2024/2 YMM Sermaye Piyasası Mevzuatı Soruları ve Çözümleri

Buna göre; a-Menkul Kıymetler, kavramının tanımlanıp/açıklanması istenmiştir. 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu’nun 3/1-o maddesinde; “Menkul kıymetler: Para, çek, poliçe ve bono hariç olmak üzere;

• Paylar, pay benzeri diğer kıymetler ile söz konusu paylara ilişkin depo sertifikalarını,
• Borçlanma araçları veya menkul kıymetleştirilmiş varlık ve gelirlere dayalı borçlanma

araçları ile söz konusu kıymetlere ilişkin depo sertifikalarını,” şeklinde düzenleme yapılmıştır. Buna göre menkul kıymetlerin;

• Para, çek, poliçe ve bono hariç olmak üzere, (1 puan)
• Paylar, pay benzeri diğer kıymetler ile söz konusu paylara ilişkin depo sertifikalarını,

(1 Puan)

• Borçlanma araçları veya menkul kıymetleştirilmiş varlık ve gelirlere dayalı borçlanma

araçları ile söz konusu kıymetlere ilişkin depo sertifikalarını, (1 puan) İfade edeceği hüküm altına alınmıştır. b-Sermaye piyasası araçları, kavramının tanımlanıp/açıklanması istenmiştir. 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu’nun 3/1-ş maddesinde; “Sermaye piyasası araçları: Menkul kıymetler ve türev araçlar ile yatırım sözleşmeleri de dâhil olmak üzere Kurulca bu kapsamda olduğu belirlenen diğer sermaye piyasası araçlarını,” şeklinde belirleme yapılmıştır. Buna göre sermaye piyasası araçları;

• Menkul kıymetler ve türev araçlar ile yatırım sözleşmeleri de dâhil olmak üzere Kurulca

bu kapsamda olduğu belirlenen diğer sermaye piyasası araçlarını, ifade etmektedir. (2 Puan) c-Türev araçlar, kavramının tanımlanıp/açıklanması istenmiştir. 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu’nun 3/1-u maddesinde; “Türev araçlar: Aşağıda sayılan veya Kurulca bu kapsamda olduğu belirlenen diğer türev araçları:

• Menkul kıymetleri satın alma veya satma veya birbirleri ile değiştirme hakkı veren türev

araçları,

• Değeri, bir menkul kıymet fiyatına veya getirisine; bir döviz fiyatına veya fiyat değişikliğine;

faiz oranına veya orandaki değişikliğe; bir kıymetli maden veya kıymetli taş fiyatına veya fiyat değişikliğine; bir mal fiyatına veya fiyat değişikliğine; Kurulca uygun görülen kurumlarca yayınlanan istatistiklere veya bunlardaki değişikliğe; kredi riski transferi sağlayan, enerji fiyatları ve iklim değişkenleri gibi ölçüm değerleri olan ve bu sayılanlardan oluşturulan bir endeks seviyesine veya seviyedeki değişikliğe bağlı olan türev araçları, bu araçların türevlerini ve sayılan dayanak varlıkları birbirleri ile değiştirme hakkı veren türevleri,

• Döviz ve kıymetli madenler ile Kurulca belirlenecek diğer varlıklar üzerine yapılacak

kaldıraçlı işlemleri,” şeklinde hüküm tesis edilmiştir. Buna göre türev araçlar;

• Menkul kıymetleri satın alma veya satma veya birbirleri ile değiştirme hakkı veren türev

araçları, (1 puan)

• Değeri, bir menkul kıymet fiyatına veya getirisine; bir döviz fiyatına veya fiyat

değişikliğine; faiz oranına veya orandaki değişikliğe; bir kıymetli maden veya kıymetli taş fiyatına veya fiyat değişikliğine; bir mal fiyatına veya fiyat değişikliğine; Kurulca uygun görülen kurumlarca yayınlanan istatistiklere veya bunlardaki değişikliğe; kredi riski transferi sağlayan, enerji fiyatları ve iklim değişkenleri gibi ölçüm değerleri olan ve bu sayılanlardan oluşturulan bir endeks seviyesine veya seviyedeki değişikliğe bağlı olan türev araçları, bu araçların türevlerini ve sayılan dayanak varlıkları birbirleri ile değiştirme hakkı veren türevleri, (2 puan)

• Döviz ve kıymetli madenler ile sermaye Piyasası Kurulunca belirlenecek diğer varlıklar

üzerine yapılacak kaldıraçlı işlemleri, (1 puan)

• Sermaye Piyasası Kurulu tarafından bu sayılanlar kapsamında olduğu belirlenen diğer

türev araçları, (1 puan) İfade etmektedir. d-Kripto varlık, kavramının tanımlanıp/açıklanması istenmiştir. 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu’nun 3/1-bb maddesinde; “Kripto varlık: Dağıtık defter teknolojisi veya benzer bir teknoloji kullanılarak elektronik olarak oluşturulup saklanabilen, dijital ağlar üzerinden dağıtımı yapılan ve değer veya hak ifade edebilen gayri maddi varlıkları,” şeklinde belirleme yapılmıştır. Buna göre kripto varlık;

• Dağıtık defter teknolojisi veya benzer bir teknoloji kullanılarak elektronik olarak

oluşturulup saklanabilen, dijital ağlar üzerinden dağıtımı yapılan ve değer veya hak ifade edebilen gayri maddi varlıkları ifade etmektedir. (2 Puan)

6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu kapsamında; “Sermaye piyasası araçları, “Kripto varlık” kavramlarının ve bunlara ilişkin düzenlemelerin ve söz konusu Kanunun “Sermaye piyasası araçlarının kaydileştirilmesi”nin ve yine 35/B maddesinde yer alan “Kripto varlık hizmet sağlayıcıları ve kripto varlıklara ilişkin hükümler”in dikkate alınarak, kripto varlıkların sermaye piyasası araçları kapsamında olup olmadığının, sermaye piyasası araçlarının kripto varlık olarak ihraç edilip edilemeyeceğinin, bu kapsamda kripto varlıklara ilişkin Sermaye Piyasası Kurulunun düzenleme yapma yetkilerinin ve bunun kullanımının, Kanun kapsamında olan kripto varlıkların neler olduğunun, açıklanması/anlatılması ve değerlendirilmesi istenmiştir. 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu’nun 3/1-ş maddesinde; “Sermaye piyasası araçları: Menkul kıymetler ve türev araçlar ile yatırım sözleşmeleri de dâhil olmak üzere Kurulca bu kapsamda olduğu belirlenen diğer sermaye piyasası araçlarını,” şeklinde belirleme yapılmıştır. 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu’nun 3/1-o maddesinde; “Menkul kıymetler: Para, çek, poliçe ve bono hariç olmak üzere;

• Paylar, pay benzeri diğer kıymetler ile söz konusu paylara ilişkin depo sertifikalarını,
• Borçlanma araçları veya menkul kıymetleştirilmiş varlık ve gelirlere dayalı borçlanma

araçları ile söz konusu kıymetlere ilişkin depo sertifikalarını,” şeklinde düzenleme yapılmıştır. 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu’nun 3/1-u maddesinde; “Türev araçlar: Aşağıda sayılan veya Kurulca bu kapsamda olduğu belirlenen diğer türev araçları:

• Menkul kıymetleri satın alma veya satma veya birbirleri ile değiştirme hakkı veren türev

araçları,

• Değeri, bir menkul kıymet fiyatına veya getirisine; bir döviz fiyatına veya fiyat değişikliğine;

faiz oranına veya orandaki değişikliğe; bir kıymetli maden veya kıymetli taş fiyatına veya fiyat değişikliğine; bir mal fiyatına veya fiyat değişikliğine; Kurulca uygun görülen kurumlarca yayınlanan istatistiklere veya bunlardaki değişikliğe; kredi riski transferi sağlayan, enerji fiyatları ve iklim değişkenleri gibi ölçüm değerleri olan ve bu sayılanlardan oluşturulan bir endeks seviyesine veya seviyedeki değişikliğe bağlı olan türev araçları, bu araçların türevlerini ve sayılan dayanak varlıkları birbirleri ile değiştirme hakkı veren türevleri,

• Döviz ve kıymetli madenler ile Kurulca belirlenecek diğer varlıklar üzerine yapılacak

kaldıraçlı işlemleri,” şeklinde hüküm tesis edilmiştir. 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu’nun 3/1-bb maddesinde; “Kripto varlık: Dağıtık defter teknolojisi veya benzer bir teknoloji kullanılarak elektronik olarak oluşturulup saklanabilen, dijital ağlar üzerinden dağıtımı yapılan ve değer veya hak ifade edebilen gayri maddi varlıkları,” şeklinde belirleme yapılmıştır. 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu’nun “Sermaye piyasası araçlarının kaydileştirilmesi” başlıklı 13 üncü maddesinde; “(1) Sermaye piyasası araçlarının senede bağlanmaksızın elektronik ortamda kayden ihracı esastır. Kurul, kayden ihraç edilecek sermaye piyasası araçlarını ve kayden izlenecek hakları belirler; türleri ve ihraççıları itibarıyla kaydileştirmesine, kayıtların tutulmasına ve üyelik şartlarını kaybeden ihraççıların paylarının kayden izlenmesinin sona erdirilmesine ilişkin usul ve esasları düzenler. Kurul, sermaye piyasası araçlarının bu madde hükümlerine göre kayden ihraç edilerek MKK tarafından izlenmesi yerine, kripto varlık olarak ihracına ve bunların oluşturulup saklandıkları kripto varlık hizmet sağlayıcıları tarafından sunulan elektronik ortam nezdinde kayden izlenmesine ilişkin esaslar belirleyebilir. Sermaye piyasası araçlarının kripto varlık olarak ihracı hâlinde; hakların izlenmesi, üçüncü kişilere karşı ileri sürülebilmesi ve devredilmesinde, bunların oluşturulup saklandıkları elektronik ortamdaki kayıtlar esas alınır. Kurul, bu elektronik ortamdaki kayıtlarla MKK sistemi arasında entegrasyon sağlanmasını zorunlu tutabilir. Bu fıkranın uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar Kurul tarafından belirlenir. (2) Kaydi sermaye piyasası araçları, nama veya hamiline yazılı olmalarına bakılmaksızın isme açılmış hesaplarda izlenir. Kurul, sermaye piyasası aracının türüne ve ihraççısının veya MKK üyesinin niteliğine göre sermaye piyasası araçlarının hak sahibi ismine hesap açılmaksızın hesapların toplu olarak tutulmasına karar verebilir. (3) Kaydi sermaye piyasası araçlarına ilişkin haklar, MKK tarafından izlenir. Kayıtlar, MKK tarafından oluşturulan elektronik ortamda, bu kuruluşun üyelerince tutulur. (4) Kaydileştirilmesine karar verilen sermaye piyasası araçlarının Kurulca belirlenen esaslar çerçevesinde teslimi zorunludur. Teslim edilen sermaye piyasası araçları kendiliğinden hükümsüz hâle gelir. Teslim edilmeyen sermaye piyasası araçları ise kaydileştirilme kararından sonra borsada işlem göremez, aracı kurumlarca bu sermaye piyasası araçlarının alım satımına aracılık edilemez (5) Kayden izlenen sermaye piyasası araçları üzerindeki hakların üçüncü kişilere karşı ileri sürülebilmesinde, MKK’ya yapılan bildirim tarihi esas alınır. (6) Payların devrinin, 6102 sayılı Kanunun ilgili hükümleri çerçevesinde ortaklıklar tarafından pay defterine kaydında, ilgililerin başvurusuna gerek kalmaksızın MKK nezdinde izlenen kayıtlar esas alınır. (7) Kayden izlenen sermaye piyasası araçlarına ilişkin tedbir, haciz ve benzeri her türlü idari ve adli talepler münhasıran MKK’nın üyeleri tarafından yerine getirilir. İlgili kanunlar uyarınca elektronik ortamda tebligatı yapılan alacakların takip ve tahsiline ilişkin hükümler saklıdır.” Şeklinde düzenleme yapılmıştır. 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu’nun “Kripto varlık hizmet sağlayıcıları ve kripto varlıklara ilişkin hükümler” başlıklı 35/B maddesinin 4-8 inci fıkralarında; “……(4) Platformlar üzerinden kripto varlıkların alınıp satılmasına ve ilk satış ya da dağıtımının yapılmasına; kripto varlıkların takasına, transferine ve saklanmasına ilişkin usul ve esaslar Kurul tarafından düzenlenir. (5) Kripto varlık hizmet sağlayıcıları bu Kanunda atıf yapılan hükümler dışında bu Kanunun diğer hükümlerine tabi değildir. Bu madde ile 35/C ve 99/B maddelerinde düzenlenip açıklık bulunmayan ya da uygulamanın yönlendirilmesi gereken hususlarda bu Kanunun 128 inci maddesinin ikinci fıkrası kapsamında Kurul düzenleyici işlemler tesis ederek ve özel nitelikli kararlar alarak uygulamayı düzenlemeye ve yönlendirmeye yetkilidir. Bu madde ile 35/C ve 99/B maddeleri uyarınca Kurulca bankalara yükümlülük getirecek düzenlemeler için Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumunun görüşü alınır. (6) Sermaye piyasası araçlarına özgü haklar sağlayan kripto varlıklara ilişkin olarak düzenleyici işlemler tesis etmek, özel ve genel nitelikte kararlar almak ve tedbir ve yaptırım uygulamak konusunda Kurul yetkilidir. Kurul, sermaye piyasası araçlarına özgü haklar sağlayan kripto varlıklar dışında, dağıtık defter teknolojisinin veya benzer bir teknolojik altyapının geliştirilmesi suretiyle oluşturulan, değeri bu teknolojiden ayrıştırılamayan nitelikte olan kripto varlıkların satış ya da dağıtımının, Kanunun sermaye piyasası araçlarıyla ilgili hükümlerine tabi olmaksızın platformlar nezdinde yapılabilmesi konusunda esaslar belirleyebilir. Bu esaslara tabi olacak kripto varlıkları belirleme aşamasında teknik kriterler açısından değerlendirme yapmak üzere TÜBİTAK’tan ya da bakanlıklara bağlı, ilgili, ilişkili kurum ve kuruluşlar ile diğer kamu kurumlarından teknik rapor isteyebilir. Bu kapsamda bir kripto varlığın teknolojik özelliklerinin uygun görülmesi ve bunların satış ya da dağıtımına izin verilmesi bunların kamuca tekeffülü anlamına gelmez. Bu kripto varlıkların satış ya da dağıtımının yapılması suretiyle halktan para toplayanlar ile bunlara fon sağlayanlar arasındaki ilişkiler genel hükümlere tabidir. Bu işlemler sırasında Kurulca belirlenecek şekilde hazırlanan ve ilan edilen her türlü bilgilendirme dokümanını imzalayan gerçek ve tüzel kişiler bu dokümanlarda yer alan yanlış, yanıltıcı veya eksik bilgilerden kaynaklanan zararlardan müteselsilen sorumludur. (7) Kurum ve kuruluşların, kripto varlıklara ilişkin diğer mevzuattan kaynaklanan görev ve yetkileri saklıdır. (8) Bu maddenin altıncı fıkrasında belirtilen nitelikteki kripto varlıklar ile 35/C maddesinin ikinci fıkrasındaki esaslar dâhilinde platformlarda işlem gören kripto varlıklar dışındaki kripto varlıklara bu Kanun uygulanmaz……” şeklinde düzenleme ve belirleme yapılmıştır. Mevzuatsal olarak yapılan düzenlemeler kapsamında;

• Sermaye piyasası araçları, menkul kıymetler ve türev araçlar ile yatırım sözleşmeleri de

dâhil olmak üzere Kurulca bu kapsamda olduğu belirlenen diğer sermaye piyasası araçlarını ifade etmektedir. Menkul kıymetlerin tanımına bakıldığında, bunlar pay/pay senetleri, pay benzeri kıymetler, borçlanma senetleri ve varlık ve geliri dayalı borçlanma araçları gibi ortaklık ve alacaklılık sağlayan evraklar ile bunlara bağlı ihraç edilen depo sertifikaları gibi kıymetli evrak mahiyetinde olan unsurlardır. Türev araçlar, dayanağı başka bir malın, finansal varlığın, göstergenin ve menkul kıymetin değerine bağlı olan araçlardır. Yatırım sözleşmeleri, yatırımcının para kazanmayı hedeflediği alanlara ilişkin olarak para yatırmasını içeren anlaşmalardır. Kripto varlık ise dijital ortamda değer veya hak ifade edebilen gayri maddi varlıkları ifade etmektedir. Yani kripto varlık gayri maddi bir varlık olup bir menkul kıymet, türev araç, yatırım sözleşmesi değildir. Sermaye Piyasası Kurulu tarafından diğer sermaye piyasası araçları dahilinde yapılan bir belirleme de söz konusu olmadığı müddetçe, kripto varlık doğrudan bir sermaye piyasası aracı değildir. Ancak türev araçların tanımı ve hükümleri dikkate alındığında, türev araçlar mahiyetinde dayanağı kripto varlık olan sermaye piyasası araçlarının ihracı/işlemi söz konusu olabilecektir. (3 puan)

• Sermaye piyasası araçlarının senede bağlanmaksızın elektronik ortamda kayden ihracı

esas olmaktadır. Sermaye Piyasası Kurulu buna ilişkin usul ve esasları düzenlemektedir. Sermaye Piyasası Kurulu, sermaye piyasası araçlarının kayden ihraç edilerek merkezi Kayıt Kuruluşu (MKK) tarafından izlenmesi yerine, kripto varlık olarak ihracına ve bunların oluşturulup saklandıkları kripto varlık hizmet sağlayıcıları tarafından sunulan elektronik ortam nezdinde kayden izlenmesine ilişkin esasları belirleyebilecektir. Sermaye piyasası araçlarının kripto varlık olarak ihracı hâlinde; hakların izlenmesi, üçüncü kişilere karşı ileri sürülebilmesi ve devredilmesinde, bunların oluşturulup saklandıkları elektronik ortamdaki kayıtlar esas alınacaktır. Sermaye Piyasası Kurulu, bu elektronik ortamdaki kayıtlarla MKK sistemi arasında entegrasyon sağlanmasını zorunlu tutabilecek ve buna ilişkin usul ve esasları belirleyecektir. Dolayısıyla kripto varlık doğrudan bir sermaye piyasası aracı olmamakla birlikte, sermaye piyasası araçlarının dayanağı olabilecek, sermaye piyasası aracı TL ve döviz yerine kripto varlık olarak ihraç edilebilecektir. (4 puan)

• Platformlar üzerinden kripto varlıkların alınıp satılmasına ve ilk satış ya da dağıtımının

yapılmasına; kripto varlıkların takasına, transferine ve saklanmasına ilişkin usul ve esaslar Sermaye Piyasası Kurulu tarafından düzenlenecektir. (1 puan)

• Sermaye piyasası araçlarına özgü haklar sağlayan kripto varlıklara ilişkin olarak

düzenleyici işlemler tesis etmek, özel ve genel nitelikte kararlar almak ve tedbir ve yaptırım uygulamak konusunda Sermaye Piyasası Kurulu yetkilendirilmiştir. (2 puan) Kurul, sermaye piyasası araçlarına özgü haklar sağlayan kripto varlıklar dışında, dağıtık defter teknolojisinin veya benzer bir teknolojik altyapının geliştirilmesi suretiyle oluşturulan, değeri bu teknolojiden ayrıştırılamayan nitelikte olan kripto varlıkların satış ya da dağıtımının, Kanunun sermaye piyasası araçlarıyla ilgili hükümlerine tabi olmaksızın platformlar nezdinde yapılabilmesi konusunda esaslar belirleyebilecektir. Bu esaslara tabi olacak kripto varlıkları belirleme aşamasında teknik kriterler açısından değerlendirme yapmak üzere TÜBİTAK’tan ya da bakanlıklara bağlı, ilgili, ilişkili kurum ve kuruluşlar ile diğer kamu kurumlarından teknik rapor isteyebilecektir. (2 puan)

• Kripto varlıklardan sermaye piyasası araçlarına özgü haklar sağlayan ya da Sermaye

Piyasası Kurulunun satış ve dağıtımına yönelik esasları belirlemesi öngörülen dağıtık defter teknolojisinin veya benzer bir teknolojik altyapının geliştirilmesi suretiyle oluşturulan, değeri bu teknolojiden ayrıştırılamayan nitelikte olan kripto varlıklar ile Sermaye Piyasası Kurulu tarafından yetkilendirilmiş ve izin verilmiş platformlar nezdinde alınıp satılmasına izin verilen/işlem gören kripto varlıklarla sınırlı olduğu belirtilmektedir. Bunlar dışında kalan diğer kripto varlık türlerine bu Kanun uygulanmayacaktır. (3 puan)

6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu’nun “Merkezî karşı taraf” başlıklı 78 inci maddesinde, merkezi karşı taraf uygulaması ve bu kapsamda merkezi karşı taraf hizmetini veren/vermek isteyen kurumlar tarafından yapılanlar/yapılması gerekenler açıklanmıştır. Buna göre; “(1) Kurul, merkezî takas kuruluşlarının, alıcıya karşı satıcı, satıcıya karşı da alıcı rolünü üstlenerek takasın tamamlanmasını taahhüt ettikleri merkezî karşı taraf uygulamasını, piyasalar veya sermaye piyasası araçları itibarıyla zorunlu tutabilir. Borsalar veya teşkilatlanmış diğer pazar yerleri de nezdinde işlem gören sermaye piyasası araçlarıyla ilgili merkezî karşı taraf uygulamasına geçmek üzere Kurula başvurabilirler. Merkezî takas kuruluşları organize para piyasalarında merkezî karşı taraf uygulamasına geçmek üzere Kurula başvurabilirler. (2) Takas kuruluşlarının merkezî karşı taraf görevini üstlendiği takas işlemlerinde mali sorumluluğu, tesis edilecek limitler dâhilinde ve üyelerden alınacak teminatlar ile diğer garantiler çerçevesinde belirlenir. Merkezî karşı taraf hizmeti çerçevesinde takas kuruluşları tarafından alınan teminatların mülkiyeti takas kuruluşuna geçer. Mülkiyeti takas kuruluşuna geçen teminatlara aksi kanunda öngörülmedikçe 47 nci maddenin ikinci ve beşinci fıkraları ile dördüncü fıkrasının (a) bendi uygulanır. Takas kuruluşları, üyelerinin müşterilerine olan yükümlülüklerinden sorumlu değildir. Takas kuruluşları, merkezî karşı taraf hizmeti verdikleri piyasalarda temerrüt yönetimi kapsamında, üyelerin teminatları, garanti fonu ve kendi sermayelerinin yanı sıra, sigorta sözleşmeleri, kârlardan kesinti yapılması, müşterilerin pozisyonlarının ve teminatlarının gerektiğinde resen veya temerrüt eden üyenin müşterilerinin talebiyle temerrüt eden üyelerin rızası da şart olmaksızın diğer üyelere taşınması, pozisyonların resen kapatılması, aynı tarafla olan borç, alacak, pozisyon, teminat, hak ve yükümlülüklerin netleştirilmesi ve Kurulca uygun görülecek diğer yöntemleri de kullanabilirler.

• Merkezî takas kuruluşları, temerrüt yönetiminde kullanmak üzere sermaye ve sermaye

benzeri kaynak temin edebilir, teminat ve garanti fonu varlıklarını temerrüt yönetimi çerçevesinde likidite temin etmek için borçlanma amacıyla teminat gösterebilir. Merkezî takas kuruluşları nakdî teminatları nemalandırma veya menkul kıymetlerin saklanması amacıyla bankalar ve saklama kuruluşlarında kendi adlarına açılacak hesaplarda bulundurabilirler. Merkezî takas kuruluşları tarafından temerrüt yönetimine tahsis edilen sermaye ve sermaye benzeri kaynaklar hakkında da 73 üncü maddenin ikinci fıkrası hükmü uygulanır. 73 üncü maddenin ikinci fıkrası ile 79 uncu maddenin birinci fıkrası, takas mutabakatının nihai olarak sonuçlanmasına kadar geçecek süre ile sınırlı olmak üzere, merkezî takas kuruluşu veya merkezî saklama kuruluşu nezdindeki takas ve mutabakat hesaplarına yatırılan veya transfer edilen anapara değişimli para ve/veya kıymet takası işlemlerine konu varlıklar hakkında da uygulanır. (4) Merkezî karşı taraf uygulamasına tabi sermaye piyasası araçlarında takas üyeliğine ve üyelik türlerine ilişkin şartlar, üyelerin yükümlülükleri ile sermaye, iç denetim ve risk yönetim sistemlerine ilişkin asgari hususları da içerecek şekilde, Kurulun onayı alınmak suretiyle ilgili takas kuruluşu tarafından düzenlenir. (5) Merkezî karşı taraf hizmeti verecek merkezî takas kuruluşlarının ilgili sermaye piyasası araçlarında üstlenmiş oldukları mali riskler ile diğer risklere uyumlu olarak yeterli düzeyde sermaye bulundurması, bilgi işlem altyapısı ile iç kontrol, risk yönetimi ve iç denetim sistemlerini kurması ve idame ettirmesi zorunludur. Bu kuruluşların iç denetim birimleri, risk yönetim ve bilgi işlem altyapılarının güvenilirliğini ve yeterliliğini asgari altı aylık dönemler itibarıyla kontrol etmek ve sonuçlarını Kurula bildirmekle yükümlüdürler. Kurul, söz konusu kontrolün daha sıklıkla yapılmasına karar verebilir ve söz konusu hususlara ilişkin bağımsız denetim yapılmasını isteyebilir. Ayrıca Kurul, merkezî karşı taraf hizmeti verecek kuruluşun mali yeterliliğinin stres testleri de dâhil olmak üzere öngöreceği yöntemlerle değerlendirilmesini istemeye, gerekli görmesi hâlinde kredi derecelendirmesi yapılmasını talep etmeye yetkilidir. (6) Kurul, finansal istikrarın korunmasını teminen sistemik öneme sahip olan bu kuruluşlara ve üyelerine ilişkin sermaye de dâhil olmak üzere ek yükümlülükler getirebilir. (7) Merkezî karşı taraf hizmeti verecek kuruluş tarafından alınan teminatlar ile hesap sahiplerinin malvarlıklarının bu kuruluşun mal varlığından ayrı izlenmesi esastır. Takasın yerine getirilmesine ilişkin işlemler hariç olmak üzere merkezî karşı taraf hizmeti veren kuruluş söz konusu teminat veya varlıkları tevdi amaçları dışında kullanamaz. Merkezî karşı taraf hizmeti verecek kuruluş bu fıkraya uyumun sağlanmasını teminen gerekli önlemleri alır. (8) Merkezî karşı taraf hizmeti verecek kuruluşların, her işlemde işlemin tarafları ile ayrı ayrı sözleşme yapması zorunlu değildir. (9) Bu madde kapsamında yürütülecek temerrüt yönetimine ilişkin usul ve esaslar ile takas kuruluşlarının merkezî karşı taraf hizmeti nedeniyle üyelerinden alacağı teminatlar ve bünyelerinde yer alacak garanti fonlarına ilişkin usul ve esaslar takas kuruluşunun önerisi üzerine Kurul tarafından belirlenir. (10 Merkezî takas kuruluşları tarafından merkezî karşı taraf hizmeti sundukları her bir piyasa için tahsis edilen sermaye veya sermaye benzeri kaynaklar, alınan teminatlar ve oluşturulan garanti fonları amaçları dışında kullanılamaz. Sermaye piyasalarına ilişkin olarak sunulan merkezî karşı taraf hizmeti kapsamında alınan teminatlar ve garanti fonu varlıkları, para piyasalarına ilişkin olarak aynı kapsamda alınan teminatlar ve garanti fonu varlıklarından ayrı olarak izlenir.” Şeklinde düzenleme ve belirleme yapılmıştır. Bu doğrultuda;

• Sermaye Piyasası Kurulu, merkezî takas kuruluşlarının, alıcıya karşı satıcı, satıcıya

karşı da alıcı rolünü üstlenerek takasın tamamlanmasını taahhüt ettikleri merkezî karşı taraf uygulamasını, piyasalar veya sermaye piyasası araçları itibarıyla zorunlu tutabilecektir. (1 puan) Borsalar veya teşkilatlanmış diğer pazar yerleri de nezdinde işlem gören sermaye piyasası araçlarıyla ilgili merkezî karşı taraf uygulamasına geçmek üzere Sermaye Piyasası kuruluna başvurabileceklerdir.(1 Puan) Diğer taraftan merkezî takas kuruluşları, organize para piyasalarında merkezî karşı taraf uygulamasına geçmek üzere Sermaye Piyasası Kuruluna başvurabileceklerdir. (1 Puan)

• Takas kuruluşlarının merkezî karşı taraf görevini üstlendiği takas işlemlerinde bunların

mali sorumluluğu, tesis edilecek limitler dâhilinde ve üyelerden alınacak teminatlar ile diğer garantiler çerçevesinde belirlenecektir.(1 Puan) Merkezî karşı taraf hizmeti çerçevesinde takas kuruluşları tarafından alınan teminatların mülkiyeti takas kuruluşuna geçecektir. Mülkiyeti takas kuruluşuna geçen teminatlar aksi kanunda öngörülmedikçe 47 nci maddenin ikinci fıkrası uyarınca geçicide olsa takas kuruluşunun mülkiyetine geçecek, beşinci fıkra uyarınca, takas kuruluşu ve teminatı veren için yapılandırma ve benzeri kararlar ile tasfiye hükümleri, teminata konu sermaye piyasası araçları, alan ve verenin hakları yönüyle geçerli olmayacak, dördüncü fıkrasının (a) bendi kapsamında takas kuruluşu tarafından teminata konu sermaye piyasası araçlarının satımı yapılarak alacağın tahsili veya borç mahsubu yapılabilecektir. (2 Puan)

• Takas kuruluşları, üyelerinin müşterilerine olan yükümlülüklerinden sorumlu

olmayacaktır. (1 Puan) Takas kuruluşları, merkezî karşı taraf hizmeti verdikleri piyasalarda temerrüt yönetimi kapsamında, üyelerin teminatları, garanti fonu ve kendi sermayelerinin yanı sıra, sigorta sözleşmeleri, kârlardan kesinti yapılması, müşterilerin pozisyonlarının ve teminatlarının gerektiğinde resen veya temerrüt eden üyenin müşterilerinin talebiyle temerrüt eden üyelerin rızası da şart olmaksızın diğer üyelere taşınması, pozisyonların resen kapatılması, aynı tarafla olan borç, alacak, pozisyon, teminat, hak ve yükümlülüklerin netleştirilmesi ve Sermaye Piyasası Kurulunca uygun görülecek diğer yöntemleri de kullanabileceklerdir. (2 Puan)

• Merkezî takas kuruluşları, temerrüt yönetiminde kullanmak üzere sermaye ve sermaye

benzeri kaynak temin edebilecekler, teminat ve garanti fonu varlıklarını temerrüt yönetimi çerçevesinde likidite temin etmek için borçlanma amacıyla teminat gösterebileceklerdir. (1 puan) Merkezî takas kuruluşları nakdî teminatları nemalandırma veya menkul kıymetlerin saklanması amacıyla bankalar ve saklama kuruluşlarında kendi adlarına açılacak hesaplarda bulundurabileceklerdir. (1 puan)

• Merkezî takas kuruluşları tarafından temerrüt yönetimine tahsis edilen sermaye ve

sermaye benzeri kaynaklar hakkında da 73 üncü maddenin ikinci fıkrası hükmü uygulanacak ve bunlar amaçları dışında kullanılamayacak, kamu alacakları için olsa dahi haczedilemeyecek, rehnedilemeyecek, idari mercilerin tasfiye kararlarından etkilenmeyecek, iflas masasına dâhil edilemeyecek ve üzerlerine ihtiyati tedbir konulamayacaktır. (2 puan) Söz konusu 73 üncü maddenin ikinci fıkrası ile 79 uncu maddenin birinci fıkrası hükümleri doğrultusunda takas talimatı ve ödeme işlemlerinin geri alınamazlığı ve iptal edilemezliği, takas mutabakatının nihai olarak sonuçlanmasına kadar geçecek süre ile sınırlı olmak üzere, merkezî takas kuruluşu veya merkezî saklama kuruluşu nezdindeki takas ve mutabakat hesaplarına yatırılan veya transfer edilen anapara değişimli para ve/veya kıymet takası işlemlerine konu varlıklar hakkında da uygulanacaktır. (2 puan)

• Merkezî karşı taraf uygulamasına tabi sermaye piyasası araçlarında takas üyeliğine ve

üyelik türlerine ilişkin şartlar, üyelerin yükümlülükleri ile sermaye, iç denetim ve risk yönetim sistemlerine ilişkin asgari hususları da içerecek şekilde, Kurulun onayı alınmak suretiyle ilgili takas kuruluşu tarafından düzenlenecektir. (1 puan)

• Merkezî karşı taraf hizmeti verecek merkezî takas kuruluşlarının ilgili sermaye piyasası

araçlarında üstlenmiş oldukları mali riskler ile diğer risklere uyumlu olacak şekilde yeterli düzeyde sermaye bulundurması, bilgi işlem altyapısı ile iç kontrol, risk yönetimi ve iç denetim sistemlerini kurması ve idame ettirmesi zorunlu olacaktır. (2 puan) Bu kuruluşların iç denetim birimleri, risk yönetim ve bilgi işlem altyapılarının güvenilirliğini ve yeterliliğini asgari altı aylık dönemler itibarıyla kontrol etmek ve sonuçlarını Sermaye Piyasası Kuruluna bildirmekle yükümlüdürler. Sermaye Piyasası Kurulu söz konusu kontrolün daha sıklıkla yapılmasına karar verebilir ve söz konusu hususlara ilişkin bağımsız denetim yapılmasını isteyebilir. (2 puan) Ayrıca Sermaye Piyasası Kurulu, merkezî karşı taraf hizmeti verecek kuruluşun mali yeterliliğinin stres testleri de dâhil olmak üzere öngöreceği yöntemlerle değerlendirilmesini istemeye, gerekli görmesi hâlinde kredi derecelendirmesi yapılmasını talep etmeye yetkilidir. (1 puan)

• Kurul, finansal istikrarın korunmasını teminen sistemik öneme sahip olan bu kuruluşlara

ve üyelerine ilişkin sermaye de dâhil olmak üzere ek yükümlülükler getirebilecektir. (1 puan)

• Merkezî karşı taraf hizmeti verecek kuruluş tarafından alınan teminatlar ile hesap

sahiplerinin malvarlıklarının bu hizmeti veren kuruluşun mal varlığından ayrı izlenmesi gerekmektedir. (1 puan) Takasın yerine getirilmesine ilişkin işlemler hariç olmak üzere merkezî karşı taraf hizmeti veren kuruluş, söz konusu teminat veya varlıkları tevdi amaçları dışında kullanamayacaktır. Merkezî karşı taraf hizmeti verecek kuruluş bu açıklamalara göre uyumun sağlanmasını teminen gerekli önlemleri almak zorundadır. (1 puan).

• Merkezî karşı taraf hizmeti verecek kuruluşların, her işlemde işlemin tarafları ile ayrı

ayrı sözleşme yapması zorunlu değildir. (1 puan)

• Bu madde kapsamında yürütülecek temerrüt yönetimine ilişkin usul ve esaslar ile takas

kuruluşlarının merkezî karşı taraf hizmeti nedeniyle üyelerinden alacağı teminatlar ve bünyelerinde yer alacak garanti fonlarına ilişkin usul ve esaslar takas kuruluşunun önerisi üzerine Sermaye Piyasası Kurulu tarafından belirlenecektir. (1 puan)

• Merkezî takas kuruluşları tarafından merkezî karşı taraf hizmeti sundukları her bir

piyasa için tahsis edilen sermaye veya sermaye benzeri kaynaklar, alınan teminatlar ve oluşturulan garanti fonları amaçları dışında kullanılamayacaktır. (1 puan) Sermaye piyasalarına ilişkin olarak sunulan merkezî karşı taraf hizmeti kapsamında alınan teminatlar ve garanti fonu varlıkları, para piyasalarına ilişkin olarak aynı kapsamda alınan teminatlar ve garanti fonu varlıklarından ayrı olarak izlenecektir. (1 puan)

103.1)’in “Kazanç ödemesine ilişkin istisnalar” başlıklı 6 ncı maddesinde; “(1) Kazanç ödemesine ilişkin olarak aşağıda belirtilen hususlar istisna kapsamında değerlendirilir. a) Bedelli sermaye artırımına katılmak amacıyla satılan paylardan elde edilen kazançlar. b) Kurul düzenlemelerine göre uygulanan, çalışanlara pay edindirme programları ve ihraççı veya bağlı ortaklığın çalışanlarına yönelik pay tahsis edilmesi sonucunda elde edilen kazançlar. c) Veraset yoluyla iktisap edilen sermaye piyasası araçlarından elde edilen kazançlar. ç) İktisap edilen sermaye piyasası araçlarının altı ay boyunca devir ve satışa konu edilmeksizin elde tutulmasından sağlanan temettü gelirleri ile tahvil kupon ödemeleri.” Şeklinde belirleme yapılmıştır. Buna göre;

• Bedelli sermaye artırımına katılmak amacıyla satılan paylardan elde edilen kazançlar.

(1 puan)

• Kurul düzenlemelerine göre uygulanan, çalışanlara pay edindirme programları ve

ihraççı veya bağlı ortaklığın çalışanlarına yönelik pay tahsis edilmesi sonucunda elde edilen kazançlar. (1 puan)

• Veraset yoluyla iktisap edilen sermaye piyasası araçlarından elde edilen kazançlar. (1

puan)

• İktisap edilen sermaye piyasası araçlarının altı ay boyunca devir ve satışa konu

edilmeksizin elde tutulmasından sağlanan temettü gelirleri ile tahvil kupon ödemeleri. (2 puan) kazanç ödemesine ilişkin olarak net kazancın hesaplanmasında dikkate alınmayacaktır. b-Örneğe ve mevcut verilere göre, İhsan KARA’nın mali işlerden sorumlu yönetim kurulu üyesi olduğu Kızılkaya Kağıt ve Ambalaj San. A.Ş.’nin ihraç ettiği sermaye piyasası araçlarında yaptığı işlemlere ilişkin olarak, ihraççı Kızılkaya Kağıt ve Ambalaj San. A.Ş.’ne ödenecek/ödenmesi gereken net kazancın/kazançların ve bu kazançların zamanında ödenmemesi halinde ödenecek idari para cezalarının belirlenmesi istenmiştir. 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu’nun “İdari Para Cezası Gerektiren Fiiller” başlıklı 103 üncü maddesinin 4 üncü fıkrasında (103/4); “106 ncı maddede belirtilen nitelikte bir bilginin varlığı aranmaksızın, Kurulca izin verilen hâller hariç olmak üzere ve Kurulca belirlenen zaman dilimi içinde ilgili sermaye piyasası araçlarının alım satımından kazanç elde eden ihraççıların yönetim kurulu üyeleri ve yöneticileri elde ettikleri net kazancı ihraççıya vermekle yükümlüdürler. Bu yükümlülüğü otuz gün içinde yerine getirmeyenler hakkında Kurul tarafından elde ettikleri menfaatin iki katı idari para cezası verilir.” Şeklinde belirleme yapılmıştır. 103.1)’in 4/1-h maddesinde; “Net kazanç: Herhangi bir altı aylık dönemde, en son alınan sermaye piyasası araçlarının ilk satıldığı ve en son satılan sermaye piyasası araçlarının ilk alındığı varsayımı altında, sermaye piyasası araçlarında gerçekleştirilen alım satım işlemleri sonucunda elde edilen kazançtan gerçekleştirilen işlemler için ödenen aracılık komisyonları ve işlem vergileri düşülerek ulaşılan tutarı” ifade edeceği açıklanmıştır. 103.1)’in “Elde edilen net kazançların ihraççıya ödenmesi” başlıklı 5 inci maddesinde; “(1) İhraççıların yöneticileri, herhangi bir altı aylık dönem içerisinde ilgili sermaye piyasası araçlarında gerçekleştirdikleri alım, satım, alım ve satım veya satım ve alım işlemlerinden kazanç elde etmeleri durumunda, elde ettikleri net kazancı elde edilmesinden itibaren 30 gün içerisinde ihraççılara öderler. Elde edilen kazancın hesaplanmasında son giren ilk çıkar yöntemi uygulanır. (2)Kurulca, yöneticilerin elde ettikleri net kazançların ihraççılara ödenmesine ilişkin yükümlülüklerini 30 günlük süre içerisinde yerine getirmeyenler hakkında, bu şahısların elde ettikleri menfaatin iki katı tutarında idari para cezası verilir. (3) Birinci ve ikinci fıkralarda yer alan hükümler, tüzel kişi veya tüzel kişileri temsilen atanan ihraççı yöneticileri için de uygulanır.” Şeklinde düzenleme yapılmıştır. 103.1)’in “Kazanç ödemesine ilişkin istisnalar” başlıklı 6 ncı maddesinde; “(1) Kazanç ödemesine ilişkin olarak aşağıda belirtilen hususlar istisna kapsamında değerlendirilir. a) Bedelli sermaye artırımına katılmak amacıyla satılan paylardan elde edilen kazançlar. b) Kurul düzenlemelerine göre uygulanan, çalışanlara pay edindirme programları ve ihraççı veya bağlı ortaklığın çalışanlarına yönelik pay tahsis edilmesi sonucunda elde edilen kazançlar. c) Veraset yoluyla iktisap edilen sermaye piyasası araçlarından elde edilen kazançlar. ç) İktisap edilen sermaye piyasası araçlarının altı ay boyunca devir ve satışa konu edilmeksizin elde tutulmasından sağlanan temettü gelirleri ile tahvil kupon ödemeleri.” Şeklinde belirleme yapılmıştır. Söz konusu Tebliğin 5/1 inci maddesinde ise net kazancın hesaplanmasında son giren ilk çıkar yönteminin uygulanacağı belirlenmiştir. Dolayısıyla İhsan KARA’nın mali işlerden sorumlu yönetim kurulu üyesi olduğu Kızılkaya Kağıt ve Ambalaj San. A.Ş.’nin ihraç ettiği sermaye piyasası araçlarında yaptığı işlemlere ilişkin olarak net kazanç hesaplamasında;

• Her bir sermaye piyasası aracı ve yapılan işlem itibariyle herhangi bir 6 aylık dönem

dikkate alınacaktır.

• Bu 6 aylık dönem içerisindeki alım-satım, satım-alım işlemleri dikkate alınarak kazanç

tespit edilecektir.

• Kazanç tespitinde sermaye piyasası araçları, alım-satımda son alınanın ilk satıldığı yani

son girenin ilk çıktığı, satım-alımda ise son satılanın ilk alındığı şeklinde değerlendirilecektir. Ayrıca istisnalar dikkate alınacaktır.

• Hesaplanan kazançtan gerçekleştirilen işlemler için ödenen aracılık komisyonları ve

işlem vergileri düşülerek net kazancın tespiti yapılacaktır. Örnek olaya göre İhsan KARA’nın mali işlerden sorumlu yönetim kurulu üyesi olduğu Kızılkaya Kağıt ve Ambalaj San. A.Ş.’nin ihraç ettiği sermaye piyasası araçlarında yaptığı işlemlere ilişkin bilgiler aşağıdaki gibidir. Tarih Sermaye Piyasası Araçlarının Türü (Adet) Tutar (TL) 3/12/2022 Alım Borçlanma Araçları (Tahvil) 600 1.200.000 10/4/2023 Satım Borçlanma Araçları (Tahvil) 240 576.000 11/6/2023 Satım Borçlanma Araçları (Tahvil) 300 750.000 18/9/2023 Alım Borçlanma Araçları (Tahvil) 220 528.000 Tarih Sermaye Piyasası Araçlarının Türü (Adet) Tutar (TL) 16/3/2023 Alım Hisse Senedi/Ortaklık Payı/Pay Senedi 1.200 1.560.000 27/3/2023 Satım Hisse Senedi/Ortaklık Payı/Pay Senedi 450 639.000 Veraset Yoluyla İntikal 22/4/2023 Hisse Senedi/Ortaklık Payı/Pay Senedi 2.400 3.480.000 (Babadan Miras Kalan) 24/5/2023 Satım Hisse Senedi/Ortaklık Payı/Pay Senedi 600 960.000 28/12/2023 Alım Hisse Senedi/Ortaklık Payı/Pay Senedi 850 1.241.000 8/2/2024 Satım Hisse Senedi/Ortaklık Payı/Pay Senedi 2.100 3.780.000 Buna göre verilen tarih aralığında tahvil nezdinde yapılan işlemler aşağıdaki gibidir. Tarih Sermaye Piyasası Araçlarının Türü (Adet) Tutar (TL) 3/12/2022 Alım Borçlanma Araçları (Tahvil) 600 1.200.000 10/4/2023 Satım Borçlanma Araçları (Tahvil) 240 576.000 11/6/2023 Satım Borçlanma Araçları (Tahvil) 300 750.000 18/9/2023 Alım Borçlanma Araçları (Tahvil) 220 528.000 Bu kapsamda her hangi bir 6 aylık dönemde yapılan işlemler dikkate alınacaktır. 3/12/2022 tarihinde 600 adet tahvil alınmış olup birim maliyet (1.200.000/600=)2.000 TL/Adettir. Bu alınan tahvil için 6 aylık dönem 3/12/2022-3/6/2023 tarih aralığını kapsamaktadır. Bu işlemden sonra, 10/4/2023 tarihinde 240 adet tahvil 576.000 TL’ye satılmıştır. Buna göre birim satış fiyatı (576.000/240=)2.400 TL/Adettir. Son giren ilk çıkar yöntemine göre birim kazanç ise (2.400- 2.000=)400 TL/Adet olup toplam kazanç (240 Adet*400 TL=)96.000 TL dir. (2 puan) işlem vergisi söz konusu olduğundan, satıma konu edilen tahvil için alım ve satım toplamında ödenen komisyon tutarı ((2.000*240+576.000)*0,0005=)528 TL, işlem vergisi tutarı (((2.000*240+576.000)*0,01=)10.560 TL olacaktır. Bu durumda net kazanç ise (96.000-528- 10.560=)84.912 TL olacaktır. (2 puan) ettiği menfaatin iki katı olan (84.912*2=)169.824 TL tutarında idari para cezası uygulanacaktır.(1 puan) İkinci satış işlemi 11/6/2023 tarihinde gerçekleşmiş olup, bu tarihte satılan 300 adet tahvilin alımı 3/12/2022 tarihi olduğundan ve 6 aylık dönemden sonra satım gerçekleştiğinden, burada oluşan kazanç için ihraççıya ödeme söz konusu olmayacaktır. (1 puan) 18/9/2023 tarihinde 220 adet tahvil alımı olmuştur. Bunun birim maliyeti (528.000/220=)2.400 TL/Adettir. İkinci satış işlemi 11/6/2023 tarihinde olduğundan 6 aydan daha kısa bir süre içerisinde tekrar alım yapılmıştır. 11/6/2023 tarihinde satımı yapılan tahvilin birim fiyatı (750.000/300=)2.500 TL/Adettir. Buna göre yüksek tutardan satım yaparak 6 ay içerisinde daha düşük tutardan alım yapmak suretiyle (2.500-2.400)*220=)22.000 TL kazanç elde edilmiştir. (2 puan) işlem vergisi söz konusu olduğundan, alıma konu edilen tahvil için satım ve alım toplamında ödenen komisyon tutarı ((2.500*220+528.000)*0,0005=)539 TL, işlem vergisi ise ((2.500*220+528.000)*0,01=)10.780 TL olarak hesaplanacaktır. Bu durumda net kazanç (22.000-539- 10.780=)10.681 TL olacaktır. (2 puan) ettiği menfaatin iki katı olan (10.681*2=)21.362 TL tutarında idari para cezası uygulanacaktır.(1 puan) İkinci olarak hisse senedi/ortaklık payı/pay senedi için bilgiler verilmiştir. Buna göre verilen tarih aralığında hisse senedi/ortaklık payı/pay senedi nezdinde yapılan işlemler aşağıdaki gibi olmaktadır. Tarih Sermaye Piyasası Araçlarının Türü (Adet) Tutar (TL) 16/3/2023 Alım Hisse Senedi/Ortaklık Payı/Pay Senedi 1.200 1.560.000 27/3/2023 Satım Hisse Senedi/Ortaklık Payı/Pay Senedi 450 639.000 Veraset Yoluyla İntikal 22/4/2023 Hisse Senedi/Ortaklık Payı/Pay Senedi 2.400 3.480.000 (babadan miras) 24/5/2023 Satım Hisse Senedi/Ortaklık Payı/Pay Senedi 600 960.000 28/12/2023 Alım Hisse Senedi/Ortaklık Payı/Pay Senedi 850 1.241.000 8/2/2024 Satım Hisse Senedi/Ortaklık Payı/Pay Senedi 2.100 3.780.000 Hisse senedi/ortaklık payı/pay senedi (pay senedi şeklinde ifade edilecektir.) nezdinde ilk alım 16/3/2023 tarihinde olmuştur. İlk alıma göre 6 aylık dönem 16/3/2023-16/9/2023 tarih aralığı olacaktır. İlk alımda 1.200 Adet pay senedi alımı yapılmış olup bunun birim maliyeti (1.560.000/1.200=)1.300 TL/Adettir. Bu pay senetlerinden 450 adedi 27/3/2023 tarihinde satılmış olup, birim satış bedeli (639.000/450=)1.420 TL/Adettir. Birim kazanç ise (1.420-1.300=)120 TL/Adet olup toplam kazanç (450 Adet*120 TL=)54.000 TL dir. (2 puan) işlem vergisi söz konusu olduğundan, satıma konu edilen pay senedi için alım ve satım toplamında ödenen komisyon tutarı ((1.300*450+639.000)*0,0005=)612 TL, işlem vergisi tutarı ((1.300*450+639.000)*0,0005=)12.240 TL olacaktır. Buna göre net kazanç ise (54.000-612- 12.240=)41.148 TL olacaktır. (2 puan) ettiği menfaatin iki katı olan (41.148*2=)82.296 TL tutarında idari para cezası uygulanacaktır.(1 puan) 22/4/2023 tarihinde veraset yoluyla babadan kalan mirastan dolayı toplam 2.400 adet pay senedinin intikali gerçekleşmiştir. Veraset yoluyla geçen intikaller kazanç hesaplamasında istisna olduğu için bunların satımında kazanç hesaplaması yapılmayacaktır. İkinci satım işlemi 24/5/2023 tarihinde 600 adet pay senedinin satımı şeklinde olmuştur. Son giren ilk çıkar yöntemi uygulanacağından yapılan bu satışın tamamı veraset yoluyla geçen pay senedinden olduğu kabul edilecek ve kazanç hesaplaması yapılmayacaktır. Veraset yoluyla intikal eden pay senedinden satış sonrası kalan adet (2.400-600=)1.800 Adet olacaktır. (2 puan) İkinci alım işlemi 28/12/2023 tarihinde 850 adet pay senedinin alımı şeklinde olmuştur. Bundan önceki işlem 24/5/2023 tarihinde olduğundan ve üzerinden 6 aylık bir süre geçmiş olduğundan bu alıma ilişkin net kazanç hesaplaması yapılmayacak, oluşan kazançtan ihraççıya bir ödeme de söz konusu olmayacaktır. (1 puan) İkinci alım işlemi 28/12/2023 tarihinde 850 adet pay senedinin alımı şeklinde olmuştur. Bu pay senedinin birim maliyeti (1.241.000/850=)1.460 TL/Adettir. Üçüncü satış işlemi ise 8/2/2024 tarihinde 2.100 Adet pay senedinin satımı şeklinde yapılmıştır. Son giren ilk çıkar kabulü altında, satılan bu pay senedinin 850 adedinin 28/12/2023 tarihinde alınan pay senedi olduğu kabul edilecektir. Birim satış bedeli (3.780.000/2.100=)1.800 TL/Adet olacak, birim satış kazancı (1.800-1.460=)340 TL/Adet, toplam satış kazancı ise (850*340=)289.000 TL olarak hesaplanacaktır. Satılan pay senetlerinin kalan (2.100-850=)1.250 Adedi veraset yoluyla intikal eden pay senetleri olacağından bunlar için net kazanç hesaplaması yapılmayacaktır. (3 puan) işlem vergisi söz konusu olduğundan, satıma konu edilen pay senedi için alım ve satım toplamında ödenen komisyon tutarı ((1.800*850+1.241.000)*0,0005=)1.386 TL, işlem vergisi tutarı ((1.800*850+1.241.000)*0,01=)27.710 TL dir. Buna göre net kazanç ise (289.000-27.710- 1.386=)259.905 TL olacaktır. (2 puan) ettiği menfaatin iki katı olan (258.715*2=)519.809 TL tutarında idari para cezası uygulanacaktır.(1 puan)

6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu’nun 110/A maddesinde “Kripto varlık hizmet sağlayıcılarda zimmet” suçu tanımlanmış olup bu kapsamda; “(1) Kripto varlık hizmet sağlayıcı görevi nedeniyle kendisine tevdi edilmiş olan veya koruma, saklama ve gözetimiyle yükümlü olduğu para veya para yerine geçen evrak veya senetleri, diğer malları veya kripto varlıkları kendisinin ya da başkasının zimmetine geçiren kripto varlık hizmet sağlayıcı yönetim kurulu başkan ve üyeleri ile diğer mensupları, sekiz yıldan on dört yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezası ile cezalandırılacakları gibi kripto varlık hizmet sağlayıcının zararını tazmine mahkûm edilirler. (2)Suçun, zimmetin açığa çıkmamasını sağlamaya yönelik hileli davranışlarla işlenmesi hâlinde faile on dört yıldan yirmi yıla kadar hapis ve yirmi bin güne kadar adli para cezası verilir. Ancak, adli para cezasının miktarı kripto varlık hizmet sağlayıcının ve müşterilerinin uğradığı zararın üç katından az olamaz. (3) Faaliyet izni kaldırılan bir kripto varlık hizmet sağlayıcının; hukuken veya fiilen yönetim veya kontrolünü elinde bulundurmuş olan gerçek kişi ortaklarının, kripto varlık hizmet sağlayıcının ya da müşterilerinin kaynaklarını, her ne suretle olursa olsun kripto varlık hizmet sağlayıcının emin bir şekilde çalışmasını tehlikeye düşürecek şekilde doğrudan veya dolaylı olarak kendilerinin veya başkalarının menfaatlerine kullandırmak suretiyle, kripto varlık hizmet sağlayıcıyı veya müşterilerini zarara uğratmaları zimmet olarak kabul edilir. Bu fiilleri işleyenler hakkında on iki yıldan yirmi iki yıla kadar hapis ve yirmi bin güne kadar adli para cezasına hükmolunur; ancak, adli para cezasının miktarı kripto varlık hizmet sağlayıcının ve müşterilerinin uğradığı zararın üç katından az olamaz. Ayrıca, meydana gelen zararın müteselsilen ödettirilmesine karar verilir. (4) Soruşturma başlamadan önce, zimmete geçirilen para veya para yerine geçen evrak veya senetlerin, diğer malların veya kripto varlıkların aynen iade edilmesi veya uğranılan zararın tamamen tazmin edilmesi hâlinde, verilecek cezanın üçte ikisi indirilir. (5) Kovuşturma başlamadan önce, zimmete geçirilen para veya para yerine geçen evrak veya senetlerin, diğer malların veya kripto varlıkların gönüllü olarak aynen iade edilmesi veya uğranılan zararın tamamen tazmin edilmesi hâlinde, verilecek cezanın yarısı indirilir. Bu durumun hükümden önce gerçekleşmesi hâlinde, verilecek cezanın üçte biri indirilir. (6) Zimmet suçunun konusunu oluşturan para veya para yerine geçen evrak veya senetlerin veya diğer malların veya kripto varlıkların suçun işlendiği tarihteki değerinin azlığı nedeniyle verilecek ceza üçte birden yarıya kadar indirilir. (7) Bu maddenin uygulanmasında kontrol, 5411 sayılı Kanunun 3 üncü maddesinde tanımlanan kontrolü ifade eder.” Şeklinde düzenleme yapılmıştır. Buna göre;

• Kripto varlık hizmet sağlayıcı görevi nedeniyle kendisine tevdi edilmiş olan veya

koruma, saklama ve gözetimiyle yükümlü olduğu para veya para yerine geçen evrak veya senetleri, diğer malları veya kripto varlıkları kendisinin ya da başkasının zimmetine geçiren kripto varlık hizmet sağlayıcı yönetim kurulu başkan ve üyeleri ile diğer mensupları, sekiz yıldan on dört yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezası ile cezalandırılacaklar ve aynı zamanda kripto varlık hizmet sağlayıcının zararını tazmine mahkûm edileceklerdir.(2 puan)

• Suçun, zimmetin açığa çıkmamasını sağlamaya yönelik hileli davranışlarla işlenmesi

hâlinde faile on dört yıldan yirmi yıla kadar hapis ve yirmi bin güne kadar adli para cezası verilecektir. Ancak, adli para cezasının miktarı kripto varlık hizmet sağlayıcının ve müşterilerinin uğradığı zararın üç katından az olamayacaktır. (2 puan)

• Faaliyet izni kaldırılan bir kripto varlık hizmet sağlayıcının; hukuken veya fiilen

yönetim veya kontrolünü elinde bulundurmuş olan gerçek kişi ortaklarının, kripto varlık hizmet sağlayıcının ya da müşterilerinin kaynaklarını, her ne suretle olursa olsun kripto varlık hizmet sağlayıcının emin bir şekilde çalışmasını tehlikeye düşürecek şekilde doğrudan veya dolaylı olarak kendilerinin veya başkalarının menfaatlerine kullandırmak suretiyle, kripto varlık hizmet sağlayıcıyı veya müşterilerini zarara uğratmaları zimmet olarak kabul edilecektir. Bu fiilleri işleyenler hakkında on iki yıldan yirmi iki yıla kadar hapis ve yirmi bin güne kadar adli para cezasına hükmolunacak, ancak adli para cezasının miktarı kripto varlık hizmet sağlayıcının ve müşterilerinin uğradığı zararın üç katından az olamayacaktır. Ayrıca, meydana gelen zararın müteselsilen ödettirilmesine karar verilecektir. (4 puan)

• Soruşturma başlamadan önce, zimmete geçirilen para veya para yerine geçen evrak veya

senetlerin, diğer malların veya kripto varlıkların aynen iade edilmesi veya uğranılan zararın tamamen tazmin edilmesi hâlinde, verilecek cezanın üçte ikisi indirilecektir. (2 puan)

• Kovuşturma başlamadan önce, zimmete geçirilen para veya para yerine geçen evrak

veya senetlerin, diğer malların veya kripto varlıkların gönüllü olarak aynen iade edilmesi veya uğranılan zararın tamamen tazmin edilmesi hâlinde verilecek cezanın yarısı, bu durumun hükümden önce gerçekleşmesi hâlinde verilecek cezanın üçte biri, indirilecektir. (2 puan)

• Zimmet suçunun konusunu oluşturan para veya para yerine geçen evrak veya senetlerin

veya diğer malların veya kripto varlıkların suçun işlendiği tarihteki değerinin azlığı nedeniyle verilecek ceza üçte birden yarıya kadar indirilecektir. (2 puan)

• Bu maddenin uygulanmasında, varlık hizmet sağlayıcının kontrolü ifadesi, 5411 sayılı

Kanunun 3 üncü maddesinde tanımlanan kontrolü ifade edecektir.(1 puan)