2014/2 YMM Yönetim Muhasebesi Soruları ve Çözümleri

a) “Mamul Yaşam Süresi Maliyetleri” mamulün fikren doğmasından, müşteri tarafından hurdaya çıkarılmasına kadar geçen sürede katlanılan maliyetlerdir. b) Cari ve geleceğe yönelik temel dört maliyet sınıfını içerir:

• Yeni mamulle ilgili tasarım, geliştirme, test, promosyon gibi imalat öncesi maliyetler
• İmalat maliyetleri
• Faaliyet ve destek faaliyetleri (Stok yönetimi, lojistik yönetimi, teçhizat bakımı ve yenilenmesi,

personel eğitimi, teknik bilgi ve dokümantasyon)

• Elden çıkarma/Hurdaya çıkarma maliyetleri

c) Genel kabul görmüş muhasebe ilkelerine dayanan geleneksel maliyetleme, imalat maliyetleri dışında kalan maliyetleri dönem gideri olarak gelir tablosuna atar ve ürün maliyetine dahil etmez. Geleneksel maliyetlemede imalat öncesi ve sonrası maliyetlerin ürün maliyetine dahil edilmemesi, gelir tablolarının mamulün değişik zamanlarda gerekenden farklı kar rakamları raporlamasına neden olur. Mamulün ilk ve düşüş zamanlarında ar-ge, tasarım ya da tesisleri kapama, sökme, hurdaya ayırma gibi büyük maliyetler nedeniyle olduğundan düşük; mamulün gelişme ve olgunluk dönemlerinde ise olduğundan yüksek kar raporlanmasına neden olur. d) Karar alma süreçleri bakımından mamulün yaşam süresinin her bir evresinin maliyetlerinin, mamulün tüm yaşam süresine adil bir biçimde dağıtılması gerekir. Bu nedenle karar alma süreçleri açısından “Mamul Yaşam Süresi Maliyetlerinin” önemi:

• Mamulle ilgili karların zaman içindeki yayılımını dengeli olarak sunar. Daha doğru bir karlılık bilgisi

verir.

• Özellikle daha sağlıklı fiyatlama kararlarının alınmasını sağlar. Ar-Ge ya da müşteri hizmetleri gibi

aynı mamul için farklı zamanlarda yapılan tüm maliyetlerin bir bütün olarak görülmesini ve buna göre bir gelir yaratılmasını sağlar.

• Mamulün uzun dönemli başarısına odaklandığı için, maliyet kontrolüne değil maliyet düşürmeye

yöneliktir. Temel varsayımı gelecekteki maliyetlerin, mamulün geliştirilmesi suretiyle düşürülebileceğidir. Mamulün ömrü boyunca neden olacağı maliyetler tasarım aşamasında belirlendiğinden tasarım konusundaki başarı mamulün başarısını garantileyeceği gibi üretim maliyetlerini düşürür, üretimin hızını arttırır, satış sonrası hizmetlerin ve garanti hizmetlerinin maliyetini azaltır.

• Mamulün tüm ömrünün çeşitli safhalarında ortaya çıkan maliyet unsurlarının birbirleriyle

etkileşimini ortaya koyduğundan çevre ve kalite maliyetlerinin de minimize olmasına yardım eder. e) Mamul Yaşam Süresi Maliyetlemesiyle ilgili en önemli sorunlar: Mamulün ömrünü, bu süre zarfında katlanılacak maliyetlerin büyüklüğünü ve bu maliyetleri bugünkü değere indirgemede kullanılacak iskonto oranın ne olacağının net olarak bilinememesidir.

Yukarıdaki raporda iki önemli yanlış bulunmaktadır:

• İleri düzeydeki işlem sürecine birleşik maliyetlerden gelen pay katılmıştır. Oysa karar işlemlerinde

dağıtımla gelen maliyetler kullanılmaz.

• Analize satılacak iklimlendirme makinesinin zararını katmıştır. Oysa makinenin maliyeti batmış

maliyettir. Bu hatalar sonucu varılan karar yanlıştır. B’nin X’e dönüştürülmesi sonucu gelirlerdeki artış: (=40.000 x 40 liralık fiyat yükselişi ) 1.600.000 TL B’nin X’e dönüştürülmesinin maliyeti (1.700.000 TL) İşlem zararı (100.000 TL) Görüldüğü gibi sadece dönüştürme işlemiyle ilgilendirilebilecek gelir ve maliyetler karşılaştırıldığında işlem zarara neden olmaktadır. Bu arada B stoku kalmayacağından iklimlendirme işlemine gerek olmayacağından tasarruf edilecek enerji maliyeti de bu kararla ilgili bir unsur olduğundan işlemin yıllık zararı 90.000 e düşer. Bu yıla özgü olarak 200 liralık da iklimlendirme makinesinin satışından gelecek para dikkate alınsa da varılacak sonuç: X üretmek akılcı bir işlem değildir.

a) Transfer fiyatı formülü: Transfer Fiyatı = Birim Değişken Maliyet + Dış Piyasaya Yapılan Satıştan Kaybedilecek Birim Katkı. Bu şıkta armatür departmanın atıl kapasitesi olduğundan dış piyasadan satış kaybı söz konusu değildir. Dolayısıyla: Dış Piyasaya Yapılan Satıştan Kaybedilecek Birim Katkı= Sıfır’dır. Şu halde asgari transfer fiyatı teklifi 180 liradır. Bu teklifin üst sınırı ise 290 lira olup, fiyat tarafların pazarlık gücüne bağlı olarak 180 ila 290 lira arasında gerçekleşir. Ancak 180 liralık fiyat, armatür departmanının değişken maliyetini karşılayacağı için, bölüm zarara uğramadan, mevcut karlılığını korur. Şu halde asgari fiyat 180 liradır. b) Bu şıkta ise armatür departmanı tam kapasite çalıştığından şirket içi satış için dış piyasadan 10.000 müşteri kaçıracak yani birim başına 300 – 180 = 120 lira katkı kaybı olacaktır. Öte yandan değişken satış maliyetine katlanılmayacağı için birim değişken maliyet 165 liraya düşecektir. Şu halde yukarıdaki formülü kullanırsak, asgari fiyat: TF= 165 + 120 = 285 liradır. c) Bu şıktaki cevap mantığı da aynen yukarıdaki sıktaki gibidir. Ancak burada kaybedilen katkı, 10.000 musluğun değil, 15.000 musluğun katkısıdır. Birim Başına Kaybedilen Katkı [(300 – 180) x 15.000] ÷ 10.000 = 180 TL Asgari fiyat: TF= 210 + 180 = 390 liradır.

a) Fiilen katlanılan değişken genel imalat maliyeti (FdGİM) 2.880 TL olduğuna göre, saat başına katlanılan FdGİM 2880 TL/ 4800 dis = 0,60 TL/dis’dir. Değişken GİM Harcama Farkı= (Standart dGİM – FdGİM) x Fiili Saatler Değişken GİM Harcama Farkı= ( 0,50 – 0,60) x 4.800 = 480 TL (Aleyhte) Bu fark değişken kalemlerin miktar olarak fazla kullanımından ve/veya bu kalemlerin daha yüksek birim fiyatlardan satın alınmasından kaynaklanmıştır. Firmanın daha ileri düzeyde analize ihtiyacının olması halinde her bir değişken kalem için ayrı ayrı fiyat ve miktar analizlerinin yapılması gerekir. Örneğin fazla kullanılan elektrik kilowatt saati ve kilowatt saat ücretindeki sapma gibi. b) Değişken GİM Verim Farkı= Standart dGİM x ( Standart Saatler - Fiili Saatler) Firmanın normal kapasitesi 6000 saat/ 1200 birim olarak verildiğine göre bir birim 5 saatte üretiliyor demektir. Şu halde fiilen üretilen 800 birim için 4000 saat kullanılması gerekmekteydi. Şu halde: Değişken GİM Verim Farkı= 0,50 ( 4.000 – 4.800) = 400 TL Aleyhte Bu farka da firmadaki verimsiz çalışmanın, beraberinde sürükleyerek getirdiği değişken maliyetler neden olmuştur. Örneğin gereğinden uzun süre aydınlatılmak zorunda olan atölye gibi.. c) Sabit genel imalat maliyeti bütçe farkı = Bütçelenen Sabit GİM – Fiili Sabit GİM Sabit genel imalat maliyeti bütçe farkı = 9.000 – 9.800 = 800 TL Aleyhte. Bu farka da büyük olasılıkla sabit gim kalemlerine gelen fiyat artışları neden olmuştur. Bu farkların nedenlerini açıklamak en kolay olanıdır. d) Sabit genel imalat maliyeti kapasite farkı= Bütçelenmiş Saat Başına Sabit GİM Payı ( Fiili üretim için harcanması gereken saatler – Normal kapasite) Bütçelenmiş Saat Başına Sabit GİM Payı= 9.000 TL/6.000 saat = 1,5 TL/Saat Sabit genel imalat maliyeti kapasite farkı= 1,5 (4.000 – 6.000) Sabit genel imalat maliyeti kapasite farkı= 3.000 TL Bu kapasitenin 6.000 – 4.800 = 1200 saati gerçekten bomboş kalmıştır. Bunun parasal karşılığı 1,5 TL/s x 1200 = 1.800 TL’dir ki bunun sorumlusu yöneticidir. Kapasite fiilen 4.800 saat kullanılmıştır ama üretimin aslında 4.000 saatte bitmesi gerekirdi. Yani 800 saatlik bir kapasite ise kapasitenin etkin kullanılmayışından kaybedilmiştir. Bunun parasal karşılığı ise 1,5 TL/s x 800 = 1.200 TL. Şu halde farklar özetlenirse: Değ. GiM Harcama Farkı 480 TL (A) Değ. GiM Verim Farkı 400 TL (A) Sabit GİM Bütçe Farkı 800 TL (A) Boş Kapasite Farkı 1.800 TL Etkinlik Farkı 1.200 TL Toplam Kapasite Farkı 3.000 TL (A) Toplam 4.680 TL (A)