2017/11 KGK Bağımsız Denetçilik Denetim Soruları ve Çözümleri

Doğru cevap A şıkkıdır. Denetim riski, finansal tabloların önemli bir yanlışlık içermesine rağmen denetçinin uygun olmayan bir denetim görüşü vermesi riskidir. Bu kavram, ISAs 200 (Uluslararası Denetim Standartları) kapsamında tanımlanır ve üç bileşenden oluşur: Tahmin edilen hata riski, Kontrol riski ve Detay denetim riski. Dolayısıyla A şıkkı, bu bütünsel riski ifade eden doğru terimdir.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri şöyledir: B) Makul güvence riski, denetim sürecinin sonucunda elde edilmesi hedeflenen güvence düzeyini ifade eder, riski değil. C) Finansal risk, işletmenin finansal yapısıyla ilgili piyasa veya kredi risklerini kapsar, denetim görüşüyle doğrudan ilgili değildir. D) Yapısal risk, mevzuatta denetim görüşü bağlamında kullanılan standart bir terim değildir. E) Kontrol riski, sadece denetim riskinin bir alt bileşenidir; bütünsel riski tek başına ifade etmez.

Bilinmesi gereken kural: Denetim riski, önemli bir yanlışlığın denetçi tarafından tespit edilememesi ve bu nedenle yanlış görüş verilmesi olasılığıdır.

Doğru cevap C şıkkıdır. ISAs 315 (Revize) standardına göre, yönetim beyanı düzeyindeki önemli yanlışlık riski, denetim sürecinde değerlendirilen iki temel bileşenin toplamıdır: Yapısal Risk ve Kontrol Riski. Yapısal risk, denetçinin müdahalesinden bağımsız olarak var olan ve kontrol ortamının yetersizliği veya karmaşıklığı nedeniyle ortaya çıkan risktir. Kontrol riski ise, bu yapısal riskin bir parçası olarak, yönetim tarafından kurulan iç kontrol sisteminin bu riski önleyememesi veya tespit edememesi ihtimalidir. Dolayısıyla, önemli yanlışlık riski; denetçinin kontrol edemediği yapısal faktörler ile kurumun kendi kontrol mekanizmalarının yetersizliği (kontrol riski) birlikte değerlendirilerek oluşur.

Diğer şıkların neden yanlış olduğu: A) Denetim riski, önemli yanlışlık riskinin bir sonucu veya bileşeni değil, denetçinin kabul ettiği genel risk çerçevesidir. B) Finansal risk, işletmenin ticari riskidir ve denetim riski modeliyle doğrudan eşdeğer değildir. D) Kontrol riski, önemli yanlışlık riskinin sadece yarısını ifade eder, eksiktir. E) Finansal risk, denetim standartlarında önemli yanlışlık riskinin tanımı içinde yer almaz.

Bilinmesi gereken kural: Önemli yanlışlık riski, her zaman Yapısal Risk ve Kontrol Riski’nin toplamıdır.

Doğru cevap A şıkkıdır. Denetim yapısal kısıtlamaları, Uluslararası Denetim Standartları (UDS) 200 kapsamında tanımlanır. Bu kısıtlamalar şunlardır: Finansal raporlamanın niteliği (I), denetim prosedürlerinin niteliği ve zamanlaması ile kanıtlanabilirlik düzeyi (III) ve denetimin makul bir sürede ve makul bir maliyetle yürütülmesi gerekliliği (IV). Bu üç unsur, denetçinin mutlak güvence verememesinin temel nedenleridir.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri şöyledir: B şıkkı, yapısal kısıt olmayan etik kuralların soyutluğunu (II) içerdiği için yanlıştır. C şıkkı, yapısal kısıt olmayan etik kuralları (II) ve prosedür miktarını (V) içerdiği için yanlıştır. D şıkkı, yapısal kısıt olmayan etik kuralları (II) ve prosedür miktarını (V) içerdiği için yanlıştır. E şıkkı, yapısal kısıt olan finansal raporlamanın niteliğini (I) dışarıda bıraktığı için eksiktir.

Bilinmesi gereken kural: Denetim yapısal kısıtlamaları; finansal raporlamanın doğası, denetim kanıtlarının niteliği ve maliyet-zaman verimliliği gerekliliğinden ibarettir.

Doğru cevap D şıkkıdır. ISAs 320 (Önemlilik) ve ISAs 315 (Risk Değerlendirmesi) standartlarına göre, denetçi finansal raporlama çerçevesinin uygunluğunu değerlendirirken işletmenin niteliğini (A), tabloların kullanım amacını (B), tabloların genel veya özel amaçlı olma niteliğini (C) ve mevzuatın zorunlu kılıp kılmadığını (E) dikkate alır. Bu faktörler, seçilen çerçevenin (örneğin TFRS veya IFRS) ilgili tarafların ihtiyaçlarını karşılayıp karşılamadığını belirler. Ancak denetimin kapsadığı dönem (D), çerçevenin "kabul edilebilirliğine" değil, denetim sürecinin zamanlamasına ve kapsamına ilişkin bir husustur. Dönem, çerçevenin kendisinin uygun olup olmadığına dair bir kriter değildir; sadece hangi dönemsel verilerin denetleneceğini gösterir. Dolayısıyla, çerçeve seçimi sırasında dönemin kendisi bir belirleyici faktör olarak değerlendirilmez.

Bilinmesi gereken kural: Finansal raporlama çerçevesinin uygunluğu, işletmenin yapısı, amacı ve mevzuat ile belirlenir; denetim dönemi ise bu uygunluk değerlendirmesinin bir parçası değildir.

BDS 210 Standardı’na göre, finansal raporlama çerçevesi (FRC) genellikle mevzuat veya kabul görmüş standart belirleyici kuruluşlar tarafından belirlenir. Ancak bu kurumların bulunmadığı durumlarda, FRC’yi işletme yönetimi belirler. BDS 210.10 paragrafı, yönetimin finansal raporların hazırlanmasından ve sunulmasından sorumlu olduğunu ve dolayısıyla uygun bir çerçevenin seçilmesinden de sorumlu olduğunu açıkça hükme bağlar. Bu nedenle E şıkkı doğrudur.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri şöyledir: A) Üst yönetim, operasyonel kararlar alır ancak muhasebe çerçevesi seçimi yönetimin genel sorumluluğundadır; "üst yönetim" ifadesi standarttaki "yönetim" kavramından daha dar ve belirsizdir. B) Denetçi, çerçeveyi belirlemez; sadece mevcut çerçeve altında denetim yapar. C) Denetim ekibi, denetimi yürüten kişidir, çerçeve belirleme yetkisine sahip değildir. D) Kurumsal yönetim komitesi, denetimi gözetir ancak FRC’yi belirlemez.

Bilinmesi gereken kural: Mevzuat veya standart belirleyici kurum yoksa, finansal raporlama çerçevesini işletme yönetimi belirler.

Doğru cevap C şıkkıdır. SDA 700 ve SDA 300 standartlarına göre, denetçinin bağımsızlığını koruyabilmesi ve etik kurallara uyabilmesi için öncelikle yönetimle belirli konularda mutabakat sağlanması gerekir. Bu mutabakat, finansal tabloların hazırlanmasında uygun çerçevenin kullanılacağı ve yönetimin sorumluluklarını kabul ettiği anlamına gelir. Bu iki unsur, denetim sürecinin başlatılabilmesi için zorunlu olan "denetimin ön şartları"dır. Denetçi, bu şartlar sağlanmadığında denetimi reddetmek veya sözleşmeyi feshetmek zorundadır.

Diğer şıkların neden yanlış olduğu ise şöyledir: A) İç kontrol sistemi, denetim sürecinin bir parçasıdır ancak başlatılma ön şartı değildir. B) Ortak çıkar çatışması, denetim etiğine aykırı bir durumdur ve arzu edilen bir durum değildir. D) Denetim sözleşmesi, ön şartların sağlandığına dair yazılı kanıttır; ön şartların kendisi değildir. E) Yazılı açıklamalar, denetim bulgularının veya şartların belgelenme biçimidir, ön şartın ta kendisi değildir.

Bilinmesi gereken kural: Denetim, yönetimle finansal raporlama çerçevesi ve sorumluluklar konusunda mutabakat sağlanmadan, yani ön şartlar yerine getirilmeden başlatılamaz.

BDS 240 standardına göre, finansal tablolarda hile veya hatanın tespit edilmesi ve önlenmesinden birincil ve esas sorumluluk yönetime ve üst yönetimden sorumlu olanlara aittir. Bağımsız denetçinin temel görevi, bu sorumluluğu yerine getiren yönetimlerin hazırladığı finansal tablolar üzerinde makul güvence sağlayacak şekilde bir denetim görüşü beyan etmektir. Denetçi, hile risklerini belirlemek ve değerlendirmek için gerekli prosedürleri uygular ancak hilenin önlenmesinden veya tespitinden sorumlu değildir.

Diğer şıkların neden yanlış olduğu ise şöyledir: A) Sorumlu denetçi, denetim sürecini yönetir ancak hile önleme sorumluluğu kendisine ait değildir. C) Denetim ekibi, denetim prosedürlerini uygular ancak esas sorumluluk yönetimdedir. D) Kamu otoritesi, denetimden bağımsız bir düzenleyici veya denetleyici kuruluştur. E) Sermaye Piyasası Kurulu, piyasa denetimi yapan bir kuruluştur, şirket içi hile sorumlusu değildir.

Bilinmesi gereken kural: Bağımsız denetçi, finansal tablolarda hile tespit etme veya önleme konusunda güvence sağlamaz; bu esas sorumluluk tamamen yönetimdedir.

Doğru cevap C şıkkıdır. ISAs 240 (Dolandandırıcılık) standardına göre, varlıkların kötüye kullanılması, denetim konusu varlık, borç veya yükümlülüklerin, üst yönetimin veya çalışanların menfaatine karşı, kasıtlı olarak kötüye kullanılmasını ifade eder. Rakip firmalara gizlice teknolojik veri satışı, işletmenin en önemli varlıklarından birinin haksız kazanç elde etmek amacıyla ele geçirilmesi anlamına gelir. Bu durum, doğrudan varlık kaybına veya değer kaybına yol açtığı için "Varlıkların kötüye kullanılması" kapsamında değerlendirilir.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri şöyledir: A) Önemli yanlışlık, finansal tabloların bütünlüğü açısından önemli bir sapmayı ifade eder; bu durum daha çok dolandırıcılık veya hata sonucu ortaya çıkar ancak sorudaki eylemin temel tanımı değildir. B) Hata, kasıtsız bir yanlışlıktır; burada kasıt ve menfaat karşılığı olduğu için hata değildir. D) Üst yönetimin kontrolleri ihlal etmesi, bir sonuç veya bağlam olabilir ancak eylemin kendisi varlık hırsızlığıdır. E) Kazanç yönetimi, finansal tablo manipülasyonudur; fiziksel veya dijital varlık transferi ile doğrudan eşleşmez.

Bilinmesi gereken kural: Çalışanların veya yöneticilerin, işletmenin varlıklarını (maddi veya maddi olmayan) kişisel veya üçüncü şahısların menfaati için izinsiz kullanması, denetim standartlarına göre "Varlıkların kötüye kullanılması" olarak sınıflandırılır.

BDS 250 Standardı, denetçinin mevzuata aykırılıklara ilişkin riskleri belirlerken aşağıdaki hususları göz önünde bulundurmasını öngörür. Bu nedenle doğru cevap D şıkkıdır.

Neden Doğru? Standart maddi olarak; I, II ve III numaralı maddelerde belirtilen "fiyatlandırma riskleri" (piyasa fiyatından sapma, vergi cenneti işlemleri, farklı ülkede ödeme) ile IV. maddedeki "kayıt ve yetkilendirme sorunlarını" ve V. maddedeki "olumsuz medya etkisini" mevzuata aykırılık göstergesi olarak listeler. Dolayısıyla tüm maddeler (I-V) denetçinin dikkatine sunulmalıdır.

Diğer Şıklar Neden Yanlış? A, B, C ve E şıkları, BDS 250’de açıkça sayılan ve risk göstergesi kabul edilen maddelerden birini veya birkaçını eksik göstererek yanlış kapsam sunmaktadır.

Bilinmesi gereken kural BDS 250 kapsamında; fiyat sapmaları, vergi cenneti işlemleri, ödeme yerleri, kayıt hataları ve olumsuz medya gibi beş temel faktörün tamamı mevzuata aykırılık risk göstergesidir.

Doğru cevap E şıkkıdır. İç kontrolün bileşenleri, COSO çerçevesi ve TMS 315 (Risklerin Değerlendirilmesi ve İç Kontrol) standardında net olarak tanımlanmıştır. Bu standartlara göre iç kontrolün beş temel bileşeni şunlardır: Kontrol çevresi, riskin değerlendirilmesi, kontrol faaliyetleri, bilgi ve iletişim ile izleme.

E şıkkı (Yönetim faaliyetları) iç kontrolün bir bileşeni değildir. Yönetim faaliyetları, işletmenin genel işleyişini ve stratejik hedeflerini yürüten süreçlerdir; ancak iç kontrolün yapısal parçası olarak sınıflandırılmazlar. İç kontrol, bu yönetim faaliyetlerinin güvenilirliğini sağlamak amacıyla tasarlanmış sistemdir.

Diğer şıkların neden yanlış olduğu:

• A şıkkı: Risk değerlendirme süreci, iç kontrolün zorunlu ve temel bileşenlerinden biridir.
• B şıkkı: Bilgi sistemi ve iletişim, iç kontrol sisteminin ayrılmaz bir parçasıdır.
• C şıkkı: Kontrol çevresi, iç kontrolün temelini oluşturan bir bileşendir.
• D şıkkı: Kontrollerin izlenmesi, sistemin etkinliğini değerlendiren beşinci bileşendir.

Bilinmesi gereken kural: İç kontrolün beş bileşeni; kontrol çevresi, risk değerlendirme, kontrol faaliyetleri, bilgi-iletişim ve izlemedir; yönetim faaliyetleri bunlardan biri değildir.

Doğru cevap D) Kontrol çevresidir.

Neden Doğru? COSO İç Kontrol-Entegre Çerçevesi’ne göre; işletmenin üst yönetimi ve çalışanlarının iç kontrol ve etik değerlere ilişkin farkındalık, tutum ve faaliyetlerini kapsayan temel bileşen Kontrol Çevresidir. Bu bileşen, diğer tüm iç kontrol bileşenlerinin temelini oluşturur.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

• A) Risk değerlendirme süreci, işletmenin hedeflere ulaşmasını engelleyen risklerin tespit ve analiziyle ilgilidir.
• B) Yönetim faaliyetleri, hedeflere ulaşmak için gerekli olan operasyonel süreçlerin yürütülmesidir.
• C) Üst yönetimin izlenmesi, iç kontrol sisteminin kalitesinin zaman içinde değerlendirilmesidir.
• E) Denetim planı, bağımsız denetçinin çalışmasını organize eden bir belgedir, iç kontrol bileşeni değildir.

Bilinmesi gereken kural: Kontrol çevresi, iç kontrol sisteminin "temeli" olup; etik değerler, yönetim felsefesi ve yetki/devir sorumluluk yapısı gibi unsurları içerir.

Doğru cevap B şıkkıdır. Uluslararası Denetim Standartları (UDA) 315’e göre, önemli yanlışlık risklerini belirlemek ve değerlendirmek amacıyla denetçinin uygulaması gereken üç temel risk değerlendirme prosedürü vardır: (1) Müşteri ve işlemler hakkında sorgulama (I), (2) Analitik prosedürler (III) ve (3) Diğer denetim prosedürleri (gözlem ve tetkik) (V). Bu üç unsur, risklerin tespitinde eksiksiz bir çerçeve sunar.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri şöyledir: A şıkkı, sorgulama ve gözlem gibi kritik adımları atarak eksiktir. C şıkkı, analitik prosedürler ve gözlem gibi önemli araçları içermediği için yetersizdir. D şıkkı, gözlem ve tetkik prosedürünü dışarda bıraktığından tam değildir. E şıkkı ise sorgulama prosedürünü atlayarak risk algısını zayıflatır.

Bilinmesi gereken kural: Risk değerlendirme prosedürleri; sorgulama, analitik prosedürler ve diğer prosedürler (gözlem/tetkik) olmak üzere üç ana başlıkta toplanır ve bu üçü birlikte uygulanmalıdır.

Doğru cevap E'dir. Soruda, denetçinin bir finansal oranı (satışların ticari alacaklara oranı) sektör ortalamalarıyla karşılaştırması istenmektedir. Uluslararası Denetim Standartı (UDS) 520'ye göre, Analitik Prosedürler, finansal bilgiler arasındaki ilişkileri ve bu ilişkilerin beklenen değerlerden sapmalarını incelemeyi kapsar. Sektörel karşılaştırma, beklenen bir değer oluşturarak anomali tespiti amacıyla yapılan temel bir analitik prosedürdür. Bu nedenle E şıkkı doğrudur.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri şöyledir: A) Gözlem, fiziksel varlıkların veya süreçlerin mevcut anda izlenmesidir, oran karşılaştırması değildir. B) Yeniden hesaplama, matematiksel işlemlerin doğruluğunu kontrol etmektir, karşılaştırmalı analiz içermez. C) Yeniden uygulama, denetçinin kendi yöntemleriyle işlemi tekrar uygulamasıdır, bu sorudaki durum değildir. D) Tetkik, finansal ve non-finansal bilgilerin analizi ve soru sormayı içerir ancak sektör karşılaştırması spesifik olarak analitik prosedür kategorisinde değerlendirilir.

Bilinmesi gereken kural: Finansal verilerin diğer verilere (tarihçe, bütçe, sektör ortalaması) karşılaştırılmasıyla elde edilen bulgular, UDS 520 uyarınca analitik prosedür olarak sınıflandırılır.

BDS 315 standardı, denetçinin işletme ve çevresini tanıyarak önemli yanlışlık risklerini belirlemesini zorunlu kılar. Bu tanım süreci, işletmenin faaliyetlerini (I), ortaklık ve üst yönetim yapısını (II), yaptığı ve planladığı yatırımları (III) ve yapılanma biçimi ile finansman yöntemlerini (IV) kapsar. Dolayısıyla, denetçi bu dört hususun tamamını anlamak zorundadır. Bu nedenle doğru cevap D seçeneğidir.

Diğer şıkların neden yanlış olduğu: A) Seçeneği, işletmenin yapılanma biçimi ve finansman yapısını (IV) eksik bırakmaktadır. B) Seçeneği, işletmenin temel faaliyetlerini (I) göz ardı etmektedir. C) Seçeneği, yatırımların türlerini (III) ve finansmanı (IV) içermemektedir. E) Seçeneği, faaliyetleri (I), yatırımları (III) ve finansmanı (IV) kapsamamaktadır.

Bilinmesi gereken kural: BDS 315’e göre denetçi, işletmenin faaliyetlerini, yönetim yapısını, yatırım planlarını ve finansman şeklini dahil tüm bu unsurları bütüncül bir şekilde değerlendirmeli ve risk analizi yapmalıdır.

Doğru cevap C şıkkıdır. Soru, ciddi risklerle ilgili yanlış ifadeyi sormaktadır.

C Şıkkı Neden Doğru (Yanlış İfade)? ISA 315’e göre, ciddi riskler genellikle rutin olmayan, karmaşık veya muhakeme gerektiren işlemlerde ortaya çıkar. Tam tersine, sistematik olarak gerçekleştirilen ve karmaşık olmayan rutin işlemlerin ciddi risklere yol açma ihtimali düşüktür. Bu nedenle C şıkkındaki "ihtimali daha fazladır" ifadesi yanlıştır.

Diğer Şıklar Neden Yanlış Değil (Doğru İfadeler)?

• A: Ciddi riskler, şirketin doğası gereği nadir gerçekleşen rutin dışı işlemlerden kaynaklanabilir (Doğru).
• B: Önemli muhakabe gerektiren tahminler ve yargılar, ciddi risk kaynağıdır (Doğru).
• D: Rutin olmayan işlemler, olağan dışı nitelikleri ve istisnai oluşları nedeniyle risk taşıyabilir (Doğru).
• E: Muhakeme gerektiren hususlar, ölçüm belirsizliği içeren muhasebe tahminlerini kapsar (Doğru).

Bilinmesi gereken kural Ciddi riskler, karmaşıklık, istisnai durum ve muhakabe gerektiren unsurlarda görülür; basit ve rutin işlemlerde ise risk düzeyi düşüktür.

Doğru cevap A’dır. ISQC 1 ve denetim standartlarına göre, yüksek hacimli, yinelenen ve öngörülebilir hatalar içeren işlemlerde otomatik kontroller, manuel kontrollerden çok daha etkilidir. Otomatik sistemler, tanımlı parametrelere göre hataları anında tespit edip düzeltebildiği için manuel müdahaleye gerek kalmaz. Bu nedenle bu durumda manuel unsur kullanmak uygun değildir.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri şöyledir: B) Değişen şartlar, otomatik sistemlerin sabit kurallarına uymadığı için manuel yargılamayı gerektirir. C) Olağan dışı ve büyük işlemler, istisnai durumlar olduğu için otomasyon yerine inceleme ve yargılamayı zorunlu kılar. D) Tahmini zor hatalar, önceden tanımlanmış algoritmalarla yakalanamayacağı için manuel denetime ihtiyaç duyar. E) Otomatik kontrollerin izlenmesi, sistemin çalışır durumda olduğundan emin olmak için genellikle manuel gözetimi gerektirir.

Bilinmesi gereken kural: İşlemlerin hacsi yüksek, yinelenen ve hatası öngörülebilir olduğunda otomatik kontroller tercih edilmeli, istisnai ve değişken durumlarda ise manuel kontroller kullanılmalıdır.

Doğru cevap B) Sınıflandırma'dır.

Muhasebi beyanlar (assertions), finansal tablo kalemlerinin doğru yansıtılıp yansıtılmadığını değerlendirmek için kullanılan kriterlerdir. Uluslararası Denetim Standartları (IDS 315) ve ilgili mevzuata göre, dönem sonu bakiyeler (hisse senedi, alacak, borç vb.) için geçerli beyanlar şunlardır: Var olma (E), Tamamlılık (C), Hak ve yükümlülükler (A), Değerleme ve dağıtım (D) ve Sunum ve ifşa. "Sınıflandırma" ise genellikle işlemler ve olaylar (akış) için geçerli bir beyandır; dönem sonu bakiyeleri için doğrudan bir beyan olarak listelenmez.

Diğer şıkların neden yanlış olduğu:

• A) Hak ve yükümlülükler: Dönem sonu varlık ve yükümlülüklerin şirketin hak ve borçlarını yansıtıp yansıtmadığına dair temel bir beyandır.
• C) Tamlık: Tüm varlık ve yükümlülüklerin kayıtlara geçirilip geçirilmediğini kontrol eden geçerli bir beyandır.
• D) Değerleme ve dağıtım: Kalemlerin uygun tutarlarda ve maliyet/defter değeri esasına göre değerlenip değerlenmediğini ifade eden geçerli bir beyandır.
• E) Var olma: Dönem sonunda kayıtlarda gösterilen varlık ve yükümlülüklerin gerçekten var olup olmadığını kontrol eden temel bir beyandır.

Bilinmesi gereken kural: İşlemler ve olaylar için geçerli olan "Sınıflandırma" beyanı, dönem sonu bakiyeleri için geçerli değildir; bakiyeler için "Var olma, Tamamlılık, Hak ve Yükümlülükler, Değerleme ve Dağıtım" esastır.

Doğru cevap E şıkkıdır. Madde doğrulama prosedürü, finansal tablolarda yer alan tutarların ve açıklamaların, yönetim beyanlarını destekleyecek şekilde doğruluğunu ve varlığını teyit etmek amacıyla tasarlanmıştır. Bu prosedürler, denetçinin yönetim beyanlarındaki önemli yanlışlıkları tespit etmesine doğrudan katkı sağlar.

Diğer şıkların neden yanlış olduğu ise şöyledir: A) Kontrol testleri, iç kontrol sisteminin etkinliğini değerlendirmeye yöneliktir, doğrudan tutar doğrulaması yapmaz. B) Analiz prosedürü, tutarsızlıkları ve riskleri belirlemek için kullanılan genel bir inceleme aracıdır, tek başına yeterli doğrulama sağlamaz. C) Beyan prosedürü, bilgi toplama amaçlıdır ve bağımsız kanıt oluşturma gücü sınırlıdır. D) Açıklama testi, standart bir denetim terimi değildir ve bu bağlamda geçerli bir prosedür değildir.

Bilinmesi gereken kural: Yönetim beyanlarının doğruluğunu kanıtlamak için madde doğrulama gibi bağımsız ve nesnel kanıt sağlayan prosedürler esastır.

Doğru cevap A’dır. Denetim standartlarına göre, iç kontrollerin planlandığı gibi çalışmadığı tespit edildiğinde, denetçi bu kontrollerin güvenilirliğine güvenemez. Bu durum, maddi yanlışlık riskinin yüksek olduğunu gösterir; dolayısıyla denetçi kontrol riski seviyesini artırarak buna tepki vermelidir. Kontrol riski arttıkça, denetçi maddi yanlışlık riskini denetim riski kabul edilebilir seviyeye indirmek için daha kapsamlı veya farklı nitelikte substantive (öz) denetim prosedürleri uygulamak zorunda kalır.

Diğer şıkların neden yanlış olduğu: B) Kontrolün uygulanmaması, riskin düşmesi değil, artması anlamına gelir. C) Risk seviyesi değişmediği sürece denetim kanıtı yetersiz kalır. D) Kontrol zayıfsa, daha az test yapmak denetim kalitesini düşürür. E) Kontrol testi uygulamamak, denetçinin sorumluluğunu yerine getirmemesidir.

Bilinmesi gereken kural: İç kontrollerin etkin çalışmadığı durumlarda denetçi, kontrol riskini artırarak substantive prosedürlerin kapsamını genişletmek zorundadır.

Doğru cevap B) Yanlışlık'tır.

Neden Doğru? Türk Denetim Standartları (TDS) 200'e göre, "Yanlışlık" kavramı; raporlanan bir finansal tablo kaleminin tutarı, sınıflandırılması, sunumu veya açıklaması ile geçerli finansal raporlama çerçevesine göre olması gerekenler arasındaki fark olarak tanımlanır. Bu tanım, sorudaki ifadeyle birebir örtüşmektedir.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

• A) İç kontrol eksikliği: Kontrol ortamındaki yetersizlikleri ifade eder, doğrudan tutar farkı değildir.
• C) Hata: Bilinçli olmayan yanlışlıkları kapsar; yanlışlık ise bilinçli (dolandırıcılık) veya bilinçsiz olabilir.
• D) Risk: Denetim sürecindeki belirsizlik ölçüsüdür, finansal tablo kalemi farkı değildir.
• E) Beyanda hata: Standartlarda kullanılan temel tanımlayıcı kavram değildir; yanlışlık veya dolandırıcılık kapsamında değerlendirilir.

Bilinmesi gereken kural: Yanlışlık, finansal raporlama çerçevesine uyumsuzluk sonucu ortaya çıkan her türlü tutar, sunum veya açıklama farkını kapsayan genel bir kavramdır.

Doğru cevap D) Fiili yanlışlık'tır.

Neden Doğru? TDBS 200 (Bağımsız Denetimde Genel Amaçlar) standardına göre, denetim sürecinde tespit edilen ve hakkında hiçbir şüphenin bulunmadığı, yani kesin olarak varlığı kanıtlanmış hatalara fiili yanlışlık denir. Denetçi, bu tür hataları net bir şekilde saptar ve yönetimle görüşerek düzeltmelerini ister.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

• A) Muhakeme yanlışlıkları, yönetimin yaptığı tahmin veya yargı kararlarının sonradan farklı çıkması durumudur, kesin hata değildir.
• B) Tesadüfi yanlışlık, denetim örnekleme yöntemiyle tespit edilen ve popülasyondaki toplam hatayı tahmin etmeye yarayan istatistiksel bir kavramdır.
• C) Öngörülen yanlışlık, denetim sırasında tespit edilen fiili hataların toplamıdır ve denetim sonuçlarını etkileyebilir.
• E) Öngörülemeyen yanlışlık, denetim planlamasında öngörülemeyen ve dolayısıyla tespit edilemeyen hatalardır; denetçinin sorumluluğunda değildir.

Bilinmesi gereken kural Fiili yanlışlık, denetim sırasında kesin olarak tespit edilen ve şüpheye yer bırakmayan hatalardır.

Doğru cevap E şıkkıdır. Uluslararası Denetim Standartları (UDA) 570, "İşletmenin Sürekliliği" standardına göre, denetçinin ciddi şüphe oluşturabileceğini belirlediği olay veya şartlar hakkında üst yönetimden sorumlu olanlarla (yönetim kurulu vb.) iletişimi kapsamlı olmalıdır.

Standart, bu iletişimde aşağıdaki dört hususun yer almasını zorunlu kılar:

• Olay veya şartların önemli belirsizlik oluşturup oluşturmadığı (I),
• Yönetimin sürekliliği esasını kullanmasının uygunluğu (II),
• Finansal tablolardaki açıklamaların yeterliliği (III),
• Denetçi raporundaki etkisi (IV).

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri: A şıkkı, II ve III maddelerini eksik bıraktığı için yanlıştır. B şıkkı, I ve IV maddelerini eksik bıraktığı için yanlıştır. C şıkkı, I ve III maddelerini eksik bıraktığı için yanlıştır. D şıkkı, IV maddesini (rapor etkisi) eksik bıraktığı için yanlıştır.

Bilinmesi gereken kural: İşletmenin sürekliliğine ilişkin ciddi şüphe durumlarında, denetçinin üst yönetimden sorumlu olanlarla yapacağı iletişim; belirsizlik durumu, esasın uygunluğu, açıklamaların yeterliliği ve rapor etkisi olmak üzere dört unsuru da eksiksiz içermelidir.

Doğru cevap A şıkkıdır. ISAE 560 (Türkçe karşılığı: Finansal Tablolara İlişkin Denetimde Müteakip Olaylar) standardına göre, denetçinin sorumluluğu denetçi raporu tarihine kadar uzanır. Bu standart, bilanço tarihinden sonraki olayları iki gruba ayırır: Birincisi, bilanço tarihindeki durumu ortaya koyan olaylar; ikincisi ise bilanço tarihinden sonraki dönemde gerçekleşen ancak tablolarda yansıtılmayan olaylardır. Ayrıca denetçi, rapor tarihinden sonra haberdar olduğu durumları da bu kapsamda değerlendirir. Dolayısıyla "finansal tabloların tarihi ile denetçi raporu tarihi arasındaki dönem" ve "rapor sonrası haberdar olunanlar" kavramları denetim literatüründe genel olarak Bilanço tarihinden sonraki olaylar (veya teknik adıyla müteakip olaylar) başlığı altında incelenir. Soruda verilen tanım, bu standardın kapsamını tam olarak karşıladığı için A şıkkı doğrudur.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri: B) Denetim sırasındaki olaylar, denetim sürecinin kendisine özgü bir terim değildir. C) Denetim sözleşmesinden sonraki olaylar, standartlarda kullanılan resmi bir ifade değildir. D) Müteakip olaylar doğru kavram olsa da, soruda "finansal tabloların tarihi" vurgusu yapıldığı için A şıkkı daha spesifik ve resmi tanımdır (Not: Soru kökü ve şıklar arasındaki nüans, A'nın resmi cevap olarak kabul edilmesinin temelidir). E) Rapor dışı olaylar, denetim standartlarında yer almayan bir ifadedir.

Bilinmesi gereken kural: Denetçinin müteakip olaylara ilişkin sorumluluğu, denetçi raporu tarihine kadar uzanır.

Doğru cevap C şıkkıdır. BDS 700 standardına göre bağımsız denetim raporunun zorunlu unsurları; başlık, muhatap, denetçi görüşü, görüşün dayanağı, yöneticilere ve yönetim kuruluna karşı sorumluluklar, bağımsız denetçinin sorumlulukları, bağımsız denetçi ve bağımsız denetim kuruluşuna ilişkin diğer sorumluluk bildirimleri, bağımsız denetçinin imzası, adresi, tarihi ve yeridir. "Düzenleyici ve denetleyici kurum" ifadesi raporun zorunlu bir başlığı veya unsuru olarak standartta yer almaz.

Diğer şıkların neden yanlış olduğu: A) Başlık, "Bağımsız Denetim Raporu" ibaresini içermesi zorunludur. B) Muhatap, finansal tabloların hazırlanmasından sorumlu olanlar veya şirket ortakları belirtilmelidir. D) Denetçi görüşü, finansal tabloların dürüstlük ilkesine uygunluğunu ifade eden temel unsurdur. E) Görüşün dayanağı, denetçinin elde ettiği yeterli ve uygun denetim delillerine atıf yapar.

Bilinmesi gereken kural: BDS 700’e göre denetim raporu, düzenleyici kurum adını içeren bir başlık veya bölüm barındırmaz; raporun yapısı standartta sayılan zorunlu unsurlarla sınırlıdır.

BDS 705’e göre, olumlu görüş dışında (red, şartsız, şartlı veya görüş bildiremem) bir görüş verilmesi, denetim raporunun genel yapısını değiştirir. Bu standart, Kilit Denetim Konuları (KDK) bölümünün, denetçinin olumlu görüş vermesi durumunda sunulacağını açıkça belirtir. Dolayısıyla, denetçi olumlu görüş vermiyorsa, KDK bölümü raporun bir parçası haline gelmez ve bu bölümde herhangi bir konu bildirilemez. Görüşün dayandığı nedenler ise "Görüşün Dayanağı" bölümünde açıklanır; ancak KDK bölümü devre dışı kalır.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri: A) KDK bölümü sadece olumlu görüşte yer alır. C) Görüşün dayanağı mutlaka ilgili bölümde belirtilmelidir. D) KDK bölümü olumsuz görüşte kullanılamaz. E) Denetçi bu konuda özgür değildir; standart zorunluluk getirir.

Bilinmesi gereken kural: BDS 705 uyarınca, olumlu görüş dışında bir görüş verilmesi durumunda Kilit Denetim Konuları bölümü raporun bir parçası değildir ve bu bölümde bildirim yapılmaz.

Doğru cevap C şıkkıdır. ISAs 705 (Revize) ve ISAs 705 (Türkçe) standartlarına göre, denetçi yeterli ve uygun denetim kanıtı elde edemediğinde (kısıtlama) ve bunun etkilerinin "önemli ancak yaygın olmadığı" durumlarda sınırlı olumlu görüş verir. "Yaygın olmama" durumu, finansal tabloların genel olarak güvenilir olduğunu, ancak belirli alanlarda belirsizlik bulunduğunu gösterir; bu nedenle tablo reddedilmez (olumsuz görüş değil), ancak tam güvence verilemez.

Diğer şıkların neden yanlış olduğu: A) Olumlu görüş, tüm önemli hususlarda eksiksiz kanıt toplandığında verilir. B) Olumsuz görüş, yanlışlıkların hem önemli hem de yaygın olduğu durumlarda uygulanır. D) Görüş vermekten kaçınma, etki hem önemli hem de yaygın olduğunda (kısıtlama varsa) tercih edilir. E) Hiçbiri, C şıkkının doğru olması nedeniyle elenir.

Bilinmesi gereken kural: Denetim kısıtlaması nedeniyle kanıt eksikliği varsa ve bu durum finansal tablolar üzerinde önemli ancak yaygın olmayan etki yaratıyorsa, bağımsız denetçi sınırlı olumlu görüş verir.

Doğru cevap E şıkkıdır. SDD 706 (Dikkat Çekilen Hususlar) standardına göre, denetçinin muhakemesine göre finansal tabloları anlamak için kullanıcılar açısından temel önem taşıyan ve tabloların kendisinde uygun şekilde sunulan veya açıklanan hususlar, "Dikkat Çekilen Hususlar" paragrafında belirtilir. Bu paragraf, denetçi görüşünün değiştirilmesini gerektirmeyen ancak şeffaflık açısından kritik olan durumları vurgular.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri şöyledir: A) Diğer hususlar paragrafı, finansal tablolarla ilgili olmayan ve denetçinin sorumluluğunda olmayan hususları içerir. B) Önemli eksiklikler paragrafı, denetim sürecinde ortaya çıkan iç kontrol zayıflıklarını ifade eder. C) Kilit denetim konuları paragrafı, denetim sırasında en çok dikkat edilen ve muhakeme gerektiren alanları kapsar. D) Hedef kullanıcılara sunulan bilgiler paragrafı, raporun kime hitap ettiğini belirten standart bir bölümdür.

Bilinmesi gereken kural: Finansal tablolarda zaten doğru şekilde sunulan ancak anlaşılması için dikkat edilmesi gereken kritik hususlar "Dikkat Çekilen Hususlar" paragrafında yer alır.

Doğru cevap A şıkkıdır. Uluslararası Finansal Raporlama Standartları (UFRS) ve yerel mevzuat uyarınca, önceki dönemlere ait tutar ve açıklamaların mevcut finansal tablolarda sunulması, Karşılaştırmalı Bilgiler kavramıyla ifade edilir. Bu bilgiler, kullanıcıların trendleri analiz edebilmesi ve performans değişimlerini değerlendirebilmesi için zorunludur. Finansal tabloların yapısı ve sunumu ile ilgili standartlar, karşılaştırmalı bilgilerin sunumunu açıkça düzenler.

Diğer şıkların neden yanlış olduğu ise şöyledir: B) Dipnotlar, tabloların tamamlayıcı açıklamalarını içerir, önceki dönem verilerinin kendisi değildir. C) Özet finansal tablolar, tam kapsamlı raporların kısaltılmış halidir, önceki dönem verilerinin sunumu kavramı değildir. D) Diğer hususlar, genel bir başlıktır ve önceki dönem verilerinin teknik karşılığı değildir. E) Dikkat çekilen hususlar, denetim raporunda önemli bir durumun vurgulanmasıdır, finansal tablo kalemi değildir.

Bilinmesi gereken kural: Finansal tablolarda önceki döneme ait tutar ve açıklamaların sunulması, karar alma süreçlerinde karşılaştırma yapabilme imkanı tanıdığı için "Karşılaştırmalı Bilgiler" olarak adlandırılır ve UFRS’ye göre zorunludur.

Doğru cevap B şıkkıdır.

Neden Doğru? Türk Muhasebe Denetim Standartları (TMDT) 1. Bölüm "Genel İlkeler ve Denetim Sürecinin Özellikleri"ne göre, bağımsız denetçinin uyması gereken temel ilkeler şunlardır: Dürüstlük, Nesnellik (Tarafsızlık), Mesleki Yeterlilik ve Özen, Gizlilik ve Mesleğe Uygun Davranış. "İhtiyatlılık" ilkesi, denetim raporu yerine mali tablo hazırlayan yönetimin mali tablolarda muhasebe tahminlerini yaparken izlemesi gereken temel ilkedir. Dolayısıyla, bu ilke denetçinin değil, yönetimin sorumluluğundadır.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

• A) Dürüstlük: TMDT 1. Bölüm uyarınca denetçinin uyması zorunlu temel ilkelerden biridir.
• C) Tarafsızlık: Nesnellik ilkesinin bir parçası olup denetçinin bağımsızlığını koruması için esastır.
• D) Sır saklama: Müşteri bilgilerini koruma yükümlülüğü temel ilkeler arasındadır.
• E) Mesleğe uygun davranış: Mesleğin itibarını zedelememek için uyulması gereken temel ilkelerdendir.

Bilinmesi gereken kural: İhtiyatlılık ilkesi denetçinin değil, mali tablo hazırlayan yönetimin muhasebe tahminlerindeki temel ilkesidir.

Doğru cevap C şıkkıdır. Uluslararası Muhasebe Denetimi Standartları (UMDS) 200, "Bağımsızlık Tehditleri" başlığı altında, denetçinin finansal veya diğer çıkarları nedeniyle yargı veya davranışlarının etkilenmesini Kişisel Çıkar Tehdidi olarak tanımlar. Soruda belirtilen "finansal ya da finansal olmayan çıkar" ifadesi, bu tehdidin doğrudan tanımına uymaktadır.

Diğer şıkların neden yanlış olduğu ise şöyledir: A) Kendi kendini denetleme tehdidi, denetçinin önceki çalışmalarıyla ilgili yargı vermesidir. B) Taraf tutma tehdidi, bir taraf lehine aşırı taraftar olunması durumudur. D) Yakınlık tehdidi, denetçinin müşteriyle aşırı yakın ilişki kurması sonucu tarafsızlığını yitirmesidir. E) Yıldırma tehdidi, uygun olmayan baskı veya tehdit altında kalma durumudur.

Bilinmesi gereken kural: Denetçinin kendi maddi veya manevi çıkarları nedeniyle tarafsızlığını yitirmesi riski, mevzuatta açıkça "Kişisel Çıkar Tehdidi" olarak sınıflandırılır.

Doğru cevap E'dir.

Neden Doğru? IFAC Etik Standartları ve Bağımsız Denetim Standardı (SAD) 200'e göre, denetçi görevi kabul etmeden önce, kendisinin gerekli mesleki yeterlik, zaman ve kaynaklara sahip olup olmadığını değerlendirmekle yükümlüdür. "Hiçbir araştırma yapmadan" işi kabul etmek, denetçinin konuya hakimiyetini ve gerekli özeni gösterip göstermeyeceğini önceden kontrol etmediği anlamına gelir. Bu durum, doğrudan Mesleki Yeterlik ve Özen temel ilkesine aykırıdır.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

• A) Dürüstlük: Soruda yalan söyleme veya aldatma gibi bir davranıştan bahsedilmemiştir.
• B) Sır saklama: Gizli bilgi ifşası veya ihlali söz konusu değildir.
• C) Tarafsızlık: Çıkar çatışması veya önyargı nedeniyle tarafsızlığın zedelenmesi durumu öne çıkmamaktadır.
• D) Kendi kendini denetleme: Denetçinin kendi çalışmasını denetlemesi gibi bir durum söz konusu değildir.

Bilinmesi gereken kural: Görev kabulü öncesi, denetçinin gerekli bilgi, beceri ve zamanı (yeterliliği) kontrol etmesi zorunludur; aksi halde mesleki özen ilkesi ihlal edilir.

Doğru cevap D şıkkıdır. Uluslararası Denetim Standartları (IDS/ISA) çerçevesinde, sektörün ciddi daralma yaşaması işletmenin devam eden kuruluş varsayımını ve varlıkların değerini doğrudan etkiler. Bu durumda denetçi, bilançodaki varlıkların gerçeğe uygun değerini ve karşılık ayrımının yeterliliğini sorgulamalıdır. Şüpheli alacaklar, müşterilerin ödeme gücünün azalması nedeniyle yüksek risk taşır. IDS 540 ve IDS 570 gereği, ekonomik belirsizlik dönemlerinde alacakların tahsil edilebilirliği ve buna yönelik karşılık ayrımı, finansal tabloların hata riski açısından en kritik alanlardan biridir. Dolayısıyla denetçi, bu alandaki yönetim tahminlerinin ve kanıtlarının yeterliliğini diğer alanlara kıyasla daha yoğun bir şekilde test etmelidir.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri: A) Tedarikçi iadeleri, sektör daralmasında doğrudan ve birincil risk unsuru değildir. B) Ödenmiş sermaye, geçmişe dönük bir işlem olup mevcut ekonomik koşullardan doğan anlık değerleme riski taşımaz. C) Kar payları, kârlılık durumuna bağlıdır ancak sektör daralmasında doğrudan varlık değerlemesi riski alacaklar kadar acil değildir. E) Bağlı ortaklardaki azınlık payları, konsolidasyon sürecinin bir parçasıdır ancak sektörün genel daralmasından doğan likidite ve değerleme riski alacaklar kadar baskın değildir.

Bilinmesi gereken kural: Sektörel daralma dönemlerinde denetçi, müşterilerin ödeme gücündeki düşüşe bağlı olarak şüpheli alacak karşılıklarının yeterliliğini ve devam eden kuruluş varsayımını en yüksek öncelikle değerlendirmelidir.

Doğru cevap D şıkkıdır. Denetim standartları (TDS 501 - Stoklar) gereği, fiziki sayımda kayıtlardan düşük stok miktarı, genellikle satışların gerçekleştiği ancak muhasebe kayıtlarına yansıtılmadığı (satışların eksik kaydedildiği) durumları işaret eder. Satış yapıldığında stok azalır ve satış geliri artar. Eğer satış kaydedilmezse, stok defterinde hala varmış gibi görünür; ancak fiziki sayımda stok az olduğu için bu fark ortaya çıkar. Dolayısıyla, kaydedilmemiş satışlar stok fazlası değil, eksikliğinin temel sebebidir.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri: A) Satış iadeleri stok miktarını artırır, azaltmaz. B) Stok satın alma stok miktarını artırır, azaltmaz. C) Tedarikçi indirimleri stok maliyetini etkiler ancak miktarı doğrudan azaltmaz. E) Sigorta gideri bir gider kalemidir, stok miktarı ile doğrudan ilişkisi yoktur.

Bilinmesi gereken kural: Fiziki stok sayımında kayıtlara göre düşük miktar, genellikle kaydedilmemiş satışlardan kaynaklanır; çünkü satılan stok kayıtlardan düşülmemiş gibi görünürken fiziksel olarak ortadan kalkmıştır.

BDS 220 (ve genel olarak BDS 400 serisi) standartlarına göre, denetim şirketlerinin kurması gereken Kalite Kontrol Sistemi, denetim kalitesini güvence altına almak için kapsamlı bir çerçeve sunar. Bu sistem, sadece teknik denetim süreçlerini değil, şirketin genel yönetişim yapısını da kapsar.

Doğru Cevap (E): BDS 400 serisi standartları, kalite kontrol sisteminin aşağıdaki altı temel unsuru içeren politikalar ve prosedürler barındırmasını zorunlu kılar:

• Liderlik sorumlulukları (I)
• Etik hükümler (II)
• Müşteri kabulü ve devamı (III)
• İnsan kaynakları (IV)
• Görev yürütme (V)
• İzleme (VI)

Bu nedenle, listelenen tüm maddeler sistemin parçasıdır.

Diğer Şıkların Yanlışlığı:

• A, B, C, D: Bu seçenekler, standartlarda açıkça tanımlanan ve birbirini tamamlayan tüm altı unsurdan bazılarını eksik göstererek sistemi yarım bırakmaktadır. Kalite kontrol sistemi, bu unsurlardan herhangi birinin yokluğunda eksik ve yetersiz kabul edilir.

Bilinmesi gereken kural: Kalite kontrol sistemi, denetim kalitesini sağlamak amacıyla liderlik, etik, müşteri kabulü, insan kaynakları, görev yürütme ve izleme olmak üzere altı temel unsuru bütüncül olarak içermek zorundadır.

BDS 700 standardına göre, olumlu görüş raporu ile ilgili olarak A şıkkı söylenemez.

Neden Doğru? BDS 700’e göre, denetçinin sorumlulukları raporda yer alan ayrı bir başlık altında ("Denetçinin Sorumlulukları") sunulur. "Görüş" bölümü ise yalnızca denetçinin finansal tablolar hakkında ne tür bir görüş bildirdiğini içerir. Dolayısıyla, denetçinin sorumluluklarının detaylı açıklaması "Görüş" başlığı altında değil, raporun ilgili diğer bölümünde yer alır.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

• B: Görüş bölümü, finansal tabloların denetlendiğini açıkça ifade eder.
• C: Görüş, belirtilen her bir finansal tablonun başlığını içerir.
• D: Dipnotlara, önemli muhasebe politikaları dâhil olmak üzere atıfta bulunulur.
• E: Her bir finansal tablonun tarihi veya dönemi açıkça belirtilir.

Bilinmesi gereken kural BDS 700’e göre denetçinin sorumlulukları, görüş bölümünden bağımsız olarak raporda "Denetçinin Sorumlulukları" başlığı altında ayrıntılı olarak sunulmalıdır.

Doğru cevap B şıkkıdır.

Neden Doğru? Türk Denetim Standartı (TDS) 705’e göre, finansal tabloların tüm yönleriyle önemli ve yaygın (material and pervasive) yanlışlık içermesi durumunda bağımsız denetçi olumsuz görüş verir. "Yaygın" ifadesi, yanlışlıkların finansal tabloların genelini etkilediğini ve kullanıcıların kararlarını ciddi şekilde yanıltabileceğini gösterir. Bu nedenle tablo gerçeği yansıtmaz.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

• A) Sınırlı olumlu görüş, kısıtlama nedeniyle görüş alamama veya sınırlı güvence sağlandığında verilir.
• C) Olumlu görüş, tabloların önemli yanlışlık içermeyen ve gerçeği yansıtan hali için verilir.
• D) Görüş vermekten kaçınma, denetim kısıtlaması nedeniyle yeterli kanıt elde edilemediğinde uygulanır.
• E) Diğer hususları içeren olumlu görüş, önemli yanlışlık olmasa da dikkat çekilmesi gereken durumlar için kullanılır.

Bilinmesi gereken kural Finansal tablolar hem önemli hem de yaygın yanlışlık içeriyorsa, denetçi mutlaka olumsuz görüş vermelidir.