Soru 1 · 2025/1 · Harcama ve Servet Üzerinden Alınan Vergiler
Z Otomobil bayii 4760 sayılı Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) Kanununa ekli II sayılı listenin
“87.04 Eşya Taşımaya mahsus motorlu taşıtlar” bölümünde “Diğerleri” olarak tanımlanan bir aracı
15 Nisan 2022 tarihinde 900.000 TL bedel ile ithal etmiş; 5 Mayıs 2022 tarihinde Lale A.Ş.’ye ÖTV
ve KDV hariç 1.000.000 TL’ye satmıştır. Lale A.Ş. bu aracı yaklaşık 2 yıl kullandıktan sonra, 20 Nisan
2024 tarihinde Toprak Ltd. Şti.’ye KDV hariç 2.000.000 TL’ye satmıştır. Toprak Ltd. Şti. aracı
aldıktan yaklaşık 5 ay sonra (15 Eylül 2024 tarihinde) yük taşımaya ayrılan bölümüne koltuk taktırmış,
çeşitli değişiklikler yaptırmak suretiyle aracı binek otomobili haline getirmiştir. Yapılan
değişikliklerden sonra söz konusu araç, ÖTV Kanununa ekli II sayılı listesinin “87.03 binek
otomobilleri ve esas itibariyle insan taşımak üzere imal edilmiş diğer motorlu taşıtlar” bölümünde
“Diğerleri” olarak tanımlanan bir araç vasfına dönüşmüştür.
Araç vasfının değiştirilmesi ile ilgili olarak, ÖTV ve 3065 sayılı Katma Değer Vergisi (KDV)
Kanunları açısından yapılması gereken işlemler nelerdir? Bu işlemleri kim veya kimler yapacaktır? (20
Puan)
Veriler :
1-) ÖTV Kanununa ekli II sayılı listenin “87.04 Eşya Taşımaya mahsus motorlu taşıtlar” bölümünde
“Diğerleri” olarak tanımlanan bir aracın 15 Nisan 2022 ve 5 Mayıs 2022 tarihlerindeki ÖTV oranı
%4’dür.
ÖTV Kanununa ekli II sayılı listesinin “87.03 binek otomobilleri ve esas itibariyle insan taşımak üzere
imal edilmiş diğer motorlu taşıtlar” bölümünde “Diğerleri” olarak tanımlanan bir aracın;
-15 Nisan 2022 tarihindeki ÖTV oranı %150
-5 Mayıs 2022 tarihindeki ÖTV oranı %150,
-20 Nisan 2024 tarihindeki ÖTV oranı %200,
-15 Eylül 2024 tarihindeki ÖTV oranı %220’dir.
2-) Yapılan değişikliklerle, ÖTV Kanununa ekli II sayılı listesinin “87.03 binek otomobilleri ve esas
itibariyle insan taşımak üzere imal edilmiş diğer motorlu taşıtlar” bölümünde “Diğerleri” olarak
tanımlanan bir araç vasfına dönüştürülen aracın 15 Eylül 2024 tarihindeki dönüşüm sonrası emsal
bedeli 5.000.000 TL’dir.
3-) Örnekte yer alan tüm tarihlerde KDV oranı %20 olarak esas alınacaktır.
Komisyonun resmî cevabını gör
(20 Puan) Özel Tüketim Vergisi Kanunu’nun 15/2-b maddesinde; b) (II) sayılı listedeki mallardan kayıt ve tescile tâbi olanların, ilk iktisap tarihinden itibaren beş yıl içinde 87.02 (Otobüs ve midibüs hariç), 87.03 veya 87.04 ("Diğerleri" grubu hariç) tarife pozisyonlarında yer alan mallara dönüştürülmesi halinde, daha önce ödenen vergi mahsup edilmek suretiyle bu malların ilk iktisabındaki matrah esas alınarak değişiklik uyarınca adına kayıt ve tescil işlemi yapılandan, değişikliğin kayıt ve tescili tarihinde dönüştürülen mallar için geçerli olan oran üzerinden, bu tarihte özel tüketim vergisi alınır. hükmü yer almaktadır. Özel Tüketim Vergisi (II) Sayılı Liste Uygulama Genel Tebliği’nin IV.Ğ.2 numaralı “Kayıt ve Tescilden Sonra Tadilat” başlıklı bölümü aşağıdaki şekildedir: Özel Tüketim Vergisi Kanununun 15’inci maddesinin (2) numaralı fıkrasının (b) bendine göre, (II) sayılı listedeki taşıtlardan kayıt ve tescile tabi olanların, kayıt ve tescilden sonra, taşıtların ilk iktisap tarihinden itibaren beş yıllık süre geçmeden, (II) sayılı listedeki;
- 87.02 (Otobüs ve midibüs hariç),
- 87.03,
- 87.04 (“Diğerleri” grubu hariç) tarife pozisyonu sıralarında yer alan taşıtlara dönüştürülmesi
halinde, değişiklik uyarınca adına kayıt ve tescil işlemi yapılacak olan kişi veya kuruluşlar tarafından, kayıt ve tescil işleminden önce, bu işlemin yapılacağı yerde tek vergi dairesi varsa bu vergi dairesine, birden fazla vergi dairesi varsa motorlu taşıtlar vergisi ile yetkili vergi dairesine, örneği Gelir İdaresi Başkanlığının web adresindeki “Formlar ve Yayınlar/Beyanname Örnek Formları” bölümünde yer alan (2A) numaralı ÖTV Beyannamesi kâğıt ortamında düzenlenerek verilir. Örneğin, ilk iktisap tarihi 10/11/2012 olup, ilk tescili sırasında oturma yeri sayısı sürücü dâhil iki kişi, motor silindir hacmi 2.476 cm3 olan ve 87.04 tarife pozisyonu sırasının "- Diğerleri" grubunda vergilendirilen 2012 model kapalı kasa kamyonetin, 5/6/2014 tarihinde 87.03 tarife pozisyonu kapsamındaki oturma yeri sayısı sürücü dâhil altı kişilik bir taşıta dönüştürülmesinde bu uygulama kapsamında ilave ÖTV beyanı ve ödenmesi gerekir. Ancak, 87.04 tarife pozisyonundaki eşya taşımaya mahsus kapalı kasa kamyonetin, kayıt ve tescilden sonra 87.02 tarife pozisyonunda yer alan midibüse dönüştürülmesi halinde yapılan tadilat sonucu ÖTV farkı oluşmaz. Aynı şekilde, 87.04 tarife pozisyonundaki bir taşıtın, 87.05 tarife pozisyonundaki yol süpürme aracına veya çöp kamyonuna dönüştürülmesinde de ilave ÖTV beyanı ve ödenmesi aranmaz. Bu uygulama kapsamında yapılacak beyanda, ilk iktisapta ödenen verginin, tadilata tabi tutulan taşıtın ilk iktisabındaki matrah esas alınarak tadilat sonrası kayıt ve tescil tarihinde yeni taşıt için geçerli olan orana göre hesaplanan vergiden indirilmesi mümkündür. İlk iktisap tarihinden itibaren beş yıl içinde söz konusu dönüştürme işlemi yapılmakla birlikte, kayıt ve tescilin bu süreden sonra yapılması, yukarıda belirtilen yönde işlem tesisine engel teşkil etmez. Ayrıca, tadilat sonrası taşıtın kayıt ve tescil tarihinde geçerli vergi oranının, tadilata tabi tutulan taşıtın ilk iktisabında geçerli olan vergi oranından düşük veya bu orana eşit olması halinde de ilave ÖTV beyanı ve ödemesi aranmaz. Örneğin, 2010 yılında %10 ÖTV ödenmek suretiyle ilk iktisabı yapılan kapalı kasa kamyonetin, 2013 yılında 87.02 tarife pozisyonundaki sürücü dâhil (13) kişilik minibüse dönüştürülmesinde, minibüsün ÖTV oranının %9 olması nedeni ile bu dönüşümden dolayı ilave ÖTV ödenmez. İstanbul Vergi Dairesi Başkanlığı’nın 30.10.2017 tarih 39044742-135-405603 sayılı Özelgesinde yapılan açıklamalar aşağıda yer almaktadır. İlgide kayıtlı özelge talep formunuzun incelenmesinden, Firmanız tarafından yürütülen proje kapsamında, piyasadan satın alınan 87.02 ve 87.04 tarife pozisyonlarında sınıflandırılan ikinci el (kayıt ve tescilli) araçların belirli işlemlerden geçirilerek karavan haline getirileceği, piyasadan temin edilecek araçların genellikle beş yaşından büyük olduğu ve söz konusu dönüşüm sonrası araçların (karavanların) 87.03 tarife pozisyonunda sınıflandırıldığından bahisle, bahse konu araçların (karavanların) Firmanız tarafından tesliminde uygulanacak KDV oranı ile fabrika çıkışı kapalı kasa ve panelvan olarak imal edilmiş söz konusu ikinci el araçların motorlu karavana dönüştürülmesi sonrasında yeni aracın tesliminde ilave ÖTV hesaplanıp hesaplanmayacağı hususlarında uygulamaya esas olmak üzere Başkanlığımız görüşünün talep edildiği anlaşılmaktadır. 1- 4760 sayılı Özel Tüketim Vergisi Kanunu Uygulaması: Özel Tüketim Vergisi Kanununun (1/1-b) maddesi ile Kanuna ekli (II) sayılı listedeki mallardan kayıt ve tescile tabi olanların ilk iktisabı bir defaya mahsus olmak üzere ÖTV'ye tabi tutulmuş olup, Kanunun 5 (2/1) maddesinde "ilk iktisap" ifadesi, (II) sayılı listedeki mallardan Türkiye'de kayıt ve tescil edilmemiş olanların kullanılmak üzere ithali, müzayede yoluyla veya kayıt ve tescil edilmiş olsa dahi Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun hükümlerine göre iade edilenler de dahil motorlu araç ticareti yapanlardan iktisabı, motorlu araç ticareti yapanlar tarafından kullanılmaya başlanması, aktife alınması veya adlarına kayıt ve tescil ettirilmesi; "motorlu araç ticareti yapanlar" ifadesi ise (II) sayılı listedeki mallardan kayıt ve tescile tâbi olanları imal, inşa veya ithal edenler, fabrika, ana bayi, bölge bayii, bayi, yetkili satıcı ve acenteler ile Maliye Bakanlığınca bu nitelikte oldukları tespit edilenler olarak tanımlanmıştır. Ayrıca, aynı Kanunun (4/1-b) maddesinde verginin mükellefinin, (II) sayılı listedeki mallardan kayıt ve tescile tâbi olanlar için motorlu araç ticareti yapanlar, kullanmak üzere ithal edenler veya müzayede yoluyla satışını gerçekleştirenler olduğu; (11/3) maddesinde, (II) sayılı listedeki mallar için verginin matrahının, bunların teslimi, ilk iktisabı ve ithalinde, hesaplanacak özel tüketim vergisi hariç, katma değer vergisi matrahını oluşturan unsurlardan teşekkül edeceği; (12/1) maddesinde de Kanuna ekli listelerde yer alan mallardan karşılarında belirtilen tutar ve/veya oranlarda özel tüketim vergisi alınacağı hükme bağlanmıştır. Öte yandan, mezkûr Kanunun (15/2-b) maddesinde, Kanuna ekli (II) sayılı listedeki mallardan kayıt ve tescile tâbi olanların, ilk iktisap tarihinden itibaren beş yıl içinde 87.02 (Otobüs ve midibüs hariç), 87.03 veya 87.04 ("Diğerleri" grubu hariç) tarife pozisyonlarında yer alan mallara dönüştürülmesi halinde, daha önce ödenen vergi mahsup edilmek suretiyle bu malların ilk iktisabındaki matrah esas alınarak değişiklik uyarınca adına kayıt ve tescil işlemi yapılandan, değişikliğin kayıt ve tescili tarihinde dönüştürülen mallar için geçerli olan oran üzerinden, bu tarihte ÖTV alınacağı hüküm altına alınmış olup, bu düzenlemenin uygulamasına ilişkin olarak Özel Tüketim Vergisi (II) Sayılı Liste Uygulama Genel Tebliğinin (IV/Ğ-2) bölümünde;
- (II) sayılı listedeki taşıtlardan kayıt ve tescile tabi olanların, kayıt ve tescilden sonra, taşıtların ilk
iktisap tarihinden itibaren beş yıllık süre geçmeden, (II) sayılı listedeki; 87.02 (Otobüs ve midibüs hariç), 87.03, 87.04 ("Diğerleri" grubu hariç) tarife pozisyonu sıralarında yer alan taşıtlara dönüştürülmesi halinde, değişiklik uyarınca adına kayıt ve tescil işlemi yapılacak olan kişi veya kuruluşlar tarafından, kayıt ve tescil işleminden önce, bu işlemin yapılacağı yerde tek vergi dairesi varsa bu vergi dairesine, birden fazla vergi dairesi varsa motorlu taşıtlar vergisi ile yetkili vergi dairesine, örneği Gelir İdaresi Başkanlığının web adresindeki "Formlar ve Yayınlar/Beyanname Örnek Formları" bölümünde yer alan (2A) numaralı ÖTV Beyannamesinin kâğıt ortamında düzenlenerek verileceği,
- Bu uygulama kapsamında yapılacak beyanda, ilk iktisapta ödenen verginin, tadilata tabi tutulan
taşıtın ilk iktisabındaki matrah esas alınarak tadilat sonrası kayıt ve tescil tarihinde yeni taşıt için geçerli olan orana göre hesaplanan vergiden indirilmesinin mümkün olduğu,
- İlk iktisap tarihinden itibaren beş yıl içinde söz konusu dönüştürme işlemi yapılmakla birlikte, kayıt
ve tescilin bu süreden sonra yapılmasının, yukarıda belirtilen yönde işlem tesisine engel teşkil etmeyeceği belirtilmiştir. Diğer taraftan, Türk Gümrük Tarife Cetvelinin 87.03 tarife pozisyonunda sınıflandırılan "motorlu karavanlar" yazımız tarihi itibarıyla, Kanuna ekli (II) sayılı listenin aynı tarife pozisyonu sırasının "- Diğerleri" alt kategorisi kapsamında ÖTV'ye tabi bulunmaktadır. Buna göre, başvurunuzda piyasadan satın alınarak tadilata/ek imalata tabi tutulacağı belirtilen kayıt ve tescilli araçların;
- İlk iktisap tarihlerinden itibaren 5 yıl içinde "motorlu karavan"a dönüştürülmesi halinde, dönüşüme
konu kapalı kasa ve panelvan türü aracın ilk iktisap bedeli üzerinden "motorlu karavan"ın kayıt ve tescili tarihinde "motorlu karavan" için geçerli olan ÖTV oranına göre hesaplanacak ÖTV'den, daha önce kapalı kasa ve panelvan türü aracın ilk iktisabında ödenen ÖTV mahsup edilerek tespit edilecek tutar, kayıt ve tescilden önce adına kayıt ve tescil yapılacak kişi veya kuruluş tarafından beyan edilip ödenecektir.
- İlk iktisap tarihlerinden itibaren 5 yıl geçtikten sonra "motorlu karavan"a dönüştürülerek kayıt ve
tescilinde ise ilave ÖTV beyanı ve ödemesi aranmayacaktır. 2- 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu Uygulaması: 3065 sayılı KDV Kanununun, 24/b maddesinde, ambalaj giderleri, sigorta, komisyon ve benzeri gider karşılıkları ile vergi, resim, harç, pay, fon karşılığı gibi unsurların KDV matrahına dahil olacağı, 30/b maddesinde ise faaliyetleri kısmen veya tamamen binek otomobillerin kiralanması veya çeşitli şekillerde işletilmesi olanların bu amaçla kullandıkları hariç olmak üzere işletmelere ait binek otomobillerin alış vesikalarında gösterilen katma değer vergisinin indirilemeyeceği, hüküm altına alınmıştır. KDV oranları, 3065 sayılı KDV Kanununun 28 inci maddesinin Bakanlar Kuruluna verdiği yetkiye dayanılarak yayımlanan 2007/13033 sayılı Bakanlar Kurulu Kararnamesi (BKK) ile, BKK eki (I) sayılı listede yer alan teslim ve hizmetler için %1, (II) sayılı listede yer alan teslim ve hizmetler için %8, bu listelerde yer almayan vergiye tabi işlemler için ise %18 olarak tespit edilmiştir. 2007/13033 sayılı BKK nın 1 inci maddesinin (5) no.lu ayrımında, (I) sayılı listenin 9 uncu sırasında yer alan "kullanılmış" deyiminin 4760 sayılı Özel Tüketim Vergisi Kanununa göre ÖTV'ye tabi olmayan taşıtları ifade ettiği belirtilmiştir. 2007/13033 sayılı BKK eki I sayılı listenin 9 uncu sırasında, "Türk Gümrük Tarife Cetvelinin 8701.90.50.00.00 Kullanılmış olanlar ile 87.03 pozisyonundaki binek otomobilleri ve esas itibariyle insan taşımak üzere imal edilmiş diğer motorlu taşıtlar (87.02 pozisyonuna girenler hariç) (steyşın vagonlar ve yarış arabaları dahil). [(Yalnız binek otomobilleri, steyşın vagonlar, yarış arabaları, arazi taşıtları, jipler, vb., motorlu karavanlar, elektrik, gaz, güneş enerjili vb. motorlu taşıtlar, "8703.10.11.00.00 özellikle kar üzerinde hareket etmek için dizayn edilmiş sıkıştırma ateşlemeli içten yanmalı pistonlu motorlu olanlar (dizel veya yarı dizel) veya kıvılcım ateşlemeli içten yanmalı pistonlu motorlu taşıtlar", "8703.10.18.00.00 diğerleri"] [Ambulanslar, mahkum taşımaya mahsus arabalar, para arabaları, cenaze arabaları, itfaiye öncü arabaları gibi özel amaçla yapılmış motorlu taşıtlar hariç.] (Katma Değer Vergisi Kanununun 30/b maddesine göre binek otomobillerinin alımında yüklenilen katma değer vergisini indirim hakkı bulunan mükelleflerin, bu araçları tesliminde bu Kararın 1 inci maddesinin (a) bendinde öngörülen vergi oranı uygulanır.), ifadesi yer almaktadır. Buna göre, 87.04 ve 87.02 tarife pozisyonunda yer alan ikinci el araçların piyasadan satın alınarak, ilk iktisap tarihinden itibaren 5 yıl içinde 87.03 tarife pozisyonunda yer alan motorlu karavana dönüştürülmesi halinde, dönüşüme konu kapalı kasa ve panelvan türü aracın ilk iktisap bedeli üzerinden motorlu karavanın kayıt ve tescili tarihinde motorlu karavan için geçerli olan ÖTV oranına göre hesaplanacak ÖTV'den, daha önce kapalı kasa ve panelvan türü aracın ilk iktisabında ödenen 7 ÖTV mahsup edilerek tespit edilecek tutarın %18 oranında hesaplanan KDV, tadilat sonrası adına kayıt ve tescil yapılacak kişi veya kuruluş tarafından 2 No.lu KDV Beyannamesi ile beyan edilerek ödenecektir. 87.04 ve 87.02 tarife pozisyon numaralı ikinci el araçların piyasadan alımında KDV ödenmiş olması halinde ödenen KDV ile fark ÖTV tutarı üzerinden hesaplanan KDV'nin 3065 sayılı KDV Kanunun 30/b maddesine göre indirim yapılması mümkün bulunmamaktadır. Daha önce indirim hesaplarına alınan tutarların da ''İlave Edilecek KDV'' satırında beyan edilmesi gerekmektedir. Söz konusu araçların 2007/13033 sayılı BKK eki I sayılı listenin 9 uncu sırası kapsamında yer alan motorlu karavana dönüştürüldükten sonra KDV'nin konusuna girecek şekilde satışında %1 oranında KDV uygulanacaktır. 1-Gelir İdaresinin Görüşüne Göre ÖTV Yönünden Yapılacak İşlemler Yukarıda yer alan gerek ÖTV Kanununun 15/2-b maddesindeki hükümden ve gerekse Özel Tüketim Vergisi (II) Sayılı Liste Uygulama Genel Tebliği’nin IV.Ğ.2 numaralı bölümü ile İstanbul Vergi Dairesi Başkanlığı’nın 30.10.2017 tarih 39044742-135-405603 sayılı Özelgesindeki açıklamalardan anlaşılacağı üzere; -Düşük ÖTV’ye tabi bir aracın, ilk iktisabından itibaren beş yıl içerisinde, yüksek ÖTV’ye tabi bir araca dönüştürülmesi durumunda, bu dönüşümü yapan kişinin, dönüşüme ilişkin tescil işlemini yapmadan önce işlemin yapılacağı yerde tek vergi dairesi varsa bu vergi dairesine, birden fazla vergi dairesi varsa motorlu taşıtlar vergisi ile yetkili vergi dairesine, örneği Gelir İdaresi Başkanlığının web adresindeki "Formlar ve Yayınlar/Beyanname Örnek Formları" bölümünde yer alan (2A) numaralı ÖTV Beyannamesinin kâğıt ortamında düzenlenerek vereceği,
- Bu uygulama kapsamında yapılacak beyanda, ilk iktisapta ödenen verginin, tadilata tabi tutulan
taşıtın ilk iktisabındaki matrah esas alınarak tadilat sonrası kayıt ve tescil tarihinde yeni taşıt için geçerli olan orana göre hesaplanan vergiden indirilmesinin mümkün olduğu,
- İlk iktisap tarihinden itibaren beş yıl içinde söz konusu dönüştürme işlemi yapılmakla birlikte, kayıt
ve tescilin bu süreden sonra yapılmasının, yukarıda belirtilen yönde işlem tesisine engel teşkil etmeyeceği belirtilmiştir. Dolayısıyla, sorumuzda yer alan örnek olayda, dönüşüm işlemi ilk iktisap tarihi olan 5 Mayıs 2022 tarihinden itibaren 5 yıl içerisinde gerçekleştirildiğinden, dönüşümü gerçekleştiren Toprak Ltd. Şti.’nin dönüşüme ilişkin tescil işlemini gerçekleştirmeden önce (2A) numaralı ÖTV Beyannamesini doldurarak vergi dairesine başvurması gerekmektedir. Bu uygulama kapsamında yapılacak beyanda, taşıtın ilk iktisabındaki matrah esas alınacak, bu matraha tadilat sonrası kayıt ve tescil tarihinde yeni taşıt için geçerli olan oran uygulanarak hesaplanacak ÖTV tutarından, ilk iktisapta ödenen ÖTV tutarı mahsup edilecektir. Bu açıklamalar doğrultusunda, (2A) numaralı ÖTV Beyannamesi ile yapılacak beyan aşağıdaki şekilde olmalıdır. ÖTV Matrahı (İlk İktisaptaki matrah) 1.000.000 TL ÖTV Oranı (Dönüşümden sonra aracın tabi olduğu oran) %220 Hesaplanan ÖTV 2.200.000 TL Mahsup Edilecek ÖTV (İlk İktisapta Ödenen ÖTV) 40.000 TL Ödenecek ÖTV 2.160.000 TL 2- Gelir İdaresinin Görüşüne Göre KDV Yönünden Yapılacak İşlemler İstanbul Vergi Dairesi Başkanlığı’nın 30.10.2017 tarih 39044742-135-405603 sayılı Özelgesinde yapılan açıklamalara göre, (2A) numaralı ÖTV Beyannamesi ile yapılacak beyandaki Ödenecek ÖTV tutarı üzerinden hesaplanacak KDV’nin, dönüşümü gerçekleştiren Toprak Ltd. Şti. tarafından 2 numaralı KDV beyannamesi ile beyan edilip ödenmesi gerekmektedir. Toprak Ltd. Şti.’nin Eylül/2025 dönemine ilişkin olarak vereceği 2 numaralı KDV beyannamesi aşağıdaki şekilde olacaktır. KDV Matrahı (2A numaralı ÖTV Beyannamesindeki Ödenecek ÖTV) 2.160.000 TL KDV Oranı %20 Ödenecek KDV 432.000 TL