2008/2 YMM Dış Ticaret ve Kambiyo Mevzuatı Soruları ve Çözümleri

Bankaların altın,gümüş ve platin üzerine işlem yapmaları konusu Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 sayılı Karara istinaden yayımlanan 2008-32/35 sayılı Tebliğ ile düzenlenmiştir. Anılan Tebliğe göre bankaların altın, gümüş ve platin depo hesapları açılmasına ilişkin usul ve esaslar aşağıda belirtilmiştir. Öncelikle bir hususu belirtmekte yarar vardır. Altın, gümüş ve platin depo hesapları açılması yetkisi sadece bankalara tanınmıştır. Bankalar Türkiye'de ve yurt dışında yerleşik gerçek ve tüzel kişiler adına vadeli veya vadesiz olarak altın, gümüş ve platin depo hesabı açabilirler. Bu hesaplar, altın gümüş ve platinin fiziken teslimi karşılığında veya bankalarca satış yapılmak suretiyle açılabilir. Altın, gümüş ve platin depo hesapları, en az 995/1000 saflıkta altın, 99.9/100 saflıkta gümüş ve 99.95/100 saflıkta platinin teslimi veya bankaca satışının yapılması suretiyle açılır. Altın, gümüş veya platin alış ve satış fiyatları bankalarca, serbestçe tespit edilir. İşçilik uygulanarak ziynet veya süs eşyası haline dönüştürülmüş veya basılı altın, gümüş ve platin üzerinden de hesap açılması mümkündür. Depo hesapları için bankalarca tespit edilecek oranlar üzerinden tahakkuk ettirilecek faizler, hesaplarda altın, gümüş veya platin olarak izlenir. Faiz ödemeleri altın, gümüş, platin veya bunların ödeme günündeki karşılığı Türk Lirası veya döviz cinsinden yapılabilir. Depo hesaplarından hesap cüzdanında kayıtlı altın, gümüş veya platin miktarının kısmen veya tamamen mudiye teslimi şeklinde geri ödemesi yapılabilir. Banka ile mudi arasında varılacak anlaşmaya göre bankalarca altın, gümüş veya platin, ödeme günündeki değeri üzerinden satın alınabilir ve karşılığında mudiye Türk Lirası veya döviz ödenebilir. SORU 2: Kıymetli madenler borsası aracı kuruluşlarını tanımlayınız ve söz konusu kuruluşların kuruluş şartlarını açıklayınız.

Kıymetli madenler aracı kuruluşu: Hazine Müsteşarlığı tarafından İstanbul Altın Borsasında üye olarak faaliyet göstermelerine izin verilen, kendi nam ve hesabına, başkası nam ve hesabına, kendi namına başkası hesabına işlem yapmak üzere kurulan kuruluşlardır. Kıymetli madenler aracı kurumlarının kurulabilmesi için aşağıdaki şartları taşımaları şarttır.

• Anonim şirket şeklinde kurulması,
• Ödenmiş sermayelerinin 250 bin YTL’den az olmaması,
• Hisse senetlerinin tamamının nama yazılı olması ve nakit karşılığı çıkarılması,
• Ticaret unvanında "kıymetli madenler" ibaresinin bulunması,
• Ana sözleşmelerinin Kıymetli Madenler Borsası Aracı Kuruluşlarının Faaliyet Esasları İle Kıymetli

Madenler Aracı Kurumlarının Kuruluşu Hakkında Yönetmelik hükümlerine uygun olması,

• Kurucularının aşağıdaki nitelikleri taşıması;

i. İcra ve İflas Kanunu hükümlerine göre müflis olmamaları, konkordato ilan etmiş olmamaları, uzlaşma yoluyla yeniden yapılandırma başvurusunun tasdik edilmiş olmaması ya da haklarında iflasın ertelenmesi kararı verilmiş olmaması ve vergi borçlarının olmaması, ii. 35 sayılı Ödeme Güçlüğü İçinde Bulunan Bankerlerin İşlemleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnameye göre haklarında tasfiye kararı verilmemiş olması, iii. 2499 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu, 5411 sayılı Bankacılık Kanunu ile ödünç para verme işleri hakkında mevzuata aykırılıktan ve/veya taksirli suçlar hariç olmak üzere affa uğramış olsalar dahi ağır hapis veya 5 yıldan fazla hapis yahut zimmet, nitelikli zimmet, irtikap, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, inancı kötüye kullanma, dolanlı iflas gibi yüz kızartıcı suçlar ile istimal ve istihlak kaçakçılığı dışında kalan kaçakçılık suçları; resmi ihale ve alım satımlara fesat karıştırma veya Devlet sırlarını açığa vurma, vergi kaçakçılığı veya vergi kaçakçılığına teşebbüs suçlarından dolayı hüküm giymemiş olması, iv. 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanununun göre terörün finansmanı suçundan veya bu suça iştirakten hüküm giymemiş olması, v. 5549 sayılı Suç Gelirlerinin Aklanmasının Önlenmesi Hakkında Kanunun 2. maddesinin (g) bendinde yer alan aklama suçundan veya bu suça iştirak etmekten hüküm giymemiş olması, vi. Şirketin kuruluşunda taahhüt ettikleri sermaye miktarını karşılayabilir düzeyde mali güç ve itibara sahip bulunması zorunludur. Yukarda sayılan şartları taşıyan şirketlerin kıymetli madenler aracı kurumu olarak kuruluşuna kuruluş başvurusunun uygun görülmesi halinde Hazine Müşteşarlığınca ön izin verilir. Kuruluş işlemlerinin tamamlanmasını müteakip kıymetli madenler aracı kuruluşlarınca; a) Ana sözleşmenin Ticaret Siciline tescil edilip Ticaret Sicil Gazetesinde yayımlanmış olması, b) İmza yetkisine sahip kişilerin belirlenmiş olması, c) Lisans düzeyinde öğrenim görmüş ve finans veya işletmecilik alanında en az beş yıllık mesleki tecrübeye sahip bir genel müdür atanması, d) Yönetim kurulu üyelerinin, denetçilerinin ve imza yetkisini haiz çalışanlarının da yukarıda kurucular için belirtilen şartları taşıdığının tevsik edilmesi kaydıyla Borsada faaliyet göstermek amacıyla Müsteşarlığa izin için başvurulur. Ancak bu işlemlerin ön izin tarihini takip eden 180 gün içerisinde tamamlatılması şarttır. Aksi takdirde faaliyet izni almak üzere bu süre içerisinde başvuruda bulunulmaması halinde kuruluş izinleri geçersiz sayılır. Faaliyette bulunmaları uygun görülenlere, Müsteşarlıkça "Faaliyet İzin Belgesi" verilir. Faaliyet izninin alınmasını müteakip 60 gün içinde ”Borsa Üyelik Belgesi” alınmak üzere Borsa Başkanlığına müracaat etmeyen ve bir yıl içerisinde faaliyete geçmeyen şirketlerin faaliyet izni Müsteşarlıkça iptal edilir. SORU 3: 2008 Yılı İthalat Rejimi düzenlemeleri çerçevesinde Genelleştirilmiş Tercihler Sisteminin ihdası, sağlanan tavizlerden eşya ile ülkelerin yararlanmasının şartlarını belirtiniz.

Gelişmekte olan ülkelerin, gelişmiş ülkelere ihraç ettikleri mamul ve/veya yarı mamullere, gelişmiş ülkelerce ithalatlarında gümrük vergilerinin kısmen veya tamamen uygulanmaması sonucu, gelişmekte olan ülkelerden yapılan ithalatın maliyetinin düşürülmesi, dolayısıyla bu ülke ürünlerine rekabet gücü kazandırılması, Genelleştirilmiş Tercihler Sisteminin (GTS) esasını oluşturmaktadır. Bu sistem gelişmiş ülkelerin birbirlerinden yaptıkları ithalata oranla, gelişmekte olan ülkelerden yapılan ithalatı daha avantajlı duruma getirdiği için “tercihli” olup, tüm az gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelere uygulandığından ve de bu ülkelerin sınai, mamul ve yarı mamul ürünleri yanında bazı tarım ve işlenmiş tarım ürünlerini de kapsadığından “genelleştirilmiş”tir. Sistem, gelişmemiş ülkelerin ihraç gelirlerini artırmak, sanayilerine yardımcı olmak ve ekonomik büyüme hızlarını yükseltmek amaçlarına yöneliktir. AB’nin ortak ticaret politikası kapsamında, gelişmekte olan ülkelere tercih tanımasının araçlarından biri olan GTS, Türkiye’nin AB ile arasındaki gümrük birliği yükümlülükleri çerçevesinde üstlenmesi gereken otonom rejimlerdendir. Genelleştirilmiş Tercihler Sistemi 2008 Yılı İthalat Rejimi Kararnamesi ve bu Karar istinaden yayımlanmış Genelleştirilmiş Tercihler Sistemine İlişkin İthalat: (2008/19) sayılı Tebliğ kapsamında yürütülmektedir. Türkiye, Gümrük Birliğinin etkin işleyişini teminen, GTS kapsamında gerekli düzenlemeleri yapma hakkını saklı tutmak kaydıyla, AB’nin konu hakkındaki düzenlemelerini esas alır ve bu çerçevede, mevzuatında gerekli uyumlaştırmayı yapar. 2008 Yılı İthalat Rejimi Kararında ,gelişme yolundaki ülkeler ile en az gelişmiş ülkeler ve özel teşvik düzenlemelerinden yararlanacak ülkelere yönelik Türkiye"nin tek taraflı tercihli tarifeleri II sayılı listenin "GTS Ülkeleri” (Genelleştirilmiş Tercihler Sistemi Ülkeleri) bölümünde, gümrük vergisi oranlarından yararlanacak ülkeler ile tercihli tarifeden yararlanmayacak sektörler belirtilmiştir. İthalat Rejimi Kararında yer alan En Az Gelişmiş Ülkeler ,Özel Teşvik Düzenlemeleri Ülkeleri ve Gelişme Yolundaki Ülkelere tanınan tek taraflı gümrük vergisi tavizleri Türkiye ile Avrupa Birliği (AB) arasında ihdas edilen Gümrük Birliği (GB) çerçevesinde, Genelleştirilmiş Tercihler Sistemi (GTS) kapsamında ile belirlenmiş bulunmaktadır. GTS kapsamında tanınan tavizli tarifelerden, İthalat Rejimi Kararı ekinde II sayılı Listede yer alan En Az Gelişmiş Ülkeler,Özel Teşvik Düzenlemeleri Ülkeleri ve Gelişme Yolundaki Ülkeler menşeli eşyaların ithalatında uygulanır. GTS kapsamı sektörler ve GTS’den sağlanan tercihli tarifelerden yaralanamyacak sektörler ülkeler İthalat Rejimi Kararı eklerinde belirtilmiştir. Başka bir deyişle bu listelerde yer almayan ülkelerle bu ülkelere ait olsa bile kapsam dışında bırakılan malların GTS sisteminden yararlanması mümkün değildir. SORU 4: 2008 Yılı İthalat Rejimi Kararı ve Tebliğlerine göre, gümrük vergilerinin askıya alınacak ve ulusal tarife kontenjanı açılması talep edilen ürünlerde aranan genel şartları belirtiniz.

Türkiye ile Avrupa Birliği (AB) arasında ihdas edilen Gümrük Birliği çerçevesinde, Gümrük Birliği kapsamı (tarım ürünleri ile AKÇT ürünleri hariç) ürünlerde; Türkiye’nin de katıldığı AB Ekonomik Tarife Sorunları Grubunca (ETSG); gümrük vergisinin askıya alınması kararlaştırılan ürünler AB ile eş zamanlı olarak 2008 yılı İthalat Rejimi Kararı Eki V sayılı liste ile düzenlenmiştir. Otonom Tarife Kontenjanı Açılması ve Gümrük Vergilerinin Askıya Alınmasına İlişkin 2008/ 18 sayılı İthalat Tebliğinde yer alan açıklamalara göre, gümrük vergisi askıya alınacak ve ulusal tarife kontenjanı açılması talep edilen ürünlerin;

• Sanayicilerin üretimlerinde girdi olarak kullanılan hammadde, ara mamülü veya özel imalat niteliği

taşıması,

• Gümrük vergisi askıya alınacak ürünlerin Gümrük Birliği Gümrük Bölgesinde aynı, benzer veya

ikamesinin üretilmemesi,

• Ulusal Tarife Kontenjanı açılması talep edilen ürünlerin, Ülkemiz, AB’ne üye ülkeler ile Tercihli

Ticaret Anlaşması kapsamındaki ülkelerdeki üretim miktarının tüketimi karşılamaması,

• İthalatında tahsil edilmeyecek olan gümrük vergisinin yıllık 20.000 EURO karşılığı YTL. den az

olmaması,

• Doğrudan tüketiciye satılabilecek nihai ürünler olmaması,
• Üçüncü ülkelerden ithalatının kısıtlayıcı düzenlemelere tabi bulunmaması,
• Sağlanan faydanın, sınai maliyetlere yansıtılması,
• Bu ürünler kullanılarak üretilen nihai ürünlerde dahil olmak üzere, Türkiye ve Avrupa

Birliği Ülkeleri arasında ticareti bozucu etki yaratmaması genel şartları taşıması gerekmektedir. Ayrıca, Gümrük Birliği Gümrük Bölgesinde üretilen ürünler ile üçüncü ülkelerden ithal edilen ürünler arasındaki fiyat farkı, ilgili ürünün askıya alma sistemine dahil edilmesi için sebep teşkil etmez. 4