp durumu anlatır. Ardında patron elindeki resimle masaya gelir. “Teşekkür ederim, güzel olmuş. Ama sizi izledim, bu resmi bir dakika gibi kısa bir sürede yaptınız. Oysa bir saattir yemek yiyorsunuz.” der. Ressam, biraz bozulur; ama cevabını da verir: “Yanılıyorsunuz bayım, bu resmi bir dakikada değil, 60 yıl bir dakikada yaptım.”
Yukarıdaki sözleri söyleyen kişi aşağıdakilerden hangisini vurgulamaktadır?
- A)Özveriyi
- B)Birikimi
- C)Yeteneği
- D)Hayal gücünü
- E)Beceriyi
Çözümü göster — doğru cevap B
Doğru cevap B. Patron, portrenin yalnızca bir dakikada çizildiğini söyleyerek eserin değerini küçümsemektedir. Ressam ise "bu resmi bir dakikada değil, 60 yıl bir dakikada yaptım" diyerek o bir dakikalık çizimin arkasında altmış yıllık yaşam, emek, deneyim ve öğrenmenin bulunduğunu anlatır. Yani eserin değeri, çizildiği süreyle değil, sanatçının yıllar içinde biriktirdiği bilgi ve tecrübeyle ölçülmelidir. Bu nedenle ressamın vurguladığı şey birikimdir. Yetenek ve beceri doğuştan ya da çalışarak kazanılan yatkınlıkları anlatır; ancak ressam özellikle geçen zamana, "60 yıl"a dikkat çekmektedir. Özveri başkası için fedakârlık, hayal gücü ise yaratıcı düşünme anlamına gelir; ikisi de sözün odağında değildir.
Soru 3 · 2024/3 · Türkçe
Artık kendi boyuma uygun küçük hayaller kuruyorum( ) çakılları hafif hafif yalayan bir deniz( ) küçücük bir bahçe( ) saksıda açan küpe çiçeği( )
Yukarıdaki parçada ayraçlarla ( ) gösterilen yerlere hangi noktalama işaretleri sırasıyla getirilmelidir?
- A)(:) (,) (,) (...)
- B)(,) (,) (,) (.)
- C)(;) (.) (,) (...)
- D)(:) (.) (,) (...)
- E)(;) (,) (,) (...)
Çözümü göster — doğru cevap A
Doğru cevap A. Birinci ayraçtan önceki cümle "kendi boyuma uygun küçük hayaller kuruyorum" diyerek bu hayallerin neler olduğunu açıklayacağını haber verir. Kendisinden sonra örnek veya açıklama gelen cümlenin sonuna iki nokta konur. İkinci ve üçüncü ayraçlar, sıralanan hayalleri ("bir deniz", "küçücük bir bahçe", "küpe çiçeği") birbirinden ayırır; eş görevli öbekler arasında virgül kullanılır. Son ayraçta sıralama tamamlanmamış, benzer örneklerin sürebileceği ve okurun hayal gücüne bırakıldığı sezdirilmektedir; bu nedenle sonuna üç nokta konur. B seçeneğinde açıklamadan önce virgül, C ve E'de noktalı virgül, D'de ise sıralama arasında nokta kullanıldığı için bu seçenekler kurala uymaz.
Soru 4 · 2024/3 · Türkçe
“Araba devrilince yol gösteren çok olur” cümlesiyle ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
- A)Özne öbeği bir sıfat-fiilden oluşmaktadır.
- B)Yan cümlenin eylemi edilgen yapıdadır.
- C)Yan cümle zarf-fiil ile oluşturulmuştur.
- D)Cümlenin yükleminde yardımcı fiil bulunmaktadır.
- E)İki cümleden oluşan sıralı bir cümledir.
Çözümü göster — doğru cevap E
Doğru cevap E. "Araba devrilince yol gösteren çok olur" cümlesinde tek bir temel yüklem vardır: "çok olur". "Araba devrilince" öbeği "-ince" zarf-fiiliyle kurulmuş ve temel cümleye zaman bildiren zarf tümleci olarak bağlanmış bir yan cümleciktir. Böyle bir yapı, yan cümlecik içeren girişik birleşik cümledir; bağımsız yüklemleri olan iki cümlenin yan yana gelmesiyle oluşan sıralı cümle değildir. Bu nedenle E seçeneği yanlıştır. Diğer yargılar doğrudur: "yol gösteren" özne öbeği "-en" sıfat-fiiliyle kurulmuştur (A). Yan cümlenin eylemi "devril-", "devir-" fiilinin "-il" ekli biçimidir (B). Yan cümle zarf-fiille oluşturulmuştur (C). Yüklemdeki "olur" da "çok" sözcüğüyle birleşen yardımcı fiildir (D).
Soru 5 · 2024/3 · Türkçe
Mizah, gerek hayatta gerekse sanat ve edebiyatta kullanımı itibarıyla yaşanan gerçekliğe farklı bir bakış açısıyla bakabilen, sorgularken gülümseten, gülümsetirken düşündüren, düşündürürken farklı noktalara dikkatleri çekebilen bir anlatım tarzıdır. “Mizah, keskin bir zekânın, sıra dışı, aykırı, ani ve beklenmedik, kimi zaman eğlendirici, kimi zaman zaman sorgulayıcı biçimde, kimi zaman da acımasızca yapılarak kazandığı sessiz zaferdir.” Bu öyle bir zafer ki zayıfın güce karşı kazandığı, kurulu yapıya karşı muhalif bir duruş olup aynı zamanda insanlığın, hakikatin öteki yüzüyle de yüzleşmesi demektir.
Yukarıdaki paragraftan hareketle aşağıdakilerin hangisi söylenemez?
- A)Mizah, sanat ya da edebiyat yapıtının niteliğini belirleme özelliğine sahiptir.
- B)Mizah, bir yönüyle yerleşik ön kabullerin değiştirilmesinde etkili olmaktadır.
- C)Mizah, içinde düşünmeyi, çözümlemeyi ve eğlenceyi barındıran bir anlatım tarzıdır.
- D)Mizahi ögelerin etkisini zamanlama, zekâ, merak ve farklılık belirler.
- E)Mizah, farklı düzlemlerde gerçekliğe farklı açılardan bakmaktadır.
Çözümü göster — doğru cevap A
Doğru cevap A. Paragrafta mizah, gerçekliğe farklı açıdan bakan, sorgularken güldüren, güldürürken düşündüren bir anlatım tarzı olarak tanıtılır; keskin zekânın ani ve beklenmedik biçimde kazandığı bir zafer ve kurulu yapıya karşı muhalif bir duruş olarak nitelenir. Ancak mizahın bir sanat ya da edebiyat yapıtının niteliğini, yani değerini veya türünü belirlediğine dair hiçbir bilgi yoktur; bu nedenle A söylenemez. B, "kurulu yapıya karşı muhalif bir duruş" ifadesinden; C, "sorgularken gülümseten, gülümsetirken düşündüren" ifadesinden; E ise "gerek hayatta gerekse sanat ve edebiyatta ... farklı bir bakış açısıyla" ifadesinden çıkarılabilir. D de "keskin bir zekâ", "sıra dışı, aykırı" (farklılık), "ani ve beklenmedik" (zamanlama, merak) ifadelerine dayanır.
Soru 6 · 2024/3 · Türkçe
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yazım yanlışı vardır?
- A)Edebiyatın zengin dünyasında, her bir kelime bir hazine, her mısra bir dünya saklar.
- B)Bir kere, her şeyden önce medeniyet değiştirmiş bir toplumun edebiyat pratiğinden hareket ediyoruz.
- C)Hayatımın o dönemi için başka cümle de sarfetmem gerekmez zaten.
- D)Kuruluş evreleri her zaman yerinde sorularla, birtakım ihtiyaçlarla oluşturulur.
- E)Elbette ki Cumhuriyet halka, doğru edebiyatı öngörüyordu ve önceliği her zaman toplumdu.
Çözümü göster — doğru cevap C
Doğru cevap C. Türk Dil Kurumu kurallarına göre "etmek, olmak, eylemek" gibi yardımcı fiillerle kurulan birleşik fiillerde isim unsurunda ses düşmesi ya da türemesi gibi bir ses olayı yoksa yardımcı fiil ayrı yazılır. "Sarf" sözcüğü "etmek" ile birleşirken herhangi bir ses olayına uğramadığı için "sarf etmek" biçiminde ayrı yazılmalıdır; C seçeneğindeki "sarfetmem" yazımı yanlıştır, doğrusu "sarf etmem"dir. Diğer seçeneklerde yazım doğrudur: "her bir", "her şey" ve "her zaman" ayrı; "birtakım" bitişik yazılır. "Bir kere" ve "hareket ediyoruz" da doğru biçimlerdir. "Elbette ki" ifadesindeki "ki" bağlacı ayrı yazılmıştır; "öngörüyordu" ise kalıplaşmış birleşik fiil olarak bitişik yazılır.
Soru 7 · 2024/3 · Türkçe
Bir Sinir Sistemi adlı roman, bir miras romanıdır. Ailemizden kalıtsal ve (I)«manevi» olarak bize miras olanlara eğildiği kadar, (II)«toplumsal» olarak maruz kaldığımız (III)«miraslara» da bakar. Kemikler sayısızca kırılır, kanamalar olur, yaralar kapanmaz, insan hatırlar. İnsan hatırlar. İnsan unutmaz. Bir şekilde hatırlar. Sadece ne zaman hatırlayacağını (IV)«bilemez». Roman bize bunu gösterir. Lina Meruane, bir nevi her toplumun ve her (V)«hastalığın» hikâyesi vardır der. Kendine, topluma ve (VI)«coğrafyasına» miras kalanı anlatır. Biz de bir gün, kendi mirasımızı anlatmaya cüret edebiliriz belki.
Yukarıdaki paragrafta numaralandırılmış sözcüklerden hangi ikisi gerçek anlamları dışında kullanılmıştır?
- A)I ve VI
- B)II ve IV
- C)III ve IV
- D)III ve VI
- E)V ve VI
Çözümü göster — doğru cevap D
Doğru cevap D. "Miras" sözcüğünün gerçek anlamı, ölen bir kişiden yakınlarına kalan mal ve haklardır. III numaralı "miraslara" sözcüğü "toplumsal olarak maruz kaldığımız" ifadesiyle birlikte kullanılmış ve toplumdan kuşaklara aktarılan acılar, alışkanlıklar, yükler gibi soyut şeyleri anlatır; bu nedenle mecaz anlamdadır. VI numaralı "coğrafyasına" sözcüğü gerçek anlamda bir bölgenin yeryüzü özelliklerini bildirir; burada ise "coğrafyasına miras kalan" söyleyişiyle o bölgenin insanları, tarihi ve toplumu kastedilerek mecaz (ad aktarması) yoluyla kullanılmıştır. "Manevi", "toplumsal", "bilemez" ve "hastalığın" sözcükleri ise cümle içinde sözlükteki gerçek anlamlarını korumaktadır. Bu nedenle III ve VI dışındaki eşleşmeler doğru değildir.